Tiráspol

Tiráspol (, ) é a capital do estado autoproclamado Transnistria e a segunda cidade máis poboada de Moldova. A cidade queda na beira leste do  Dnister. Tiraspol é un centro rexional da industria lixeira, como son a produción de mobles e produtos eléctricos.

A moderna cidade de Tiráspol fundouna o xeneralísimo Alexander Suvorov en 1792, aínda que a zona estivo habitada durante miles de anos por diversas etnias.About Transdniestra (Russian)  World Window NGO. Retrieved 2006, 12-27 A cidade celebra cada ano o seu aniversario o 14 de outubro."Street fairs, celebrations mark Tiraspol's 214th birthday" , Tiraspol Times, 14 de outubro de 2006. Retrieved 2007, 2-20 

 Historia 
 Historia preclásica 
Tyras (Τύρας), tamén denominada "Tiras", foi unha colonia da cidade grega de Mileto, probablemente fundada ao redor do 600 a.C., situada a úns 10 km da desembocadura do río Tiras (Dniester). De pouca importancia nos primeiros tempos, no século II a.C. foi destruído polos tracios Xetae ao redor do 50 a.C.

No 56 d.C., a República romana restaurou a cidade e fíxoa parte da provincia colonial de  Moesia inferior. Existen unha serie das súas moedas que inclúen cabezas de emperadores romanos desde Domiciano ata Alexander Severus. Ao pouco tempo do último, a cidade foi destruída de novo, esta vez pola invasión dos godos. O seu goberno estaba en mans de cinco arcontes, un senado, unha asemblea popular e un rexistro civil. As imaxes das súas moedas deste período suxiren o comercio de trigo, viño e peixe. As poucas inscricións existentes están principalmente relacionadas co comercio.

Estes antigos restos arqueolóxicos son escasos, xa que no sitio da cidade construíuse a gran fortaleza medieval de Monocastro ou Akkerman.See E. H. Minns, Scythians and Greeks (Cambridge, 1909); V. V. Latyshev, Inscriptiones Orae Septentrionalis Ponti Euxini, vol. I. Durante a Idade Media, a zona en torno a Tiráspol foi unha zona tampón entre os tártaros e os moldovos e habitada por ambos grupos étnicos.

 Fundación rusa 
O Imperio ruso conquistou o seu camiño cara ao Río Dnister, conquistando territorio do Imperio Otomán. Para fortalecer a nova fronteira do estado do Imperio Ruso en 1792, na marxe esquerda do río Dniester, a petición do mariscal de campo Alexander Suvorov (considerado o fundador do moderno Tiráspol), construíronse, preto dunha aldea moldova chamada Sucleia, fortificacións e a cidade de Tiráspol polo arquitecto François Sainte de Wollant, a súa estatua é o fito máis distintivo da cidade. A cidade tomou o nome de Tyras, o nome grego do río Dniester no que se atopa. Tras a aparición de Tiráspol, moitos aldeáns de Sucleia mudaronse a Tiráspol, en 1795 a poboación de Tiráspol era de 2.500 persoas.

En 1828, o goberno ruso estableceu unha aduana en Tiráspol para intentar suprimir o contrabando. A aduana estaba subordinada ao xefe da rexión aduaneira de Odesa. Comezou as operacións con 14 empregados. Inspeccionaban os envíos de pan, papel, aceite, viño, azucre, froitas e outras mercadorías.

En 1867 foi construído un ferrocarril que ligaba Tiráspol con Odesa e en 1873 creouse un ferrocarril para Chisinau.

 Tiráspol soviético 
 thumb | Edificio parlamentario de Transnistria en Tiraspol. Na fronte está unha estatua de Vladimir Lenin
 thumb |  MiG-19 soviético monumento en Tiraspol
 thumb | Un trolebús en Tiráspol pintado coas cores da bandeira
Despois da Revolución Rusa, en 1924 creouse a República Socialista Soviética Autónoma Moldova en Ucraína, con  Balta como capital. A república tiña o  romanés, o  ucraíno e o  ruso como linguas oficiais. A súa capital trasladouse en 1929 a Tiráspol, que permaneceu como a capital da ASSR moldova ata 1940.

En 1940, seguindo as disposicións secretas do Pacto Molotov-Ribbentrop, a URSS obrigou a Romanía a ceder Besarabia. Integrou Tiráspol, ata entón parte da República Socialista Soviética de Ucraína, na recentemente formada República Socialista Soviética de Moldova. O 7 de agosto de 1941, despois da  invasión da Unión Soviética, a cidade foi tomada por tropas romanesas. Durante a ocupación, Tiráspol estivo baixo a administración romanesa. Durante ese período case toda a súa poboación xudía morreu, foron asasinados "in situ" ou deportados aos campos de exterminio nazis alemáns, onde foron asasinados.

En 1941 antes da ocupación, fundouse o xornal Dnestrovskaya Pravda por deputados populares do Concello de Tiráspol. Esta é a publicación periódica máis antiga da rexión. O 12 de abril de 1944, a cidade foi recuperada polo Exército Vermello e volveu a formar parte da RSS moldova.

Coa caída da Unión Soviética e a independencia da República de Moldova en 27 de agosto de 1989, a rexión de Transnistria proclamou a súa independencia o 2 de setembro de 1990 e Tiráspol converteuse na capital de Transnistria.

 Post-independencia 
O 27 de xaneiro de 1990, os cidadáns en Tiráspol aprobaron un referendo declarando a cidade como un territorio independente. A cidade próxima de Bendery tamén declarou a súa independencia de Moldova. A medida que o movemento independentista de lingua rusa gañou forza, algúns gobernos locais agrupáronse para resistir a presión do goberno de Moldova para a súa nacionalización.

O 2 de setembro de 1990, Tiráspol foi proclamada capital da nova República Socialista Soviética Moldova Pridnestrovia. A nova república non foi recoñecida oficialmente polas autoridades soviéticas, con todo, recibiu o apoio dalgúns importantes líderes soviéticos, como Anatoly Lukyanov. Despois da disolución da Unión Soviética, o territorio ao leste do río Dniéster declarou a súa independencia como República Moldova Pridnestrova (PMR), con Tiráspol como capital. Non foi recoñecida pola comunidade internacional.

O 1 de xullo de 2005, o Liceo "Lucian Blaga", escola secundaria con romanés como lingua docente, rexistrouse como unha ONG transnistriana. O rexistro de 6 escolas que usaban ese idioma foi obxecto de negociacións desde o ano 2000. As tensións creceron no verán de 2004, cando as autoridades transnistrias pecharon as escolas que ensinaban moldovo co alfabeto latino. Segundo a opinión oficial do PMR, iso considérase que é  romanés. O moldovo, escrito no alfabeto cirílico, é un dos tres idiomas oficiais do PMR. O romanés non o é. Houbo sancións e boicots a ámbalas dúas marxes do Dniéster.

As tensións reflectíronse en incidentes terroristas. O 6 de xullo de 2006, unha explosión, que se cría causada por unha bomba, matou polo menos oito persoas nun microbús. O 13 de agosto de 2006, unha explosión de granadas nun trolebús matou a dúas persoas e feriu a dez."Trolley bus blasted in Tiraspol possibly in a terror attack" , Regnum"New bus explosion in Tiraspol leaves one dead, eleven injured" , Tiraspol Times"Another blast in public transport in Tiraspol" , Moldpres

 Etimoloxía 
O nome vén do grego: Tyras (Dnister) e polis (cidade).

 Demografía 
Tiraspol é a segunda cidade máis grande de Moldova (tras Chişinău) e a maior na marxe esquerda do país. Segundo o censo realizado en novembro de 2004 polas autoridades de Transnístria, a poboación total de Tiraspol foi de 159.163 persoas, das cales:
 Poboación Urbana: 158 070 habitantes
 Poboación Rural: 1.094 habitantes

 Estrutura étnica 
 1926 
No ano 1926, Tiráspol tiña 29.700 habitantes.
 Grupo étnico  Poboación  Porcentaxe Rusos  16,276  54,8% Hebreos  8732  29,4% Ucraínos  4277  14,4% Moldovos  416  1,4%

 2004 
 Grupo étnico  Poboación  Porcentaxe Rusos  65,298  41,71% Ucraínos  52,278  33,07% Moldovos  23.790   15,05% Búlgaros  2450  1,55% Gagauz  1988  1,26% Belarusos  1712  1,08% Alemáns  701  0,44% Xudeus  573  0,36% Armenios  360  0,23% Polacos  324  0,20% Xitanos  116  0,07% Outros  7849  4,97%
Segundo o censo, o 90,4% dos habitantes teñen a cidadanía de Transnístria, pero moitos deles teñen segunda cidadanía:
 Moldovos  16,2% Rusos  16,1% Ucraínos  12,4%

 Relacións Internacionais 
 Consulados en Tiráspol 
 País  Enderezo  Teléfono    str. 25 octombrie, 76  55 564   str. 25 octombrie, 114    str. 25 octombrie, 15  95 539   str. 25 octombrie, 114  81905 20x22px|border Osetia do Sur  str. 25 octombrie, 76  50704
 Cidades irmandadas 
 País  Cidade  Data de irmandade   Trondheim  1987   Eilenburg  2002   Odesa  2006   Mykolaiv  2006   Ternopil   2006   Ismail  2006   Bilhorod-Dnistrovskyi  2006   Sukhumi  2006   Heson   2006   Tcherkássi  2006   Volgogrado  2006   Kaluga  2006   Kurks  2006   Minsk  2006   Cherkasy  2006 20x22px|border Osetia do Sur  Tsjinvali  2006

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
 Guía telefónica de Tiráspol
 Clima de Tiráspol
 Páxinas amarelas de Tiráspol

Categoría:Capitais de Europa
Categoría:Cidades de Moldova