Urco

miniatura|dereita|Interpretación dun Urco saíndo do mar por unha intelixencia artificial.
O can do Urco ou can do mar é unha figura mitolóxica galega. Trátase dun animal fantástico que adoita adoptar a forma dun enorme can negro ou branco con cornos e orellas longas. que sae do mar arrastrando cadeas e regresa ó mar tras percorrer camiños e congostras.

O Urco é, en definitiva, unha aparición que agoira unha morte e que pode adoptar diversas formas e nomes. Ademais das xa citadas de can do mar e can do Urco, recibe os nomes de becerra con cans, can negro, can branco ou, simplemente, can. Emite longos ouveos que semellan ser de can, de cabra, de paxaro ou de gato: "En Pïas (Mondariz) chámanlle tamén o butre, é unha ave moi grande que anda de noite e berra como cabra o gato" (Risco, 307).

Vicente Risco describe outra aparencia do urco, como un ser híbrido con medio corpo de lobo, con poutas e dentes afiados, e outro medio de serpe, cuberto de duras escamas e con notable forza no rabo; e engade que para outros toma forma de paxaro. Segundo Xoán Ramiro Cuba, parece ser que a súa forma foi variando desde unha cobra que comía os cadáveres, a can con cabeza de serpe, can de dúas cabezas (como Ortro, o can do xigante Xerión) e cola de serpe, can de tres cabezas (como o can Cérbero) e unha serpe por rabo e, finalmente, un can (ou varios cans: pode aparecer como un gran can seguido por unha manda de cans, ou como unha becerra seguida polos cans, pois considérase que é quen de atraer canda si tódolos cans que atopa no camiño).

 Lenda e características 
A súa presenza, como a de moitas outras figuras fantásticas semellantes, é considerada un mal agoiro, anunciador da morte. Por outra banda, en Asturias existiu tamén a crenza no Urco, denominado el güercu en asturiano.Manuel Martín Sánchez (2002) Seres míticos y personajes fantásticos españoles EDAF, p. 373"güercu, el" , Diccionario General de la Lengua Asturiana

En Pontevedra, a lenda do Urco incluíuse entre as celebracións do Entroido. Segundo Antón Fraguas, a partir de 1876 comezou a honrarse este monstro,FRAGUAS, Antón: "Entroidos de hai máis de cen anos", n’O Correo Galego 25.02.1996. Eladio Rodríguez sitúa este feito nos anos 1877 e 1878. baixo a forma dun enorme e feroz can quen de engulir dunha soa trabada vinte sacos de chatarra coa mesma facilidade coa que un burro traga dous grans de orxo.

Segundo conta a mitoloxía popular este animal habitaría en Borrón, lugar hoxe inexistente situado nas beiras do río Lérez, en Pontevedra. Este Borrón sería un lugar neboento e tebroso pertencente ao "Outro Mundo", de aí a comparación que ás veces se fai entre el e o can Cérbero, o gardián do inferno. Lémbrese que orco é un dos sinónimos de inferno e designaría o lugar a onde ían parar as almas dos mortos.Na Mitoloxía grega, Orco era un demonio da morte, moitas veces confundido co propio inferno, entendido como morada dos mortos, e así aparece nas pinturas etruscas, como un xigante barbudo e de pelo hirsuto. Co tempo pasou a ser un dos nomes de Plutón, deus do inframundo na mitoloxía romana e equivalente ó grego Hades. 

Pero tamén corre orco co significado de coco co que se asustan os nenos (vaite levar o urco) ou de comellón (comes coma un orco). Cuba engade que o escritor romano Petronio dicía del que só era un fantasma de gran tamaño.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 


 RISCO, Vicente: "Etnografía: cultura espiritual", en Historia de Galiza, dirixida por Ramón Otero Pedrayo. Ed. Nós, Bos Aires 1962, tomo I, pp. 307.
 RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario Enciclopédico Gallego-Castellano, Galaxia, Vigo 1958-1961, s. v. urco.
 VAQUEIRO, Vítor: Mitoloxía de Galiza. Lendas, tradicións, maxias, santos e milagres. Ed. Galaxia, Vigo 2011.

 Ligazóns externas 
 www.galiciaencantada.com

Categoría:Mitoloxía galega