Historia de Lugo

A historia de Lugo abrangue a historia da cidade de Lugo, o asentamento urbano máis antigo de Galicia. Arredor do ano 25 a. C, Caio Antistio Veto, legado de Octavio Augusto na Tarraconense ao mando das tropas romanas que loitaban nas Guerras Cántabras, establece na área do que hoxe é Lugo un campamento militar. Posteriormente, en nome do emperador, Paulo Fabio MáximoO profesor da Área de Historia Antiga da USC Manuel Villanueva Acuña considera complicada que a fundación de Lugo fose obra de Paulo Fabio Máximo, pois para esas datas hai evidencia epigráfica da súa estancia nos territorios do Oriente romano, polo que entende “que se debe abandonar toda tentativa de vencellar a Paulo Fabio Máximo cunha suposta presenza no noroeste e en Lugo antes de súa etapa de gobernador nos anos 3-2 a. C."  funda " Lucus Augusti " sobre este campamento (algunhas voces sosteñen que a nova cidade asentouse tamén sobre a antiga localización dun castro galaicoJoaquín Caridad Arias El Castro del Dios Lugo ). A partir do ano 50 asístese á expansión da cidade co asentamento de galaicos dos castros próximos. Posteriormente a cidade convértese nun importante núcleo urbano, representativo da cultura e do modo de vida romano.

Dende a chegada dos suevos a Galicia alternáronse na cidade ciclos de decadencia e rexurdimento. No ano 585 o Reino de Galicia pasa a mans visigodas, perdendo Lugo a súa condición de sé metropolitana por mor da fin da división de Galicia en dúas provincias. Iníciase así un período de decadencia que se vería acentuado pola invasión musulmá de principios do século VIII.

Entre os séculos XI e XIII, coma outras cidades do Camiño Xacobeo, foi protagonista duna serie de revoltas populares contra o poder feudal. En Lugo esta rebelión sería contra o bispo, quen compartía a súa potestas co Cabido. A comezos do século XIII, os burgueses de Lugo comezaron a desafiar, coma nunca antes fixeran, esta potestade xurisdicional.

A principios do século XVI, a pesar de ser nomeada capital do Reino de Galicia por Carlos I, Lugo iniciou un longo declive. Esta etapa prolongouse até finais do século XVII, mentres que Santiago de Compostela cobraba protagonismo. No século XVIII comeza un novo ascenso económico e cultural da cidade, converténdose na gran capital agraria de Galicia. As feiras de San Froilán cobran unha extraordinaria importancia económica, abastecendo de gando cabalar e mular a León e Castela; importancia que se reforzou coa chegada do ferrocarril en 1875 e que fixo de Lugo o maior mercado gandeiro de vacún de toda a península.

 Prehistoria 

Diversas zonas do contorno da cidade estiveron habitadas dende idades moi antigas, por mor quizais das condicións hidrolóxicas e edafolóxicas favorables para a explotación do terreo.

Entre os restos máis destacables achados na zona están un pico ou biface do Paleolítico inferior atopado en Silvarrei ou unhas pezas de sílex preto da actual Porta de San Pedro. Mais sobre todo, o conxunto prehistórico máis importante é o sitio arqueolóxico de Cova da Valiña en Bolaño, un asentamento de cazadores-recolectores entre o Paleolítico medio e o superior (ao redor do 30.000 a. C.).

Moito máis numerosos son os restos da etapa megalítica, coma necrópoles de túmulos megalíticos, que demostran que no contorno da cidade houbo unha ocupación humana numerosa e activa. Entre os exemplos máis destacados están os conxuntos de mámoas de Santo Matías, As Arieiras e Piúgos, ou os grupos do val de Mera, Orbazai e Adai onde hai hoxe unha cámara dolménica visible. Todos estes (e outros moitos atopados coma por exemplo en Parada ou Bonxe) están datados entre o 3200 e o 1800 a. C. Tamén se encadran no período precastrexo algúns achados, escasos, da Idade de Bronce, coma o vaso cerámico de Martul, aínda que non se deron vencellado a ningún asentamento en concreto. Á mesma época é probable que tamén pertenzan algúns gravados rupestres atopados no monte do Castrillón de Adai, que hoxe comparten lugar con marcas feitas na Idade Media ou máis modernas.

 Cultura castrexa 

No ano 2017 atopáronse na rúa dos Cregos restos de vivendas castrexas, constituíndo o primeiro indicio que fai plausible a idea de que a cidade romana puido levantarse parcialmente enriba dun castro. Este achado hai que sumalo a outro feito dez anos antes, no 2007, cando no barrio da Piringalla se atoparon os restos doutro castro, aínda que neste caso localizábase lonxe do casco antigo de cidade. Convén indicar que tradicionalmente coidábase improbable a existencia dun castro baixo o centro da cidade de Lugo.Historia de Lugo. Felipe Arias Vilas e VV.AA. El Progreso de Lugo S.L.

Tanto na área actual da cidade coma no val que esta ocupa existiu un denso poboamento castrexo,A. Rordíguez Colmenero Qd., Lucus Augusti, 1: El amanecer de una ciudad (Catalogación arqueológica y artística de Galicia del Museo de Pontevedra. Fundación Barrié de la Maza), A Coruña, 1996. sobre todo nas zonas montañosas (e agás no noroeste e sueste deste val). Densidade de poboamento propiciada presuntamente pola explotación dos seus recursos, polo que se podería adxudicar a algúns dos pobos que cita Plinio na listaxe de populi desta zona da Gallaecia. Así, aínda que tempo despois a zona fose chamada polos propios romanos coma Conventus lucensis, de Lucus, considerouse que no lugar da cidade habitasen os caporos, lindando polo oeste cos supertamarcos, ao norte cos egobarros e ao sur cos cibarcos. É difícil saber, debido aos datos difusos, se esta densidade de poboamentos foi unha das causas que motivou aos romanos fundar aí Lucus Augusti.

 Idade Antiga 

miniatura|dereita|150px|Estela funeraria atopada en Crecente cunha inscrición latina que di: «Aquí xace Apana, filla de Ambolo, céltica supertamárica, de Miobre, que morreu aos 25 anos. O seu irmán Apano mandou facer».
 Alto Imperio 
 Orixe de Lucus Augusti 

Existen dúas teorías contrapostas sobre a orixe de Lucus Augusti:

A primeira, a única ata data recente, fala da fundación de Lugo sobre o campamento que Caio Antistio Veto, o xeneral romano que dirixía as tropas que participaban nas Guerras Cántabras (debido á ausencia por enfermidade do emperador Augusto) procedentes de Lusitania, estableceu na zona da actual Lugo. Neste campamento, base do que sería Lucus Augusti,Galicia pueblo a pueblo. Andrés Procedo Ledo. Xunta de Galicia. crearía unha cecaAs moedas carecen de indicación de ceca polo que houbo autores como Borrell ou Mersan que atribuíron as cuñaxes a outras cecas da Península Ibérica, con todo esa é hoxe unha opinión minoritaria. para cuñar moeda provincial romana de bronce para pagar á media lexión (cinco cohortes) que tiña ao seu mando.

Por outra banda, outras investigacións apuntan cara a unha orixe relixiosa ou simbólica, o que coincidiría coa explicación etimolóxica do nome indíxena, por canto o termo "Lucus" semella proceder dunha raíz "Luc-", "Lug-" ou "Llug-", coincidente co nome de "Lugh", unha divindade céltica relacionada coa luz e con todo o que brilla. Ademais, en dous lugares lucenses (Sinoga-Rábade) e (Liñarán-Sober) aparecen deuses co apelativo Lugobes, Lucoubus e semellantes. Outra teoría sobre a etimoloxía do topónimo fala sobre que os romanos formaron un "Lucus" (do latín: claro na fraga ou bosque sagrado), sendo o sitio un lugar sagrado de reunión para as poboación derredor.

Esta tese refórzaa o feito de que, nuns momentos onde a difusión do culto imperial era case tan importante coma as campañas militares, un lugar destas características sería idóneo para instalar nel unha cidade adicada a Augusto. O nome da cidade recibiría o título de Augusti a xeito de propaganda, para asimilarse á tradición indíxena.

Porén, a teoría que máis forza está a gañar nos últimos anos é a do campamento militar. E, en calquera caso, a elección da localización da nova capital conventual (considerando a inexistencia de cidades previas ás romanas en todo o noroeste) cumpría perfectamente as súas necesidades ao ser accesible para tódolos pobos que pertencían ao conventus, estar ben comunicada, contar con augas termais e contar cun río navegable ata o Sil.

 Fundación de Lucus Augusti 

En calquera caso, pouco despois (entre o 15 a. C. e o 13 a. C.) Paulo Fabio Máximo, legado do emperador Octavio Augusto que participaba na organización política do noroeste da Península Ibérica, funda nas coordenadas tolemaicas de 7º25' - 44º25') a cidade de Lucus Augusti. Deste xeito consagrábase o pacto sagrado, Sacramentum, entre Augusto e os habitantes da Gallaecia polos que estes manteríanse leais e en paz constante, habitando as cidades e campamentos romanos. Para selar este pacto sagrado, un dos catro que Augusto estableceu cos pobos do limes do Imperio, Augusto mandaría acuñar entre o 12 a. C. e o 14 d. C. unha serie de moedas conmemorativas.H. Vázquez Dovale Lucus Augusti. La Ciudad Sagrada de Augusto Para poboala, Paulo Fabio Máximo, licenciou aos soldados de maior idade dándolles terras para cultivar e substituíndoos con soldados galaicos.

Consérvanse hoxe tres monólitos fundacionais da cidade, crese que falta un por atopar xa que, segundo o rito fundacional, debería haber catro.

 Desenvolvemento de Lucus Augusti durante o Alto Imperio 
Dende a fundación da urbs de Lucus non se dispoñen moitos datos da súa evolución inicial, con todo suponse que comezou a medrar pouco a pouco.

A súa posible orixe non militar non representaría ningún atranco da cara á importancia que foi adquirindo case desde o seu comezo tanto dende a perspectiva político-administrativa (coma capital do convento xurídico do noroeste hispánico, o Conventus lucensis) coma económico (control da explotación e distribución das riquezas auríferas do país galaico, centro comercial agrario, punto de saída das tres vías cara a Brigantium, Iria Flavia e Dactonium e lugar de parada da que ía dende Bracara a Asturica Augusta) e mesmo militar, coma evidencia a muralla que se levantaría durante o século III.

miniatura|Placa no chan na Praza Maior de Lugo.
Lucus Augusti foi un importante nó de comunicacións debido ás súa situación central entre os principais núcleos da Gallaecia, ademais de estar entre a costa e as zonas do interior, explotadas coma minas (un dos principais motivos da conquista pola súa significación económica). Así, por Lucus, xa dende un comezo, pasarían as vías romanas XIX e XX, a medio camiño entre Asturica Augusta (Astorga) e Bracara Augusta (Braga), as outras dúas capitais dos conventos galaicos. Estas vías tamén conectarían con Iria Flavia (a XX) e con Brigantium (a XIX). Das entradas á cidade (construída xa a muralla) suponse que había unha (polo sueste), así coma dúas saídas (unha cara ao norte e outra cara ao oeste).

Falando destas vías de comunicación cómpre nomear a Ponte Vella, aínda hoxe en pé, que formou parte da XIX camiño de Bracara Augusta, pasando por Iria Flavia.

No século I constrúese o acueduto que captaba as súas augas nos mananciais que se achaban preto do castro da Pringalla.

Entre 214 e 216 Lugo convértese na capital dunha nova provincia, Hispania Superior, creada por Caracalla xebrando os conventos lucense e bracaranse (o territorio coñecido coma Gallaecia) da Hispania Citerior. En 235 Maximino Tracio reunifica ámbalas dúas provincias.Pablo Ozcáriz Gil, Algunas consideraciones acerca de la provincia Hispania Superior y su administración, Pyrenae, núm.38, vol.2 (2007), ISSN: 0079-8215

 Baixo Imperio 
miniatura|300x300px|Muralla romana de Lugo.
miniatura|300px|Mosaico de Dédalo e Pasifae (século III).Cartafol do Museo Provincial de Lugo

A finais do século III ten lugar un novo episodio reformista en todo o imperio impulsado por Diocleciano, dentro do cal se inclúe a creación da nova provincia da Gallaecia. Este novo pulo económico, político e administrativo vai permitir que Lugo manteña o seu vigor nun momento no que outras urbes comezan un declive urbano e de poboación. Eran tempos críticos dende o punto de vista político e militar por mor das invasións dos "limes" levadas a cabo polos pobos xermánicos.

A partir dese momento e durante todo o século IV a cidade coñece un novo período de reformas urbanísticas motivado fundamentalmente pola construción dun bastión defensivo de 2.266 metros coroado por 85 poderosas torres que se rematou de construír a principios do século IV. A muralla introducirá importantes cambios na fisionomía da cidade, xa que a súa construción, ao se adaptar á topografía do terreo, deixa fóra amplas zonas situadas ao suroeste, gañando pola contra unha estreita franxa de territorio cara ao norte e nordeste, onde espazos antes reservados á necrópole e á actividade artesanal quedan agora integrados na nova trama urbana.Concello de Lugo Ruta Romana 

Durante a execución da obra, seguramente a petición da comunidade paleocristiá, proxectouse unha modificación do trazado desprazando nuns metros en dirección oeste a localización da actual porta de Santiago no decumano alí existente co gallo de gañar máis espazo intramuros e crear unha praza diante da basílica paleocristiá situada na actual praza de Pío XII.Ángel Arnáiz Doce puertas en la muralla romana de Lucus Augusti

No século V, segundo indica o Notitia dignitatum, achábase en Lugo a III Cohors Lucensis co gallo de defender as importantes minas lucenses de ouro e estaño.

 Idade Media 

 Alta Idade Media 

Durante esta etapa a cidade experimenta unha progresiva derivación cara a un novo centro urbano situado arredor da nova basílica cristiá.Ana Mª Suárez Piñeiro O desenvolvemento territorial dunha cidade con 2.000 anos de historia: Lucus Augusti, Dialnet.

 Reino Suevo de Galicia 

En 1351, Pedro López de Aguiar, comprobando que na vila non se nomearan alcaldes para gobernar e facer xustiza, designa a Diego Álvarez e a Lopo Alfonso para os oficios e alcaldías que estaban vacantes, recibindo a homenaxe dos veciños da cidade. En 1363, funda o convento de Dominicas de Santa María a Nova (extinguido no século XIX) sobre unhas casas e leiras que posuía o convento dos Dominicos no Burgo Novo.

Trala morte do arcebispo Suero Gómez de Toledo en 1366, Fernando de Castro recibiu todas as fortalezas da mitra compostelá, tamén en Santiago recibirá o título de Conde de Lemos e os de Adiantado de Galicia e León. Con Pedro I na Baiona francesa, o conde de Lemos converteuse na cabeza da loita petrista e no rexente do trono, rexencia que indica a suma confianza do rei na lealdade do galego. Deseguido comezou a acosar os partidarios de don Henrique de Trastámara en Galicia. As rúas enseguida recibiron axuda do propio conde á cabeza dun exército. Leste tomou gran parte de Galicia obrigando a Fernando de Castro e aos seus a refuxiarse tralas murallas de Lugo. O duelo entre Castro-Andrade (Fernán Pérez de Andrade, importante partidario galego do de Trastámara) non se fixo esperar, e durante dous meses o Conde de Lemos freou os ataques inimigos e defendeu a cidade. Unha vez máis e contemplando a imposibilidade de triunfar naquela lid, Henrique optou por botar man da diplomacia e convencer a Fernando da conveniencia de unirse á súa bandeira. Fernando de Castro negouse.

En 1386 María Castaña, dona de Martín Cego, encabeza unha revolta contra a Igrexa polos abusivos tributos que Pedro López de Aguiar cobraba a través do seu mordomo e recadador Francisco Fernández chegando a matar a este último. Sufocada a revolta, María Castaña e os seus cuñados ou fillos Gonzalo e Afonso son apreixados e obrigados a doar á Catedral as súas posesións no couto de Cereixa e ao pago de mil marabedís.

En 1390, Pedro López de Aguiar, renuncia ao bispado por mor da súa avanzada idade e é sucedido por Lope de Salcedo, que sería bispo de Lugo ata o seu asasinato en 1403. Este bispo estivo en conflito constante cos seus vasalos, tanto cos labregos das parroquias do couto de Lugo que, polo menos entre 1390 e 1401, queixándose dos agravios recibidos, lle negaron o pago de tributos e o cumprimento das debidas prestacións en traballoLópez Peláez (1897). pp. 155-183. coma cos cidadáns que rematarían por matalo colectivamente, do que dá testemuño unha sentenza de morte e expropiación dos bens dun nutrido grupo de cidadáns, todos eles en rebeldía, autores do asasinato ou cómplices da conspiración que dá a entender a sentenza.

 Guerras Irmandiñas 

En 1457 a cidade rebélase contra o bispo García Martínez de Baamonde.

Ante a inminente instauración da Irmandade en Galicia, os principais nobres galegos aparcaron momentaneamente as súas diferenzas ancestrais e acudiron ao gobernador de Galicia, o conde de Ribadeo, para advertirlle do perigo e transmitirlle unha proposta que debería presentar de inmediato na corte: eles garantirían a orde pública do reino se os reis renunciaban a instaurar a Irmandade en Galicia e, de paso, proporcionarían unha elevada suma de cartos para que os monarcas non tivesen sequera que molestarse en impoñer recadadores. Mentres se resolvía na Corte esta proposta, os cabaleiros reuníronse en Lugo durante o mes de outubro de 1477 para redactar un acordo no que plasmaban todos estes principios.

 Idade Moderna 

miniatura|dereita|200px|Porta Norte románica da Catedral de Lugo acubillada por un pórtico de principios do século XVI mandado levantar polo bispo Pedro Ribeira.
A Idade Moderna comezou en Lugo, e no resto de Galicia, a finais do século XVNon obstante, Pegerto Saavedra sinala un período de tránsito entre a Idade Media e a Idade Moderna en Galicia que abranguería entre 1470 e 1530. Pegerto Saavedra, Da Idade Media á Idade Moderna: As bases do Antigo Réxime Galego en III Xornadas de Historia de Galicia, Ourense, 1986. coa súa inclusión definitiva dentro do proceso de construción do estado absolutista español.

En 1528 Lugo é nomeada capital do Reino de Galicia por Carlos I, pero iniciou unha etapa de longo declive que se prolongou ao longo dos séculos XVI e XVII, á vez que Santiago de Compostela cobraba maior importancia.

De 1568 a 1570, Lugo padeceu unha serie de epidemias que deu lugar ao illamento da poboación, ata darse o caso de ter clausurado casas e rúas.

O 13 de xuño de 1599 creouse o seminario diocesano, que non comezou as súas actividades ata 1624, por problemas económicos. En orixe, cada arciprestado tiña dereito a certo número de prazas no seminario, determinado de acordo coa contribución económica do arciprestado.

Cara a 1600 Lugo tiña arredor de 2.000 habitantes, probablemente menos da metade de poboación ca no Baixo Imperio.

No século XVIII comezou un novo ascenso económico e cultural de Lugo, que ten o seu fito simbólico na concesión de privilexio real por parte de Fernando VI para as feiras de San Froilán no ano 1754. Estas feiras tiñan unha extraordinaria importancia económica, abastecían de gando cabalar e mular á agricultura de León e Castela, e converteron a cidade na gran capital agraria de Galicia.

miniatura|Casa do Concello, construída entre 1738 e 1744 sobre a anterior, do século XVI, por Lucas Ferro Caaveiro, é considerada uns dos máximos expoñentes do barroco civil galego.

O bispo Izquierdo, que exerceu entre 1748 e 1762, foi o prelado que promoveu as melloras no abastecemento de auga, inauguradas en 1754, que incluíron a reconstrución do antigo acueduto romano) inauguradas no 1754 e a construción de fontes na cidade (coma a de San Vicente na Praza do Campo). Ordenou tamén a construción, na Praza de Campo Castelo, dun edificio destinado a servir coma cárcere sobre o antigo castelo medieval e, ademais de afrontar a reforma de varios edificios relixiosos, converteu a poterna do Pexigo nunha vía de entrada e saída da cidade plenamente pública, facilitando a comunicación co camiño de Santiago.

En 1773, baixo o mandato de Carlos III, Lugo queda comunicado por estrada con Madrid e A Coruña por medio do Camiño Real.

A inicios do século XVIII, o Concello, angustiado pola falta de recursos económicos, decidiu aforar os ocos existentes entre os cubos da Muralla por unha renda anual de catro reais cada un, coa finalidade de que os particulares construísen edificios ou fixesen hortas, algo que xa se fixera no século XVI. En 1787 había 52 edificacións, prohibindo o capitán xeneral a construción doutras novas.

 Idade Contemporánea 

No século XIX iniciouse un proceso de recuperación económica e demográfica, impulsado pola gandería. Desenvolvéndose asemade unha importante actividade industrial paralela a este sector, coma matadoiros e conserveiras da carne.

Trala súa proclamación coma capital provincial en 1833, Lugo foise dotando dunha serie de institucións e servizos que a foron modernizando e convertendo nun puxante centro urbano: o Balneario (1839), o Instituto de Ensino Secundario (1842), o Teatro Municipal (1845), o Círculo das Artes (1855), a chegada do telégrafo (1860), o Hospital Provincial (1874), o ferrocarril (1875) etc.

 Guerra da Independencia Española 

Nos últimos días de agosto e primeiros de setembro de 1808 reuníronse na Sala Capitular da Catedral as xuntas de defensa de Galicia, León e Castela con diplomáticos británicos para marcar a estratexia que se seguiría na guerra. Asistiu o bispo de Ourense, Pedro de Quevedo Quijano, voceiro da Xunta Suprema, e presidente do Consello de Rexencia, e Sir Charles Stuart, representante británico ante a Xunta Central, acompañado de Sir Charles Richard Vaughan. Esta reunión foi un dos feitos que precederon á proclamación da constitución liberal de 1812.

Pouco despois empezaron a pasar pola cidade as tropas inglesas, 20.000 homes ao mando de John Moore, despois uns 14.000 ao mando do tenente xeneral David Baird para incorporarse ao cuartel xeral establecido en Salamanca.

A vitoria do mariscal Soult na batalla de Elviña sobre as tropas británicas de Moore, deixou campo libre para a ocupación da Galicia. En dúas semanas rendéronse as cidades máis importantes do país. O mariscal Ney, que acompañaba a Soult, recibe ordes de controlar o norte do país e Asturias, para o que centra o seu campamento en Lugo.

O 9 de xaneiro de 1809, tras librar unha batalla en Conturiz contra o exército de Moore, o exército francés entra en Lugo.

Os edificios contiguos á Muralla foron queimados polos franceses para evitar a fácil escalada da mesma, autorizándose a súa reconstrución en 1819.

En 1809 o xeneral Nicolás Mahy partiu dende o Navia coa súa división, unha das do exército de Galicia, mandada polo marqués de La Romana, composta de 6.000 infantes e 200 xinetes. O 17 de maio a vangarda, capitaneada por Gabriel de Mendizábal atópase en Feira de Castro, a dúas leguas de Lugo, cunha columna inimiga de 1.500 homes, que se viu obrigada a refuxiarse na cidade. Ao día seguinte o gobernador francés saíu coa maior parte das súas forzas e as dispuxo nunha liña, apoiando a súa esquerda na muralla e a dereita nun pinar inmediato. As tropas de Mahy, divididas en dúas columnas, guiadas polos xenerais Mendizábal e Taboada, xunto cos 200 xinetes que mandaba Juan Caro atacaron; quedando unha pequena reserva ás ordes do brigadier Losada, de cuxa forza formaba parte un grupo simulado de cabalería, constituído por certo número de infantes montados nas acémilas. Durante a batalla, ao dar os franceses unha carga de cabalaría divisaron aos improvisados xinetes da reserva, e se retiraron desconcertado á infantaría e correndo todos precipitadamente a guarecerse na cidade, perseguidos polas tropas españolas con tal ardor, que varios cataláns de tropas lixeiras metéronse dentro ao mesmo tempo que eles, tendo logo que descolgarse polas casas pegadas á muralla coa axuda dos veciños. Os franceses tiveron perdas de consideración, contándose entre as dos españois as de varios oficiais distinguidos, coma o tenente coronel de León José García Olloqui e o comandante de enxeñeiros Pedro González Dávila. A pesar da desfeita, o xeneral François M. Fournier rexeitou a intimación de Mahy, polo que este formalizou o cerco da praza; mais a aproximación do exército do mariscal Soult, que se retiraba de Portugal, obrigou aos españois a repregarse a Mondoñedo o 22 de maio, desistindo da empresa.

O 29 de maio, Soult chega a Lugo e atópase con Ney. Discutiron (profesábanse unha profunda inimizade) e chegaron a loitar corpo a corpo coas espadas desenvaiñadas, provocando a mesma reacción en cadansúas tropas. Cando viron o que comezaran detiveron a súa pelexa e pacificaron aos seus homes.

Os franceses, o 25 de xullo dese ano, ao abandonar a cidade voaron o arco central da Ponte Romana, destruíndo a capela e a porta que había nese lugar. A porta tiña unha dobre función: de portádego e de control da circulación de persoas, por exemplo, cando había peste.Carmen Uz, Napoleón hizo estragos en el puente. El Progreso, 09/10/2012.

 Reinado de Fernando VII (1814-1833) 

 Reinado de Isabel II (1833-1868) 
O desenvolvemento de Lugo coma cidade moderna prodúcese ao abeiro da chegada do sistema liberal que comportou dúas cuestións cruciais: converter a Lugo en capital de provincia, posibilitando o desenvolvemento político administrativo e por tanto demográfico, e a desamortización dos bens do clero, que puxo no mercado o patrimonio inmobiliario da Igrexa, dispoñible para asumir o crecemento da cidade.

En 1837 a Praza Maior é reformada polo arquitecto Alejo Andrade e, co gallo das guerras carlistas derrúbanse varios edificios que interrompían a comunicación no adarve da muralla e que se viñan empregando dende a Idade Media coma fortaleza. No seu lugar érguese un baluarte defensivo triangular coñecido coma Reduto María Cristina pola raíña rexente María Cristina.

En 1835 e 1840 tiveron lugar as desamortizacións de Mendizábal e de Espartero, o acontecemento histórico que máis afectará á estrutura das cidades españolas neste século. O Estado asumiu unha serie de edificios e terreos que converteron en obxecto de mercado ou empregaron para fins públicos. A maioría das cidades españolas aproveitaron esta oportunidade para, ao tempo que incrementaban notablemente a súa poboación, destruír ou transformar os seus esquemas medievais.

En abril de 1846 Lugo foi escenario do alzamento do coronel Miguel Solís para derrocar o réxime de Narváez, coñecido coma a Revolución Galega de 1846. A cidade foi asediada polas tropas do xeneral Concha por espazo de quince días. Con este motivo a xunta revolucionaria derrubou parte das edificacións próximas á Muralla e causou diversos danos na mesma. O 26 de abril os rebeldes son axustizados en Carral e ao día seguinte réndense os sublevados de Lugo poñendo fin á sublevación.

 O sexenio democrático (1868-1874) 

 A restauración borbónica (1875-1931) 
O día de San Froilán de 1875 chega a Lugo o primeiro tren. Isto reforza aínda máis o xa puxante sector gandeiro da cidade converténdoa no principal centro de comercio do gando vacún na península.

En 1881 o Concello autoriza o derrubamento de tres cubos da muralla para ampliar o Paseo dos Cóengos.

En 1883 Lugo é proclamada capital provincial.

En 1908 fundouse o que aínda hoxe é o único xornal elaborado na cidade: El Progreso, que no seu momento tivo que competir con outros coma La Voz de la Verdad. No ano 1905 accede á alcaldía Ánxel López Pérez, quen dirixiu á cidade durante sete mandatos (até 1930), facendo grandes reformas na cidade, aínda que non exento de polémica. Foi tal o número de obras que realizou que, nunha das súas visitas á cidade, Afonso XIII chamouno "o merlo branco dos alcaldes de España".

En 1918, entre o 17 e 18 de novembro, celébrase a histórica I Asemblea Nacionalista, organizada polas Irmandades da Fala, na que o galeguismo político deixa atrás o rexionalismo avanzando cara ao nacionalismo.

miniatura|esquerda|300px|Vista aérea de 1921 do burato aberto ilegalmente polo alcalde Ángel López Pérez para construír a Porta do Hospital que motivou a declaración da Muralla coma Monumento Nacional para evitar novas modificacións na súa estrutura.

 A Segunda República (1931-1936) 
As eleccións municipais de abril de 1931 deron un abafador triunfo aos candidatos monárquicos, converténdose nunha das poucas excepcións á vitoria republicana no resto do estado. A República sería proclamada dende o balcón da casa consistorial por Rafael de Vega, quen sería fusilado en 1936 polos militares sublevados.

O 6 de outubro de 1931 nace en Lugo o xornal Vanguardia Gallega, editado polos irmáns Correa Calderón e próximo ao Partido Galeguista. Cesaría en 1933.

En 1932 a Deputación decide reunir e protexer os bens do patrimonio cultural lucense, esparexidos pola provincia en coleccións privadas, e inaugura en 1934 o Museo Provincial no Pazo de San Marcos. En 1957 o museo trasladaríase á súa situación actual, o antigo Convento de San Francisco.

 Guerra Civil e Ditadura (1936-1975) 
A experiencia republicana rematou en Galicia coa Sublevación do 18 de xullo de 1936 que deu lugar á Guerra Civil e que tivo un claro triunfo en Lugo.

O 18 de xullo, coñecido o levantamento de África, acuartélanse as tropas mais non saen á rúa. Á noite seguinte fan explosión diversos artefactos colocados, un no Pazo Episcopal, outro na Catedral e outros preto do Seminario.

O día 20 o comandante militar da praza Alberto Caso Agüero declarou o estado de guerra mentres obreiros de Monforte e Sarria chegaban ao Goberno Civil para recibir as armas que o gobernador civil, Ramón García Núñez, ordenara á Garda Civil entregar, orde que non se cumpriu. Os obreiros foron aloxados no Hospital de Santa María, de onde foron conminados a saír polos militares que incumpriron a promesa de non atacalos, sendo tiroteados. Durante o día 23 e a madrugada do 24 houbo tiroteos na capital. Os opositores foron batidos pola forza pública e artilleiros de Ferrol.

En 1936 durante a Guerra Civil foron asasinados un gran número de republicanos da cidade, sendo lembrados estes feitos nos poemas de Luís Pimentel.

Outro feito de capital importancia foi a creación en 1951 de Frigsa por Antonio Fernández López, fillo de Antón de Marcos, un dos meirandes matadoiros industriais do estado, e que marcou a vida da cidade na segunda metade do século XX.

No 1972 o Concello e a Dirección Xeral de Belas Artes promoven a demolición dos 130 edificios e 1.429 pendellos que estaban contiguos á muralla polo exterior e impedían a observación do monumento. A obra significou quizais a meirande remodelación do aspecto da cidade dende tempo dos romanos.

En 1974 inaugúrase o estadio Anxo Carro para servir de estadio local ao Club Deportivo Lugo, equipo de fútbol fundado en 1953.

 Transición e monarquía parlamentaria 
En 1987 creouse a Facultade de Veterinaria, e con ela o campus de Lugo vinculado á Universidade de Santiago de Compostela).

En 1995 o rei Xoán Carlos I nomeou á súa filla Helena de Borbón duquesa de Lugo, co gallo da súa voda con Jaime de Marichalar. O seu primeiro fillo, Felipe, recibiu tamén o nome de Froilán en recordo do santo lugués.

O último gran fito da historia da cidade sucedeu no ano 2000, cando a muralla foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Ese mesmo ano, para festexar a declaración, celebrouse a primeira edición do Arde Lucus, festa declarada en 2011 de Interese Turísitico Galego, e á que anualmente acoden dende aquela máis de medio millón de visitantes.

En 2009 a xuíza Pilar de Lara ordena a detención de máis de vinte persoas destapando unha rede de prostitución e corrupción que deu orixe á Operación Carioca, a operación máis grande contra a prostitución na historia de Galicia que levou a máis de 80 imputados a xuízo, 23 dos cales eran axentes da Policía Nacional e da Garda Civil.Faro de Vigo, 11/03/2014 Das investigacións levadas a cabo nesta operación xurdiría a Operación Pokémon, á súa vez a maior operación levada a cabo contra a corrupción en Galicia, e na que serían imputadas máis de cen persoas entre funcionarios, empresarios e políticos e que levou ao cárcere a Francisco Fernández Liñares polos delitos de prevaricación e suborno cometidos coma concelleiro, sendo alcalde da cidade Xosé López Orozco.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Historia de Galicia
Ceca de Lucus Augusti
Tesouro da Avenida Rodríguez Mourelo
Tesouro da Porta do Bispo Odoario

 Bibliografía 

López Peláez, Antolín (1897). El señorío temporal de los obispos de Lugo. A Coruña: Eugenio Carré. 2 tomos.
Risco, Manuel; Flórez, Enrique (1796). Antigüedades de la ciudad y Santa Iglesia de Lugo. en España Sagrada. Tomo XL. Madrid: Na Oficina de la Viuda e Hijo de Marín. 434 páxinas.

Villaamil Castro, José (1866). Crónica de la provincia de Lugo. Madrid: Aquiles Ronchi. 80 páxinas.

 Ligazóns externas 
 Boletín do Museo Provincial de Lugo
 Croa. Boletín da Asociación de Amigos do Castro de Viladonga