Filosofía grega

A filosofía grega é un período da historia da filosofía comprendido aproximadamente entre o xurdimento da filosofía occidental no período presocrático (século VI a.C.) e a filosofía helenística, que finalizaría, segundo a data convencionalmente aceptada, no ano 30 a.C. En ocasións denomínase filosofía clásica ou filosofía antiga, aínda que ese período podería incluír tamén o pensamento romano.

 Contexto histórico 

A sociedade grega presentaba características peculiares. Unha estrutura política baseada na polis, unha relixión politeísta carente de xerarquía e ortodoxia, unha clase social emprendedora, dedicada ao comercio e ao lecer e con amplos contactos con outras culturas do Mediterráneo, así como unha desenvolvida curiosidade. A unión destes elementos, xunto a un suposto xenio grego propiciou a aparición de novas explicacións sobre a natureza e o ser humano, ata entón soamente aclaradas polos mitos e as tradicións. A expansión da cultura grega durante o helenismo, a súa absorción polo Imperio Romano, a posterior relación co cristianismo e a súa definitiva recuperación no século XIII grazas a tradutores como Averroes, así como o interese que durante o Renacemento profesouse a este conxunto de pensadores, contribuíron a que a Filosofía grega continuásese estudando, e a que se convertese nun dos alicerces da cultura occidental.

 Etapas 

 Presocráticos: o período cosmolóxico 

A filosofía grega xurdiu a partir das primeiras reflexións dos presocráticos, centradas na natureza, tendo como base o pensamento racional ou logos. O obxectivo dos filósofos presocráticos era atopar o arché, ou elemento primeiro de todas as cousas, orixe, substrato e causa da realidade ou cosmos. A procura dunha substancia permanente fronte ao cambio, da esencia fronte á aparencia, do universal fronte ao particular será o que sentaría as bases das posteriores explicacións filosóficas.

Os primeiros filósofos deste período foron monistas, en tantos buscaban un único principio ou fundamento material da realidade. Para Tales de Mileto, o primeiro filósofo segundo Aristóteles, a auga era esta "materia primordial", baseado no descubrimento de fósiles de animais mariños terra dentro e en que a auga é fundamental para a nutrición e o crecemento de calquera ser vivo. Anaximandro, pola súa banda, considerou que era o ilimitado ou indeterminado (ápeiron), a partir do cal vanse producindo os opostos da natureza (en primeiro lugar o frío e o quente), mentres que para Anaxímenes a materia primordial era o aire, un principio neutral como o ápeiron pero sen carecer de propiedades.

Por outra banda, Pitágoras sostivo a tese de que "todas as cousas son números", o que significa que a esencia e estrutura de todas as cousas pode ser determinada atopando as relacións numéricas que expresan. Pitágoras inscribiuse ademais na tradición ófica e sostivo a nova idea da inmortalidade da alma e da posibilidade da transmigración da alma humana logo da súa morte a outras formas animais.

Dous grandes presocráticos, iniciadores da tradición metafísica occidental, foron Heráclito e Parménides. Heráclito deu conta do devir sensible do universo e postulou a razón (Logos) como principio regulador deste devir, por canto unifica os opostos. A realidade está en perpetuo cambio, cada oposto tende cara ao seu contrario, nun proceso con orde e medida, segundo o Logos. Ao modo dos seus predecesores, concibiu ao lume "sempre vivo" como principio ou fundamento do universo, aínda que entendéndoo como unha imaxe do perpetuo devir, máis que como elemento material constitutivo de todas as cousas.

Pola contra, para Parménides a realidade é unha e inmutable. Existe o Ser, mentres que non existe o non-ser. Establecido isto, o cambio ou devir resulta imposible se non existe o non-Ser (cuxa imposibilidade é lóxica). Os seus argumentos a favor desta tese foron retomados por Platón para xustificar a súa división da realidade en dous ámbitos: o ámbito ilusorio do cambio e o ámbito real da permanencia. Tamén Aristóteles rescatará dos seus argumentos os tres principios fundamentais da lóxica, a arte dos razoamentos. Parménides entendía a razón como a facultade humana de pensar ou razoar, medio para descubrir as propiedades esenciais do Ser (que é un, inmutable, indivisible, increado, imperecedoiro, homoxéneo), a diferenza de Heráclito que a concibía como orde do universo. Se este último valíase dos sentidos para afirmar como é a realidade, para Parménides confiar neles condúcenos pola vía do engano e do erro, a vía da opinión (doxa). O que verdadeiramente é (o Ser) e como é, só nos pode ser revelado por medio da razón.

Posteriormente, algúns filósofos comezaron a buscar máis dun fundamento da realidade. Entre estes filósofos pluralistas destacouse Empédocles. Este fundou a doutrina dos catro elementos, que perdurará na filosofía da natureza ata o século XVIII: auga, lume, terra e aire, a partir dos cales os principios movientes "amor" e "odio" compón todas as cousas. O pluralista Anaxágoras, pola súa banda, sostivo que todo está composto de diminutas partes (homeomerías), ordenadas por unha intelixencia (Nôus).

Os atomistas constituíron a escola pluralista máis importante, con grande influencia na física post-aristotélica. Os seus fundadores, Leucipo e Demócrito, concibiron a realidade composta de dous tipos de espazos: un baleiro e un cheo (a materia). Este último está composto de átomos, que, como o seu nome indícao, son partículas indivisibles. Todas as cousas visibles están compostas de átomos unidos entre si debido ás súas distintas formas (esferas ou garfios). Pero estas unións non se producen senón ao chocar segundo movementos azarosos no espazo baleiro.

 Período antropolóxico 

A escola sofística primeiro, e Sócrates despois, centrarán as súas reflexións na ética e a política, así como na natureza do linguaxe, as normas, as leis e a sociedade. O seu interese sepárase da cosmoloxía para centrarse nos asuntos humanos.

 Período ontolóxico 

A aparición de grandes pensadores sistemáticos (como Platón e Aristóteles) suporá a consagración das primeiras grandes concepcións filosóficas, que incluirán unha pluralidade de temas, desde a cosmoloxía ata a política, pasando pola antropoloxía ou a ética.

 Período helenístico 

Adoitan incluírse nesta etapa ás diferentes escolas posteriores, como os peripatéticos, os escépticos, os cínicos, os epicúreos e os estoicos, todos eles preocupados por cuestións fundamentalmente éticas.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 















 Outros artigos 
 Historia da filosofía
 Período helenístico
 Historia da filosofía occidental

 Ligazóns externas 
 Breve historia de filosofía grega

Categoría:Filosofía da Grecia Antiga