A pataca na cultura popular galega

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do cultivo e consumo da pataca na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc.

miniatura|250px|Rama da pataca.
220px|miniatura|Patacas cocidas coa pel.
Non se deben poñe-las patacas en martes e con lúa de forza -en cuarto crecente-, porque senón grelan. Tampouco se deben almacenar nun sitio onde dea a lúa porque se porán verdes.

Unha moza pode adiviña-lo nome do futuro marido deixando na ventá unha pela de pataca durante a noite de San Xoán. Á mañán estará engurrada debuxando a letra pola que comeza o seu nome.

Os vástagos novos da rama da pataca, aplicados en cataplasmas, alivian a dor das escordaduras dos pés ou mans, así como nas queimaduras. Tamén resulta eficaz con este mesmo fin a polpa cocida da pataca Rodríguez (1855) e Cuveiro (1876), no Diccionario de diccionarios, dirixido por Antón Santamarina (2004).. A fécula, seca e en po, alivia o proído da pel nos nenos.

O zume de pataca é lixeiramente espasmolítico e antiácido, polo que tamén se emprega na medicina tradicional contra as gastrites e úlceras.

Lis Quibén recolle a crenza, que non localiza, de que levar unha pataca crúa no peto serve para previ-la reuma Víctor Lis Quibén, 306. Tamén serve levar un allo ou unha castaña de Indias..

En Coristanco (A Coruña) celébrase desde 1980 a Festa da pataca, a terceira fin de semana de setembro.

 Léxico 
 Cadela das patacas: larva que rilla as patacas (probablemente, a larva do escaravello da pataca).
 Pataca: alga (Fucus serratus). O nome lle vén polas bolsas que presenta no extremo das ramas, como pequenas patacas.
 Pataca de ollo de perdiz: pataca redonda e de ollos vermellos Constantino García González..
 Roxa das patacas: escaravello da pataca (Leptinotarsa decemlineata).

 Locucións 
 Coller [a alguén] nas patacas: sorprender a alguén facendo algo que quería manter oculto.

 Refraneiro 
 As patacas de xaneiro van na cesta e veñen no sombreiro.
 As verzas quéroas untadas; as patacas, fariñentas e pra compango do porco, quero costelas salpresas No orixinal: berzas..
 Bótesme tarde, bótesme cedo, ata o maio non me ve-lo pelo. 
 En xullo arder, as patacas coller Saudade nº 3, maio 1943, 24-25..
 Entre Loiro i Ventraces, patacas novas. 
 Goberna Saturno, ano de patacas. 
 O que queira comer patacas en San Xoán, bóteas cando o pan.
 O que queira comer patacas polo San Xoan, bóteas cando o pan Eladio Rodríguez González, s. v. pataca..
 O que queira comer patacas por San Xoán, bóteas cando o pan. 
 Se queres comer patacas por San Xoán, seméntaas cando o pan Eladio Rodríguez González, s. v. San Xoan..
 Val máis bocado de vaca que catro de pataca.

 Cantigueiro 
 Arroz con chícharos,/ patacas novas,/ repolo de Betanzos/ e mais cebolas.
 Heime de casar contigo;/ qué demoro pode ser,/ anque houbo pouco maínzo,/ pataquiñas ha de haber.
 Pataquiñas ao almorzo,/ pataquiñas ao xantar,/ á merenda, pataquiñas/ i á noite castaña ao lar Xaquín Lorenzo Fernández, 130..
 Polo que teño probado/ o comer fai o carauter,/ despois de comer patacas/ non vin de bo xenio a naide.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 ANÓNIMO: Saudade. Verba Galega nas Américas, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
 GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: Glosario de voces galegas de hoxe, Verba, anexo 27, Universidade de Santiago 1985.
 LEIRO LOIS, Adela (dir.): Cambados: a tradición oral. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986. 
 LIS QUIBÉN, Víctor: La medicina popular en Galicia. Madrid 1949 (reed. Akal, Madrid 1980).
 LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: Cantigueiro popular da Limia Baixa, Galaxia, Vigo 1973.
 RIGUEIRO, Antonio e outros: Guía de plantas medicinais de Galicia. Galaxia, Vigo 1996.
 RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
 ROLLAND, Eduardo: "La noche más larga", en Faro de Vigo 23.06.1991.
 ZAMORA MOSQUERA, Federico: Refráns e ditos populares galegos. Galaxia, Vigo 1972.

 Ligazóns externas 
 Fotografías da Festa da Pataca de Coristanco de 2005 en Flickr
Festa da pataca en Coristanco

pataca
Categoría:Pataca