Alcipreste de Lawson

miniatura|250px|C. lawsoniana amosando conos femininos maduros.
miniatura|250px|Exemplares vellos de C. lawsoniana nun bosque de California.
Chamaecyparis lawsoniana é unha especie de conífera da familia das cupresáceas (Cupressaceae), subfamilia das cupresoideas (Cupressoideae), unha das seis incluídas no
xénero Chamaecyparis.

Coñecida en galego, segundo a Comisión de Normalización Lingüística da Escola Politécnica Superior de Lugo, da Universidade de Santiago de Compostela, como alcipreste de Lawson ou ciprés de Lawson,Nome vulgar preferido en galego xunto coa variante ciprés de Lawson en Termos Esenciais de Botánica Comisión de Normalización Lingüística da Escola Politécnica Superior de Lugo - Universidade de Santiago de Compostela a pesar de non ser un verdadeiro ciprés, nome reservado na maior parte das bibliografías para as especies do xénero Cupressus (véxanse máis abaixo posíbeis nomes galegos).

A especie é nativa do suroeste de Oregón e o extremo noroeste de California nos Estados Unidos,  tendo unha prevalencia desde o nivel do mar até os 1 800 m de altitude, nos vales das montañas, frecuentemente nas beiras dos regueiros.

Moi resistente, porén é ocasionalmente queimada polos ventos secos e fríos nos invernos crus.

Abundante tanto o tipo como os diversos cultivares nas cidades e nos xardíns suburbanos, parques, cemiterios, prazas e claustros de igrexas de moitos lugares de Europa.

Non é unha árbore propia de Galiza, atopándose soamente nalgúns parques e xardíns.

 Características 
As principais características de Chamaecyparis lawsoniana son: 

 É unha conífera perennifolia de porte arbóreo e forma cónica, que normalmente acada entre 50 e 70 m de altura.
 O tronco pode chegar, na base, até os 4 m de diámetro. Frecuentemente aparecen bifurcados, a miúdo repetidamente.
 A casca, lisa nos espécimes novos e de cor apardazada escura, nos exemplares vellos aparece fisurada en longas placas verticais.
 A copa é alta, estreitamente cónica e co gromo principal pendurante, e densa e chagaendo case até o solo nos exemplares cultivados situados en lugares despexados.
 A follaxe e péndula, e ramiñas uniformemente pequenas e, nas árbores vellas, unhas poucas ramas basais teñen a follaxe disposta en anel. Os brotes novos son longos e filliformes. A follaxe esmagada esprende un olor resinoso que recorda ao do perexil. 
 As follas xorden dun gromo pardo rosado mate, que se torna logo en purpúreo. Son escamentas, planas, opostas e decusadas, de 3 a 5 mm de longo e de cor azulverdosa escura pola face, cunha glándula translúcida no centro das follas medias, e verde pálida polo envés, con fileiras de estomas brancas no bordo.
 A maior parte das árbores levan numerosas inflorescencias de ambos os sexos. As flores masculinas, de 2 mm, con escamas de cor gris lousa, aparecen situadas no extremo das ramiñas, e son de cor avermellada, típica, que se torna a carmesí a finais de marzo, cando miden 5 mm, desprendendo o pole en abril; despois, murchan e despréndense. As flores femininas xorden terminais nas ramiñas pequenas, son de cor azulada e chegan a medir uns 5 mm; abren en abril e, unhas poucas, ao logo do verán; cando maduran vólvense verdes e globulosas.       
 Os froitos (conos son globulares, leñosos, de cor parda purpúrea e de 7 a 10 mm de diámetro, con de 8 a 10 escamas engurradas.
 As sementes son aladas, e aparecen de 2 a 5 por cada escama.

 Taxonomía 
 Descrición 
A especie foi descrita en 1855 polo botánico e entomólogo escocés Andrew Murray, baixo o nome de Cupressus lawsoniana, nun traballo publicado no Edinburgh New Philos. J. ser. 2, 1: 292, t. 10. 1855 (Jan-Apr 1855).Cupressus lawsoniana A.Murray bis no IPNI.

Pouco despois, en 1864, a especie foi transferida ao xénero Chamaecyparis polo botánico italiano Filippo Parlatore, nun traballo publicado nos Ann. Mus. Imp. Fis. Firenze 1: 181.Chamaecyparis lawsoniana (A.Murray bis) Parl. no IPNI.

 Etimoloxía 
Para a do xénero, véxase Chamaecyparis.

O epíteto espeífico, lawsoniana, foi nomeado por Andrew Murray na honra á compañía "Lawson & Son nursery" de Edimburgo, Escocia, Reino Unido, que introduciu a especie no cultivo.

 Sinónimos 
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:

 Chamaecyparis allumii (Webster) Heydt	
 Cupressus fragrans Kellogg	
 Cupressus lawsoniana A.Murray (basónimo)	
 Cupressus nutkanus Torr.	
 Retinispora lawsoniana (A.Murray) A.V.Bobrov & Melikyan

 Cultivo e usos 
Esta especie foi descuberta por vez primeira preto de Port Orford, en Oregón (de aí o nome en inglés, Port Oxford cedar; outros nomes ingleses son Oregon cedar e Lawson cypress,  malia que non sexa nin un cedro nin un ciprés).

Comezou a cultivarse a partir de 1854, polos traballadores dos viveiros "Lawson & Son nursery" en Edimburgo, Escocia, Reino Unido. (De aí que Andrew Murray lle adxudicara o epítetoe lawsoniana). A USDA denomínao oficialmente como "Port Orford Cedar", o mesmo que a meirande parte da xente da súa área orixinal; mais, por no ser un cedro, moitos botánicos prefiren evitar este nome. Na silvicultura e na xardinaxe, eidos nos que a especie é moi importante, utilízan especialmete o nome de ciprés de Lawson.

Porque Chamaecypais lawsoniana ten unha grande importancia en horticultura, paisaxismo e xardinaría.

Por outra parte, a súa madeira é lixeira e durábel, e valorada especialmente no leste de Asia, sendo exportadas grandes cantidades ao Xapón, onde é moi arelada para facer cadaleitos e para ser utilizada na construción de templos.

Por mor da rectitude do seu gran, é tamén unha das madeiras preferidas para a fabricación de eixos das setas. Tamén se considera unha madeira aceptábel, aínda que non a ideal, para a construción de avións.Michael J. Kroes,‎ William A. Watkins, Frank Delp & Ronald Sterkenburg (2013): Aircraft Maintenance and Repair, 7th Edition. New York, NY, USA: McGraw Hill, ISBN 978-0-0718-0150-8.

 Principais cultivares 
Varios centos de cultivares de variadas formas das copas, taxas de crecemento e cor da follaxe foron seleccionadas para poder elixir a máis apropiada para plantar en parques e xardíns, segundo as condicións climáticas do lugr, ou as preferencis estéticas. Prosperan mellor en solos ben drenados, pero húmidos. Os seguintes cultivares ganaron o Award of Garden Merit (Premio do mérito de xardín) outorgado pola Royal Horticultural Society de Londres (Real Sociedade de Horticultura):

'Aurea Densa'
'Chilworth Silver'      
'Ellwoodii'
'Ellwood's Gold'
'Fletcheri'
'Gimbornii'
'Kilmacurragh'
'Lanei Aurea'
'Little Spire'
'Minima Aurea'
'Minima glauca'
'Pembury Blue'
'Pigmaea Argentea'
'Stardust'
'Wisselii'

 Enfermidades 
No seu medio natural, a especie atópase seriamente ameazada por unha doenza nas raíces causada polo fungo patóxeno introducido, Phytophthora lateralis. Esta enfermidade é así mesmo un problema para as plantacións hortícolas nalgunhas partes de América do Norte. A árbore tamén é atacada, aínda que non coa mesma intensiade, por outras especies do xénero Phytophthora.

A infección por Phytophthora lateralis comeza cando o micelio dunha espora xermolada, invade as raíces. A infección esténdese entón a través da casca e do cámbium interno arredor da base da árbore. A extensión por riba do toro é xeralmente limitada. O tecido infectado morre e arrodea con eficacia a árbore. As árbores vellas teñen máis probabilidade de seren infectadas que as novas, por mor de que zonas de raíz son máis grandes (aínda que sucumbirán todas as árbores nos bordos das correntes de auga). Porén, as árbores vellas poden vivir a miúdo coa infección durante un período máis longo (até varios anos).

As poboaciónss de Chamaecyparis lawsoniana nas ribeiras dos ríos son altamente susceptíbeis para contraer a infección de Phytophthora lateralis. Porén, o índice de contaxio da Phytophthora en poboacións en zonas secas da meseta parece ocorrer máis amodo. A Phytophthora lateralis propágase a través da auga, por medio de esporas móbiles (zoósporas). O fungo tamén produce esporas latentes (clamidiósporas) que poden persistiren no solo durante un longo período de tempo. As novas infeccións comezan xeralmente cando se transfiren dende o chan dunha poboación infectada a unha non infectada por medio do movemento humano ou animal. Logo da infección inicial en poboacións á beira de correntes de auga, a extensión secundaria vía zoósporas infecta rapidamente a todos os individuos río abaixo.

O ser humano como medio facilitador do espallamento é probabelmente o responsábel dos gomos máis novos, e das infeccións que se producen a distancia. O chan en contacto cos pneumáticos dos vehículos, especialmente camións de transporte e outros vehículos que circulan nas vías forestais, considérase o problema máis perentorio por mor ao volume de solo que pode ser desprazado e a cantidade de tráfico entre áreas susceptíbeis. A extensión en solas de botas e pneumáticos de bicicletas de montaña tamén se teñen suxerido que contribúen a novas infeccións locais. Tamén se ten suxerido que os animais facilitan o espallamento, mais dun xeito moi localizado.

 En Galicia 
Esta especie está moi espallada por toda Galicia en parques e xardíns. Os exemplares de maior tamaño encóntranse no parque do Carballiño e na alameda de Santiago.

 Posíbeis nomes galegos 
A pesar de apuntado máis arriba, e tendo en conta que a Real Academia Galega prefire o termo ciprés ao de alcipreste,ciprés no Dicionario da RAG.alcipreste no Dicionario da RAG. ambos referidos á especie Cupressus sempervirens, e que, segundo as normas para a nomenclatura en linguas vulgares das especies vexetais, que aconsellan dar nomes diferentes ás especies de xéneros distintos, uns posíbeis nomes galegos para esta especie poderían ser falso ciprés de Lawson ou  camecíparis de Lawson.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Castro, Marisa, Luís Freire e Antonio Prunell (1989): Guía das Árbores de Galicia. Autóctonas e ornamentais. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-406-5.
 Farjon, A. (2005): Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-8424-6068-4.
 Farjon, A. (2010): A Handbook of the World's Conifers. 2 Vols. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 978-9-0474-3062-9.
 Jules, E. S.; M. J. Kaufmann; W. Ritts, & A. L. Carroll (2002): "Spread of an invasive pathogen over a variable landscape: a non-native root rot on Chamaecyparis lawsoniana". Ecology 83: 3167-3181.
 Hunt, J. (1959): "Phytophthora lateralis on Port-Orford-cedar". Research Note 172: 1-6. Portland, OR: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Forest and Range Experiment Station.
 Mitchell, Alan (1979): Guía de campo de los árboles de Europa. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-549-3.
 Rushforth, Keith D. (1987): Conifers. Nova York City, Nova York, USA: Facts on File. ISBN 978-0-8160-1735-5.
 Roth, L. F.; Trione, E. J., & Ruhmann, W. H. (1957): "Phytophthora induced root rot of native Port-Orford-cedar. Journal of Forestry 55: 294-298.
 Siskiyou National Forest has posted precautions for persons entering areas with Port Orford Cedar populations ().
 Snyder, G. (1999): "The Gary Snyder Reader". En: Counterpoint. ISBN 1-8871-7890-2.
 Torgeson, D. C.; Young, R. A. & Milbrath, J. A. (1954): "Phytophthora root rot diseases of Lawson cypress and other ornamentals". Oregon Agric. Exp. Stn. Bull. 537: 1-18. Corvallis, OR: Oregon State College.
 Trione, E. J. (1959): "The pathology of Phytophthora lateralis on native Chamaecyparis lawsoniana". Phytopathology 49: 306-310.
 Tucker, C. M. & Milbrath, J. A. (1942): "Root rot of Chamaecyparis caused by a species of Phytophthora". Mycologia. 34: 94-103.
 Zobel, D. B.; Roth, L. F. & Hawk, G. M. (1985): "Ecology, pathology, and management of Chamaecyparis lawsoniana". Gen. Tech. Rep. PNW-184: 1-161. Portland, OR: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Forest and Range Experiment Station.

 Outros artigos 
 Cupresáceas
 Chamaecyparis

 Ligazóns externas 
 Lawson’s cypress (Chamaecyparis lawsoniana) en ARKive . Contén numerosas fotografías. 
 Lawson's Cypress Chamaecyparis lawsoniana (A. Murray) Parl. en BioLib. Contén varias imaxes e unha lista moi ampla dos principis cultivares. 
 Chamaecyparis lawsoniana (A. Murray) Parlatore 1864 en The Gymnosperm Database . Contén abundante información, numerosas imaxes e mapa de distribución detallado.

lawsoniana
Categoría:Árbores forestais
Categoría:Plantas ornamentais
Categoría:Coníferas
Categoría:Flora de América do Norte
Categoría:Plantas descritas en 1864