Gregorio Nacianceno

Gregorio Nacianceno nado en Nazancio o ano 330 e finado en Arianzo o ano 390 é un dos denominados Pais da Igrexa, os seus escritos e pensamento son base da doutrina cristiá sobre a Santa Trindade.

 Traxectoria 
Dunha familia de honestiores, era fillo do bispo de Nazancio. Estudou na escola de Cesarea de Capadocia fundada por Oríxenes, continuándoos logo en Alexandría e Atenas onde deu clases de elocuencia, alí coincidiu con Basilio o Grande, con quen trabara amizade en Cesarea, e co futuro emperador Valente cos que compartiu inquedanzas morais e intelectuais.
miniatura|Gregorio Nacianceno representado en 1493 no Liber Chronicarum de Núremberg.
Cando regresou a Cesarea no ano 367 recibiu o bautismo. Gregorio combateu a tendencia do arianismo e o apolinarismo a reducir o dogma á lóxica racional. Contra o primeiro defendeu a natureza divina do Verbo encarnado, contra os segundos, algo aparentemente contraditorio co anterior: a natureza humana de Xesús de Nazaret Reclamou o dereito a discutir sobre todo, pero partindo da simplicidade da fe transmitida dende as primeiras testemuñas e tendo sempre como referencia as Escrituras. Emprendeu, xa que logo, a tarefa de defender os dogmas de Primeiro Concilio de Nicea fronte aos emperadores Xuliano e Valente.

Viviu unha vida ascética como un monxe na ribeira do río Iris no Ponto.

O seu pai fíxoo presbítero contra á súa íntima vontade, o que provocou que fuxira a Nazancio. O que máis tarde atribuiría á súa covardía e febleza.

Basilio conseguiu convencelo para que aceptara o bispado de Sásima, o que aceptou con repugnancia no ano 372. Novamente acabou fuxindo á montaña. Volveu a Nazancio onde axudou ao seu pai nas súas labores de bispo, pero non quixo sucedelo no bispado cando aquel finou.

Retirouse entón a Seleucia en Isauria, onde se entregou á meditación e á vida espiritual mantendo abundante correspondencia na que orientaba aos cada vez máis minoritarios e acurralados partidarios do Primeiro Concilio de Nicea. A solidez da súa argumentación fíxoo un líder de opinión no partido niceno.

Máis tarde, no ano 381, tamén contra o seu desexo, foi elixido bispo de Constantinopla cando participaba nesa cidade no segundo concilio ecuménico convocado por Teodosio I e sendo a cidade maioritariamente ariana. Foi apreciado pola súa oratoria e escritos, foron célebres os seus discursos na igrexiña Anastase; entre os ouvintes deixou pegada en Xerome de Estridón. No concilio, en colaboración co seu amigo Gregorio de Nisa foi neutralizando nos debates á preponderancia das teses arianas. En troques, a súa administración dos asuntos da diocese foron moi deficientes. Durante as vivas disputas do Primeiro Concilio de Constantinopla preferiu dimitir co fin de non avivar a discordia e a tensión ao redor das súas ideas a da súa persoa.

Volveu a Nazancio onde se adicou ao coidado pastoral da comunidade cristiá e finalmente retirouse ás terras de Azancio en busca de soidade. Alí dedicouse á escritura, a esmola, a oración e a reunir e publicar ás súas cartas. Foi o primeiro autor en grego que o fixo. Nos seus poemas, ademais de defender ás súas ideas, expresa as súas inquedanzas existenciais:

Gregorio Nacianceno escribiu discursos, homilías, panexíricos e case 18.000 versos nuns 400 poemas, onde se aprecia a influencia de Homero e Virxilio. Son significativas a apoloxía que fai á súa fuga (Apologeticus de Fuga) e a súa autobiografía, antecedente das Confesións da Agostiño de Hipona.

 Pensamento 
miniatura|
Dende unha perspectiva filosófica, aínda que apoiándose tamén nas Escrituras, Gregorio Nacianceno rexeita a idea de Epicuro que identificaba a Deus cun corpo. Nin sequera é un sutil éter. Apréciase nel unha influencia de Plotino, de quen recolle esquemas de pensamento para afastarse expresamente del no que é incompatible coa experiencia cristiá. Para el a divindade é unha pélagos ousías, un océano de realidade, infinito e sen límites enteiramente libre da natureza e do tempo. Considera que o azar non é unha hipótese que dea unha explicación racional á orde do cosmos, por iso adhírese aos que afirman a necesidade dun Logos que explique a orde do mundo. O salto da filosofía á teoloxía consistirá en afirmar que ese Logos se identifica co Verbo divino encarnado na persoa de Xesús. Trátase non dun nous mudo senón dunha Palabra que se manifesta.

Así pois, se segundo ensinan os filósofos, Deus é incomprensible, hai que comezar a desenvolver a razón dende a humildade de aceptar o que o Logos di de si mesmo. Dende esa base sólida é posible especular racionalmente sen límites para dar resposta, non a meras inquedanzas especulativas, senón a interrogantes existenciais:

Gregorio Nacianceno defende que en Deus hai unha única esencia e, asemade, relación entre unha hipostase inxénita, outra xerada dende toda a eternidade e outra que procede da primeira e que se encontra entre as dúas:

Para Gregorio, a experiencia cristiá e o depósito da fe é inintelixible sen a aceptación da Trindade, tripla luz nun único resplandor, sen mingua nin supresión ningunha. Non é admisible renunciar a esta revelación para facer compatible a fe cristiá coa razón:

Malia o anterior, Gregorio Nacianceno defende a cultura clásica, e pretende que a Igrexa incorpore a tradición cultural da antigüidade. Por iso, cando Xuliano prohibe aos cristiáns estudar aos clásicos, desafíao cualificándoo de monstruoso campión da estupidez.

Contra os apolinaristas, defende que Cristo foi verdadeiro e íntegro home. Esa é a razón da dignidade do home e o destino glorioso da humanidade, redimida da escravitude do pecado e a morte.

Fronte ao gnosticismo e o maniqueísmo defende a bondade fundamental da Natureza:

Finalmente, fronte aos pneumatómacos, que negan a divindade do Espírito, afirma que nel están todas as operacións divinas e que todas as cousas existen nel. Procedendo do Pai, e estando entre o Pai e o Fillo, atribúeselle a mesma beleza, o mesmo amor e a mesma gloria.

Gregorio Nacianceno defende unha moral evanxélica e polo tanto denuncia os desexos de poder, incluso entre os bispos

Realiza tamén serias advertencias aos ricos:

Insiste, no valor da solidariedade que nace da experiencia do amor de Deus

Gregorio Nacianceno tamén influirá na espiritualidade da Igrexa Ortodoxa polo seu concepto de misticismo e oración. Para el Deus ten sede de que os homes teñan sede del.

En Gregorio Nacianceno atópase tamén unha alta consideración da amizade, sobre todo a partir da súa reflexión sobre a súa relación con Basilio o Grande, con quen compartiría angueiras e ledicias, pero con quen tamén tería fondos desencontros. A madurez e seriedade do seu amigo foi 
.

 A súa concepción da Igrexa 
Para Gregorio Nacianceno, seguindo a Paulo de Tarso, cada igrexa é a Igrexa enteira, xermolo dunha nova humanidade saneada e chamada á unidade polo amor de Deus manifestado no Verbo encarnado, morto e resucitado e operante no Espírito:

Porén, é moi crítico coa realidade eclesiástica, especialmente cos teólogos e bispos, polo que denuncia a hipocrisía e as contradicións empregando unha linguaxe paradoxal:

 Significación 
O Papa Pío V proclamouno doutor da Igrexa en 1568. Está considerado un dos catro grandes Pais da Igrexa Oriental xunto con Basilio o Grande, Gregorio de Nisa e Xoán Crisóstomo. A súa importancia como pensador cristián levou a que sexa coñecido como Gregorio o Teólogo.

Xoán Paulo II devolveu gran parte das súas reliquias ao Patriarcado Ecuménico de Constantinopla debido a que estas foran subtraídas polos cruzados en 1204.

A súa festa celébrase o 2 de xaneiro na Igrexa Occidental. Con anterioridade celebrábase o 9 de maio, por un erro na datación do seu pasamento. Na Igrexa Ortodoxa celébrase o día 25 de xaneiro e tamén o día 30 xunto cos outros Pais capadocios.

 Obras 
 Filocalia
 Oracións
 Discursos
 Carmina de se ipso

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Hans Von Campenhausen, Padres de la Iglesia I: Padres Griegos, Madrid, 1974 ISBN 84-7057-155-9
 Étienne Gilson, Filosofía en la Edad Media, Madrid 2007 ISBN 978-84-249-2861-2
 Jean Laporte, Los Padres de la Iglesia, Padres griegos y latinos en sus textos, Madrid 2004 ISBN 84-285-2541-2

Categoría:Santos
Categoría:Doutores da Igrexa
Categoría:Padres da Igrexa
Categoría:Personalidades da filosofía
Categoría:Nados en 330
Categoría:Finados en 390
Categoría:Patriarcas de Constantinopla até 451
Categoría:Místicos
Categoría:Santos do catolicismo