Codeso

O codeso común (Adenocarpus complicatus), é unha especie da familia das fabáceas, semellante á xesta. Tamén recibe os nomes comúns de cítiso e piorno.

 Descrición 
Arbusto de até 2 m, aínda que xeralmente é de menor tamaño. Pólas estriadas en sentido lonxitudinal. Follas trifoliadas e pecioladas; cada folliña lanceolada ou oblanceoalada, cubertas dun veludo polo envés e lampiñas ou lago vilosas pola face. Flores en acios terminais alongados, máis estreitos canto máis preto do ápice; cáliz bilabiado cuberto de pelos (en ocasións glandulares) co labio superior máis curto ca o inferior e dividido profundamente en dous lóbulos triangulares; corola con forma de bolboreta de cor amarela ou amarela-alaranxada, de 9–15 mm de lonxitude. Froito en legume densamente cuberto de tubérculos glandulares, de 15–45 mm de longo por 5–6 mm de largura. Florea na primavera e no verán.

 Distribución e hábitat 
Medra na rexión mediterránea e suroeste de Europa (chegando até o centro de Francia). Na Península Ibérica esténdese por todas as comarcas con terreos silíceos, dende o País Vasco a Galiza polo norte, e por toda a metade occidental, penetrando até o centro. Medra en matogueiras, uceiras e bosque aclarados dos pisos inferior e montano (desde o nivel do mar até uns 1.500 m de altitude), fundamentalmente en terreos silíceos (granitos, gneis etc), ás veces en solos areentos. Tamén aparece na illa de Madeira; no norte de África aparece nas montañas do norte de Marrocos (Rif e Atlas Medio central e setentrional) e nas de Kabylia en Alxeria (Montes de Akfadou, Jebel Tamesguida e Jebel Babor).

 Diversidade 
É unha especie extraordinariamente polimorfa, que comprende varias razas ou subespecies que na Península Ibérica non amosan unha distribución claramente diferenciada.
 A. complicatus L. J.Gay subsp. complicatus ten as franzas, o cáliz e o eixo da inflorescencia provistos de pelos curtos e pouco mestos. Medra principalmente na metade norte da Península Ibérica en zonas de clima máis ou menos continental.
 A. complicatus subsp. aureus (Cav.) C.Vicioso no que as franzas e o cáliz están densamente cubertos de pelos longos. Medra de preferencia en terreos areentos do centro e centro-oeste de España: Estremadura, Castela e León e Castela-A Mancha. Plantas semellantes aparecen no centro e centro-norte de Portugal (Estremadura, Beira Alta).
 A. complicatus subsp. parvifolius (DC.) García Adá & al. que ten o cáliz cuberto de glándulas estipitadas, e ás veces leva algúns pelos longos non glandulíferos; esténdese de preferencia polo norte de España desde Áraba a Galiza, noroeste de Portugal e penetra até o centro da Península onde é máis raro.

 Etnografía 
O codeso común é unha das sete plantas esenciais usada nas herbas de San Xoán; polo que é considerada con propiedades máxicas e medicinais. Existe a tradición de pedir un desexo e anoar os seus varelos para que se cumpra, quizais derivado de que fose un arbusto sagrado na antigüidade.

 Taxonomía 
Adenocarpus complicatus foi descrita por (Carl von Linné) J.Gay e publicado en Annales des Sciences Naturelles, Botanique II, 6: 125. 1836. en PlantList

Etimoloxía
Adenocarpus: nome xenérico que procede do grego aden, que significa "glándula" e karpos, que significa "froito", facendo referencia a unha característica dos legumes destas plantas. en Flora de Canarias

complicatus: epíteto latino que significa "dobrado sobre si mesmo".En Epítetos Botánicos
Variedades
 Adenocarpus complicatus subsp. anisochilus (Boiss.) Franco	
 Adenocarpus complicatus subsp. aureus (Cav.) C.Vicioso	
 Adenocarpus complicatus subsp. cebennensis (Delile) Breistroffer	
 Adenocarpus complicatus subsp. commutatus (Guss.) Cout.	
 Adenocarpus complicatus subsp. complicatus (L.) Gay	
 Adenocarpus complicatus subsp. graecus (Griseb.) Rivas Mart. & Belmonte
Sinonimia
 Adenocarpus divaricatus var. divaricatus Sweet	
 Adenocarpus intermedius subsp. complicatus (L.) C.Vicioso	
 Adenocarpus parvifolius DC.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Zuloaga, F. O., O. N. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107: 3 Vols., 3348 p.
 Outros artigos 
 Fabáceas
 Codeso branco (Cytisus multiflorus).

 Ligazóns externas 

 Herbarium (Imaxes da planta)

Categoría:Adenocarpus
Categoría:Flora da conca mediterránea
Categoría:Arbustos
Categoría:Plantas medicinais
Categoría:Arbustos de Galicia