Dromaeosaurus

Dromaeosaurus ("réptil corredor") é un xénero de dinosauros terópodos dromeosáuridos, que viviron a finais do período Cretáceo, (do Campaniano medio ao tardío e Mastrichtiano), entre hai aproximadamente 80 e 69 millóns de anos, na provincia canadense de Alberta e no oeste dos Estados Unidos.. O seu nome xénerico deriva do grego dromeus (δρομευς) que significa "corredor" e sauros (σαυρος) por "lagarto".

A especie tipo é Dromaeosaurus albertensis, descrita por William Diller Matthew e Barnum Brown en 1922. Os seus fósiles foron atopados nas formacións de Hell Creek, Horseshoe Canyon e Dinosaur Park. Tamén se descubriron dentes atribuídos a este xénero na formación Prince Creek. Dromaeosaurus é o xénero tipo tanto de Dromaeosauridae como de Dromaeosaurinae, que inclúen numerosos xéneros con características similares, como posiblemente o seu parente máis próximo, Dakotaraptor. Dromaeosaurus tiña unha constitución robusta, máis que outros dromeosáuridos de tamaño semellante, como o Velociraptor.

 Descubrimento e nomeado 
miniatura|esquerda|Diagrama de 1922 do cranio holotipo

A pesar de recibir unha ampla atención en libros de divulgación sobre dinosauros, e de existir montaxes completas de esqueletos reproducidos en museos de todo o mundo, Dromaeosaurus é pouco coñecido a partir de fósiles reais. A preparación da popular montaxe realizada polo Museo Tyrrell só foi posible grazas ao coñecemento obtido doutros dromeosáuridos descubertos máis recentemente.

Os primeiros restos coñecidos de Dromaeosaurus foron descubertos polo paleontólogo Barnum Brown durante unha expedición de 1914 ao río Red Deer en nome do American Museum of Natural History. A área onde se recolleron estes ósos forma parte hoxe do Parque Provincial dos Dinosauros, en Alberta, Canadá. O achado, holotipo AMNH 5356, consistía nun cranio parcial de  de longo, unha mandíbula, dous hioides, un primeiro metacarpo e algúns ósos do pé. O cranio carecía da maior parte da parte superior do fociño. A partir de descubrimentos posteriores en Alberta e Montana coñécense tamén outros fragmentos de cranio e unhas trinta pezas dentarias illadas.

En 1922, William Diller Matthew e Brown nomearon e describiron a especie tipo de Dromaeosaurus: Dromaeosaurus albertensis. O nome xenérico provén do grego  (), que significa ‘corredor’, e  (), ‘lagarto’. O epíteto específico albertensis refírese a Alberta.

Chegaron a nomearse outras sete especies de Dromaeosaurus: Dromaeosaurus laevifrons (Cope 1876) Matthew & Brown 1922; Dromaeosaurus cristatus (Cope 1876) Matthew & Brown 1922 (Troodon); Dromaeosaurus? gracilis (Marsh 1888) Matthew & Brown 1922; Dromaeosaurus explanatus (Cope 1876) Kuhn 1939; Dromaeosaurus minutus (Marsh 1892) Russell 1972 (un alvarezsáurido); Dromaeosaurus falculus (Cope 1876) Olshevsky 1979 e Dromaeosaurus mongoliensis (Barsbold 1983) Paul 1988 (Adasaurus). A maioría estaban baseadas en material fragmentario, nalgúns casos pertencente a outros xéneros, e moito menos completo ca o de Dromaeosaurus albertensis; aqueles que non foron reclasificados considéranse hoxe nomina dubia. Porén, resulta evidente que Dromaeosaurus albertensis é aínda máis raro no seu hábitat ca outros pequenos terópodos, aínda que foi o primeiro dromeosáurido do que se describiu material cranial razoablemente bo.

O xénero Chirostenotes chegou a considerarse sinónimo de Dromaeosaurus nalgún momento.

 Descrición 
miniatura|260px|Reconstrución artística de Dromaeosaurus
Dromaeosaurus era un carnívoro de tamaño medio, cunha lonxitude aproximada de 2 metros e unha masa corporal duns 16 kg.Flaig, Peter P., Stephen T. Hasiotis, e Anthony R. Fiorillo. "A paleopolar dinosaur track site in the Cretaceous (Maastrichtian) Prince Creek Formation of Arctic Alaska: Track characteristics and probable trackmakers." Ichnos 25.2–3 (2018): 208–220.Brown, Caleb Marshall, et al. "Evidence for taphonomic size bias in the Dinosaur Park Formation (Campanian, Alberta), a model Mesozoic terrestrial alluvial‐paralic system." Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 372 (2013): 108–122. A súa boca estaba chea de dentes afiados, e probablemente contaba cunha “garra-fouciño” fortemente curvada en cada pé. Viviu durante o Campaniano do Cretácico Superior. Porén, algúns restos fragmentarios, como dentes que poderían pertencer a este xénero, foron atopados nas formacións Hell Creek e Lance do Maastrichtiano tardío, datadas en hai 66 millóns de anos.Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. 861 pp. ISBN 0-520-24209-2. Tamén se localizaron dentes na formación Aguja.

Dromaeosaurus tiña un cranio relativamente robusto cun fociño profundo. Os seus dentes eran bastante grandes e tiñan forma de cono curvado cun recubrimento de esmalte na coroa. Presentaba só nove dentes en cada maxila. Tamén posuía unha vea na parte posterior da cabeza, a vena capitis dorsalis, que drenaba os músculos do pescozo anterior a través de dous condutos longos que chegaban á superficie posterior do cerebro."Description," Larsson (2001). Page 23.

O sulco meckeliano de Dromaeosaurus era pouco profundo e non tiña moita fondura.

 Clasificación 
miniatura|Cranio reproducido de D. albertensis exposto no Museo Xeolóxico, Copenhague, Dinamarca
Matthew e Brown situaron inicialmente Dromaeosaurus na súa propia subfamilia, Dromaeosaurinae, dentro de “Deinodontidae” (hoxe coñecida como Tyrannosauridae), baseándose nalgunhas semellanzas nas proporcións xerais do cranio. En 1969, John H. Ostrom recoñeceu que Dromaeosaurus compartía moitas características con Velociraptor e co recentemente descrito Deinonychus, e asignou estes taxons a unha nova familia: Dromaeosauridae. Desde entón descubríronse moitos parentes novos de Dromaeosaurus.

As relacións exactas de Dromaeosaurus non están totalmente claras. Aínda que a súa constitución robusta lle dá un aspecto primitivo, en realidade tratábase dun animal moi especializado.The Wonderful and Spectacular Dromaeosaurian Sickle-Claws. W: Gregory S. Paul: Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon & Schuster, 1988, s. 357–370. ISBN 0-671-61946-2. Nunha análise do clado Dromaeosaurinae, recuperáronse especies como Utahraptor, Achillobator e Yurgovuchia. O xénero Dakotaraptor foi clasificado como grupo irmán de Dromaeosaurus, mais análises máis recentes non atopan unha relación tan próxima.

A continuación móstrase un cladograma de Senter et al. (2012), no que Dromaeosaurus aparece como grupo irmán de Yurgovuchia, Utahraptor e Achillobator.

dereita|miniatura|Tamaño de Dromaeosaurus (4) comparado con outros dromeosáuridos
O cladograma seguinte segue unha análise de 2015 dos paleontólogos Robert DePalma, David Burnham, Larry Martin, Peter Larson e Robert Bakker, empregando datos actualizados do Theropod Working Group. Nesta análise, Dromaeosaurus aparece como grupo irmán de Dakotaraptor.

 Paleobioloxía 
miniatura|Reprodución dun pé reconstruído de D. albertensis
Dromaeosaurus diferenciábase da maioría dos seus parentes por ter un cranio curto e macizo, unha mandíbula profunda e dentes robustos. Estes dentes amosaban un desgaste máis acusado ca os do seu parente Saurornitholestes, o que suxire que as súas mandíbulas se empregaban para esmagar e rasgar, máis ca para cortar a carne de forma limpa. Therrien et al. (2005) estimaron que Dromaeosaurus posuía unha mordida case tres veces máis potente ca a de Velociraptor e propuxeron que dependía máis das mandíbulas ca da garra en forma de fouciño para matar as súas presas.

Nun estudo centrado principalmente en Shuvuuia, Dromaeosaurus foi comparado con este e tamén con Alioramus, concluíndose que tanto Dromaeosaurus como Alioramus eran depredadores diúrnos.

 Comportamento alimentario 
Os hábitos alimentarios de Dromaeosaurus tamén resultaron ser típicos dos terópodos celurosaurianos, cun método característico de alimentación denominado “perforar e tirar”. Estudos sobre os patróns de desgaste nos dentes deste animal, realizados por Angelica Torices et al. nun traballo sobre os hábitos alimentarios dos terópodos, indican que os dentes dos dromeosáuridos comparten patróns de desgaste semellantes aos observados en Tyrannosauridae e Troodontidae, respectivamente.

Porén, a microdesgaste nos dentes suxire que Dromaeosaurus probablemente prefería presas de maior tamaño ca os troodóntidos cos que compartía o seu hábitat. Estas diferenzas na dieta puideron permitir que este terópodo habitase o mesmo ambiente que outros manirraptores máis afastados filoxeneticamente. O mesmo estudo tamén indicou que tanto Dromaeosaurus como Saurornitholestes (tamén analizado na investigación) incluían probablemente óso na súa dieta e estaban mellor adaptados para soportar as tensións asociadas a atacar presas que se debatían, mentres que os troodóntidos, dotados de mandíbulas máis febles, se alimentaban de animais máis brandos e de presas como invertebrados ou prea.

Esta estratexia de alimentación e a capacidade de manexar presas vivas que opoñían resistencia era unha característica que Dromaeosaurus tamén compartía con tiranosáuridos como Gorgosaurus, igualmente analizado no devandito estudo xunto con estes terópodos de menor tamaño.

 Na cultura popular 
miniatura|250px|dereita|Recreación do Dromaeosaurus no MUJA, en Asturias.
Sorprendentemente, é un dinosauro pouco coñecido a pesar de dar nome a unha familia e de que se exhiban copias completas do seu esqueleto en numerosos museos do mundo, a partir do orixinal conservado no Museo Tyrrell de Alberta, sen dúbida eclipsado polos seus parentes máis espectaculares, o Velociraptor e o Deinonychus. Aínda así, apareceu na popular serie de documentais da BBC Camiñando entre dinosauros, acosando un grupo de Torosaurus e roubando ovos de Tyrannosaurus. Dromaeosaurus tamén aparece en Jurassic Fight Club, onde se amosa unha manda destes animais capaz de derrubar un Edmontosaurus, a pesar de seren carnívoros de pequeno tamaño, aínda que máis tarde a súa presa morta lles é arrebatada por un Tyrannosaurus. Así mesmo, figura no documental When Dinosaurs Roamed America.

 Galería 

 Notas 

 Véxase tamén 
 Velociraptor
 Deinonychus
 Dromaeosauridae
 Cretáceo

 Ligazóns externas 

 Dromaeosaurus en Dinodata 
 Dromaeosaurus dentro de Dromaeosauridae en The Thescelsosaurus 
 Significado y pronunciación del nombre

Categoría:Fósiles
Categoría:Dromaeosauridae