Figueira

A figueira (Ficus carica) é unha árbore (ou arbusto) da familia das moráceas (Moraceae), unha das numerosísimas especies do xénero Ficus. Orixinaria de Asia suroccidental, medra hoxe brava polo Mediterráneo e noutras rexións do mundo. En Galiza, malia non medrar de xeito espontáneo, é común o seu cultivo dende a antigüidade, especialmente nas Rías Baixas, polo que deu lugar a unha infinidade de topónimos. O consumo de figos pasos era moi común coma sobremesa no inverno.

 Hábitat 
As figueiras medran espontaneamente en terreos e noiros rochosos e incluso en valados e vellos muros de cachotes, onde poucas plantas atopan oportunidade. Témese o desenvolvemento das súas raíces por mover moito os solos onde fican. En Galiza adoita plantarse illada nos pomares entre outras froiteiras, ou preto dos muros da casa ou do valado.

 Descrición 
De porte baixo, máis semellante ao dun arbusto que ao dunha árbore (entre 3-10 m), sobre todo cando emite unha especie de espeques que sosteñen as pólas. Pouco esixente e canto ao solo, o seu crecemento é lento. A casca é lisa e de cor cinsenta. As follas son caedizas, de 12 a 25 cm de longo e 10 a 18 de largo, profundamente lobuladas, formadas por 3 ou 5 lóbulos.

Produce froitos compostos dun tipo especial, o sicono, aos que se coñece coma figos (sicono etimoloxicamente significa figo). A figueira produce un látex abrancazado irritante.

Algunha figueiras, chamadas bíferas, producen dúas colleitas ao ano. Existen tanto variedades dioicas (que producen flores dun único sexo en cada individuo) como monoicas (producen flores masculinas e femininas na mesma árbore). Estas figueiras acostuman utilizarse para fecundar as figueiras femininas da variedade esmirna, cultivadas no norte de África e Oriente Medio e coñecidas en California (EUA) co nome de calymirna.

As figueiras cultivadas reprodúcense mediante escallos. Son moi resistentes ás condicións adversas e cultívanse principalmente como árbores froiteiras de segunda categoría. Ademais, a figueira é unha das especies aptas para cultivar como bonsai.

 Historia 

Os froitos da figueira son diversos, distinguíndose moitas variedades e distintas frutificacións estacionais, designándose con termos como figos brancos, figos raíña, figos negros e béveras. Foi unha das primeiras plantas cultivadas polo ser humano: un artigo da revista Science constataba o achado de nove figos fosilizados datados arredor de 9400-9200 a. C. nun poboado neolítico Gilgal I, no Val do río Xordán. Por mor a que as figueiras son do tipo partenocárpico, constitúen unha das especies domesticadas. Este achado antecede á domesticación do trigo, o orxo e os legumes, polo que pode ser o primeiro caso coñecido de agricultura. A medida que a migración humana transportou a árbore fóra do ámbito natural desenvolvéronse ou apareceron milleiros de cultivares, a maioría sen nome e durante milleiros de anos constituíu unha importante cultura alimentaria.

No libro da Xénese, Adán e mais Eva cóbrense con follas de figueira cando se decatan de que están nus, despois de seren sorprendidos por pecadentos. 

Na antiga Roma considerábana unha árbore sagrada, xa que o seu mito fundacional, Rómulo e Remo foron aleitados pola loba Luperca baixo dunha figueira.

 Cultivo e usos 
Ademais de coma froito fresco de tempada, os figos consumíronse tradicionalmente tras someterse á técnica do secado, o xeito máis común de conservar esta froita. A froita seca ou pasa, e en especial os figos, era un alimento especialmente valorado. O proceso permitía dilatar o seu consumo no tempo e cubrir momentos nos cales a escaseza de alimento era notoria. As súas follas téñense usado para alimentar o gado.

Hai basicamente tres variedades de figueiras cultivadas:
 Figueiras de Esmirna que requiren polinización pola avéspora do figo para desenvolver as colleitas. 
 Persistente (ou común) non necesitan polinización; o froito desenvólvese por medios partenocárpicos. 
 Intermedio (ou San Pedro) non necesitan polinización de cultivos para establecer a bévera, porén si a necesitan, polo menos nalgunhas rexións, para o cultivo principal.

 Propiedades 
O seu látex («leite de figo») usouse antigamente para combater caries dentais e espullas da pel. Tamén se empregou para callar o leite.Ficus carica en Flora Ibérica 
Descríbense tamén moitas «virtudes» en farmacopea popular que poderían non ter máis interese que o puramente folclórico.Pío Font Quer, Plantas Medicinales-El Dioscórides Renovado, Editorial labor SA, Barcelona 1980, p. 121 y sig.

 Taxonomía 
Ficus carica foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum, vol. 2, p. 1059 en 1753 . 
Etimoloxía
 Ficus, do latín ficus que designaba tanto a figueira coma o seu "froito", o figo.
 carica, outro termo latino para o figo; orixinario da Caria (Καρία en grego antigo), unha rexión histórica situada ao suroeste da actual Turquía.

Táxones infraespecíficos
Só ten un aceptado: Ficus carica subsp. rupestris (Hausskn. ex Boiss.) Browicz
Sinonimia
 Caprificus insectifera Gasp.	
 Caprificus leucocarpa Gasp.	
 Caprificus oblongata Gasp.	
 Caprificus pedunculata (Miq.) Gasp.	
 Caprificus rugosa (Miq.) Gasp.	
 Caprificus sphaerocarpa Gasp.	
 Ficus albescens Miq.	
 Ficus burdigalensis Poit. & Turpin	
 Ficus caprificus Risso	
 Ficus colchica Grossh.	
 Ficus colombra Gasp.	
 Ficus communis Lam.	
 Ficus deliciosa Gasp.	
 Ficus dottata Gasp.	
 Ficus globosa Miq.  Ficus hypoleuca Gasp.	
 Ficus hyrcana Grossh.
 Ficus kopetdagensis Pachom.	
 Ficus latifolia Salisb.	
 Ficus leucocarpa Gasp.	
 Ficus macrocarpa Gasp.	
 Ficus neapolitana Miq.	
 Ficus pachycarpa Gasp.	
 Ficus pedunculata Miq.	
 Ficus polymorpha Gasp.	
 Ficus praecox Gasp.	
 Ficus regina Miq.	
 Ficus rugosa Miq.	
 Ficus silvestris Risso
 Ficus rupestris (Hausskn. ex Boiss.) Azizian  en PlantList	

 Galería de imaxes 

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Outros artigos 
 Figo
 Ficus
 As árbores na cultura popular galega

carica
Categoría:Arbustos
Categoría:Froiteiras
Categoría:Plantas medicinais
Categoría:Plantas descritas en 1753
Categoría:Taxons descritos por Linné