Beleza

A beleza, definida como o conxunto de características dunha persoa, animal, lugar, obxecto ou idea que proporcionan unha experiencia de percepción de pracer ou satisfacción, é unha noción abstracta vinculada a numerosos aspectos da existencia humana. A beleza, a arte e o gusto son os principais temas da estética , un dos campos de estudo da filosofía. Este concepto é estudado principalmente pola disciplina filosófica da estética, mais esténdese, se ben en distintos graos, noutros terreos tal que a historia, a socioloxía ou a psicoloxía. Como valor estético positivo, contrasta coa fealdade como a súa contraparte negativa. 

A experiencia da "beleza" a miúdo implica unha interpretación dalgunha entidade que está en equilibrio e harmonía coa natureza , o que pode conducir a sentimentos de atracción e benestar emocional. Debido a que esta pode ser unha experiencia subxectiva, a miúdo dise que "a beleza está no ollo do espectador.

Hai probas de que a percepción da beleza determínase evolutivamente, que as cousas, os aspectos da xente e as paisaxes consideradas fermosos atópanse típicamente en situacións que poidan dar unha maior supervivencia dos xenes da percepción humana.The Oxford Handbook for Aesthetics

Así mesmo, trátase dun concepto variábel segundo a época e a sociedade e mesmo dentro dunha mesma sociedade os cánones de beleza non teñen por que seren forzosamente os mesmos, mudando dun a outro individuo sen maior problema. Especial relevancia cobra o concepto de beleza dentro das artes, onde, ao igual que no resto de disciplinas, tamén foi mudando a súa concepción co correr do tempo.
 Etimoloxía 
En grego clásico "belo" chamábase κάλλος, kallos e o adxectivo era καλός, kalos. En cambio, na koiné grega era ὡραῖος, hōraios,Matthew 23:27, Acts 3:10, Flavius Josephus, 12.65 que desde o punto de vista etimolóxico provén da palabra ὥρα, hora, xa que a beleza estaba relacionada co momento de chegar a madurar o froito, ou da sazón da terra. Considerábase, por este motivo, como unha condición para posuír a beleza que unha persoa non quixese aparentar nada menos que a idade cronolóxica que tivese.Euripides, Alcestis 515.
 Visión xeral 
A beleza adoita clasificarse como unha propiedade estética, xunto con outras propiedades como a graza, a elegancia ou o sublime. A beleza adoita figurar como un dos tres conceptos fundamentais do entendemento humano, xunto coa verdade e a bondade.

Os obxetivistas ou realistas consideran a beleza como unha característica obxectiva ou independente da mente das cousas belas, o cal é negado polos subxectivistas. A orixe deste debate radica en que os xuízos sobre a beleza parecen basearse en criterios subxectivos, é dicir, nos nosos sentimentos, á vez que reivindican unha corrección universal. Esta tensión coñécese ás veces como a "antinomia do gusto". Os partidarios de ambos os bandos suxeriron que certa facultade, comunmente chamada sentido do gusto, é necesaria para emitir xuízos fiables sobre a beleza. David Hume, por exemplo, suxire que esta facultade pode adestrarse e que os veredictos dos expertos coinciden a longo prazo.
miniatura|upright|Un rosetón de estilo gótico radiante ("rayonnant") en Notre-Dame de París. Na arquitectura gótica, a luz considerábase "a fonte e a esencia mesma de todo o belo".Stegers, Rudolf (2008). Sacred Buildings: A Design Manual . Berlin: De Gruyter. p. 60. .
A beleza discútese principalmente en relación con obxectos concretos accesibles á percepción sensorial. Suxeriuse que a beleza dunha cousa acontece ás características sensoriais desta cousa. Tamén se propuxo que obxectos abstractos como as historias ou as demostracións matemáticas poden ser belos. A beleza desempeña un papel fundamental nas obras de arte e na natureza.

Segundo Immanuel Kant, unha distinción influente entre as cousas belas é a que existe entre a beleza adherente (pulchritudo adhaerens)Pulchritudo adhaerens Zangwill tradúceo como beleza dependente. e beleza libre (pulchritudo vaga). Unha cousa ten beleza inherente se a súa beleza depende da concepción ou función de devandita cousa, a diferenza da beleza libre ou absoluta. Entre os exemplos de beleza adherente inclúese un boi que é fermoso como boi, pero non como cabalo ou unha fotografía que é bonita porque mostra un edificio bonito, pero que carece de beleza en xeral debido á súa baixa calidade.
 Obxectivismo e subxectivismo 
Os xuízos sobre a beleza parecen ocupar unha posición intermedia entre os xuízos obxectivos, por exemplo, sobre o peso e a forma dun pomelo, e os gustos subxectivos, por exemplo, sobre si o pomelo sabe ben. Os xuízos sobre a beleza difiren dos primeiros porque se basean en sentimentos subxectivos e non na percepción obxectiva. Pero tamén difiren dos segundos porque reclaman unha corrección universal. Esta tensión tamén se reflicte na linguaxe común. Por unha banda, falamos da beleza como unha característica obxectiva do mundo que se atribúe, por exemplo, a paisaxes, pinturas ou seres humanos. O lado subxectivo, doutra banda, exprésase en refráns como "a beleza está nos ollos do que mira".

miniatura|130px|John Locke
Estas dúas posicións denomínanse a miúdo obxectivismo (ou realismo) e subxectivismo. O obxectivismo é a visión tradicional, mentres que o subxectivismo desenvolveuse máis recentemente na filosofía occidental. Os obxetivistas sosteñen que a beleza é unha característica das cousas independente da mente. Segundo esta visión, a beleza dunha paisaxe é independente de quen o perciba ou de se se percibe ou non. Os desacordos poden explicarse pola incapacidade de percibir esta característica, ás veces denominada "falta de gusto". O subxectivismo, doutra banda, nega a existencia independente da mente da beleza. Influíu no desenvolvemento desta postura a distinción que fixo John Locke entre as calidades primarias, que o obxecto ten independentemente do observador, e as calidades secundarias, que constitúen poderes do obxecto para producir certas ideas no observador. Cando se aplica á beleza, segue habendo un sentido no que depende do obxecto e os seus poderes. Pero esta explicación fai que a posibilidade de desacordos xenuínos sobre as afirmacións de beleza resulte inverosímil, xa que un mesmo obxecto pode producir ideas moi diferentes en observadores distintos. A noción de "gusto" aínda pode utilizarse para explicar por que diferentes persoas discrepan sobre o que é belo, pero non existe un gusto obxectivamente correcto ou incorrecto, só hai gustos diferentes.

O problema tanto da postura obxectivista como da subxectivista na súa forma extrema é que cada unha ten que negar algunhas intuicións sobre a beleza. Esta cuestión ás veces discútese baixo a etiqueta de "antinomia do gusto". Isto levou a varios filósofos a buscar unha teoría unificada que poidera ter en conta todas estas intuicións. Unha vía prometedora para resolver este problema é pasar das "teorías subxectivas" ás «teorías intersubxectivas», que sosteñen que os criterios de validez dos xuízos de gusto son intersubxetivos ou dependen dun grupo de xuíces, en lugar de ser obxectivos. Este enfoque trata de explicar como é posible que exista un desacordo xenuíno sobre a beleza, a pesar de que a beleza é unha propiedade que depende da mente, non dun individuo, senón dun grupo. Unha teoría estreitamente relacionada concibe a beleza como unha propiedade secundaria ou dependente da resposta. Segundo esas teorías, un obxecto é fermoso "se causa pracer en virtude das súas propiedades estéticas". O problema de que diferentes persoas respondan de maneira diferente pode abordarse combinando as teorías de dependencia da resposta coas denominadas «teorías do observador ideal»: o único que importa é como respondería un observador ideal. Non hai acordo xeral sobre como se deben definir os "observadores ideais", pero normalmente asúmese que son xuíces de beleza experimentados cun sentido do gusto totalmente desenvolvido. Isto suxire unha forma indirecta de resolver a antinomia do gusto: en lugar de buscar condicións necesarias e suficientes da propia beleza, pódese aprender a identificar as calidades dos bos críticos e confiar nos seus xuízos. Esta estratexia só funciona se se garante a unanimidade entre os expertos. Pero mesmo os xuíces experimentados poden discrepar nos seus xuízos, o que ameaza con socavar as teorías do observador ideal.
 Concepcións 
Propuxéronse varias concepcións das características esenciais das cousas belas, pero non hai consenso sobre cal é a correcta.

 Clásica 
miniatura|upright|alt=Gravado que representa varias estatuas nun patio, acompañado de análise das súas proporcións.|En The Analysis of Beauty (A análise da beleza), William Hogarth representa o efecto do cambio de proporcións e tenta definir que proporcións son belas.
A concepción clásica define a beleza en termos da relación entre o obxecto belo como un todo e os seus partes: as partes deben estar na proporción correcta entre se e así compor un todo armonioso integrado. Neste relato, que atopou a súa articulación máis explícita no Renacemento italiano, a beleza dun corpo humano, por exemplo, depende, entre outras cousas, da proporción correcta das diferentes partes do corpo e da simetría xeral. Un problema con esta concepción é que é difícil dar unha descrición xeral e detallada do que se entende por "harmonía entre partes". Isto levanta a sospeita de que definir a beleza a través da harmonía só resulta no intercambio dun termo pouco claro por outro. Fixéronse algúns intentos de disolver esta sospeita buscando leis de beleza, como a proporción áurea. 

O filósofo do século XVIII Alexander Baumgarten, por exemplo, vía leis de beleza en analoxía con leis da natureza e cría que podían ser descubertas a través da investigación empírica. Pero estes intentos fracasaron até agora en atopar unha definición xeral de beleza. Varios autores mesmo afirman o contrario, que talles leis non poden formularse, como parte da súa definición de beleza.
 Hedonista 

Un elemento moi común en moitas concepcións de beleza é a súa relación co pracer. O hedonismo considera que esta relación forma parte da definición de beleza ao soster que existe unha conexión necesaria entre o pracer e a beleza, por exemplo, que para que un obxecto sexa belo é necesario que cause pracer ou que a experiencia da beleza sempre vai acompañada de pracer. Este relato denomínase ás veces "hedonismo estético" para distinguilo doutras formas de hedonismo. Unha articulación influente desta posición provén de Tomé de Aquino, que trata a beleza como "o que agrada na propia aprehensión diso".  Immanuel Kant explica este pracer a través dunha interacción armoniosa entre as facultades de entendemento e imaxinación. Outra cuestión para os hedonistas é como explicar a relación entre beleza e pracer. Este problema é similar ao dilema de Eutifrón: é algo belo porque o gozamos ou o gozamos porque é belo? Os teóricos da identidade (identity theorists) resolven este problema negando que haxa unha diferenza entre beleza e pracer: identifican a beleza, ou a súa aparencia, coa experiencia do pracer estético.

Os hedonistas adoitan restrinxir e especificar a noción de pracer de diversas maneiras para evitar contraejemplos obvios. Unha distinción importante neste contexto é a diferenza entre pracer puro e mixto. O pracer puro exclúe calquera forma de dor ou sentimento desagradable, mentres que a experiencia de pracer mixto pode incluír elementos desagradables. Pero beleza pode implicar pracer mixto, por exemplo, no caso dunha historia belamente tráxica, razón pola cal o pracer mixto adoita estar permitido nas concepcións hedonistas de beleza.

Outro problema ao que se enfrontan as teorías hedonistas é que obtemos pracer de moitas cousas que non son belas. Unha forma de abordar este problema é asociar a beleza cun tipo especial de pracer: pracer estético ou desinteresado. Un pracer é desinteresado se é indiferente á existencia do obxecto fermoso ou se non xurdiu debido a un desexo antecedente a través dun razoamento de medios e fins. Por exemplo, a alegría de contemplar unha fermosa paisaxe seguiría sendo valiosa se resultase que esta experiencia fose unha ilusión, o que non sería certo se esta alegría se deba a ver a paisaxe como unha valiosa oportunidade inmobiliaria. Os opositores ao hedonismo adoitan admitir que moitas experiencias de beleza son pracenteiras, pero negan que isto sexa certo en todos os casos. Por exemplo, unha crítica fría e cansada pode seguir sendo unha boa xuíza da beleza debido aos seus anos de experiencia, pero carecer da alegría que inicialmente acompañou o seu traballo. Unha maneira de evitar esta obxección é permitir que respostas a cousas belas carezan de pracer mentres se insiste en que todas as cousas belas merecen pracer, que o pracer estético é a única resposta axeitada a elas.
 Outras 
Propuxéronse varias outras concepcións de beleza. G. E. Moore explica a beleza con respecto ao valor intrínseco como "aquilo cuxa contemplación admirativa é boa en si mesma". Esta definición conecta a beleza coa experiencia mentres logra evitar algúns dos problemas que adoitan asociarse ás posicións subxectivistas, xa que permite que as cousas poidan ser belas mesmo se nunca se experimentan. Outra teoría subxectivista da beleza provén de George Santayana, quen suxire que proxectamos pracer nas cousas que chamamos "belas". Así, nun proceso parecido a un erro categórico, tratamos o noso pracer subxectivo como unha propiedade obxectiva da cousa bela. Outras concepcións inclúen definir a beleza en termos dunha actitude amorosa ou anhelante cara ao obxecto belo ou en termos da súa utilidade ou función. Os funcionalistas poden seguir a Charles Darwin, por exemplo, ao explicar a beleza segundo o seu papel na selección sexual.

 Historia 
A beleza foi obxecto de culto desde que xurdiu o Homo sapiens. Naquel tempo xa empezaban a decorar as súas covas, creaban pequenos artefactos que simplemente servíanlles para decorar e non tiñan outro fin útil.

Da antigüidade clásica atópanse datos máis concluíntes sobre a beleza, así como estudos e reflexións sobre a mesma. Naquel tempo a beleza constituía unha calidade que facía que algo nos parecese fermosa. A esta calidade díxoselle harmonía. Tamén apareceron os primeiros canons de beleza que indicaban cales tiñan que ser as proporcións idóneas para que un corpo se vise belo. En xeral, a beleza percibíase desde un punto de vista obxectivo. A beleza é unha das ideas fundamentais de Platón na xerarquía ontolóxica, pois realizou unha abstracción do concepto e considerou a beleza unha idea, de existencia independente á das cousas belas. Segundo a concepción platónica, a beleza no mundo é visible por todos; no entanto, dita beleza é tan só unha manifestación da beleza verdadeira, que reside na alma e á que só poderemos acceder se penetramos no seu coñecemento. Consecuentemente, a beleza terreal é a materialización da beleza como idea, e toda idea pode converterse en beleza terreal por medio da súa representación.O Banquete, de Platón,
200px|miniatura|Proporcións ideais do corpo humano esquematizadas no Home de Vitruvio, de Leonardo da Vinci.
O canon sobre as proporcións humanas máis antigo que se coñece atopouse nas pirámides de Menfis cara ao 3000 a.C.. Desde entón houbo varios canons coñecidos: o dos faraóns, o de Policleto de Argos, o de Tolomeo (90 - 160 d. C.), o de Vitruvio (século I a. C.), o de Durero (1471 - 1528), o do home de Vitruvio de Leonardo da Vinci (1452 - 1519), e, máis recentemente o de Adolf Zeising e o de Le Corbusier (1887 - 1965 ).

Esta percepción da beleza seguiuse mantendo na idade media. Como consecuencia do auxe do cristianismo daquela época, a beleza dependía da intervención de Deus. De modo que, se se consideraba bela algo, é porque fora unha creación divina. Seguindo as teses platónicas, había unha equivalencia entre o belo e o ben.

A beleza material era externa, física ou sensible. Esta calidade múrchase co tempo. En cambio, a beleza espiritual non se murcha co tempo, senón que permanecía no interior do individuo. Son calidades como a bondade, o amor, a simpatía etc. Co paso do tempo chegou outra nova etapa na historia da beleza, o Renacemento. Moitos autores están de acordo en que o concepto de beleza volveu ser o da antigüidade clásica, porque se empezaron a tomar valores daquela época que xa se perderon na Idade Media. Un destes valores foi a concepción máis naturalista da beleza, que serviu de inspiración aos artistas da época.

Na modernidade desaparece esta visión obxectiva da beleza e empézase subxectivizar. No século XVIII xa se percibe a beleza de algo non por como é o obxecto por si mesmo, senón polo que este esperta na persoa. Esta concepción tíñana moi clara os empiristas e ilustrados da época.

Con Alexander Gottlieb Baumgarten xorde a teoría específica da estética que analiza conceptos co gusto persoal, ou facultade que permite xulgar algo como belo. O gusto relaciónase coa intuición e non só coa razón (Benedetto Croce), aínda que parte de xuízos argumentados que buscan a máxima xeneralización posible.

 Orixe da beleza 
miniatura|300px|Yangshuo, República Popular da China.
Podería remontarse á propia existencia do home como unha das súas cualidades mentais. A beleza atópase en traballos de filósofos gregos, como Pitágoras, a partir do período presocrático. A escola pitagórica observou unha forte conexión entre as matemáticas e a beleza. En particular, decatáronse que os obxectos que posuían simetría son máis vistosos. A arquitectura grega clásica está baseada nesta imaxe de simetría e proporción. A investigación moderna tamén suxire que as persoas cuns trazos faciais máis simétricos e que teñen as proporcións máis equilibradas, son máis atractivas.

A beleza, xeralmente, estivo asociada co ben. Do mesmo xeito, o atributo contrario á beleza é a fealdade e a miúdo se asocia coa maldade. As meigas, por exemplo, acotío son representadas con trazos físicos desagradables e personalidades maliciosas. Este contraste personificouse en historias clásicas como A bela dormente. Do mesmo xeito, Johann Wolfgang von Goethe, na súa obra Les afinitats electives (1809), manifesta que a beleza é "un convidado que sempre é benvido". Goethe declarou que a "beleza humana" actúa con moita máis forza sobre os sentidos interiores que sobre os externos, de forma que o que a contempla está exento do mal e séntese en harmonía con ela e co mundo.

A simetría é importante porque dá a impresión que a persoa puido medrar con saúde, sen defectos visibles. Na percepción da xente bela danse certas concordancias: ollos grandes e pel clara, por exemplo, son considerados fermosos tanto en homes como en mulleres de moitas culturas. Algúns investigadores suxeriron que trazos neonatais son intrinsecamente atractivos. A xuventude en xeral asóciase coa beleza.

Hai pistas que fan intuír un rostro belo no desenvolvemento infantil, e que as normas de atractivo son semellantes en culturas diferentes. A media, a simetría, e o dimorfismo sexual poden ter unha base evolutiva para determinar a beleza. As metanálises da investigación empírica indican que os trazos son atractivos tanto en caras masculinas como femininas e a través dunha variedade de culturas. O atractivo facial pode ser unha adaptación para a escolla de compañeiro porque a simetría e a ausencia de defectos sinalan os aspectos importantes de calidade de compañeiro, como a saúde. É posible que estas preferencias sexan simplemente instintos.

Os artistas gregos e romanos tamén tiñan o stándar de beleza masculina na civilización occidental. O romano ideal definiuse como alto, muscular, de pernas longas, coa testa con cabelo groso, unha alta e ampla fronte, un sinal de intelixencia, ollos amplos, un fociño forte e perfil perfecto, boca pequena, e un bico pronunciado. Esta combinación de factores produciría unha mirada de bela masculinidade. Coas excepcións do peso e os estilos da moda, as normas de beleza son bastante constantes no tempo.

 Clases de beleza 
Dentro da primeira clasificación podemos atopar dúas clases de beleza, a que provocan os obxectos naturais, ou beleza natural e a que nos suscitan as creacións artificiais, ou beleza artística.

Ó longo da historia, a relación entre ámbolos tipos de beleza foi irregular, xa que a beleza artística pasou de ter unha relación de dependencia coa beleza natural, a independizarse dela, a medida que avanzaba o curso da historia.

Kant distingue dous tipos de beleza:
 Beleza libre: é a que se percibe sen que se saiba nada do obxecto a contemplar. É unha beleza pura, non sen ten ningún tipo de idea que nos faga cuestionar a súa beleza.
 Beleza adherente: é a que depende do concepto que se teña sobre o obxecto que se analiza.
 Beleza na filosofía 
Tradición grecorromana
miniatura|upright|alt=Helena e Paris. Lado A dun cráter acampanado de figuras vermellas de Apulia (Tarento?), 380-370 a. C. |A mitoloxía grega menciona a Helena de Troia (esquerda) como a muller máis bela.
O substantivo grego clásico que mellor se traduce ás palabras "beleza" ou "fermoso" era κάλλος, «kallos», e o adxectivo era καλός, «kalos». Este tamén se traduce como "bo" ou "de boa calidade" e, por tanto, ten un significado máis amplo que a mera beleza física ou material. Do mesmo xeito, «kallos» utilizábase de forma diferente á palabra galega "beleza", xa que se aplicaba principalmente aos seres humanos e tiña unha connotación erótica. A palabra do grego koiné para «fermoso» era ὡραῖος, hōraios.Matthew 23:27, Acts 3:10, Flavius Josephus, 12.65 Un adxectivo que etimoloxicamente provén da palabra ὥρα, hōra, que significa "hora". En grego koiné, a beleza asociábase así con "ser da súa hora".Euripides, Alcestis 515. Por tanto, unha froita madura (no seu momento) considerábase fermosa, mentres que unha muller nova que tentaba parecer maior ou unha muller maior que tentaba parecer máis nova non se consideraban fermosas. En grego ático, hōraios tiña moitos significados, entre eles "xuvenil" e "vellez madura". Outro termo clásico utilizado para describir a beleza era pulchrum (latín).

Para os pensadores antigos, a beleza existía tanto na forma, que é o mundo material tal e como é, como no espírito, que é o mundo das formacións mentais. A mitoloxía grega menciona a Helena de Troia como a muller máis fermosa.P.T. Struck - The Trojan War  Classics Department of University of Penn [Recuperado o 2015-05-12]( < 1250> )R Highfield - Scientists calculate the exact date of the Trojan horse using eclipse in Homer  Telegraph Media Group Limited 24 Jun 2008 [Recuperado o 2015-05-12]Bronze Age first source C Freeman - Egypt, Greece, and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean - p.116 , verified at A. F. Harding - European Societies in the Bronze Age - p.1  [Recuperado o 2015-05-12]Sources for War with Troy  Cambridge University Classics Department [Recuperado o 2015-05-12]( < 750, 850 > )the most beautiful - C.Braider - The Cambridge History of Literary Criticism: Volume 3 , The Renaissance: Zeuxis portrait (p.174)  - Ed. G.A. Kennedy, G.P. Norton & The British Museum - Helen runs off with Paris  [Recuperado o 2015-05-12] A arquitectura da Grecia antiga baséase nesta visión da simetría e a proporción.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 
 Bibliografía 



 Liebelt, C. (2022), Beauty: What Makes Us Dream, What Haunts Us. Feminist Anthropology.
 Outros artigos 
 Arte
 Cosméticos
 Estética
 Fealdade

 Ligazóns externas 

 Dictionary of the History of Ideas: Teorías da beleza ata mediados do século XIX
 "Is Beauty the Making One of Opposites?" de Eli Siegel

Categoría:Conceptos filosóficos
Categoría:Estética
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Filosofía e psicoloxía)