Lei de memoria histórica de España

Esta lei foi derogada pola Lei 20/2022, de memoria democrática, que entrou en vixencia o 21.10.2022

miniatura|Rótulo que indica o cambio de nome da praza do xeneral Millán Astray na Coruña.
A Lei de memoria histórica ou Lei pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura, é unha lei española aprobada polo Congreso dos Deputados o 31 de outubro de 2007BOE - LEI 52/2007, de 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditaduraEl País, 1/11/2007, A lei de memoria apróbase entre aplausos de invitados antifranquistas partindo do texto do proxecto de lei previamente aprobado polo Consello de Ministros o día 28 de xullo de 2006, sendo Presidente do Goberno José Luis Rodríguez Zapatero.

Inclúe o recoñecemento de todas as vítimas da guerra civil e as vítimas da ditadura, pero non a apertura de fosas comúns, nas que aínda xacen os restos das vítimas das represalias dos sublevados na guerra civil, realizadas desde entidades privadas (como a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica -ARMH- e o Foro pola Memoria) ou comunidades autónomas.

A Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica -ARMH, pioneira na exhumación científica de fosas comúns de asasinados pola ditadura franquista, criticou que no seu preámbulo o texto afirma que a memoria das vítimas do franquismo é persoal e familiar; negando dese modo no seu marco de formulacións que os delitos do franquismo son cometidos contra toda a sociedade e a humanidade e o deber do Estado de practicar políticas públicas que garantan ás vítimas dos delitos máis graves que existen o seu dereito á verdade, á xustiza e á reparación.

A insatisfacción co texto da lei é o que levou a catorce asociacións memorialistas a presentar unha denuncia por centos de desaparicións ante a Audiencia Nacional o 14 de decembro de 2006.

 Antecedentes 
En 1969 Francisco Franco ditou o Decreto-Lei 10/1969, polo que prescribían todos os delitos cometidos antes de 1 de abril de 1939, (é dicir, o final da guerra civil). Devandito Decreto-Lei foi ditado ós trinta anos de acabada a guerra civil.

Coa chegada da democracia fóronse promulgando unha serie de decretos e leis específicas para tratar de compensar as penalidades e sufrimentos daqueles que padeceron os avatares da guerra no bando republicano ou prisión na época franquista. Algunhas delas foron:
 Decreto 670/1976, de 5 de marzo, polo que se regulan pensións a favor dos españois que, sufrindo mutilación por mor da pasada contenda, non poidan integrarse no corpo de cabaleiros mutilados de guerra pola patria.
 Lei 46/1977, de 15 de outubro, de Amnistía. http://www.filosofia.org/hem/dep/boe/9771017.htm
 Lei 5/1979, de 18 de setembro, sobre recoñecemento de pensións, asistencia médico-farmacéutica e asistencia social a favor das viúvas, fillos e demais familiares dos españois falecidos como consecuencia ou con ocasión da pasada guerra civil.
 Lei 35/1980, de 26 de xuño, sobre pensións ós mutilados excombatentes da zona republicana.
 Lei 6/1982, de 29 de marzo, de pensións ós mutilados civís de guerra.
 Lei 37/1984, de 22 de outubro, de recoñecemento de dereitos e servizos prestados a quen durante a guerra civil formaron parte das forzas armadas, forzas de orde pública e corpo de carabineiros da República.
 Disposición adicional décimo oitava da lei 4/1990, de 29 de xuño, de Orzamento Xerais do Estado para 1990, que determina as indemnizacións a favor dos que sufriron prisión como consecuencia dos supostos contemplados na lei 46/1977, de 15 de outubro, de amnistía.

Todas estas leis, decretos e disposicións foron mellorados e ampliados por algunhas comunidades autónomas.

O 28 de outubro de 2007, o Congreso dos Deputados aprobou a Lei pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas a favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura, comunmente coñecida como "Lei para a memoria histórica". O día 10 de decembro, foi aprobada no Senado.Estado de tramitación da lei no Senado .O Senado dá vía libre á Lei da Memoria Histórica pese ó veto de PP e ERC , no diario ABC

 Desenvolvemento 
O programa electoral do PSOE para as eleccións de 2004 non incluía ningunha mención á "memoria histórica". Soamente fala da creación dun Centro Estatal de Documentación e Investigación Histórica sobre a Guerra Civil e o Franquismo, dentro da área de cultura do programa:

Tampouco no seu discurso de investidura, o presidente José Luis Rodríguez Zapatero mencionou a memoria histórica ou outros proxectos relacionados.

O proceso que derivou na aprobación do mesmo iniciouse o 10 de setembro de 2004 coa aprobación dun Real Decreto de creación dunha comisión interministerial (a Comisión Interministerial para o Estudo da Situación das Vítimas da Guerra Civil), presidida pola vicepresidenta María Teresa Fernández de la Vega para o estudo da situación das vítimas da Guerra Civil e o franquismo, e buscase a súa "rehabilitación moral e xurídica".Real Decreto 1891/2004, de 10 de setembro, polo que se crea a Comisión Interministerial para o estudo da situación das vítimas da guerra civil e do franquismo. O traballo da comisión non produciu resultados durante o ano seguinte e os entón socios preferentes do goberno, Esquerra Republicana de Catalunya e Esquerda Unida, expresaron o seu descontento pola falta de resultados da comisión, presentando, o 18 de novembro de 2005, senllas proposicións de lei para a recuperación da memoria histórica.En busca da memoria histórica, El Mundo, 18 de novembro de 2005

O 22 de xuño de 2006 aprobouse no Congreso dos Deputados coa única oposición do Partido Popular que o ano 2006 fose declarado ano da memoria histórica. O 28 de xuño dese ano, o goberno presentou un proxecto de lei, co nome de Proxecto de lei pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditaduraProxecto de lei polo que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor dos que padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura . que foi criticado tanto polo Partido Popular como por Esquerra Republicana de Catalunya e Esquerda Unida, que mesmo presentaron proxectos alternativos.Proxecto de lei sobre Memoria Histórica Republicana e Antifascista.

Durante o mes de outubro de 2007, culminaron as negociacións entre o PSOE, Esquerda Unida, o PNV e BNG para tramitar o proxecto de lei de forma que fose aprobado antes da finalización da lexislatura.A Lei de Memoria Histórica verá a luz

 Disposicións 
miniatura|300px|O Val dos Caídos.

Despois do longo proceso de xestación da lei, as súas disposicións foron as seguintes:

 Xuízos sumarios do franquismo: a lei recoñece no seu preámbulo o carácter radicalmente inxusto de todas as condenas, sancións e violencia persoal [..] durante a Guerra Civil e [..] a Ditadura". Os tribunais franquistas e as súas condenas, ditadas por motivos políticos, ideolóxicos ou de crenza [..] contra quen defenderon a legalidade institucional anterior, pretenderon o restablecemento dun réxime democrático en España ou tentaron vivir conforme a opcións amparadas por dereitos e liberdades hoxe recoñecidos pola Constitución, son declarados "ilexítimos". Con todo, aínda que os xuízos non son anulados, o preámbulo da lei establece que ante as demandas de revisión de xuízos, a Xustiza non poderá rexeitalas invocando as leis da ditadura, definidas como represoras e contrarias ós dereitos fundamentais, como ocorreu até a actualidade.
 Axudas ós represaliados: as axudas existentes ás vítimas do franquismo e ás súas familias (pensións, compensacións financeiras) son estendidas. Ademais, poderán beneficiarse con até 135.000 euros as familias das persoas falecidas en defensa da democracia entre o 1 de xaneiro de 1968 e o 6 de outubro de 1977. 
 Fosas comúns: o Estado axudará á localización, identificación e eventual exhumación das vítimas da represión franquista cuxos cadáveres se atopan aínda desaparecidos, a miúdo enterrados en fosas comúns.
 Símbolos franquistas: a lei establece que os escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación persoal ou colectiva do levantamento militar, da Guerra Civil e da represión da ditadura deberán ser retiradas dos edificios e espazos públicos. A retirada non será de aplicación cando [..] concorran razóns artísticas, arquitectónicas, ou artístico-relixiosas protexidas pola lei, o cal poderá aplicar a igrexas.
Só en Andalucía fixeron un inventario de 595 fosas na que se descoñecen o número total de cadáveres.595, inventario oficial de fosas
 Val dos Caídos: rexerase polas normas aplicables a lugares de culto e relixiosos. Disponse a súa despolitización, prohibíndose os actos de natureza política [..] exaltadores da Guerra Civil, dos seus protagonistas, ou do franquismo e que a fundación xestora do Val incluirá entre os seus obxectivos honrar e rehabilitar a memoria de todas as persoas falecidas a consecuencia da Guerra Civil de 1936-1939 e da represión política que lle seguiu.
 Brigadistas Internacionais: concederáselles a nacionalidade española sen que teñan que renunciar á propia.
 Nacionalidade para Fillos e Netos de exiliados: A pesar de estar incluída como Disposición Adicional dentro da Lei de memoria histórica, o Apartado Primeiro da Disposición Adicional 7a permite optar pola nacionalidade española ós fillos de persoas que fosen orixinariamente españolas, sen importar a data de nacemento nin o lugar de nacemento destas. É dicir que na práctica pode optar calquera neto de home emigrante desde que este mantivese a nacionalidade española até polo menos o nacemento do seu fillo no exterior. É de lembrar que até o 29 de decembro de 1978 era o home quen transmitía a nacionalidade ós seus fillos, de modo que estes puideron ser orixinariamente españois sen importar o seu país de nacemento, dando así dereito ós seus propios fillos a optar polo Apartado Primeiro, sen importar a data de emigración do avó. Polo Apartado Segundo da Disposición Adicional 7a, poden optar os netos de quen perdesen ou tivesen que renunciar á nacionalidade como consecuencia do exilio. É dicir que para poder optar por este Apartado si é necesario ter en consideración a data de emigración de España do avó ou avoa, pois se presume a condición de exiliado de calquera que emigrase de España no período comprendido entre o 18 de xullo de 1936 e o 31 de decembro de 1955. A Disposición Adicional 7a estará en vixencia até o 27 de decembro de 2011.
 Centro Documental da Memoria Histórica: créase o Centro Documental da Memoria Histórica en Salamanca, no que se integrará o Arquivo Xeral da Guerra Civil.

miniatura|Sede do Arquivo Xeral da Guerra Civil, que se integrará no Centro Documental da Memoria Histórica.

 Críticas 
O Partido Popular e diversos medios de comunicación de carácter conservador criticaron estas iniciativas alegando que abren vellas feridas. Outros medios chegan a afirmar que con estas accións, José Luis Rodríguez Zapatero pretende "gañar a guerra civil que se enterrou e superou coa Transición e pretende establecer a lexitimidade democrática en 1931, non en 1978" (Luís María Ansón, 4/10/2005).

Os aliados preferentes do goberno ó comezo da lexislatura, Esquerra Republicana de Catalunya e Esquerda Verde, criticaron a tardanza do goberno en aprobar a lei de recuperación da memoria histórica prometida en 2004 e atrasada en tres ocasións, presentando as súas propias proposicións de lei en novembro de 2005.

Outro motivo de crítica contra esta lei é a alteración de material e monumentos históricos alegando que o principal motivo dos devanditos actos é a vinganza.

O goberno de Rodríguez Zapatero alega que é necesario lembrar para non volver cometer os mesmos erros e di que a oposición non entende que esta lei poida non reavivar vellas rifas, senón cicatrizar as feridas dunha gran parte de españois que teñen que cargar co esquecemento e con aquela humillación.

En xullo de 2007 o líder da oposición, Mariano Rajoy, prometía derrogar esta proposta de lei que cualificou como "asunto incomprensible" se conseguía gañar as seguintes eleccións (2008). Con todo, durante a súa tramitación por parte da Comisión Constitucional do Congreso o seu partido votou favorablemente varios dos seus artigos.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Memoria histórica
 Franquismo
 Guerra civil española
 Segunda República Española
 Vítimas da guerra civil española
 Vítimas da persecución relixiosa durante a guerra civil española
 Imputados polo xuíz Garzón na causa contra o franquismo

 Bibliografía 


 Ligazóns externas 
 Observacións finais do Comité de Dereitos Humanos da ONU, acollendo con satisfacción a Lei da Memoria Histórica. 
 Proxecto de Lei presentado o 8 de setembro de 2006. 
 REPORTAXE: O recoñecemento ás vítimas do franquismo: Unha decena de cambios clave. Un ano, dous meses e sete días de negociacións entre os grupos, salvo o PP, provocaron modificacións notables do texto do Goberno, no diario El País. 
 Historia e memoria, artigo de Miguel Herrero de Miñón en El País (24 de outubro de 2007). 
LEI 52/2007, de 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor dos que padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura. (BOE nº 310, de 27/12/2007). 
 «ERC presentará un proxecto no Congreso para modificar a Lei de memoria histórica» El País'', 20 de novembro de 2008. (Consultado o 20-11-2008) 

Categoría:Guerra civil española
Categoría:Franquismo
Memoria Histórica