As árbores na cultura popular galega

miniatura|250px|Carballeira de Santa Susana, en Santiago de Compostela
As plantas teñen un significado primordial na cultura galega sendo as árbores e os bosques e as fragas os máximos expoñentes.

Castelao dicía Castelao, Sempre en Galiza, Libro I, cap. XXXII.:  O albre é o símbolo do señorío espritual de Galiza.O albre é un engado dos ollos, pola súa fremosura; é unha ledicia dos ouvidos, porque nel cantan os paxaros; é un arrolador do esprito, porque nas súas ponlas conta contos o vento.O albre pídelle auga ao ceo para que a terra teña sangue, vida e bonitura.

 Terra de bosques sagrados 
Nunha terra primordialmente campesiña e forestal as árbores eran esenciais na vida cotiá: combustíbel, construción (trabes), ferramentas (carro), menciñas (plantas medicinais), alimento (froiteiras) etc, polo que o sentido espiritual non era tampouco raro. Todos os trebellos que arrodeaban a vida dunha persoa dende o seu nacemento até o seu enterro (nunha caixa de madeira ), proviñan das árbores, non é de estrañar que tamén dende a noite dos tempos forme parte dos nosos deuses. Galicia identifícase cun país de meigas e menciñeiras, unha mestura moi antiga de tradicións preindoeuropeas, atlánticas, célticas coa cultura cristiá occidental, onde sobreviven mitos, malia a oposición da Igrexa católica, que intentou riscar os diversos cultos procedentes de vellas relixións, entre os que atopamos o culto ás árbores. Os bosques e fragas galegas énchense de lendas e tradicións pagás, moitas delas cristianizadas.

A árbore era o símbolo da resurrección da vexetación, tal como amosa a celebración dos maios, asociándose con festas de primavera-verán. O 3 de maio en Laza, os mozos rouban unha árbore e lévana até a praza principal da vila para presidir a festa. Os maios son en si mesmos unha festa de exaltación da fertilidade vexetal celebrada con cantares e con roupas vexetais que visten os mozos. Vicente Risco levou a cabo un estudo sobre os distintos tipos de cultos con vixencia en Galicia e distingue ao respecto: 
 Cultos pagáns
 Culto aos montes e ás pedras 
 Culto á auga
 Fitolatría (culto aos vexetais)
 Seres da nosa pequena mitoloxía

Crese que na antigüidade estaba moi estendido en Galicia o culto ás árbores. Unha boa proba apórtaa a toponimia galega: "Nemetóbriga", "Nemetatos", "Lucus" etc. Nemeth é unha voz celta que significa bosque sagrado, do mesmo xeito lucus é un vocábulo latino de semellante significado, ou incluso provir dunha raíz prerromana en relación coas divindades da luz. Todo isto dá xa conta da existencia de numerosos bosques sagrados na Gallaecia prerromana.

Aos nosos días chegan lendas e contos galegos relacionados cos bosques e fragas: trasnos, meigas, fadas, lobishomes, a Santa Compaña, o olláparo, o apalpador, mouros e mouras etc. Fálase de demos que foran expulsados do ceo ás fragas. A Igrexa Católica encirrouse en desprestixiar, concilio tras concilio, o culto as árbores que, procedente das vellas relixións, non desapareceu de todo e chega até os nosos días. As máis das veces mesturáronse tradicións pagás coas cristiás, como os baños das nove ondas da Lanzada, as lendas de Santo André de Teixido, o San Xoán etc. No caso das árbores sagradas, moitas foron consagradas a santos, como o carballo de Santa Mariña de Augas Santas en Allariz ou o carballo de Santo Antonio no Pazo de Vilar de Francos en Carballo. Os dous teñen unha lenda en común que di que cando se lle produce unha ferida no tronco botan sangue. Nos dous casos atribúen este feito aos milagres dos respectivos santos. A Carballa da Rocha é un carballo situado no concello de Rairiz de Veiga (provincia de Ourense), Monumento Natural dende o ano 2007. Estímase que ten uns 500 anos. Na carballeira do pazo de Cartelos no concello de Carballedo (Lugo), subsiste un exemplar, pouco coñecido, que pode ser o máis vello do mundo desta especie, que fai que sexa o ser vivo máis vello de Galicia xunto co castiñeiro de Pumbariños en Manzaneda (Ourense).

 Propiedades máxicas dalgunhas árbores 
miniatura|right|200px|Yggdrasil, árbore sagrada da mitoloxía nórdica.
As árbores e plantas en xeral, presentan diversas propiedades máxicas e para sandar, pero tamén efectos contrarios. Cada árbore ten a súa función, os perennifolios, moitas veces considerados exóticos en Galicia, xa que adoitaban ser máis propios de climas mediterráneos, coma é o caso dos loureiros e das oliveiras, dicíase que protexían contra os lóstregos, os malos espíritos, as bruxas e evitaban que a envexa prexudique os meniños ou os animais da casa. Abondaba con pór unha póla enriba da entrada, tanto da casa coma da corte. Na porta das pousadas e tabernas era común pór unha póla de loureiro para indicarlle á xente que eran bos lugares de descanso. Cumpría así o ramo dúas funcións: protexía o viaxeiro e dáballe sorte ao negocio. No caso da oliveira, nove follas purifican e levábanas as mulleres que ían tomar as ondas. Tamén se usaba para protexer e conxurar nos nenos o mal da envexa, lévase o neno á oliveira e alí, espido, toca a árbore dicindo: oliveira bendita quita do neno a fada da envexa.

A sombra da nogueira non é recomendábel para as persoas e considérase nociva para as colleitas, dificultando que xermolen as sementes. Ademais da nogueira, son tamén árbores de mala sombra o castiñeiro, a figueira e o alcipreste dos cemiterios; durmir ao seu carón senta mal e até se pode enfermar. Pero xeralmente as árbores considéranse beneficiosas. Son as máis salientábeis o loureiro, a oliveira, o carballo e todas as árbores froiteiras. Este sentir popular recóllese no refrán: "Quen a boa árbore se achega, ben acubilla".

Tamén hai outras especies ás que se lles outorga un carácter máxico, moitas delas forman parte dos calendarios celtas, tal e como poden ser: o loureiro, o teixo, o bidueiro, o estripeiro, a abeleira, o freixo,o sabugueiro, a cerdeira, o, o lodoeiro, o cerquiño, o salgueiro, incluso algunhas árbores foráneas como o castiñeiro das bruxas, a oliveira ou o cinamomo ou árbore de Santo Eutelo (para curar a rabia).

Aínda hoxe está moi estendido o costume de plantar un limoeiro e un loureiro na horta ou no eido, ben preto da casa, ademais da utilidade, porque dá "boa sorte".

 As árbores, en xeral, na cultura popular
 Léxico
 Árbore do muíño: eixo do muíño Constantino García González, s. v. árbol..
 Árbore da cera: cirio pascual, chamado así porque se lle adherían follas e flores.Eladio Rodríguez, s. v. árbore.
 Árbore da ciencia do ben e do mal: a árbore do Paraíso terreal.Real Academia Galega 1913, s. v. árbore.
 Árbore da cruz: a cruz na que foi crucificado Xesucristo.
 Árbore da rabia: árbore de Santo Eutelo, cinamomo ; sangomiño (Cornus sanguinea) E. Losada, J. Castro e E. Niño (1992).; Pau de san Gregorio (Prunus padus) .
 Árbore da vida: substancia branca do cerebelo .
 Árbore de Apolo: o loureiro .
 Árbore de Baco: a vide .
 Árbore de Cibeles: o piñeiro .
 Árbore de Diana: amálgama de prata e mercurio .
 Árbore de Xúpiter: o carballo .
 Árbore de Marte: o freixo .
 Árbore de Minerva: a oliveira .
 Árbore de Plutón o alcipreste .
 Árbore de Venus: o mirto .
 Árbore do ceo: o ailanto (Ailanthus altissima) .
 Árbore druídica: o teixo .
 Árbore fría: o sangomiño .
 Árbore xenealóxica: representación en forma de árbore da ascendencia dunha familia 

 Refraneiro
300px|miniatura|Ó árbore sen froito chámolle leña pró lume
 A un árbore ruín e torto, ponlle axiña outro .
 Árbore de bo natío, cobre un palmo e paga cinco .
 Árbore sen frol, é coma día sen sol .
 Cada árbore da o seu froito .
 Coma os árbores son as persoas: uns dan sombra ou froitos, e outros nen sombra nen froitos . 
 Do árbore caído todos fan pitelos Pitelos son as estelas que se sacan da madeira..
 Do árbore derrubado todos levan algo . 
 Do árbore que está no chao, todos cortan un ramallo .
 Dous árbores secos nunca frolecen Desaconsella o matrimonio entre vellos.. 
 Non prantes árbores nin amanses poldros, nin chúfe-la muller de outro .
 Non prantes árbores nin amanses poldros, nin chúfe-la muller pouco nin moito . 
 O árbore que nace torto, tarde ou nunca se endereita .
 O árbore que non dá froita, somentes pra leña é bo . 
 O árbore ruín non dá máis que ruín froito . 
 O árbore sen codia é coma a muller sen vergonza . 
 Ó árbore sen froito chámolle leña pró lume . 
 O que a bo árbore se acolle, boa sombra o cobre .
 Quen a bo árbore se achega, ben se acobexa .

 Cantigueiro
 Arboriño que secaches/ tendo a iauga polo pé,/ e no tronco a firmeza/ e no ramiño o querer! Xaquín Lorenzo, 45..

 Abeleira 
 Refraneiro
 O ovo i a avelán, conforme veñen, van Eladio Rodríguez, s. v. ovo.Emilio Álvarez Giménez, 22 (O hovo e a velán, conforme veñen, van).
 Ó vilán, coa vara de avelán.Moreiras Santiso (1977), 143.
 Polo san Urbán espile o abelán.Xesús Ferro Ruibal: Diccionario dos nomes galegos, s. v. Urbán.San Urbán, 15 de maio..
 Por Santa Madalena, a avelan chea Emilio Álvarez Giménez, 50. A Madalena celébrase o 22 de xullo..
 Se queres ó teu home san, dálle avelán.Eladio Rodríguez González, s. v. avelán.Emilio Álvarez Giménez, 29 (Se queres o teu home sao, dall'avelao).Moreiras Santiso (1977), 64.

 Cantigueiro
 Niste lugar de Facós/ non se crían abelairas/ que se crían boas mozas/ morenas pero saladas Xaquín Lorenzo, 108. No orixinal: avelairas. Xaquín Lorenzo engade que, a pesar do que di a cantiga, Lobeira si que é terra de abelairas..
 Dios che dea os buenos días,/ millores as madrugadas,/ mociña que andas na horta/ collendo nas abelairas Xaquín Lorenzo, 71. No orixinal: avelairas..
 Heiche botar un vestido/ da color do abelar/ porque deixaches saír/ a Rosiña pró curral Xaquín Lorenzo, 87. No orixinal: avelar, sair..

 Adiviñas
 Ave teño de nome,/ de la a miña condición,/ o que non o discurre/ non ten discurrición [a avelá].Gárfer: Adivinancero popular gallego, 287.
 Ave teño de nome,/ llana son de condición,/ o que non acerta e discurre/ é un gran borricón.[a avelá].
 Nace na fraga,/ na fraga se cría,/ naceu dunha vara/ e acaba sequiña.[a avelá].

 Acivro 
miniatura|250px|Pola de aciviño
O acivro, segundo a cultura popular e o nomeado libro O Ciprianillo posúe facultades prodixiosas para namorar. Cando un mozo desexaba ser amado por unha rapaza abondaba ir á media noite da noite de san Xoán a apañar unha póla de acivro, levala ao mar e pasala por baixo das trece ondas, rezando de cada vez un credo. Así, a póla tórnase máxica e a moza á que se lle tocase con ela ficaría tolamente namorada do galán. Esta póla máxica recibe o nome de aciviño.Gran Enciclopedia Galega, s. v. acivro.

 Ameixeira 
 Refraneiro
 Ano de ameixas, ano de queixas.Real Academia Galega 1913, s. v. ano.
 Ano de ameixas, todas son queixas.Eladio Rodríguez, s. v. ano.
 Ano de moitas ameixas, poucas medas nas eiras.

 Cantigueiro
 Casadiña de onte á noite/ déronme a comer ameixas,/ o meu marido vai fóra/ non teño a quen dar as queixas Fermín Bouza Brey 1929, 198. No orixinal: â noite, fora..
 Fun ós figos á pereira,/ no’atopei senón cireixas,/ veu o dono das mazás:/ Deixa queda-las ameixas Xaquín Lorenzo, 86. No orixinal: no-atopei, quedalas..
 Hei de faguer unha ponte/ de peras e de fatós/ pra pasearen os mozos/ de Gaiás para Facós Xaquín Lorenzo, 88. Gaiás é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Grou, e Facós da parroquia de San Vicente de Lobeira, ambas do mesmo concello de Lobeira. Xaquín Lorenzo engade que entre estas dúas aldeas só hai un regato que non precisa ponte para cruzalo..
 No medio de aquil camiño/ topei un ramo de ameixas;/ pasaches e non falaches,/ tanto levas como deixas Xaquín Lorenzo, 109..
 San Xulián de Pereiriña/ feito de pau da ameixeira./ Nosa señora nos libre/ dunha muller cabuxeira.

 Amendoeira 
 Refraneiro
 Ano de almendras, ano de merda .

 Cantigueiro
 Debaixo da túa ventana/ hai un almendro florido:/ o teu cabelo é a rama/ e con esto me despìdo Xaquín Lorenzo, 67..

 Ameneiro 
miniatura|300px|Santo San Xinés de Bamio,/ feito de pau de ameneiro,/ primo carnal dos meus zocos,/ irmán do meu tabaqueiro
 Locucións
 Ser coma unha cuba de ameneiro: dise da persoa ou cousa cuxo carácter ou calidade resulta ser inferior á que se esperaba.Eladio Rodríguez, s. v. cuba.
 Ser un cabeza de ameneiro: ser un ignorante.Eladio Rodríguez, s. v. cabeza. 

 Refraneiro
 Leña de ameneiro arde no regueiro.Eladio Rodríguez, s. v. leña.Emilio Álvarez Giménez, 18.
 O amieiro, se non fora por vergonza, xa ardía no lameiro.Elixio Rivas (1978), s. v. amieiro. O colector explica que tal se di polo frouxa que é a súa madeira.

 Cantigueiro
 Agora que vén o vran,/ ganancia p'ra os gadañeiros,/ que andan de prado en prado/ á sombra dos ameneiros.
 Eu ben vin cantar o cuco| enriba dun ameneiro,/ coa subela na man/ aprendendo a zapateiro.Adela Leiro, 65.
 Eu ben vin esta-lo moucho/ na punta dun ameneiro/ coa subela na man/ aprendendo a zapateiro.Gran Enciclopedia Galega, s. v. ameneiro.
 María pasou o río/ cunhas chancas de amieira;/ tente, María, non caias,/ agárrate a esa cerdeira.Xaquín Lorenzo, 93. No orixinal: rio.
 Meu grorioso San Antón,/ feito de pau de ameneiro,/ curmán carnal dos meus zocos,/ neto do meu tabaqueiro.
 Meu santo Bras da Diana/ feito de pau de amieiro,/ irmán das miñas zoquiñas,/ criado no meu lameiro.Saudade nº 4, xullo 1943, 30. No orixinal: d’amieiro. 
 Paxariños que andades cantando/ polas ramas dos loureiros/ e subidos polos ameneiros/ a tomar as raíñas de sol.Adela Leiro, 62.
 Salgueiro prende de ponla/ i ameneiro de raíz,/ amores que fostes doutros/ para min xa non servís.Xaquín Lorenzo, 140. No orixinal: de outros.
 San Benitiño glorioso,/ feito de pau de amieiro,/ é irmau das miñas chancas,/ criado no meu lameiro.Xaquín Lorenzo, 141.
 San Vicente de Pepín/ feito de pau de ameneiro,/ irmán das miñas chanquiñas,/ criado do meu lameiro.
 Santo San Xinés de Bamio,/ feito de pau de ameneiro,/ primo carnal dos meus zocos,/ irmán do meu tabaqueiro San Xens de Bamio é unha parroquia do concello de Vilagarcía de Arousa.Fermín Bouza Brey 1929, 186. No orixinal: mail-a, e a miña nai.Xaquín Lorenzo, 266.. 
 Señora Santa Lucía, feita de pau de amieiro,/ dáimelle vista ós meus ollos/ que non vos custa diñeiro.Xaquín Lorenzo, 145.
 Teño que ir á Somoza/ nuns zoquiños de abeneiro;/ pra que peleien por min/ heime de meter arrieiro.Fermín Bouza-Brey: "Folklore de San Andrés de Somoza, concello da Estrada, en terra de Tabeirós", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en Nós nº 93, 15.09.1931, 163. A Somoza é parroquia da Estrada.

 Bidueiro 

 Cantigueiro
 A rola anda arrolando/ por riba dun bido seco/ que lle levaron o niño/ as mozas de Rioseco Xaquín Lorenzo, 45. No orixinal: de un. Este Rioseco ten que ser lugar da parroquia de Santa Mariña de Rioseco, concello de Calvos de Randín..
 Miña nai quere unhas zocas/ branquiñas de abidueira;/ mándemas vir de Vilalba,/ daquilas que hai de chinela.
 Meu Santo San Fins do Castro,/ que lle dás aos teus romeiros?/ auga da túa fontiña,/ sombra dos teus bidueiros.
 Ventana de pau de bido,/ mala polilla te coma:/ por causa de ti, ventana,/ perdín a miña señora Xaquín Lorenzo, 161..

 Buxo 
 Locucións
 Coma un buxo: ter unha saúde a proba de bombas (forte coma un buxo, san coma un buxo).Real Academia Galega (1913-1928): Diccionario gallego-castellano, s. v. buxo.Eladio Rodríguez, s. v. buxo.Limpa estou de feitizo e de meigallo,/ quedei rexa e baril como un carballo,/ san coma un buxo, dura como un seixo (Ramón Cabanillas: "Viaxe perdido", citado por Víctor Lis Quibén, 292). A poesía describe a experiencia dunha moza que acode a tomar o baño das nove ondas da Lanzada, á romaría de San Breixo (en Barro, Pontevedra) e ó Corpiño, en Lalín)."Mañá non te levantas da cama, que falla che fará descansar. Deus mediante, dentro de cinco ou seis días xa estarás coma un buxo, e despois trataremos das túas cousas" (Antonio López Ferreiro: A tecedeira de Bonaval, La Voz de Galicia, Biblioteca 120, tomo 9, px. 85).
 Escorreito coma un buxo: san, sen defectos físicos.Antonio de la Iglesia: El idioma gallego. Su antigüedad y vida, Biblioteca Gallega 1886 [ed. facsímile Maxtor, Valladolid, 2006], tomo III, 228.

 Cantigueiro
 Ai, que piñeiro tan alto!/ Ai, que pau ten pra culleres!/ Ai, que homildes son os homes/ cando van prónda as mulleres Xaquín Lorenzo, 34. O pau das culleres é o buxo, madeira empregada para outros útiles da cociña, e aquí se emprega ironicamente para denotar a madeira ruín do piñeiro..
 Señor San Benito novo,/ feito de pau de culleres;/ as mentiras son dos homes,/ as verdades das  mulleres .

 Adiviñas
 De pau de buxo se fai/ roncón, soprete e punteiro;/ o fol faise de contado/ coa pelexa dun carneiro.José Luis Gárfer e Concha Fernández: Adivinancero popular gallego, Taurus, Madrid 1984, 237. A solución é evidente: a gaita.

 Carballo

miniatura|300px|A bo porco, boa landra
 A bo porco, boa landra.
 A landra que non se ve en maio, non se ve en todo o ano.
 Ano de landras, ano de graxas.
 Cando a carballeira zoa, sabe ben a broa.
 En xaneiro, mellor carballo que castiñeiro.
 O máis ruín porco topa unha boa landra.

Castiñeiro

 A castaña e o besugo, en febreiro están en zugo.
 A castaña e o besugo, en febreiro non teñen zugo.
 Castañas, noces e viño fan a ledicia de san Martiño. 
 Con castañas asadas e sardiñas salgadas, non hai ruín viño.
 En agosto, as castañas arder, e en setembro, beber.

 Cedro 
A chamada cruz de san Bartolomeu utilízase para protexerse do demo. Faise con tres anacos de pau de cedro, cubertos con romeu, ruda e apio, e pónselle no pé unha mazá de alcipreste; finalmente, déixase en auga bendita durante tres días e sácase ó dar a media noiteVicente Risco, 341-342.

 Cerdeira 
miniatura|300px|De menos lle fixo Dios o rabo ás cereixas
 Léxico
 Corvo cereixeiro, gaio cereixeiro: nomes do ouriolo. Elixio Rivas (2001).

 Refraneiro
 Cando por San Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove.Eladio Rodríguez González, s. v. chover.
 De menos lle fixo Dios o rabo ás cereixas.José María Pereda Álvarez (1953).
 Dende maio a xullo, as cereixas son coma puños. 
 En maio, xa leva as cereixas o gaio.Eladio Rodríguez, s. v. maio.
 Se polo san Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove.Eladio Rodríguez, s. v. cereixa.
 Se por San Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove.San Xurxo, 24 de abril. Eladio Rodríguez, s. v. abril.
 Tras de abril vén maio, e hai cereixas como puños.
 Vale máis neno contento, que pucho de cereixas.Eladio Rodríguez, s. v. neno.

 Cantigueiro
 Cereixas nun castiñeiro/ foi cousa que nunca vin;/ non te alaudes que me deixas/ que eu nunca te pretendín Xaquín Lorenzo, 61..
 Chamácheme moreniña, / éche do polvo da eira, / xa me verás o domingo / como a guinda na guindeira.
 Chamácheme moreniña, / éche do polvo da eira, / xa me verás pra domingo / coma a guinda na guindeira.
 Chamáchesme moreniña,/ chamáchesme moreneira,/ xa me verás pra domingo/ como a guinda na guindeira Xaquín Lorenzo, 62.. 
 Fun ós figos á pereira,/ no’atopei senón cireixas,/ veu o dono das mazás:/ Deixa queda-las ameixas .
 Inda che hei de botar unha/ por riba dunha cerdeira,/ que tu non has de negar/ que túa nai é feiticeira Xaquín Lorenzo, 89. No orixinal: tua..
 María pasou o río/ cunhas chancas de amieira;/ tente, María, non caias,/ agárrate a esa cerdeira .
 Nosa Señora da Adina/ ten oliveiras no adro,/ botan piñas no outono,/ cereixas no mes de maio Refírese, como a seguinte, á igrexa de Santa María de Iria Flavia, coñecida popularmente como Adina..
 Nosa Señora da Adina/ ten un piñeiro no adro,/ bota piñas polo outono,/ cereixas no mes de maio Gran Enciclopedia Galega, s. v. Adina..
 O paxaro de María/ anda nas miñas cireixas./ Come, paxariño, come,/ veremos as que me deixas Fermín Bouza Brey 1929, 162.Xaquín Lorenzo, 122. No orixinal: cume, veremolas..
 Paxariño de María,/ non me cóma-las cereixas/ que o meu amor no’está eiquí,/ non teño a quen da-las queixas Xaquín Lorenzo, 130. No orixinal: comalas, no-está, quén, dálas..
 Paxariño gorrión,/ non me comas as cereixas,/ que non teño pai nin nai,/ nin a quen lle dar as queixas Elixio Rivas (1978)..
 Paxaro que vas voando/ por onde aquela cerdeira,/ dámelle moitas mamorias/ á María da Carreira Xaquín Lorenzo, 131..
 Ponde leña nise lume/ anque sea de cerdeira,/ que lles quero ve-la cara/ ás mociñas de Lobeira Xaquín Lorenzo, 134. No orixinal: vela..
 Por riba dunha cerdeira/ estaba un pardau cantando/ e mofábase de min/ por ire por ti chorando Xaquín Lorenzo, 135..
 Troquei o meu curazón/ por un ramo de cireixas;/ ai, adios, meu curazón,/ como te vas e me deixas Xaquín Lorenzo, 157..

 Adiviñas
 Alta me vexo/ no meu lugarexo. Mouro vexo vir/ e non lle podo fuxir [a cereixa e o merlo].Arturo Noguerol Buján: "Archivo Filolóxico e Etnográfico de Galizia", en Nós 2, 30.11.1920, 14.

 Ciprés 

 Refraneiro
 O alcipreste non se rega, porque crece coa lentura.Eladio Rodríguez, s. v. alcipreste. A lentura é a humidade natural da terra.
 O alcipreste non se rega, porque na lentura nace
 Os alciprestes, como os fidalgos, poucos, soilos e altos.Eladio Rodríguez, s. v. alcipreste.

 Cantigueiro
 A mazán do alcipreste/ non é verde, qu’é madura;/ a muller que coma dela/ non morre de paridura.Crese que a mazá do alcipreste (a piña) provoca a esterlidade na muller que a coma (Antón Fraguas: La Galicia insólita. Tradiciones gallegas, Ed. do Castro 1990, 22).
 A sobriña de Ramona,/ Manuel que lle fixeche?/ Tireille pola ventana/ unha mazán de alcipreste.Antón Fraguas: La Galicia insólita. Tradiciones gallegas, Ed. do Castro 1990, 22).
 Ai, a mazá do alcipreste/ quen a coma morrerá;/ quen lle falte ós meus amores/ a moito se atreverá Xaquín Lorenzo, 32.. 
 Alcipreste non se rega/ porque na lentura nace;/ amor firme non se esquece/ por máis traballos que pase.Adela Leiro (dir.): Cambados: a tradición oral, Colexio Público Castrelo, Cambados 1986, 62.
 Eu subín ó alcipreste,/ subino e baixei de pé;/ non quero pan encetado/ que o meu enteiriño é Xaquín Lorenzo, 84..
 Se soubera que tu viñas/ como de certo viñeches,/ mandaba barre-la rúa/ cun ramiño de alcipreste Xaquín Lorenzo, 147. No orixinal: barrela, rua..
 Se soubera que tu viñas/ como de certo viñeches,/ mandaba lava-la rúa/ con ramiños de alcipreste Xaquín Lorenzo, 147. No orixinal: lavala, rua..

 Adiviñas
 Alto como o pino,/ verde como o liño,/ amargo como o fel./ Adiviña, bacharel [o ciprés].Gárfer: Adivinancero popular gallego, 275.

 Faia 
 Locucións
 Dereito como unha faia: dise dalguén vello pero firme e rexo.Elixio Rivas Quintas: Frampas, contribución al diccionario gallego, CEME, Salamanca 1978, s. v. faia.

 Figueira 
miniatura|300px|Cando a figueira ten folla, ten boa comida a solla

 A branca, con frío, non vale un figo; a negra, nin figo nin breva.
 Ano de brevas, nunca acá veñas.Eladio Rodríguez, s. v. ano.
 Auga bebas con figos e brevas.
 Auga ó figo; e á pera viño.
 Cando a figueira ten folla, ten boa comida a solla.

 Freixo 
 Cantigueiro
 Ai, que freixeira tan alta!/ Ai, que freixas tan maduras!/ Ai, que nenas tan bonitas!/ Quen che mas dera nas uñas!Xaquín Lorenzo, 33.
 Eu fun canario do rei/ e fuxinlle da gaiola/ i agora son pintasilvo/ dos freixos de Vilanova.O pintasilvo ou pintasilgo é o xílgaro. Xaquín Lorenzo, 81. No orixinal: fuxínlle.
 Si queres que o carro cante/ bótalle o eixo de freixo,/ e si queres que o amor veña/ dálle talladas de queixo.ANÓNIMO: Saudade nº 4, xullo 1943, 29. No orixinal: qu’o, bítall’e, dalle.

 Laranxeira 
miniatura|300px|Xa fun a Marín,/ xa pasei o mar,/ xa comín laranxas/ do teu laranxal
 Locucións
 Media laranxa: persoa que se acomoda ben a outra.

 Refraneiro
 A muller e a laranxa, non se han apretar moito, porque amargan Eladio Rodríguez, s. v. muller..

 Cantigueiro
 A laranxa cando nace,/ nace verde e redondiña/ o mesmo que tu naceches/ para ser por xempre miña.Xaquín Lorenzo, 35. 
 A laranxa foi á fonte,/ o limón foi atrás dela;/ a laranxa bebeu auga,/ o limón ficou sen ela.Xaquín Lorenzo, 35. No orixinal: de ela. 
 A laranxa foi á fonte,/ tanto tarda que non vén;/ ou quebrou a cantariña/ ou se namorou de alguén.Xaquín Lorenzo, 35. No orixinal: ven. 
 Dónde son ises mociños/ que cheiran tanto a laranxa?/ Son do lugar de Facós,/ de aquela florida granxa.Xaquín Lorenzo, 71.
 O laranxo cando nace/ a folla pequena ten,/ pequeno é o meu amor/ e mais eu quérolle ben.Xaquín Lorenzo, 118. No orixinal: e máis.
 O toco da laranxiña/ tiña sede e foi beber;/ a fonte estaba estiñada/ e tívose que volver.Xaquín Lorenzo, 127.
 O toco da laranxiña/ tiña sede e foi beber;/ agora que estou no medio/ son señora de escoller.Xaquín Lorenzo, 127. No orixinal: estóu.
 Señor San Bartolomeu/ feito de pau de laranxo/ quen che mandou dar pintura/ foi o cura de Rianxo.Refírese a unha capela dedicada a este santo, nuns cons de Rianxo. Fermín Bouza Brey 1929, 184. 
 Xa fun a Marín,/ xa pasei o mar,/ xa comín laranxas/ do teu laranxal.Fermín Bouza Brey 1929, 176.

 Limoeiro 
miniatura|300px|O vinagre i o limón, medio ciruxanos son
 Refraneiro
 O vinagre i o limón, medio ciruxanos son.Eladio Rodríguez, s. v. vinagre.

 Cantigueiro
 A laranxa foi á fonte,/ o limón foi atrás dela;/ a laranxa bebeu auga,/ o limón ficou sen ela.Xaquín Lorenzo, 35. No orixinal: de ela.
 Anque estou aquí cantando,/ triste está o meu corazón;/ téñocho máis amarelo/ que unha casca de limón.Gran Enciclopedia Galega, s. v. amarelo.
 ¡Canto limón pola tina,/ canto limón pola eira!/ Cantas fillas de María/ ten o cura de Palmeira.Fermín Bouza Brey 1929, 175. No orixinal: pol-a. 
 ¡Canto limón pola tina,/ canto limón polo chan!/ Cantas fillas de María/ ten o noso capellán.Fermín Bouza Brey 1929, 175. No orixinal: pol-a, chán.
 Debaixo do limoeiro/ dá gusto parrafear:/ ten a folliña miúda,/ non se ve dende o lugar.Xaquín Lorenzo, 67. No orixinal: miuda.
 Eu subín ó limoeiro/ e dende o medio caín,/ o limoeiro é a morte,/ eu pra morrer xa nacín..
 Heiche de mercar un pano/ coma o limón de marelo;/ esí rabian as meniñas/ porque solo a ti te quero.Xaquín Lorenzo, 87. No orixinal: sólo, tí.
 O limón é fruta verde,/ críase entre rosas blancas;/ a quen me amostrar cariño/ heille de amostrar carranca.A carranca é un colar ancho, con pugas de ferro cara fóra, que se lle pon no pescozo dos perros pastores para defendelos dos lobos. Xaquín Lorenzo, 118.

 Adiviñas
 Alta como o sino,/ verde como os limóns,/ doce como o mel,/ amarga como o fel [a noz].Gárfer, 296.

 Loureiro 

 Cantigueiro
 A aldeia da Atalaia/ rodeada de loureiros/ non a pasean casados/ que a pasean solteiros.Fermín Bouza Brey 1929, 203; no orixinal: Atalaya, non-a. A Atalaia é un lugar da parroquia de Santa María de Asados (Rianxo).
 Aparta, loureiro verde,/ deixa clarear a lúa;/ que estou no medio da noite/ e non vexo cousa ningunha.Adela Leiro, 62.
 Aparta, loureiro verde,/ deixa clarear a lúa;/ se non vexo á miña nena/ non vexo cousa ningunha.Xaquín Lorenzo, 42. No orixinal: clareala lua.
 Arrimácheste ó loureiro/ por lle dar gusto ó corpiño,/ agora estás na gaiola,/ ten paciencia, paxariño.Xaquín Lorenzo, 45.
 Arrimeime a ti, loureiro,/ coidando que eras calado./ Loureiro, lengoareteiro,/ lévalo lengoaretado.Fermín Bouza Brey 1929, 199.

 Maceira 
 Léxico
 Mazá de cu de galiña: variedade de mazá así chamada por ter o ápice aguzado e con engurras.Aníbal Otero 1977.
 Mazáns de porco: mazás pequenas, procedentes de maceiras bravas.Martín Sarmiento: Catálogo de voces y frases de la lengua gallega.
  Mazá xuaneira: variedade de mazá.
miniatura|300px|Disme que te queima o sol,/ eu digo te fai fermosa:/ mazanciña moi sombriza/ nunca foi a máis sabrosa
 Refraneiro
 San Pedriño, san Pedrán, polo teu santo empeza a haber a primeira mazán.Rosario Soto Arias 2013.

 Cantigueiro
 Cando botáre-lo gado/ bótame o meu becerriño/ que che hei dar unha mazá/ que teño nun arcaciño.Xaquín Lorenzo, 55. No orixinal: botarelo.
 Dame da pera que comes,/ da mazá un bocadiño,/ dame unha fala do peito,/ do curazón, un cariño.Xaquín Lorenzo, 66.
 Décheme unha pera parda/ e tamén unha xuaneira,/ déchema pola ventana;/ Dios cho pague, churrusqueira. 
 Décheme unha pera parda/ e unha mazá xuaneira,/ botáchemas pola ventá/ ¡Dios cho pague, churrusqueira! 
 Décheme unha pera parda/ e unha mazán xuaniña,/ déchemas pola ventana;/ Dios cho pague, queridiña
 Déchesme unha pera parda/ e unha mazá xoaneira;/ déchesme unha pera parda,/ Dios cho pague, churrusqueira.
 Disme que te queima o sol,/ eu digo te fai fermosa:/ mazanciña moi sombriza/ nunca foi a máis sabrosa.
 Fóra casei, adios porta,/ portiña do meu quinteiro,/ auga do meu saidiño,/ soma do meu mazanceiro.Xaquín Lorenzo, 85. No orixinal: fora.
 Fuche a Vigo, fuche a Vigo,/ fuches e non viches nada:/ non viches beilla-lo sol/ nunha mazá colorada .Xaquín Lorenzo, 85. No orixinal: beillalo.
 Fuches a Vilagarcía,/ fuches e non viches nada,/ non viches beilar o sol/ nunha mazán colorada.Fermín Bouza Brey 1929, 203. No orixinal: n-unha.
 Fun ós figos á pereira,/ no’atopei senón cireixas,/ veu o dono das mazás:/ Deixa queda-las ameixas.
 Hei de faguer unha ponte/ de peras e de mazás/ pra pasearen os mozos/ de Facós cara Gaiás.
 Hei de faguer unha ponte/ de peras e de mazás/ pra pasearen os mozos/ de Lubeira a Rubiás.Xaquín Lorenzo, 88. Rubiás é lugar da parroquia de Cadós, no concello de Bande. Xaquín Lorenzo engade que non hai río nin regato entre as dúas localidades.
 Maruxiña, Maruxiña,/ cariña de repinaldo,/ o día que te non vexo/ non boto fabas ó caldo.Chámase repinaldo a unha variedade de mazá de forma alargada. Xaquín Lorenzo, 95.
 Nena bonita no mundo/ non había de nacer/ porque fai como a mazá:/ todos a queren comer.Xaquín Lorenzo, 107. No orixinal: tódola.
 Non me tires con pedriñas/ nin con mazás retalladas,/ eu para ti non nacín,/ nin me síga-las pisadas.Xaquín Lorenzo, 110. No orixinal: sigalas.
 Non quero mazá picada/ nin do mesmo roisiñol:/ quen a picare que a coma,/ que lle quitou o sabor.Xaquín Lorenzo, 111. No orixinal: quena, quitóu.
 Ó tocador do pandeiro/ hémoslle de dar dous reás/ i ó tocador da cazola/ catro cartos pra mazás.
 Os amores dun casado/ son coma un ovo sen sal,/ coma unha mazá sombriza/ que non sabe ben nen mal.Xaquín Lorenzo, 124. No orixinal: de un.
 Pasei a Ponte de Ourense,/ paseina de madrugada;/ topei un anelo de ouro/ i unha mazá colorada.Refírese á ponte romana de Ourense, a Ponte Vella. Xaquín Lorenzo, 128. No orixinal: paséi.
 Tocadoira do pandeiro/ merece cinco reás/ e a que toca a cazola/ catro cartos pra mazás.Xaquín Lorenzo, 155.
 Unha mazá vermelliña/ posta na mesa do rei;/ non collín outros amores/ desque contigo falei.Xaquín Lorenzo, 158. No orixinal: bermelliña.
 Unha mazá vermelliña/ posta na mesa do rei;/ tira de min o sentido,/ que eu de tixa o tirei.Xaquín Lorenzo, 158. No orixinal: bermelliña.

 Nespereira 
 Por san Simón o néspero se repón.

 Nogueira 

miniatura|300px|Pan e noces saben a amores
 Ano de noces, ano de voces. 
 En marzo, abrigo, noces e pan trigo.
 Pan e noces saben a amores. 
 Polo San Martiño andan as noces a roliño.
 Por santa Tecla abala a nogueira.

 Oliveira 

 Aceite, carne, pantrigo e sal, mercadoría real. 
 Aceite, no alto; viño, no medio; mel, no baixo. 
 Aceite, o de enriba; viño, o do medio; mel, o do fondo.

 Olmo 
 Locucións
 Virarse coma a folla da ulmeira: cambiar de opinión moita facilidade.

 Refraneiro
 Cando o olmo dea peras e o trobisco dea uvas, entonces dirán verdá os homes de barbas rubias.
 Cando os olmos dean peras e os toxos boten uvas, han de ter boas aucións os homes de barbas ruibas.Moreiras Santiso (1977), 176.

 Cantigueiro
 A folla do olmo vira,/ pero eu non hei virar;/ a folla deixou ó olmo,/ eu a ti non te hei deixar .

 Palmeira 
 Adiviñas
 Branco como papel, doce como mel,/ amargo como fel [o coco].Gárfer, 280.
 Verde foi o meu nacemento/ e de luto me cubrín,/ para servir de alimento/ ó pobo de Brasil [a palmeira].Gárfer, 278.

 Pereira 

 O viño das peras non o tires nin o bebas, nin ó teu amigo o deas.Eladio Rodríguez, s. v. viño.
 Viña, pereira e fabal, malos son de gardar.Eladio Rodríguez, s. v. viña.
 Viño de peras non o bebas, nin o deas a quen ben queiras.Eladio Rodríguez, s. v. viño.

 Pexegueiro 
 Locucións
 Zurrar [a alguén] a esgaza-pexegueiro / escacha-pexegueiro: darlle unha boa malleira a alguén.Rivas Quintas (1978), s. v. esgazar.

 Refraneiro
 Polo río abaixo vai un pexegueiro que bota pexegos no mes de xaneiro.

 Cantigueiro
 Eu ben vin esta-lo moucho/ por riba dun prexigueiro/ cunha subela na mau/ deprendendo a zapateiro Xaquín Lorenzo, 79. No orixinal: estalo..
 Montañesa, vén conmigo/ que nos imos prá ribeira/ onde se colleitan uvas,/ melocotós e mais peras Xaquín Lorenzo, 104. No orixinal: ven, e máis..
 Polo mar abaixo, polo mar arriba,/ polo mar abaixo vai unha sardiña,/ vai unha sardiña, vai un pexegueiro/ que leva pexegos no mes de xaneiro Fermín Bouza Brey 1929, 189. No orixinal: pol-o..
 Polo río abaixo,/ polo río arriba,/ polo río abaixo/ vai unha sardiña,/ vai unha sardiña,/ vai un prexegueiro/ que leva prexigos/ no mes de xaneiro Xaquín Lorenzo, 133..

 Piñeiro
Son boas, beneficiosas, as sombras do carballo e mais do piñeiro. Pola contra, é prexudicial, por húmida e fría, a sombra do castiñeiro; e a de nogueira pode enfermar a quen durma baixo ela Vicente Risco 1962, 278..

miniatura|300px|Ai, que piñeiro tan alto!/ Ai, que pau ten pra culleres!/ Ai, que homildes son os homes/ cando van prónda as mulleres
 Cantigueiro
 Ai, que piñeiro tan alto!/ Ai, que lindas piñas ten!/ De baixo non se lles chega,/ arriba non vai ninguién Xaquín Lorenzo, 34.. 
 Ai, que piñeiro tan alto!/ Ai, que pau ten pra culleres!/ Ai, que homildes son os homes/ cando van prónda as mulleres Xaquín Lorenzo, 34. O pau das culleres é o buxo, madeira empregada para outros útiles da cociña, e aquí se emprega ironicamente para denotar a madeira ruín do piñeiro.. 
 Ai, que piñeiro tan alto!/ Na cima ten mil enredos;/ o amor cando pretende/ nunca ten os ollos quedos . 
 Ai que piñeiro tan alto...!/ No medio ten mil enredos./ O galan de moitas damas/ nunca está cos ollos quedos Marcial Valladares Núñez (1884). No texto: N'o medio, tèn, móitas, c'os.
 Ai, que piñeiro tan alto!/ No medio ten un letreiro:/ Non me criaron mis padres/ , para ti, camanduleiro . 
 Arrimeime a un pino verde/ por ver se me consolaba/ i o pino, como era verde,/ ó verme chorar, choraba Xaquín Lorenzo, 46. Lémbrese a poesía de Federico García Lorca: "Yo me subí a un pino verde/ por ver si la divisaba,/ y sólo divisé el polvo/ del coche que la llevaba". 
 Debaixo de un pino verde/ ten Rosiña a súa cama;/ cando se foi a deitar/ colgou o candil na rama Xaquín Lorenzo, 67. No orixinal: colgóu..
 Niste lugar de Requeixo/ no medio quero decer,/ hai un piñeiriño verde/ que alumea sen arder Requeixo é lugar de San Mamede de Grou, unha parroquia do concello de Lobios. Xaquín Lorenzo, 108..
 Nosa Señora da Adina/ ten oliveiras no adro,/ botan piñas no outono,/ cereixas no mes de maio Refírese, como a seguinte, á igrexa de Santa María de Iria Flavia, coñecida popularmente como Adina..
 Nosa Señora da Adina/ ten un piñeiro no adro,/ bota piñas polo outono,/ cereixas no mes de maio Gran Enciclopedia Galega, s. v. Adina..
 O lugar de Santa Baia/ ó lonxe parece vila/ se non foran os piñeiros/ que ten no lado de riba Santa Baia é lugar de San Vicente de Lobeira, no concello de Lobeira. Xaquín Lorenzo, 119.. 
 O pino do Pousadoiro/ ten a folla revirada/ que lla revirou o vento/ unha mañán de xiada O Pousadoiro é un monte entre Vilagarcía e Caldas de Reis. Fermín Bouza-Brey 1929, 162..
 Oh, que piñeiro tan alto,/ só cunha piña no medio!/ Oh, que meniña tan linda/ beillar cun home tan feio! Xaquín Lorenzo, 118..
 Quen me dera estar na Creba/ e na Creba haber un piño,/ para ver o que se pasa/ esta noite en Portosiño A illa da Creba pertence a Muros pero está fronte por fronte a Portosín (lugar de Porto do Son). Álvaro das Casas, en Nós 94, 15.10.1931, 192..
 Teño plantado un piñeiro/ por riba do meu tellado;/ cando o piñeiro der uvas/ estarei ó teu mandado Xaquín Lorenzo, 150. No orixinal: dér..
 Teño unha casa no monte,/ nun pinar, antre loureiros,/ teño paz e teño amores,/ estou vivindo no ceo Xaquín Lorenzo, 274. Recollida en Muros..

 Sabugueiro 
A flor do sabugueiro utilízase para curar a erisipela (en Celanova) ou o sarampelo (en Lourizán (Pontevedra) Mariño Ferro (1985), 134. O mesmo autor recolle o uso en Asturias de cruces de sabugueiro para curar as escordaduras (px. 90)..

Dado o cheiro desagradable das súas pólas e follas, utilízase como repelente de sapos, cóbregas, salamántigas e outros bechos diabólicos Mariño Ferro (1985), 131..

 Refraneiro
 Nin bo Pedro, nin bo burro negro, nin bo lameiro por riba do rego, nin de sabugueiro un bo vencello, nin de cuñado un bo consello.

 Cantigueiro
 Á túa porta, meniña,/ hai un pé de sabugueiro;/ cada vez que vén o cuco/ elí ten o paradeiro Xaquín Lorenzo, 51. No orixinal: ven..

 Salgueiro 
 Refraneiro
 Abre salgueiro, marcha canteiro.Nicanor Rielo Carballo, 210.
 En xaneiro xa a abella pon os pés no salgueiro.Esmorís Recamán, 113.

 Cantigueiro
 Eu ben vin esta-lo melro/ dende salgueiro en salgueiro,/ casa eiquí, casa aculá,/ o melro xempre solteiro Xaquín Lorenzo, 79. No orixinal: estalo..
 O lugar de Cabaleiros/ é un lugar moi sombrizo;/ prenden os amores nil/ coma o salgueiro no río Xaquín Lorenzo, 119. Cabaleiros é o único lugar da parroquia de San Martiño de Grou, no concello de Lobeira. Porén, Xaquín Lorenzo afirma que é o nome que recibe a terra onde asenta a parroquia, formada polos lugares de Valdoi, Paraño, Mosteiro e Valoiro. Hoxe os tres primeiros lugares xa non existen (na Limia Baixa) e O Valoiro é lugar da parroquia de San Martiño de Grou de Lobios.. 
 O lugar de Zabariz/ é un lugar moi sombrizo;/ prenden os amores nil/ como o salgueiro no río Xaquín Lorenzo, 119. Sabariz, lugar da parroquia de San Xes de Vilariño, no concello de Lobeira.. 
 Prinde, salgueiriño, prinde,/ prinde na fonte serea,/ tamén os meus ollos prinden/ nos olliños dunha nena Xaquín Lorenzo, 136. No orixinal: de unha..
 Salgueiro prende de ponla/ i ameneiro de raíz,/ amores que fostes doutros/ para min xa non servís Xaquín Lorenzo, 140. No orixinal: de outros.Marcial Valladares Núñez: Diccionario gallego-castellano, 1884, Santiago de Compostela, s. v. salgueiro; no orixinal: prènde, pòla, raís, d'outro, ja non servís.

miniatura|200px|Meu santo, San Antoniño,/ nacido no sobreiral,/ o pesebre do meu burro/ évos voso irmán carnal

 Sanguiño 
 Cantigueiro
 San Xulián da Luaña,/ feito de pau de sanguiño,/ ten máis forza no carallo/ que o meu porco no fuciño.Xesús Ferro Ruibal (dir.) e outros: Diccionario dos nomes galegos. Ir Indo, Vigo 1992, s. v. Xián. Luaña ou A Luaña é parroquia do concello de Brión.
 Señor San Bartolomeu/ feito de pau de sanguiño/ líbrame, santo bendito/ do lobo de Rianxiño.Refírese a unha capela dedicada a este santo, nuns cons de Rianxo. Rianxiño é un lugar da parroquia de Santa Comba de Rianxo. Fermín Bouza-Brey 1929, 184.

 Sobreira 
 Locucións
 Liso como a casca do sobreiro: áspero, rudo, pois a cortiza que forma a casca da sobreira é áspera de abondo.
 Mergullar como un cortizo: aboiar, forma irónica porque a cortiza sempre aboia.

 Cantigueiro
 A muller que ha de ser boa/ ha de ter o cu de pau,/ a barriga de cortiza/ i o nariz de bacallau.Xaquín Lorenzo, 39. No orixinal: cú.
 A muller que ha de ser miña/ ha de ter o cu de pau,/ a barriga de cortizo/ e os peitos de bacallau.Saudade nº 4, xullo 1943, 28. No orixinal: tel-o, cú.
 A muller que ha de ser miña/ ha de ter o cu de pan,/ a barriga de cortizo/ i o nariz de bacallau.É posible un erro na recollida da cantiga de pan por pau.
 Meu santo, San Antoniño,/ nacido no sobreiral,/ o pesebre do meu burro/ évos voso irmán carnal.

 Vimbieira 
 Locucións
 Delgado coma un vimbio: moi delgado.Eladio Rodríguez, s. v. delgado. No orixinal: bimbio
 Tremer coma un vimbio

 Refraneiro
 Se queres ter bo banastro, corta os vimbios no marzo. Adela Leiro, 45. No orixinal: bimbios.
 Se queres ter un bo banastro, curta os vimbios en marzo.Xaquín Lorenzo: Refraneiro galego, Ed. Castrelos, col. O Moucho 63, 1983, 65. O banastro ou, mellor' banastra, é unha cesta grande feita con vimbios ou tiras de madeira. No orixinal: bimbios.

 Cantigueiro
 Na miña vida tal vin/ o que vin nunha vimbieira:/ unha pulga bater soia/ nas costas dun zapateiro.No orixinal: bimbieira.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 ANÓNIMO: Saudade. Verba Galega nas Américas, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
 BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en Arquivos do Seminario de Estudos Galegos III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
 CASAS, Álvaro das (colector): "Pra un canzoneiro de Noia", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en Nós 94, 15.10.1931, 192-193.
 Castelao: Sempre en Galiza (1938-1948), en Henrique Monteagudo (coord.): Obras, Tomo 2. Galaxia, Vigo 1999-2000.

 GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: Glosario de voces galegas de hoxe, Verba, anexo 27, Universidade de Santiago 1985.

 Gran Enciclopedia Galega, Ed. Silverio Cañada, Lugo 2003.
 LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: Cantigueiro popular da Limia Baixa, Galaxia, Vigo 1973.
 Losada, E., Castro, J. e Niño, E.: Nomenclatura vernácula da flora vascular galega, Xunta de Galicia 1992.
 MARIÑO FERRO, Xosé Ramón: La medicina popular interpretada I. Xerais, Vigo 1985.
 OTERO ÁLVAREZ, Aníbal: Vocabulario de San Jorge de Piquín, Verba anexo 8, Universidade de Santiago, 1977.
 PEREDA ÁLVAREZ, José María: "Aportaciones léxicas y folklóricas al estudio de la lengua gallega", en Douro Litoral 1953, 5ª série, VII-VIII, pp. 19-52.
 REAL ACADEMIA GALEGA: Diccionario gallego-castellano, 1913-1928.
 RISCO, Vicente: "Cultura espritual", en Historia de Galiza tomo I, 1962 (reed. Akal 1979, 255-777).
 RIVAS QUINTAS, Elixio: Frampas, contribución al diccionario gallego, CEME, Salamanca 1978.
 Elixio Rivas Quintas: Frampas III, contribución al diccionario gallego, 2001, no Dicionario de Dicionarios.
 RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo 1958-1961.
 : Colección de voces y frases de la lengua gallega (1746-1770), ed. de J. L. Pensado Tomé, Universidad de Salamanca, 1970.
 SOTO ARIAS, Mª Rosario: "Notas para un estudo dos refráns haxiocronolóxicos", en Cadernos de Fraseoloxía Galega 15, 2013, 347-370.
 VALLADARES NÚÑEZ, Marcial: Diccionario gallego-castellano, Santiago, Imp. Seminario Conciliar 1884.

 Outros artigos 
 Árbore
 Galería de imaxes da etnografía de Galicia

 Ligazóns externas 
 Artigo de Mónica Beatriz Suárez Groba en Galiciaespallada.

árbores
Categoría:Cultura tradicional
Categoría:Árbores de Galicia