Uharte

Uharte (en castelán e tamén oficial: Huarte) é un concello da Navarra. Aínda que está situada na Cuenca de Pamplona pertence ó meiriñado de Sangüesa e o partido xudicial de Aoiz. Ten a categoría de vila e está situada a 5,6 km de Pamplona. A súa poboación en 2007 é de 5.157 habitantes INE.

 Topónimo 
O topónimo Huarte provén probablemente da expresión en lingua vasca ur arte (entre augas). En éuscaro moderno existe a palabra uharte ou ugarte con esa mesma orixe etimolóxica. O seu significado máis habitual é o de illa, pero tamén pode significar entre augas, entrambasaguas, lugar situado entre dous ríos confluentes.

A localización da vila casa bastante ben con esta última definición. O municipio está regado polo río Arga, que entra na Cuenca de Pamplona por un paso moi próximo a Huarte. O río traza unha curva que rodea o pobo por este, sur e oeste. Ademais pouco logo de pasar por Huarte, o Arga únese ao Ulzama pechando o paso ao pobo completamente polo oeste. Pódese dicir que o pobo está literalmente rodeado de augas, excepto polo norte, onde se atopa outra barreira, a do cerro Miravalles; e ademais Huarte está entre dúas diferentes confluencias de ríos.

O nome do pobo escribiuse baixo diversas variantes ao longo da historia: Huarte, Huart, Hugarte, Huuart e Uugarte. En ocasións veu acompañado de expresións como cabo Pamplona, depres Vilaua ou apres Bilaua, facendo referencia á súa proximidade a Pamplona ou Villava, que servía para distinguir esta Huarte das outras existentes en Navarra. (ver pobos homónimos)

No século XIX pode dicirse que se estandarizou a forma Huarte, que chega ata os nosos días como nome formal da localidade en castelán. En 1995 adóptase a actual denominación oficial do municipio que é Huarte/Uharte, ao cooficializarse o nome en lingua vasca da vila.

Uharte, o nome en lingua vasca da localidade, é unha adaptación do topónimo ás normas ortográficas modernas do éuscaro. Escríbese igual que a palabra uharte (illa).

 Xeografía 
O termo municipal de Huarte esténdese na llanada de Pamplona, polo que o terreo é lixeiramente ondulado, excepto na zona norte onde se levanta o cerro Miravalles. O río Arga que cruza o termo fertiliza as poucas terras de regadío existentes.

 Localidades limítrofes 

Huarte limita ao norte con Esteríbar e Ezcabarte, ao leste e ao sur con Egüés, e ao oeste con Villava e Burlada.

 Accesos 
Situado na confluencia da Rolda Este da Circunvalación de Pamplona e da comarcal NA-150 Pamplona-Aoiz-Lumbier.

 Historia 
O ano 1223, o bispo de Pamplona Don Remiro, entregou o pobo e o castelo ao rei Sancho o forte, «polos muitos bens et por muitas mercés que ficiestes et que temos que faredes á igrexa de Pamplona». Carlos III o Nobre, en 1423, liberou a Huarte do pago de axudas e cuarteis, ata para o casamento de infantes ou infantas, por haberlle cedido un muíño chamado Valuerrota, que anteriormente pertencera ao bispo de Pamplona. Un documento datado en 1462 e con motivo da guerra civil, fálanos da fidelidade ao Príncipe de Viana dos habitantes do Palacio de Ezpeleta, do que aínda quedan algunhas ruínas no topónimo do mesmo nome. En 1513, tras a incorporación de Navarra a Castela, Fernando o Católico manda apagar un muíño incendiado na veiga de Huarte por mor da guerra, o que nos leva a pensar que esta trouxo acontecementos violentos a Huarte. En 1512 áchanse en Huarte o Mariscal de Navarra e Juan de Jaso (primo de San Francisco Javier), agramonteses ambos, o que nos leva a aventurar o carácter agramontés do pobo de Huarte xa que noutro caso non se explicaría a súa presenza na Vila. Con ocasión de contribuír con 16.000 reais ao erario público, en 1665, foi declarada boa vila e con dereito a ter asento nas Cortes do Reino, o que provoca a protesta das antigas Boas Vilas de Navarra. Os de Huarte declaran ser xa de antigo Vila e que xa se celebraron Cortes en Huarte no ano 1090. O século XVIII trae a Huarte a guerra. Así, en 1706 máis de 1.500 homes toman aloxamento, tallan árbores, segan as colleitas e destrúen as facendas, coa consecuente protesta do pobo ao vicerrei. En 1710 elíxese Huarte como praza de armas para concentrar aos homes de Egüés, Villava e outros lugares. En 1793, con motivo da Guerra da Convención, oitenta huartearras diríxense a defender a fronteira obedecendo a orde da Deputación. Con todo, non poderán evitar que as tropas francesas cheguen ata a mesma Vila, destruíndo a ermida de San Miguel. A proximidade a Pamplona foi cambiando aos poucos a súa fisionomía agrícola ao asentarse varias industrias. Moitas das familias que viven en Huarte traballan en Pamplona, aumentando a vinculación entre ambas. O crecemento de poboación foi moi grande, e os 500 habitantes de 1818 convertéronse en 5.119 en 2007.

 Monumentos 
 Igrexa de Santo Estevo
 Igrexa de San Xoán Evanxelista: É a igrexa parroquial da vila, a súa construción data do século XII, no seu interior posúe un fermoso retablo construído un século antes e unha preciosa imaxe gótica da virxe.

 Política 
+ Lista de alcaldes Período  Alcalde  Partido 1979-1983  José Luis Pérez Eslava AE 1983-1987 Miguel Raya de la Rubia  AHI 1987-1991 Enrique Jesús Nosti Izquierdo  Agrupación Tondoa 1991-1995 Ignacio Ibiricu López  EA 1995-1999 José Irigüibel López  AE  1999-2003 José Irigüibel López  AE  2003-2004 José Irigüibel López  Grupo Independente Huarte  2004-2007 Amparo Miqueleiz Arrarás Grupo Independente Huarte  2007-2011 Francisco Javier Basterra Basterra Na-Bai  2011-2015 Iñaki Crespo San José GIH 2015- Alfredo Javier Arruiz Sotés  EHBildu

 Demografía 
Número de habitantes. 
Evolución demográfica  1996  1998  1999  2000  2001  2002  2003  2004  2005  2006  2007  2.750  2.793  2.809  2.862  2.952  3.169  3.340  3.623  4.247  4.671  5.157 

 Festas 
 Festas patronais: O terceiro luns de setembro en honra á Virxe Branca 
 Festas da irmandade: O sábado anterior ao terceiro luns de setembro, teñen lugar as Festas da Irmandade. 
 San Xoán o Evanxelista: 27 de decembro é o patrón da vila.
 Uharteko eguna: O último domingo de xuño celébrase o Uharteko Eguna - Euskararen Eguna.

 Cidades irmandadas 
  Nogaro

 Véxase tamén 

Categoría:Concellos de Navarra
Categoría:Topónimos con etimoloxía