Paz de Westfalia

O termo de Paz de Westfalia refírese aos dous tratados de paz de Osnabrück e Münster, asinados o 15 de maio e 24 de outubro de 1648, respectivamente, este último na Sala da Paz do Concello de Münster, na rexión histórica de Westfalia, polos cales finalizou a guerra dos Trinta Anos en Alemaña e a guerra dos Oitenta Anos entre España e os Países Baixos. Nestes tratados participaron o emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, Fernando III (Habsburgo), os Reinos de España, Francia e Suecia, Provincias Unidas e os seus respectivos aliados entre os príncipes do Sacro Imperio Romano Xermánico.

A Paz de Westfalia deu lugar a partir do primeiro congreso diplomático moderno e iniciou unha nova orde no centro de Europa baseado no concepto de soberanía nacional. Até 1806, os regulamentos pasaron a formar parte das leis constitucionais do Sacro Imperio Romano. O Tratado dos Pireneos, asinado en 1659, puxo fin á guerra entre Francia e España e é a miúdo considerada como parte do acordo global.

 Efectos nos países implicados 
 Sacro Imperio Romano Xermánico 
En 1640, despois de case trinta anos, volveuse a reunir a Dieta. Esta foi aproveitada polos estados do Imperio para acusar a Fernando II de Habsburgo de sobrevalorar a España, mentres Suecia e especialmente Francia ían no mesmo sentido para desfacer a colaboración das dúas casas Habsburgo.

Para debilitar ao Sacro Imperio Romano Xermánico, a principal autoridade transnacional da época, proclamouse a primacía dos estados alemáns fronte a poderes externos, como o Emperador ou o Papa. Para o Sacro Imperio, a Paz de Westfalia supuxo a perda de poder real do Emperador e unha maior autonomía dos trescentos cincuenta estados resultantes. Para todos os efectos, o Sacro Imperio Romano pasou a ser unha confederación de Estados.

O príncipe elector de Brandeburgo, un dos protestantes máis influentes, foi beneficiado polo apoio de Francia. Esta, empeñada en debilitar ao Emperador, permitiu a Brandeburgo facerse con territorios adxacentes. Paradoxalmente, Prusia nacería no futuro a partir da fusión de Brandeburgo e o Ducado de Prusia e chegaría a ser un dos peores inimigos de Francia.

miniatura|300px|Un mapa simplificado de Europa despois da Paz de Westfalia en 1648.

 Francia 
Un dos principais negociadores foi o cardeal Mazarino, primeiro ministro de Francia desde 1643. Esta foi a gran beneficiada da Paz de Westfalia. Por unha banda, reducíase o poder do seu gran adversario continental, o Imperio, e por outro estendía as súas fronteiras con varios territorios: Metz, Verdún, Alsacia, Breisach, o dominio militar da cidade de Philippsburg. A partir de entón, e especialmente tras a Paz dos Pireneos, Francia converteuse na potencia hexemónica de Europa.

 Países Baixos 
A intención inicial do Emperador era incluír a España na paz, pero as presións de Francia lograron a súa neutralidade na guerra entre ambas as nacións pirenaicas. A pesar dos esforzos de Francia por illar a España, esta asinou a paz coas Provincias Unidas dos Países Baixos en xuño de 1648, recoñecendo a súa independencia. Esta independencia era un feito desde que en 1609, durante o reinado de Filipe III, asinásese a Tregua dos Doce Anos. Os Países Baixos, que non buscaban a independencia, continuaron pertencendo á monarquía española até principios do século XVIII.

As condicións desmesuradas que esixía o cardeal Mazarino provocaron a continuación da guerra hispano-francesa até a Paz dos Pireneos (1659).

 España 
Até o reinado de Filipe III España mantívose como a principal potencia de Europa. Con Filipe IV xa se empezan a ver signos claros da decadencia, que quedan patentes tras a Paz de Westfalia.

 Suecia 
Suecia conseguiu unha posición hexemónica no Mar Báltico que mantivo durante décadas. Obtivo case toda a Pomerania, Wismar, Bremen e Verden, o que lle permitiu participar na Dieta Imperial.

 Dinamarca
Tras diversas batallas perdidas, fundamentalmente contra Suecia, Dinamarca viuse obrigada a asinar a paz con esta en 1645. Dinamarca perdeu todas as súas posesións no Báltico e a Península escandinava.

 Consecuencias 
 Políticas 
A Paz de Westfalia supuxo modificacións nas bases do Dereito internacional, con cambios importantes encamiñados a lograr un equilibrio europeo que impedise a uns estados imporse a outros. Os efectos da Paz de Westfalia mantivéronse até as guerras e revolucións nacionalistas do romántico século XIX.

Este tratado supuxo a desintegración da república cristiá e o imperialismo de Carlos V e ademais, propugnáronse principios como o da liberdade relixiosa "inter estados". Así, cada estado adoptaba como propia e oficial a relixión que tiña naquel momento. O cal é visto como unha concesión católica aos novos cismas que, como orixe política, romperan Europa.

Fronte á visión española e do Sacro Imperio dunha universitas christiana, triunfaron as ideas francesas que exaltaban a razón de Estado como xustificación da actuación internacional, o Estado substituía a outras institucións internacionais ou transnacionais como a máxima autoridade nas relacións internacionais. Na práctica isto supuña que o Estado deixaba de estar suxeito a normas morais externas a el mesmo. Cada Estado tiña dereito a aquelas actuacións que asegurasen a súa engrandecemento.

Consecuencias da Paz de Westfalia foron a aceptación do principio de soberanía territorial, o principio de non inxerencia en asuntos internos e o trato de igualdade entre os Estados independentemente do seu tamaño ou forza. Na práctica as cousas foron algo diferentes e o resultado moi desigual para os diferentes Estados. Algúns Estados pequenos foron absorbidos por Francia, acabaron perdendo a súa identidade asimilados pola cultura maioritaria e xa non deixaron de ser parte dela. Doutra banda, aos Estados que formaban parte do Sacro Imperio recoñecéuselles unha autonomía moito maior da que xa tiñan.

 Relixiosas 
O outro gran prexudicado foi o papado, que deixou definitivamente de exercer un poder temporal significativo na política europea.

A Paz de Westfalia supuxo o fin dos conflitos militares aparecidos como consecuencia da Reforma protestante e a Contrarreforma. Desde os tempos de Martiño Lutero, as guerras europeas desencadeábanse tanto por motivos xeopolíticos como relixiosos. Tras a Paz de Westfalia, a relixión deixou de ser esgrimida como casus belli. A pesar das disposicións que tentaban unha convivencia relixiosa, a intransixencia obrigou na práctica a exiliarse aos que no adoptaban a do gobernante.

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
 Tratado da Paz de Osnabrück (Instrumentum Pacis Osnabrugensis, IPO) versión completa en alemán 
 Tratado da Paz de Münster (Instrumentum Pacis Monasteriensis, IPM) versión completa en alemán 

Categoría:Historia de Alemaña
Categoría:Historia moderna de España
Categoría:Historia moderna de Francia
Categoría:Historia dos Países Baixos
Categoría:Historia de Suecia
Categoría:Historia de Suíza
Categoría:1648
Categoría:Historia de España do século XVII
Categoría:Historia de Francia do século XVII

hu:Harmincéves háború#A vesztfáliai béke