Dinastía Qing

A dinastía Qing (pronunciado 'ching' /tɕʰíŋ/; chinés:  W-G Ch'ing Ch'ao, PY Qīng Cháo), oficialmente Gran Qing (chinés: 大清; Dà Qīng), ou Estado do Gran Qing (manchú:   Daicing Gurun), tamén chamado Imperio Qing ou dinastía manchú, foi a derradeira dinastía imperial chinesa, gobernando o actual país entre os anos 1644 e 1912. Foi precedida pola dinastía Ming e sucedida pola República da China. O imperio multicultural Qing durou case tres séculos e formou a base territorial para o Estado chinés moderno.

A dinastía foi fundada polo clan Jurchen de Aisin-Gioro no que hoxe é o noroeste da China (tamén coñecida coma Manchuria), onde a principios do século XVII estableceron un estado multi-étnico con capital en Mukden. En 1644, aproveitando a debilidade da dinastía Ming a consecuencia da revolta de Li Zicheng, o xeneral manchú Dorgon cruzou con axuda chinesa a Gran Muralla e invadiu China, capturando Pequín en 1645. Dorgon proclamou ao seu sobriño Shunzhi emperador da China, o que deu comezo ao goberno dos Qing sobre toda a China. A pacificación completa da China acadouse arredor de 1683 baixo o emperador Kangxi. Establecida orixinalmente coma a derradeira dinastía Jin (chinés simplificado: 后金, chinés tradicional: 後金, pinyin: hòu jīn) Amaga Aisin Gurun en 1616, cambiou o seu nome a Qing, que significa claro ou traslúcido en 1636. En 1644 Pequín foi saqueada por unha coalción de forzas rebeldes liderada por Li Zicheng, un oficial Ming. O derradeiro emperador Ming Chongzhen suicidouse cando caeu a cidade, marcando o remate oficial da dinastía. Daquela, os manchús aliáronse co xeneral Ming Wu Sangui e tomaron o control de Pequín e derrubaron a curta Dinastía Shun.

A pesar de que os manchús foron conquistadores estranxeiros, adoptaron rapidamente as tradicionais regras e costumes de goberno confucianas e terminaron por gobernar na mesma liña das dinastías nativas anteriores. A dinastía consolidou o seu control sobre a China rapidamente, e alcanzou o seu máximo apoxeo durante o reinado do emperador Qianlong (r.1735-1796), tras o cal iniciou un progresivo declive. 

Durante o reinado dos primeiros emperadores Qing, China viviu unha etapa de estabilidade interna e de crecemento demográfico, territorial e económico sen precedentes. As conquistas de Qianlong expandiron o imperio Qing por Asia Central, dobrando o tamaño do mesmo. A poboación aumentou duns 130 a uns 400 millóns de habitantes, pero os impostos e os ingresos do goberno, fixados a niveis moi baixos, estancaronse, o que a comezos do século XIX conduciu a unha crise fiscal. O crecemento territorial e demográfico, afectado pola falta de recursos fiscais do goberno, sobrecargaron a habilidade do mesmo para controlar eficazmente o vasto territorio da China. A corrupción fíxose endémica; sucesivas rebelións puxeron a proba a lexitimidade do goberno, e as elites gobernantes foron incapaces de responder de forma eficaz aos crecentes cambios no panorama mundial, onde as potencias occidentais demandaban con cada vez máis insistencia a apertura comercial da China.

Despois da Primeira Guerra do Opio (1839-1842), as potencias occidentais impuxeron tratados desiguais, libre comercio, extraterritorialidade e portos baixo control estranxeiro. A rebelión Taiping (1850-1864) e a revolta de Dungan (1862-1877) en Asia Central provocaron a morte duns 20 millóns de persoas, a maioría delas en fames negras causadas pola guerra. Tras a Segunda Guerra do Opio (1856-1860), as potencias occidentais obrigaron a China a reformarse parcialmente, e axudaron ao goberno Qing a pacificar as súas rebelións internas. A pesar destes desastres, na Restauración Tongzhi da década de 1860, as elites han uníronse en defensa da orde confuciana e dos gobernantes Qing. As ganancias iniciais do Movemento de Fortalecemento Propio perdéronse na primeira guerra sino-xaponesa de 1895, na cal os Qing perderon a súa influencia sobre Corea e a posesión de Taiwán. Os Qing trataron de reorganizar as súas forzas armadas, pero a ambiciosa reforma dos Cen Días de 1898 foi rexeitada nun golpe de estado pola emperatriz viúva Cixi, líder da facción conservadora do goberno. Cando a loita por concesións por parte de potencias estranxeiras desencadeou o levantamento dos bóxers, as potencias estranxeiras interviñeron militarmente na China de novo; Cixi declaroulles a guerra, o que levou á derrota e á fuxida da corte imperial a Xi'an.

Tras asinar o Protocolo Bóxer en 1900, o goberno imperial Qing iniciou reformas fiscais e administrativas sen precedentes, que incluíron eleccións, un novo código legal e a abolición do milenario sistema de exames. Sun Yat-sen e outros revolucionarios competiron cos monárquicos reformistas como Kang Youwei e Liang Qichao para transformar o Imperio Qing nunha nación moderna. Despois da morte de Cixi e do emperador Guangxu en 1908, a facción conservadora da corte tratou de obstruir as reformas. O levantamento de Wuchang o 11 de outubro de 1911 conduciu á Revolución de Xinhai. O último emperador, Puyi, abdicou o 12 de febreiro de 1912, dando fin ao Imperio e terminando con máis de 2.000 anos de tradición imperial chinesa.
 Nomes 
Nurhaci declarouse o "Khan brillante" do estado Jin (literalmente «ouro»; coñecido na historiografía chinesa como o «Jin posterior») en honra tanto á dinastía Jin dirixida polos jurchen do século XII-XIII como ao seu clan Aisin-Gioro (Aisin é manchú para os chineses 金 (jīn, «ouro»)). O seu fillo Hong Taiji renombró a dinastía Gran Qing en 1636. Hai explicacións contraditorias sobre o significado de Qīng (literalmente, «claro» ou «puro»). O nome pode ser seleccionado en reacción ao nome da dinastía Ming (明), que consiste nos caracteres chineses para «sol» (日) e «lúa» (月), ambos os asociados co elemento lume do sistema zodiacal chinés. O carácter Qīng (清) componse de «auga» () e «azul» (青), ambos os asociados co elemento auga. Esta asociación xustificaría a conquista de Qing como a derrota do lume pola auga. As imaxes de auga do novo nome tamén poden ter connotacións budistas de perspicacia e iluminación e conexións co Bodhisattva Manjusri. O nome manchú daicing, que soa como unha representación fonética de Dà Qīng ou Dai Ching, pode de feito derivarse dunha palabra mongol   , дайчин que significa «guerreiro». Daicing gurun pode significar "estado guerreiro", un xogo de palabras que só era intelixible para os manchúes e os mongois. Na última parte da dinastía, con todo, incluso os propios manchúes esqueceran este posible significado.

Despois de conquistar «China propia», os manchúes identificaron o seu estado como «China» (中國, Zhōngguó; «Reino Medio»), e referíronse a el como Dulimbai Gurun en manchú (Dulimbai significa «central» ou «medio», gurun significa «nación» ou «estado»). Os emperadores equipararon as terras do estado Qing (incluíndo o nordés da China actual, Xinjiang, Mongolia, o Tíbet e outras áreas) como «China» nos idiomas chinés e manchú, definindo a China como un estado multiétnico e rexeitando o idea de que «China» só significaba áreas Han. Os emperadores Qing proclamaron que tanto os pobos han como os non han eran parte da «China». Usaron «China» e «Qing» para referirse ao seu estado en documentos oficiais, tratados internacionais (como Qing era coñecido internacionalmente como «China»Treaty of Nanking. 1842. ou «Imperio chino»)McKinley, William. "Second State of the Union Address". 5 Dec. 1898. e asuntos exteriores, e o «idioma chinés» (en manchú: Dulimbai gurun i bithe) incluía chinés, manchú e mongol, e «pobo chinés» (中國之人 Zhōngguó zhī rén; manchú: Dulimbai gurun i niyalma) referíase a todos os temas do imperio. Nas versións en chinés dos seus tratados e os seus mapas do mundo, o goberno de Qing usou «Qing» e «China» indistintamente.Bilik, Naran. "Names Have Memories: History, Semantic Identity and Conflict in Mongolian and Chinese Language Use." Inner Asia 9.1 (2007): 23–39. p. 34
 Historia 
 Nurhaci e a formación do Estado manchú 
A dinastía Qing non foi fundada polo pobo han, que constitúen a maioría da poboación chinesa, senón por un pobo agricultor sedentario coñecido como jurchen, un pobo tungusico que vivía na rexión que agora comprende as provincias chinesas de Jilin e Heilongjiang. Os manchús ás veces confúndense cun pobo nómade, pero non o eran.

A rexión que se convertería no estado Manchú foi fundado por Nurhaci, o xefe dunha tribo menor de jurchen, do clan Aisin Gioro, en Jianzhou a principios do século século XVII. É posible que Nurhaci pasase algún tempo nun fogar Han na súa mocidade, e que chegase a dominar as linguas chinesa e mongol, ademais de ler as novelas chinesas Romance dos Tres Reinos  (chinés tradicional: 三國演義; chinés simplificado: 三国演义; pinyin: Sānguó Yǎnyì)  e Abeira da auga. Orixinalmente vasalo dos emperadores Ming, Nurhaci embarcouse nunha disputa entre tribos en 1582 que se converteu nunha campaña para unificar ás tribos próximas. Para 1616, consolidara suficientemente a Jianzhou para poder proclamarse Kan do Gran Jin en referencia á dinastía Jurchen anterior. A finais do século século XVI, Nurhaci, orixinalmente un vasalo da dinastía Ming, comezou a organizar as "Oito bandeiras", unidades militares e sociais que incluían elementos de jurchen, Han chinés e mongol. Nurhaci formou os clans jurchen nunha entidade unificada, que renombró como manchús.

Cando os jurchens foron reorganizados por Nurhaci nas Oito bandeiras, moitos clans manchus foron creados artificialmente como un grupo de persoas non relacionadas que fundaron un novo clan manchú (mukun) usando un nome de orixe xeográfica como un topónimo para o seu hala (nome do clan). As irregularidades sobre a orixe do clan jurchen e manchú levaron aos Qing a tratar de documentar e sistematizar a creación de historias para os clans manchú, incluída a fabricación dunha lenda completa sobre a orixe do clan Aisin Gioro ao tomar a mitoloxía do nordés. 

Trasladar a súa corte de Jianzhou a Liaodong proporcionou a Nurhaci acceso a máis recursos; tamén o puxo en contacto próximo cos dominios mongois Khorchin nas chairas de Mongolia. Aínda que neste momento a nación mongol, unha vez unida, fragmentarase facía moito tempo en tribos individuais e hostís, estas tribos aínda representaban unha seria ameaza de seguridade para as fronteiras Ming. A política de Nurhaci cara aos khorchines era buscar a súa amizade e cooperación contra os Ming, asegurando a súa fronteira occidental dun poderoso inimigo potencial.Bernard Hung-Kay Luk, Amir Harrak-Contacts between cultures, Volume 4, p.25
miniatura|esquerda|upright|Cabalaría manchú cargando contra a infantaría Ming na batalla de Sarhu en 1619.
Algunhas outras contribucións importantes de Nurhaci inclúen ordenar a creación dunha escritura manchú, baseada na escritura mongol, despois de que a escritura jurchen anterior fora esquecida (derivouse da khitan e do chinés). Nurhaci tamén creou o sistema administrativo civil e militar que finalmente se converteu nas Oito bandeiras, o elemento definitorio da identidade manchú e a base para transformar as tribos jurchen libremente tecidas nunha nación.
miniatura|esquerda|upright|Un mapa italiano de 1682 que mostra o "Reino dos Nüzhen" ou os "tártaros Jin".
Dous anos máis tarde, Nurhaci anunciou o manifesto dos "Sete agravios" e renunciou abertamente á soberanía do señorío Ming para completar a unificación daquelas tribos jurchen aínda aliadas co emperador Ming. Despois dunha serie de batallas exitosas, trasladou a súa capital de Hetu Ala a cidades Ming capturadas sucesivamente máis grandes en Liaodong: primeiro Liaoyang en 1621 e logo Shenyang (Mukden) en 1625. Ademais, o khorchin demostrou ser un aliado útil na guerra, prestando aos jurchenes a súa experiencia como seteiros de cabalería. Para garantir esta nova alianza, Nurhaci iniciou unha política de matrimonios mixtos entre as nobrezas jurchen e khorchin, mentres que os que resistiron atopáronse cunha acción militar. Este é un exemplo típico das iniciativas de Nurhaci que finalmente se converteron na política oficial do goberno Qing. Durante a maior parte do período Qing, os mongois deron asistencia militar aos manchús. 
Hong Taiji
Nurhaci morreu en 1626 e sucedeulle o seu oitavo fillo, Hong Taiji. Aínda que Hong Taiji era un líder experimentado e comandante de dous estandartes, os jurchen sufriron unha derrota en 1627, en parte debido aos canóns portugueses recentemente adquiridos polos Ming. Para corrixir a disparidade tecnolóxica e numérica, Hong Taiji creou en 1634 o seu propio corpo de artillaría, que fundiu os seus propios canóns seguindo o deseño europeo coa axuda de metalúrxicos chineses desertores. Un dos acontecementos máis destacados do reinado de Hong Taiji foi a adopción oficial do nome "manchú" para o pobo jurchen unificado en novembro de 1635. En 1635, os aliados mongois dos manchús incorporáronse plenamente a unha xerarquía de bandeiras separada baixo o mando directo dos manchús. En abril de 1636, a nobreza mongola (en) da Mongolia Interior, a nobreza manchú e os mandarins han recomendaron que Hong, como khan de Jin Posterior, fose o emperador da Gran Qing.Tumen jalafun jecen akū: Manchu studies in honour of Giovanni Stary By Giovanni Stary, Alessandra Pozzi, Juha Antero Janhunen, Michael Weiers Cando se lle entregou o selo imperial da dinastía Yuan tras a derrota do último khagan dos mongois, Hong Taiji renombrou o seu estado de "Gran Jin" a "Gran Qing" e elevou a súa posición de khan a emperador, o que suxería ambicións imperiais máis aló da unificación dos territorios manchús. Hong Taiji procedeu entón a invadir Corea de novo en 1636.

miniatura|upright|Moedas de Hong Taiji en escritura manchú

En 1636, o seu fillo Hong Taiji comezou a expulsar ás forzas Ming de Liaodong e declarou unha nova dinastía, os Qing. En 1644, os rebeldes campesiños liderados por Li Zicheng conquistaron a capital Ming, Pequín. En lugar de servirlles, o xeneral Ming Wu Sangui fixo unha alianza cos manchús e abriu o paso Shanhai aos exércitos das Oito Bandeiras dirixidos polo príncipe rexente Dorgon, quen derrotou aos rebeldes e apoderouse da capital. A resistencia dos ming meridionais e a rebelión dos tres feudatarios dirixidos por Wu Sangui estendeu a conquista da China propia tal durante case catro décadas e non completouse até 1683 baixo o emperador Kangxi (1661-1722). As dez grandes campañas do emperador Qianlong desde a década de 1750 até a de 1790 estenderon o control Qing a toda Asia Central. Os primeiros gobernantes mantiveron os seus costumes manchús, e aínda que o seu título era emperador, usaron khan dos mongois e foron patrocinadores do budismo tibetano. Gobernaron usando estilos confucianos e institucións do goberno burocrático e retiveron os exames imperiais para recrutar a chineses han para traballar baixo ou en paralelo con manchús. Tamén adaptaron os ideais do sistema tributario ao tratar cos territorios veciños.

 Emperadores da dinastía qing 
 Nome dado1 Nome Póstumo2(forma curta)Chinés, Manchú Nome do Templo2 Nome ReinadoChinés, Manchú Anos Reinado Nome poloque é coñecido Nurhaci努爾哈赤pinyin: Nǔ'ěrhāchì Gāodì高帝Dergi hūwangdi  Tàizǔ太祖 Tiānmìng天命Abkai fulingga 1616-16263  Nurhaci Hong Taiji4皇太極pinyin: Huángtàijí Wéndì文帝Genggiyen su hūwangdi Tàizōng太宗 Tiāncōng天聰Abkai sure1627-1636;
Chóngdé崇德Wesihun erdemungge1636-1643 1626-1643  Hung Taiji Fúlín福臨 Zhāngdì章帝Eldembure hūwangdi Shìzǔ世祖  Shùnzhì順治Ijishūn dasan 1643-16615  Shunzhi Xuányè玄燁  Réndì仁帝Gosin hūwangdi Shèngzǔ聖祖 Kāngxī康熙Elhe taifin  1661-1722 Kangxi Yìnzhēn胤禛 Xiàndì憲帝Temgetulehe hūwangdi Shìzōng世宗 Yōngzhèng雍正Hūwaliyasun tob 1722-1735  Yongzheng Hónglì弘曆 Chúndì純帝Yongkiyangga hūwangdi Gāozōng高宗 Qiánlóng乾隆Abkai wehiyehe 1735-1796(muerto 1799)6 Qianlong Yóngyǎn顒琰 Ruìdì睿帝Sunggiyen hūwangdi Rénzōng仁宗 Jiāqìng嘉慶Saicungga fengšen 1796-1820  Jiaqing Mínníng旻寧 Chéngdì成帝Šanggan hūwangdi Xuānzōng宣宗  Dàoguāng道光Doro eldengge 1820-1850  Daoguang Yìzhǔ奕詝  Xiǎndì顯帝Iletu hūwangdi Wénzōng文宗 Xiánfēng咸豐Gubci elgiyengge 1850-1861  Xianfeng Zǎichún載淳  Yìdì毅帝Filingga hūwangdi Mùzōng穆宗 Tóngzhì同治Yooningga dasan 1861-18757  Tongzhi Zǎitián載湉 Jǐngdì景帝Ambalinggū hūwangdi Dézōng德宗 Guāngxù光緒Badarangga doro 1875-19087  Guangxu Pǔyí溥儀tamén coñecido como Henry Non tén 8  Non tén 9 Xuāntǒng宣統Gehungge yoso 1908-191210(falecido en 1967) Xuantong 1 O nome de familia imperial qing era Aisin Gioro (愛新覺羅 aixin jueluo), pero non era práctica manchú incluír o nome da familia ou do clan no nome persoal dun individuo. 2 Os nomes póstumo e os nomes dos templos foron compartidos habitualmente polo emperadores de diversas dinastías; precédense xeralmente polo nome da dinastía, neste caso qing, para evitar a confusión. Por exemplo, o emperador Qianlong é chamado con frecuencia Qing Gaozong. 3 Nurhaci fundou o Jin (金) ou dinastía tardía de Jin (後金) en 1616, pero foi o seu fillo Hung Taiji quen cambiou o nome da dinastía a qing en 1636. Nurhaci adoptou o nome Tianming do reinado pero os seus títulos qing foron conferidos postumamente.  4 Hung Taiji é chamado erroneamente nalgúns textos históricos Abahai (阿巴海). 5 O emperador Shunzhi foi o primeiro emperador qing que gobernou a China despois da ocupación de Pequín en 1644.  6 O emperador Qianlong retirouse oficialmente en 1796, tomando o título de emperador honorario (太上皇帝). Este era un acto da piedade filial para asegurarse de que non reinaría máis que o seu ilustre avó, o emperador Kangxi. Porén, el continuou a ser a última autoridade ata a súa morte en 1799, en que o seu fillo, o emperador Jiaqing, comezou a exercer o poder que fora só de nome a partir de 1796.  7 A emperatriz viúva Cixi, a concubina do emperador Xianfeng, nai do emperador Tongzhi, e nai adoptiva do emperador Guangxu, utilizou as súas considerables habilidades de manipulación política para actuar como o poder detrás do trono ou no trono a partir de 1861 ata a súa morte en 1908. Ela actuou como rexente durante as minorías dos dous emperadores mozos e confinou o emperador Guangxu no palacio de verán despois de que el procurase introducir reformas en 1898. A morte do emperador Guangxu foi anunciada o día antes da súa morte.  8 Xùndì (遜帝) ("o emperador abdicado") é o nome que os libros de historia chinesa dan a Puyi. 9 En 2004 os descendentes da familia imperial qing conferiron un nome póstumo e un nome atrasado a Puyi. Nome póstumo: Mindi (愍帝). Nome do templo: Gongzong (恭宗). 10 A dinastía qing foi derrocada en 1911, e o último emperador Xuantong, abdicou oficialmente o 12 de febreiro de 1912. Con todo, ese mesmo día a República da China concedeu os "Artigos de tratamento favorable de emperador do gran qing despois da súa abdicación” (清帝退位優待條件) que permitiu que Xuantong conservase o seu título imperial e indicou que fose tratado polo goberno da república co protocolo dun monarca estranxeiro. Estes artigos foron revisados o 5 de novembro de 1924, despois do golpe do xeneral Feng Yuxiang: os artigos revisados indicaban que Xuantong perdía o seu título imperial e sería tratado en diante como un simple cidadán da república. Xuantong foi expulsado da cidade prohibida o mesmo día. Así, Xuantong gobernou como emperador ata o 12 de febreiro de 1912 (e tamén brevemente entre o 1 de xullo e 12 de xullo de 1917), e emperador non-gobernante entre o 12 de febreiro de 1912 e o 5 de novembro de 1924. Xuantong tamén aceptou despois ser o líder fantoche de Manchukuo controlado polos xaponeses co nome de Datong (大同) (1932-1934), entón o emperador fantoche reinou igual co nome do reinado Kangde (康德) (1934-1945).
Notas

Refencias

Véxase tamén

Bibliografía

Morse, Hosea Ballou. The international relations of the Chinese empire
Vol. I: The period of conflict, 1834–1860 (1910)
Vol. II: The period of submission, 1861–1893 (1918)
Vol. III: The period of subjection, 1894–1911 (1918)

 Legible color maps.

 Outros artigos 
 Manchukuo
 Historia da China

Categoría:Historia da China
Categoría:Monarquías desaparecidas
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)