Hexápodos

Os hexápodos (Hexapoda) son un subfilo Brusca & Brusca (2005). (ou unha superclase, segundo os autores) de artrópodos, o que máis especies agrupa, xa que inclúe aos insectos (1 millón de especies),Chapman, A. D. (2009): Numbers of Living Species in Australia and the World, 2nd edition. (Resumo) Australian Biodiversity Information Services ISBN (online) 9780642568618. así como a varios grupos de artrópodos estreitamente relacionados con estes, como os proturos, os dipluros e os colémbolos (unhas 9.000 especies entre os tres).

O nome do grupo está formado polos elementos hexa- e -poda, tirados dos gregos ἕξα-, de héx, "seis", e -πoδα, poda, de πούς, ποδός poús, podós, "perna", respectivamente, e fai referencia á máis distintiva das súas características, a presenza dun tórax consolidado con tres pares de patas, unha cantidade sensibelmente inferior á da maioría dos artrópodos.

 Características 
Os hexápodos teñen unha rexionalización (tagmose) característica, na que o corpo aparece dividido en tres rexións ou tagmas:Do latín científico tagma, e este do grego τάγμα tágma "corpo de tropas", "clase", "orde", derivado de τάσσω tássō, "ordenar", "colocar en orde". cabeza, tórax e abdome.

Especialmente significativa é a distinción de dúas partes detrás da cabeza, das cales só o tórax, formado por tres segmentos, leva outros tantos pares de apéndices locomotores.

O abdome está formado como máximo de once segmentos. En xeral, o abdome non leva apéndices, aínda que en certos grupos subsisten algúns (estilos dos dipluros, furcas dos colémbolos).

A respiración faise a través dun sistema de traqueas. A excreción realízase mediante os tubos de Malpighi, derivados do ectoderma.

 Clasificación 

 Clasificación clásica 
(Tirada de Lecointre e Le Guyader)Guillaume Lecointre, Guillaume e Hervé Le Guyader (2006):Classification phylogénétique du vivant. 3ª ed. Paris: Éditions Belin. ISBN 2-7011-4273-3.
 Subfilo Hexapoda
 Clase Collembola 
 Clase Diplura
 Clase Protura
 Clase Insecta
 Orde Archaeognatha 
 Orde Zygentoma
 Subclase Pterygota
 Infraclase Palaeoptera
 Orde Ephemeroptera
 Orde Odonata
 Infraclase Neoptera
 Orde Coleoptera 
 Orde Dermaptera 
 Orde Dictyoptera
 Orde Diptera
 Orde Embiidina 
 Orde Grylloblattodea
 Orde Hemiptera
 Orde Hymenoptera 
 Orde Lepidoptera 
 Orde Mantophasmatodea
 Orde Mecoptera 
 Orde Megaloptera
 Orde Neuroptera
 Orde Orthoptera
 Orde Phasmida
 Orde Phthiraptera 
 Orde Plecoptera 
 Orde Psocoptera
 Orde Raphidioptera
 Orde Siphonaptera
 Orde Strepsiptera 
 Orde Thysanoptera
 Orde Trichoptera
 Orde Zoraptera

 Filoxenia 
A filoxenia e, consecuentemente, a clasificación dos hexápodos foi e segue a ser controvertida. O principal problema radica basicamente na posición dos dipluros, xa que non parece haber dúbidas sobre a monofilia do clado Collembola+Protura (denominado ás veces Ellipura).

De considerarse que os dipluros están máis relacionados con colémbolos e proturos (cladograma A), aparece o clado Entognatha, que agruparía os hexápodos con pezas bucais parcialmente ocultas dentro da cápsula cefálica; o seu clado irmán sería Ectognatha, que inclúe só aos insectos, con pezas bucais expostas.Tree of Life, Hexapoda .

Porén, hai evidencias (cercos filamentosos, ultraestrutura dos espermatozoides) de que os dipluros poden ser o grupo irmán dos insectos (cladograma B). O clado denominaouse Euentomata. O cladograma C sería unha solución de compromiso entre os cladogramas A e B, até que se resolvan as mencionadas incertezas:

A

B

C

Dúas posíbeis clasificacións que se desprenden do cladograma C son as seguintes:

Clasificación 1:<big>Superclase Hexapoda</big>
 Clase Collembola
 Clase Protura
 Clase Diplura
 Clase Insecta

'Clasificación 2;<big>Superclase Hexapoda'</big>
 Clase Ellipura Orde Collembola Orde Protura Clase Diplura Clase Insecta Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Brusca, R. C. & G. J. Brusca (2005): Invertebrados. 2ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8.
 Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): Invertebrate Zoology 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole. ISBN 0-03-025982-7.

 Outros artigos 
 Artrópodos
 Insectos

 Ligazóns externas 
 Hexapoda en Tree of Life. Con informacións sobre o grupo e discusións sobre as relacións filoxenétticas.  Consultada o 13/01/2013.
 Hexapoda en Fauna Europaea.  Consultada o 13/01/2013.
 Hexapoda'' en ITIS.  Consultada o 12/02/2021.
 Hexapoda en World Register od Marine Species (+ Lista de especies  Consultadas o 13/01/2013.
 Hexapoda en Animal Diversity Web  Consultadas o 13/01/2013.
 Hexapoda en NCBI.  Consultada o 13/01/2013.

Categoría:Hexápodos