Abril na cultura popular galega

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do mes de abril na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc. Tamén incluímos as mencións á Coresma, á Semana Santa e á Pascua de Resurrección por coincidir, habitualmente, neste mes.

Eladio Rodríguez recolle o costume de acender na lareira, en cada casa, o Lume novo, que se prende co tizón ou as ascuas do lume que o abade bendice no adro da igrexa no transcurso dunha cerimonia que se celebra o Sábado Santo. Este lume que se prende na igrexa facíase co pedernal e utilizábase para acender, inmediatamente, as brasas do incensario e as lámpadas do templo Eladio Rodríguez Gongález, s. v. fogo, s. v. lume..

Crenzas e supersticións

En Cambados disque dá mala sorte varrer a casa en Semana Santa (Leiro Lois, 120),

Para cura-lo meigallo ou o tangaraño (raquitismo), vaise á romaría de San Pedro Mártir, en Belvís, Santiago, o 29 de abril. Lamas Carvajal recolle esta tradición nunha das súas poesías Citado por A. Fraguas, 85.:

Crese que se o cuco non acaba de vir entre marzo e abril é sinal de que se van producir grandes desgrazas.

O último día de abril ou, noutros lugares o 29, existía o costume de alumea-las leiras. Este rito propiciatorio consistía en percorre-los campos de cultivo con fachos encendidos, unha vez rematada a sementeira, para pedir unha boa colleita:

 Locucións 
 Estar feito un abril: estar cheo de vida.
 Parecer un abril: ser ou aparentar un mozo guapo e elegante.

 Refraneiro 
miniatura|A abella e a ovella en abril deixan a pelexa
 A abella e a ovella, en abril deixan a pelexa Eladio Rodríguez González, s. v. abella. No orixinal: i a ovella.. 
 A auga de abril enche o carro e o carril Eladio Rodríguez González, s. v. abril. No orixinal: i o carril.Eladio Rodríguez González, s. v. auga. No orixinal: i-auga, i o carril.. 
 A choiva no abril dá millo e dá pan. 
 A coresma e a cadea, prós probes parecen feitas Eladio Rodríguez González, s. v. Coresma..
 A liñaza por San Marcos nin nada, nin no saco Eladio Rodríguez González, s. v. liñaza. San Marcos celébrase o 25 de abril. 
 A ovella e a abella polo abril deixan a pelexa.
 A ovella en Pascua florida está lustrosa e parida.
 A páscoa onde quixeres; o antroido ond'as mulleres Eladio Rodríguez González, s. v. Páscoa..
 As sardiñas en abril, cólleas polo rabo e déixaas ir .
 A sardiña polo abril, cóllea polo rabo e déixaa ir; por maio ásaa no borrallo, e por San Xoán xa molla o pan Lino Lema Bouzas, 2..
 A sardiña por abril cóllea polo rabo e déixaa ir, por maio ásaa no rescaldo e por san Xoán xa molla o pan Eladio Rodríguez González, s. v. sardiña.. 
 Á solla de abril ábrelle a mán e déixaa ir  Eladio Rodríguez González, s. v. solla..
 A solla en abril cóllea na man e déixaa ir .
 A vella dos anos mil gardaba pan para maio e leña para abril. 
 A viña de bo amo pódase en marzo; a viña do ruín pódase en abril Eladio Rodríguez González, s. v. viña.Refraneiro do viño, 43. No orixinal: do bo amo..
 Abril a lan carda, e maio leva a fama Eladio Rodríguez González, s. v. abril..
 Abril, abril, de cen en cen anos deberas vir . 
 Abril atoldado e pouco mollado . 
 Abril, augas mil coadas por un mandil Real Academia Galega, s. v. abril..
 Abril, augas mil, escoadas por un mandil .
 Abril, augas mil, peneiradas nun candil .
 Abril, augas mil, se non ó comenzo, ó medio ou ó fin .
 Abril chove prás xentes, e maio prás bestas Eladio Rodríguez González, s. v. abril. No orixinal: pras.. 
 Abril chovedoiro enche o cabaceiro .  
 Abril chuvioso, maio pardo e san Xoán ventoso traen o ano compogoso Compogoso significa propicio, favorable, próspero. Quere dicir que a colleita nun ano así será abundante..
 Abril, déixame dormir, que en maio de meu me caio Vozes gallegas, ed. de J. Leite de Vasconcellos, 1845. No orixinal: mayo, cayo.
 Abril e maio son a chave de todo o ano Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: mayo..
 Abril e maio son as chaves do ano . 
 Abril esfola, pero maio amola .
 Abril, espigas mil Juan Sobreira Salgado: Papeletas..
 Abril frío e fornos quentes, alegría prós meus dentes Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: frio, para os meus dentes..
miniatura|Abril frío e mollado, enche o celeiro e farta o gado
 Abril frío e mollado, enche o celeiro e farta o gado Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: frio..
 Abril frío, moito pan e pouco viño Refraneiro do viño, 49..
 Abril frío, pan e viño .
 Abril frío quer compango, viño e pantrigo Refraneiro do viño, 23. No orixinal: pántrigo..
 Abril frío trai poias de trigo Poias son bólos de pan, como tortas pequenas e aplastadas. En Verín pagábase con elas ó forneiro.. 
 Abril mata o porco no cobil, e maio mátao dun ano Juan Sobreira Salgado: Papeletas. No orixinal: mayo, matô..
 Abril mollado, malo na horta e bo no campo .
 Abril, o do bo dormir . 
 Abril pare os froitos e maio lévaos ó lombo .
 Abril, pendoril; maio, engraio; e san Xoán, segaio .
 Abril, pendoril; maio, engraio; san Xoán, segaio. 
 Abril, pra ser abril, ten que vir con augas mil .
 Abril que non chove deixa ó labrego probe .
 Abril quente e mollado, carga o carro e enche o gado .
 Abril quente e mollado, carga o carro i engorda o gando .
 Abril, se por mal quere vir, as portas non deixa abrir . 
 Abril, se por mal quere vir, nin as portas deixa abrir. 
 Abril, si por mal quer vir, inda as portas non deixa abrir .
 Abriles bos e bos fidalgos, andan escasos .
 Abriles e cabaleiros, son ás veces treicioeiros .
 Alá vaias, marzo marceiro, que aquí me quedo cos meus becerros, agora virá teu irmán abril, que non sei se mos deixará vivir Eladio Rodríguez González, s. v. marzo.. 
 Algún día será festa e será Pascoa Eladio Rodríguez González, s. v. día..
 Altas ou baixas, en abril son as Pascuas Eladio Rodríguez González, s. v. abril. No orixinal: Páscoas.. 
 Antroido á raxeira, Pascuas á lareira.
 As madrugadas de abril son pintadas pra durmir .
 As madrugadas de abril son propias para dormir. 
 As mañanciñas de abril deixádemas pra dormir. 
 As pascuas con quen quixeres, os Antroidos coas vosas mulleres.
 As sandías nin semeadas en maio nin nadas en abril. 
 Auga de abril e xiada de maio, aseguran o ano Eladio Rodríguez González, s. v. auga..
 Auga de abril e xiada de maio, herba pra todo o ano .
 Auga de abril, enche o carro e o carril. 
 Auga de abril molla o carro, molla a leira e molla o carril .
 Auga en abril, toda a que poida vir. 
 Ben veña abril coas súas augas mil . 
 Busca pan pra maio e leña pra abril, e bótate a dormir Eladio Rodríguez González, s. v. pan..
 Cando abril recacha, inda a vella queima a racha .
 Cando abril recacha, queima a vella a maza . 
 Cando chove por San Xorxe, de cen cereixas quedan catorce San Xurxo (ou Xorxe) celébrase o 23 de abril. 
 Cando en marzo chove i en abril xía, quédase maio feito unha criba . 
 Cando marzo abrilea, abril marcea .  
 Cando por San Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove Eladio Rodríguez González, s. v. chover..
 Cebada, pra marzo; leña pra abril e trigo, pra maio Eladio Rodríguez González, s. v. cebada..
 Chova por abril e maio e non chova en todo o ano . 
 Chova por abril e por maio e non chova na volta do ano .
 Chova pra min abril e maio e pra ti todo o ano .
 Chova pra vós na roda do ano, e pra min en abril e maio .
 Chuvia de abril, henche o carro e o carril Marcial Valladares Núñez (1884). No orixinal: d’abril, hènche..
 Chuvia de abril non perdoa o carro nin o carril Eladio Rodríguez González, s. v. abril. No orixinal: ó carro nin ó carril.. 
 Chuvia, de abril; recío, de maio Eladio Rodríguez González, s. v. chuvia..
 Chuvia por abril e maio, aunque non chova en todo o ano. 
 Coas xarapadas de abril, mexa o porco no cubil Elixio Rivas Quintas (1978). Rivas Quintas define xarapada como chuvieira forte e fría..
 Cobras en marzo, neve en abril . 
miniatura|Cobras en marzo, neves en abril
 Cobras en marzo, neves en abril.
 Cóbregas en marzo, neves en abril .  
 Coida de podar en marzo, que o que poda en abril é ruín Refraneiro do viño, 51.. 
 Coida de podar en marzo, que o que poda en abril, ese é ruín Eladio Rodríguez González, s. v. podar..
 Corta cardos en abril e de cada un naceranche mil.
 De abril a abril volven as augas por onde adoitaban vir .
 De abril a maio, mes de descanso. 
 Día de entroido e domingo de Pascoa, cada larpeiro na sua casa Eladio Rodríguez González, s. v. Entroido..
 Día de Páscoa e domingo lardeiro, cada cadelo no seu palleiro O libro do porco, 36. Explica que o de Domingo lardeiro lle vén de "lardo", polo moito que se come nese día..
 Dixo o pastor a marzo: "mal trataches ó meu gando; alá irás onde non volvas máis". E marzo respondeu: "con tres días que me quedan, e tres que me empreste meu irmán abril, poreiche as túas ovellas a parir" .
 Díxolle maio a abril: "Anque che pese, heime rir" Eladio Rodríguez González, s. v. maio..
 Domingo de Ramos lava os teus panos, que na semana maior choverá ou quentará o sol.
 Dúas augas de abril e unha de maio valen os bois e o carro .
 En abril, a sardiña val pernil O libro do porco, 36.Lino Lema Bouzas, 4..
 En abril abre a porta ó gado, e déixao ir . 
 En abril, ábrelle a porta ó gando e déixao ir .
 En abril, augas mil Saudade nº 3, maio 1943, 24-25..
 En abril, augas mil, cargan o carro e mailo barril. 
 En abril, augas mil, e en maio tódalas que queiran vir. 
 En abril, augas mil, e en maio, tres ou catro' .
 En abril, augas mil, e en xaneiro come carneiro'.
 En abril, augas mil, e todas caben nun barril. 
 En abril, augas mil, e vento, e tódalas que queiran vir. 
 En abril, cada pinga val por mil .
 En abril, cada pingueira de auga vale por mil .
 En abril cátanos no cubil, en maio xa son bo gallo, en san Xoán xa lle dou a carreira ó can, en santa Mariña xa vou pola cabritiña, en agosto xa vou co meu pai polo rostro, en Santos xa mato os bois nos campos e en xaneiro xa podo co carneiro Son as fases da vida do lobo.. 
 En abril cear sin candil. 
 En abril, chuvias ir e chuvias vir . 
 En abril déitate sen candil. 
 En abril déixame durmir. 
 En abril déixame durmir, que en maio de meu me caio Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: deixame, mayo, cayo.. 
 En abril déixame durmir, que en maio eu só me caio. 
 En abril e maio fai fariña pra todo o ano .
 En abril e maio fai fariña pró ano Eladio Rodríguez González, s. v. fariña.. 
 En abril entra o albañil. 
 En abril, espárragos para min; en maio, para o meu amo .
 En abril, espigas mil 
 En abril, espigas mil, no maio todo espigado. 
 En abril está a loba no cubil, en maio sae co pai ó lado, en san Xoán atrévese co can, en Santa Mariña xa colle a cabritiña, en agosto sae co pai ó rostro.
 En abril, estou no cubíl .
 En abril inda está o porco no cubil .
 En abril mata o porco no cubil.
 En abril, mata o porco no cubíl, e en maio, mátao dun ano Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: mayo, matao, de un..
 En abril métese a vella no cubil. 
 En abril morre a fraca; a colmea, non a vaca Aníbal Otero Álvarez (1977)..
 En abril non te descubras dun fío. 
 En abril, o salmón pra min, no maio pró criado, e no san Xoán pró can Eladio Rodríguez González, s. v. salmón..
 En abril os espárragos pra min, i en maio pró meu amo .
 En abril ponte o capelo ruín .  
 En abril ronca o porco no cubil .
 En abril sae o cuco do cubil  .
 En abril, si por mal quere vir, nin as portas deixa abrir .
 En abril vai colle-la sardiña polo rabo e déixaa ir. 
 En abril xa soio poda o labrego ruín. 
 En marzo saca a cabeza o lagarto, i en abril acaba de saír . 
 En marzo, cada pingueira quita un carto; i en abril, cada pingueira dá mil . 
 En marzo, nazo; en abril, estou no cubil; en maio, xa saio; en san Xoán, xa fuxo do can; en santa Mariña, xa pillo a galiña; e en agosto, xa son bo raposo. 
 En marzo, nazo; en abril, estou no cubil; en maio, xa saio; en San Xoán, xa fuxo ó can; en Santa Marina, xa pillo a galiña; e en agosto, xa son bo raposo Refírese ás sucesivas idades do raposo. Eladio Rodríguez González, s. v. marzo. No orixinal: i en agosto..</ref>Real Academia Galega, s. v. 'agosto. No orixinal: mayo, ja sayo, San Juan, ja fuxo, ao can, ja pillo, ja son, bon.. 
 En marzo, se podas un cardo, naceranche catro, i en abril, se cortas catro naceranche mil. 
 Entre abril e maio, fai fariña para o ano .
 Entre marzo e abril o cuco ha de vir. 
miniatura|Entre marzo e abril, o cuco, ou a fin
 Entre marzo e abril, o cuco, ou a fin. 
 Entre marzo e abril o cuco quere vir. 
 Entre marzo e abril o cuco ten que vir, e se o cuco faltara a fin do mundo volvera. 
 Entre marzo e abril, ou ha vir o cuco, ou a fin. 
 Entre marzo e abril sae o cuco do cubil, e entre san Xoán e a sega marcha o cuco para a súa terra. 
 Entre marzo e abril sae o cuco do cobil, pois coa neve non quer vir Eladio Rodríguez González, s. v. cuco..
 Entre marzo e abril sae o cuco de cubil, que coa neve non quer vir . 
 Entre marzo e abríl, sai o cuco de cubíl, que coa neve non quer vir Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: co’a..
 Entre marzo e abril, se non vén o cuco, quer vir a fin .
 Entre marzo e abril, se non ven o cuco quer vir o fin .
 Entre marzo e abril, se non veu o cuco, quer vir a fin .
 Entroido, á raxeira; páscoa, á lareira .
 Espigas en marzo, catro; espigas en abril, mil Eladio Rodríguez González, s. v. espiga..
 Falten augas mil e non falten en abril . 
 Febreiriño curto, cos teus días vinteoito, se duraras máis catro, non quedaba can nin gato; pois deixa, que agora vén meu irmáu abril que che ha de matar o porco dun ano no cubil.
 Febreiro curto, cos teus días vinteoito, se duraras máis catro, non quedaba can nin gato. Pois deixa, que agora vén meu irmau abril que che ha de matar o porco dun ano no cubil  Elixio Rivas Quintas (1978).. 
 Febreiro moliñeiro, marzo ventoso e abril chuvioso, sacan a maio garrido e fermoso Elixio Rivas Quintas (1978). Rivas Quintas define moliñeiro como tempo nubrado, no que chove pouco pero persistentemente..
 Garda do pan para maio e da leña para abril .
 Garda leña pra abril e pan pra maio. 
 Garda pan para maio e leña para abril. 
 Garda pan para maio e leña para abril, que che ha de cumprir .
 Leiracho lereu, por san Xurxo no centeu San Xurxo, 23 de abril. A fonte, Esmorís Recamán, describe o leiracho como a un paxaro parecido á rula, de penuxe amarela verduxa e carne moi estimada. Ben pode tratarse do ouriolo.
 Maio airoso fai o pan garboso Juan Sobreira Salgado: Papeletas. No orixinal: mayo, ayroso, fay, garvoso..
 Maio fai as apostas, e abril lévallas ás costas Eladio Rodríguez González, s. v. maio..
 Marzo amola, e abril esfola . 
 Marzo é a porta e abril trai a chave, se está posta . 
 Marzo espigarzo, abril penderil, en maio gramado, en San Xoán segado Juan Sobreira Salgado: Papeletas. No orixinal: mayo, San Joan.. 
 Marzo espigarzo, abril pendoril, en maio granado, en San Xoán segado. 
 Marzo espigarzo, abril pendoril, maio granado, San Xoán segado, Santa Mariña a airiña Juan Sobreira Salgado: Papeletas. No orixinal: Marzo espigarzo, abril pendoril, mayo granado, San Joan segado, Santa Mariña a ayriña..
 Marzo, espigarzo; abril, penduril; maio, granado; san Xoán, curado. Na santa Mariña, metelo na arquiña Tamén corre como adiviña, tendo como solución o pan, é dicir, o trigo.
 Marzo espigarzo, abril penduril, maio granado, san Xoán curado, na santa Mariña metelo na arquiña.
 Marzo, espigas catro; abril, espigas mil . 
 Marzo louco, e abril non pouco .  
 Marzo pardo, abril chuvioso e maio ventoso fan o ano fermoso .  
 Marzo ventoso e abril chuvioso, sacan a maio frorido e fermoso . 
 Marzo ventoso, abril chuvioso e maio pardo fan fermoso o ano .  
 Na semana de Ramos lava os teus panos; que na de Pasión, ou poderás ou non Eladio Rodríguez González, s. v. semana..
 Neve en abril, cobras en marzo .
 Nin no abril nado, nin no maio plantado Refírese ó horto das sandías.
 No abril, cada pingota de auga vale por mil .
 No abril, chuvia que encha o carro i o carril .
 No abril di o cuco: vivo; e no maio: revivo.
 No abril, mata o porco no cubil, e no maio mátao dun ano O libro do porco, 37..
 No abril para min, no maio para o criado e no san Xoán o peixe para o can. 
 No abril sai o cuco do cubil Eladio Rodríguez González, s. v. abril, s. v. cuco (no orixinal: cobil).. 
 No mes de abril cada polbo bota mil Lino Lema Bouzas, 6.Clodio González Pérez, 142..
 No mes de abril fai queixos mil, e no de maio fai tres ou catro Eladio Rodríguez González, s. v. queixo..
 No mes de abril fai queixos mil; no de maio, tres ou catro .
 No mes de abril fai queixos mil, no mes de maio fai tres ou catro.
 No mes de marzo e abril o cuco ha de saír, se ós tres meses non volveu é porque morreu. 
 Non se che fará a coresma larga, se debes algo pra a páscoa .
 O abril penduril. 
 O año de abril enche o mandil Eladio Rodríguez González, s. v. año.. 
 O cuco no abril vive, e no maio revive .
 O cuco no abril xa sai do cobil .
 O enxame de abril, pra min; o de maio, pra meu amo, i o de San Xoán, pro can Eladio Rodríguez González, s. v. enxame..
 Ó escacho, polo abril, non hai máis que lle pedir Eladio Rodríguez González, s. v. escacho..  
 O frío de abril mata o porco no cubil O libro do porco, 38.. 
 O frío de abril mata o porco no seu cubil .
 'O mes de xaneiro é o xeadeiro; febreiro, muliñeiro; marzo, esqueiroso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro; en seitura, sol; e en agosto, mellor. 
miniatura|O millo polo san Marcos, nin nado nin no saco
 O millo polo San Marcos nin nado, nin no saco San Marcos celébrase o 25 de abril..
 O millo por san Marcos nin no saco nin nado.  
 'O primeiro de abril van os burros a onde non deben ir Elixio Rivbas Quintas (1978). Por Ourense, as bromas do día dos inocentes non se celebran o 28 de decembro senón o primeiro de abril (Antón Fraguas, 102).
 O que en abril come sardiña, aínda en agosto pícalle a espiña Lino Lema Bouzas, 7.. 
 O que en abril come sardiña, inda en agosto lle pica a espiña Eladio Rodríguez González, s. v. sardiña..
 O que en marzo non fende, en abril non estende Quere dicir que se en marzo non se aran e se preparan ben as terras, cando chega o momento de sementa-lo millo, en abril, mal se poderá facer este labor. Refrán recollido en Meis. Fonte: Eugenio Reguera y Pardiñas: Traducción de algunas voces, frases y locuciones gallegas, especialmente de agricultura, al castellano, ed. de J. L. Pensado (Cadernos de Lingua, RAG, 1995)..
 O que non garda leña pra abril, non sabe vivir .
 O queixo i o barbeito, en abril ou maio sexa feito Eladio Rodríguez González, s. v. queixo. No orixinal: sea..
 O salmón i o sermón, dispois da Pascoa non teñen sazón Eladio Rodríguez González, s. v. salmón..
 O sermón, o sábalo e o salmón, na coresma teñen sazón, dispois non Eladio Rodríguez González, s. v. Coresma. Na Voz de Galicia (5.07.1986) reprodúceno con erros de transcrición: o sábado, teñen razón..
 O vento de abril i a lama de agosto, matan o viño anque sexa no mosto Refraneiro do viño, 53. No orixinal: sea.. 
 O viño de abril, enche o carro e o carril. 
 O viño de abril non vai ó funil.
 Os aires de abril fan meter o porco no cubil.
 Ós comenzos de abril o cuco ten que vir, e se non volveu, ou prendérono ou morreu .
 Ós escachos no abril, non hai máis que lle pedir .
 Pan pra maio e leña pra abril, e o millor cepón, pra marzo o compón Eladio Rodríguez González, s. v. pan..
 Pascoas, con que quixeres; entroidos, coas túas mulleres .
 Pascuas enxoitas, nin poucas nin moitas.
 Pascuas molladas, anadas dobladas.
 Poeira en abril, lama en agosto . 
 Polo abril que veñan augas mil ou cantas queiran vir .
 Polo abril ronca o porco no cubil . 
 Polo abril xa solo poda o labrego ruín .
 Polvo en abril, lama en agosto. 
 Por abril dorme o mozo ruín, e por maio, o mozo i o amo .
 Por abril ponte de codín; e se o pan ves verdegar, ponte a cantar .
 Por Páscoa de Resurreición tres cousas non teñen sazón, sardiñas salgadas, castañas asadas e predicación . 
 ¿Por que naciche tan ruín? Porque non me sementache en abril Pregunta o labrego ó allo.
 Que altas, que baixas, en abril son as Pascuas. 
 Que chova en abril e maio anque non chova en todo o ano. 
 Quen queira mal a unha veciña, déalle en abril sardiña Eladio Rodríguez González, s. v. sardiña.Lino Lema Bouzas, 8..
 Ramos mollados e Pascuas enxoitas, bo ano de froitas e troitas.
 San Marcos, sementa polos altos. 
 San Xurxo o larpeiro leva as uvas no pandeiro Sendo san Xurxo o 23 de abril, o refrán alude ás larpeiradas pascuais, despois da abstinencia da Coresma..  
 Sardiñas salgadas, castañas asadas e confesión, antes das Páscoas de Resurrección Lino Lema Bouzas, 9. No orixinal: saladas..
 Se chora Marta, rí Lázaro; se Lázaro chora, Marta rí Santa Marta celébrase o 29 de xullo; San Lázaro, o domingo anterior a Ramos.. 
 Se en marzo non canta o cuco, nin en abril a bubela, e a ruliña non rulea, mala cosecha se espera. 
 Se en marzo ou abril o cuco non vén, quer vir a fin Crese que se non vén o cuco nestes meses haberá grandes desgracias. Eladio Rodríguez González, s. v. marzo..
 Se entre marzo e abril o cuco non vén, é que o cuco é morto ou a fin quere vir .  
 Se entre marzo e abril o cuco non veu é sinal que morreu ou é sinal do fin.
 Se non houbera abril, non habería ano ruín .
 Se non sal o cuco antes do trece de abril, ou morreu o cuco ou virá a fin. 
 Se non víche-lo cuco a mediados de abril, ou morreu o cuco ou quer vir a fin .
 Se non víchelo cuco a mediados de abril, ou morreu o cuco ou vai vir a fin .
 Se non víche-lo cuco a mediados de abril, ou morreu o cuco ou vai vir ó fin.
 Se polo san Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove San Xurxo, 24 de abril.Eladio Rodríguez González, s. v. cereixa.. 
 Se por San Xurxo chove, de cen cereixas quedan nove .
 Se pra San Xurxo xea non collerás nin unha pera. 
 Se queres saber cando é abril a anduriña viracho dicir. 
 Se tes pra Páscoa unha débeda, logo che se vai a coresma .
 Sol de abril, ábrelle a man e déixao ir Eladio Rodríguez González, s. v. sol.. 
 Solla de abril, abre a man e déixaa fuxir .
 Solla de abril, abre as maos e déixaa ir. 
 Solla en abril, abre a man e déixaa ir Eladio Rodríguez González, s. v. abril. No orixinal: folla.Real Academia Galega, s. v. abril. No orixinal: folla, erro por solla, deixâ..
 Tal teño a Páscoa, cal teñas a casa .
 Tras de abril vén maio, e hai cereixas como puños. 
 Un día de abril e outro de maio, se son de tempo axeitado, valen os dous tanto como os bois e o carro Eladio Rodríguez González, s. v. día. No orixinal: comos..
 Val máis un torbón de abril que os bois e o carro i aquel que vai nil .
 Vale máis un turbón de abril que os bois e o carro e quen vai nil.
 Viño de maio pouco e malo o de abril é xentil.
 Xaneiro, xeadeiro; febreiro, verceiro; marzo, airoso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro, valen máis estos meses cas súas mulas co seu carro.
 Xaneiro xiadeiro, febreiro escarabanadeiro, marzo amoroso, abril chuvioso, maio ventoso, San Xoán caloroso, que fai o ano formoso Juan Sobreira Salgado: Papeletas. No orixinal: Janeyro giadeyro, febreyro escarabanadeyro, marzo amoroso, abril chuvioso, mayo ventoso, San Joan caloroso, que fay o ano formoso..
 Xaneiro xiado e abril mollado enchen o faiado.

 Cantigueiro 
 Adiós, martes de antroido,/ adiós, meu amiguiño,/ hastra o domingo de Páscoa/ xa non como máis touciño O libro do porco, 42..
 As tellas do teu tellado/ non queren baixarme a abrir;/ baixa tu, rosa de maio,/ criada no mes de abril Xaquín Lorenzo Fernández, 50..

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, Xosé María: O libro do porco. Colección O Moucho 26. Edicións Castrelos, Vigo 1972.
 ÁLVAREZ GIMÉNEZ, Emilio: Refranero agrícola y metereológico gallego. Pontevedra 1904.
 ANÓNIMO: Saudade. Verba Galega nas Américas, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
 ANÓNIMO: Refraneiro do viño. 505 sentenzas recollidas do pobo, Edicións Castrelos, Colección O Moucho, Vigo 1968.
 FERRO RUIBAL, Xesús, Refraneiro galego básico, Galaxia, Vigo, 1987.
 FRAGUAS Y FRAGUAS, Antón: La Galicia insólita. Tradiciones gallegas. Cuadernos do Seminario de Sargadelos 51. Ed. do Castro, Sada 1990. 
 GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio: “O refraneiro do mar”, en Coloquio de etnografía marítima, cap. 12. Museo do Pobo Galego 1988, 137-147.
 LEIRO LOIS, Adela (dir.): Cambados: a tradición oral. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.
 LEMA BOUZAS, Lino (compilador): Ditos e cantigas mariñeiras. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
 LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: Cantigueiro popular da Limia Baixa, Galaxia, Vigo 1973.
 MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refrás galegos do home. Ed. do autor, Lugo 1977.
 MOREIRAS SANTISO, Xosé: Os mil e un refráns galegos da muller. Alvarellos, Lugo 1978.
 OTERO ÁLVAREZ, Aníbal: "Hipótesis etimológicas referentes al gallego-portugés", en Cuadernos de Estudios Gallegos.
 REAL ACADEMIA GALEGA: Diccionario Gallego-Castellano. La Coruña 1913-1928. 
 RIELO CARBALLO, Isaac: Cancioneiro da Terra Cha (Pol). Ed. do Castro, Sada 1980. 
 RIVAS QUINTAS, Elixio: Frampas. Contribución al diccionario gallego. Ed. Ceme, Salamanca 1978.
 RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego-castellano. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
 SOBREIRA, Juan: Papeletas de un diccionario gallego (1792-1797), ed. de J. L. Pensado Tomé, Instituto de Estudios Orensanos, Ourense 1979.
 VALLADARES NÚÑEZ, Marcial: Diccionario gallego-castellano, Santiago, Imp. Seminario Conciliar 1884.
 ZAMORA MOSQUERA, Federico: Refráns e ditos populares gallegos. Galaxia, Vigo 1972.

 Outros artigos 
 Semana Santa
 Galería de imaxes da etnografía de Galicia

abril
Categoría:Abril