Noiteboa cinsenta

A noiteboa cinsenta ou noiteboa cincenta, comunmente chamada avenoiteira, denoiteira, noitarega, noitebra e noitébrega, O DRAG recolle todos os sinónimos. Caprimulgus europaeus L., é unha especie de ave da orde das caprimulxiformes, e familia dos caprimúlxidos, unha das numerosas incluídas no xénero Caprimulgus.

 Taxonomía 
 Descrición 
A especie foi descrita en 1758 por Linneo na páxina 193 da 10ª edición do seu Systema Naturae.Caprimulgus europaeus Linnaeus, 1758] no GBIF. Consultado o 29 de decembro de 2022.Caprimulgus europaeus Linnaeus, 1758] na BioLib. Consultada o 29 de decembro de 2022.

 Etimoloxías 
Para a do xénero, ver Caprimulgus.

O epíteto específico, europaeus, refírese a que a súa especie tipo describiuse en Europa.James A. Jobling (2010): The Helm dictionary of scientific bird names. ISBN 978-1-4081-2501-4, p. 153.

 Subespecies 
Na actualidade recoñécense na especie seis subespecies:

Subespecies Subespecies AutoridadeAviso de cita: a etiqueta co nome hbwonline non se pode previsualizar porque está definida fóra da sección actual ou non está definida neste artigo. Área de cría Comentarios C. e. europaeus Linnaeus, 1758Norte e centro de Europa e norte de Asia central A subespecie tipo C. e. meridionalis Hartert, 1896 Noroeste de África e o sur de Europa ao leste até o mar Caspio Máis pequena, máis pálida e máis gris que a subespecie tipo, con manchas brancas máis grandes C. e. sarudnyi Hartert, 1912 De Kazakhstán a Kirguizistán  Variábel debido ao cruzamento con outras subespecies, pero xeralmente pálida con grandes manchas brancas C. e. unwini Hume, 1871 Iraq e leste de Irán até Uzbekistán Máis pálida, máis gris e máis lisa que a subespecie tipo e a miúdo con manchas brancas na gorxa C. e. plumipes Przewalski, 1876 Noroeste da China e oeste de Mongolia Subespecie pálida e areosa con grandes manchas brancas C. e. dementievi Stegmann, 1949 Nordeste de Mongolia Subespecie máis pálida e gris, pouco coñecida

 Distribución e hábitat 
Caprimulgus europaeus distribúese polas zonas temperadas de claros de bosques, matogueiras e pastos de Europa e Asia.

A súa área de cría comprende o norte de Europa até os 64° de latitude N e o norte de Asia até uns 60° N e ao leste até o lago Baikal e o leste de Mongolia. Os límites meridionais son o noroeste de África, Iraq, Irán e o noroeste do Himalaia.Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World. Christopher Helm. ISBN 978-1-8734-0348-8.

Todas as súas poboacións son migratorias, e a maioría pasan o inverno na África subsahariana, aínda que con algúns rexistros en Paquistán, Marrocos e Israel. As migracións prodúcense principalmente pola noite, de forma individual ou en pequenos grupos pouco compactos de até vinte aves. Os que crían en Europa atravesan o Mediterráneo e o norte de África, mentres que as poboacións orientais desprázanse a través de Oriente Medio e o leste de África. Algúns individuos que chegan a África proceden de máis alá do meridiano 100 leste. A maioría das avelanoias pasan o inverno na África oriental e austral, aínda que se descubriu que algúns individuos da subespecie nominal pasan o inverno na República Democrática do Congo. Ademais hai constancia de invernantes en África occidental tanto da subespecie nominal como de C. e. meridionalis. A migración outonal adoita producirse de agosto a setembro, e regresan ás súas áreas de cría ao redor de maio. Rexistráronse individuos divagantes en Islandia, as illas Feroe, nas Seychelles, as illas Azores, Madeira e as illas Canarias.

Caprimulgus europaeus habita en espazos abertos e secos con algunhas árbores e arbustos, como os breixeiras, os prados, os páramos, os claros dos bosques e as zonas forestais desarboradas ou recentemente plantadas. Cando están criando adoitan evitar tanto as zonas sen árbores como as densamente arboradas, ademais das cidades e as montañas altas, aínda que si adoitan alimentarse nas zonas húmidas e nas zonas de cultivo. En inverno usan un espectro máis amplo de hábitats, incluídas as sabanas con acacias, os terreos áridos areosos e as montañas. Rexistráronse a altitudes de 2 800 m nas súas zonas de cría e até os 5 000 m nas zonas de invernada. 

 En Galicia 
En Galicia, a onde chega a finais de abril e parte en setembro, non é escasa, aniñando desde o nivel do mar até os 2 000 m de altitude.Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos e Silvar, Carlos (1991): Guía de aves de Galicia. A Coruña: Bahía Edicións, p. 198.

 Características 
miniatura|200px|En voo. Lámina do século XIX
Caprimulgus europaeus mide entre 24,5 a 28 cm de lonxitude e ten unha envergadura alar de 52 a 59 cm. Os machos pesan entre 51 e 101 g, e as femias entre 67 e 95 g.Hoyo, Josep del; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi & Christie, David A., eds. (1994): "European Nightjar". En Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 978-84-9655-388-0.Mullarney, K.; Svensson, L.; Zetterström, D. & Grant, P. J. (2003): Guía de Campo de las Aves de España y de Europa. Barcelona: Editorial Omega. ISBN 84-2821-218-X. 

A súa plumaxe é bastante críptica. Os adultos da subespecie nominal (tipo) teñen as partes superiores de tons pardas agrisadas con veado escuro, unha lista ocre na parte posterior do pescozo e bigoteiras brancas. As súas ás pregadas son agrisadas con manchas amarelo-alaranxadas (de cor semellante á do ante), as partes inferiores tamén son principalmente pardo agrisadas, con listas pardas e manchas cor crema. O seu curto pico é anegrado, o iris dos ollos é pardo escuro e as patas son curtas e tamén pardas.

Como o resto das especies do xénero Caprimulgus, aínda que o seu pico é curto, ten unha boca moi grande, con sedas nos lados, para aumentar a súa capacidade de alimentarse de insectos en voo. As súas ás e a cola son longas e estreitas, e o pico, como quedou dito, é moi curto. O seu voo é potente e silencioso, grazas ás súas longas e apuntadas ás, con plumas suaves. En voo poden diferenciarse os sexos, xa que os machos teñen manchas brancas en tres plumas primarias e un veado branco nas plumas laterais da cola, e as femias carecen destas marcas brancas. Os polos acabados de nacer teñen a penuxe parda e crema e, cando empluman, teñen unha aparencia similar á das femias. Os adultos mudan a súa plumaxe a partir de xuño tras a época de cría, proceso que se interrompe durante a migración e, finalmente, cambian as plumas de voo da cola nas súas áreas de invernada. A muda complétase entre xaneiro e marzo. Os inmaturos seguen un patrón de muda similar a non ser que sexan dunha niñada tardía, en cuxo caso realizarán a totalidade da muda en África.

Coinciden con outras especies de Caprimulgus en parte das sus áreas de cría e invernada. Caprimulgus ruficollis tamén cría na Península Ibérica e no norte de África, é máis grande, máis agrisado e coas ás máis longas que a especie europea, e ademais ten unha banda de cor canela avermellada no pescozo e manchas brancas características na gorxa, as ás e a cola.. Os espécimes invernantes de Caprimulgus europaeus en África poden coincidir con Caprimulgus ruficollis e con Caprimulgus fraenatus. Tanto Caprimulgus europaeus como Caprimulgus fraenatus teñen pencas nas coberteiras das ás e unha lista ocre na parte posterior do pescozo, pero esta última especie é moito máis escura que o seu parente europeo.

 Ameazas 
As principais ameazas para esta especie son a redución da dispoñibilidade de insectos debido ao uso de praguicidas (Tucker e Heath 1994,Tucker, G. M. & Heath, M. F. (1994): Birds in Europe: their conservation status. Camridge: BirdLife International.Cleere, N. & Christie, D. A. (2013): "European Nightjar (Caprimulgus europaeus)". En: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D. A. & de Juana, E., eds. Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions. e a perda ou degradación do hábitat, causada xeralmente polo pastoreo de breixeiras e bosques de pastoreo e a conversión destes hábitats en cultivos agrícolas, viñedos, silvicultura comercial e zonas urbanas. A perturbación do uso recreativo dos breixos e as mortes nas estradas tamén poden contribuír ao seu descenso. 

A especie posúe numerosos depredadores, especialmente de ovos e pitos, entre os que destacan os corvos (Corvus), as pegas (Pica pica), o gaio (Garrulus glandarius), os mouchos (estríxidos), o falcón Falco concolor, o ourizo cacho (Erinaceus europaeus), a donicela (Mustela nivalis) e cans domésticos. Os contaminantes nitroxénicos da chuvia poden provocar a eutrofización das zonas de cría de secaño e unha estrutura vexetal inadecuada. O cambio climático pode afectar a área xeográfica da especie no futuro.

 Na cultura popular 

Tanto o seu nome científico como o vulgar refírense a un mito, tan vello que foi citado por Aristóteles, de que estas aves maman das cabras, o que ocasionaría que deixaran de dar leite e quedaran cegas. Esta antiga crenza reflíctese no nome desta ave en varias linguas europeas, como Ziegenmelker en alemán, succiacapre en italiano e no antigo inglés goatsucker, que significan "muxidoras de cabras" ou "chuchacabras". A pesar da antigüidade deste mito europeo non ten equivalentes nas tradicións árabes, indias ou chinesas. É probábel que proveña da atracción destas aves polos insectos que rodean os recintos de gando doméstico, e que pola súa natureza de criaturas nocturnas e misteriosas, se as culpara de calquera desgraza que lle sucedera ás reses.​ 

Outro nome antigo en inglés, puckeridge, usábase tanto para referirse a esta ave como a unha enfermidade do gando,​ que en realidade está causada por larvas de carracha​, e outro termo do antigo inglés, Lich fowl (ave cadáver) indica a superstición e rexeitamento que rodeaba a esta ave nocturna.​

Algúns poetas usaron ás noiteboas como indicadoras da calidez ou a quietude das noites de verán, como George Meredith en Love in the Valley, Dylan Thomas en Fern Hill, William Wordsworth en Calm is the fragrant air, ou Thomas Hardy en Afterwards.​ 

Porén, en Galicia é considerada como indutora do repouso nocturno (ver cita supra).

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Barthel, Peter H. & Dougalis, Paschalis (2008): New Holland Field Guide to the Birds of Britain and Europe. Londres: New Holland. ISBN 978-1-8477-3110-4.
 Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World. Londres: Christopher Helm. ISBN 1-8734-0348-8.
 Holyoak, David & Woodcock, Martin (2001): Nightjars and Their Allies: The Caprimulgiformes. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-4987-1.
 Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos e Silvar, Carlos (1991): Guía das aves de Galicia. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-87674-06-2. p. 198.
 Snow, David & Perrins, Christopher M., eds. (1998): The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-4099-1.
 VV. AA. (1995): Atlas dos vertebrados de Galicia. II. Aves. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega / Sociedade Galega de Historia Natural. ISBN 84-87172-89-X, pp. 450–451. 

 Ligazóns externas 
 Ficha en rios-galegos.com
 Xosé M. Rivas (28/3/2008). "O misterioso mundo da avenoiteira" La Voz de Galicia.
 Ficha e canto en club-caza.com .

Categoría:Caprimulxiformes
Categoría:Animais descritos en 1758
Categoría:Taxons descritos por Linné
Categoría:Aves de Asia
Categoría:Aves de Europa
Categoría:Aves de Galicia