Lingua ladina

O ladino (en ladino: ladin, en italiano: ladino, en alemán: Ladinisch) é unha lingua que pertence á familia lingüística romance estreitamente relacionada co romanche e o friulano. É falada polo pobo ladino na rexión histórica de Ladinia nos Alpes Dolomitas que administrativamente abrangue parte das provincias de Tirol do Sur, Trento e Belluno rodeados de territorio de lingua tradicional alemá, conservando a súa lingua, a cal agora ten recoñecemento social como lingua independente, aínda que carece dunha forma estándar común pese a que existen tentativas para creala, existindo formas escritas dos diferentes dialectos desde o século XIX. Está recoñecida como lingua minoritaria en 54 concellos Second report submitted by italy pursuant to article 25, paragraph 2 of the framework convention for the protection of national minorities e segundo o censo de 2011 contaba con 18.550 falantes en Trento  e 20.548 no Tirol do Sur,Censimento linguistico, variazioni tutte entro lo 0,5%: lieve calo del gruppo italiano non existindo datos para o número de falantes en Belluno. O ladino está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

 Extensión territorial 
O ladino fálase en:
 na provincia de Bolzano (onde se fala tamén alemán e italiano)
 en sete concellos da provincia de Trento:
 Canazei
 Campitello
 Mazzin
 Pozza di Fassa
 Vigo di Fassa
 Soraga
 Moena
 na provincia de Belluno

O ladino falado no Val de Fassa está subdividido en polo menos dúas ramas, o Cazét que se fala ao norte do val e o Brach que se fala ao sur.

 Usos históricos e actuais 
miniatura|esquerda|100px|Bandeira do pobo ladino
O ladino está recoñecido en Italia, onde conta con algúns dereitos de oficialidade na rexión de Trentino-Tirol do Sur, mentres que non ten ningún status oficial á provincia de Belluno. A lealdade dos falantes de ladino dolomita foi no pasado cara a Austria máis que cara a Italia, e durante a segunda guerra mundial decantáronse por Alemaña. Con todo, tras a guerra a rexión seguiu sendo italiana, aínda que cun certo grao de autonomía.

Actualmente, a rexión vive do turismo. A lingua ensínase nas escolas primarias, aínda que nunha versión diferente en cada val, sen que haxa intentos de unificar as variedades. O número total de falantes é duns 40.000, practicamente bilingües na súa totalidade co italiano (Trento e Belluno) ou co alemán (Bolzano), ou trilingües con ambas as linguas. Disponse dun bo número de libros de texto de introdución ao ladino. Tamén existen moitas e boas gramáticas descritivas, dicionarios e análises lingüísticas da lingua.

Hai dous diarios, Die Dolomiten, en alemán, e o Alto Adige, en italiano, os cales inclúen unha páxina escrita en calquera das variedades do ladino. Tamén hai dúas publicacións, as cales actúan como fontes de información sobre aspectos académicos, actividades políticas e asuntos sociais: trátase de Mondo Ladino maioritariamente en italiano e Ladinia, maioritariamente en alemán. La USC di ladins é unha publicación periódica integramente en ladino.
 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Wikipedia en ladino
 Ligazóns externas 
 Sitio oficial de Planificación do Ladino
 Portal de noval en ladino
 Ficha de Ethnologue sobre o ladino
 La Usc di Ladins, a Voz dos Ladinos, xornal nas diferentes variedades do ladino
 Atlas lingüístico 


Categoría:Linguas retorrománicas
Categoría:Linguas de Italia