Vilaxoán, Sobrán (San Martiño), Vilagarcía de Arousa

Vilaxoán é unha vila situada na parroquia de Sobrán, en Vilagarcía de Arousa. Foi concello de seu entre 1836 e 1913.

Segundo o IGE no ano 2016 tiña 1 354 habitantes (697 mulleres e 657 homes), o que supón un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 1 428 veciños, e 2005, cando eran 1 447.

Neste lugar está a igrexa de San Martiño de Sobrán.

 Historia 
Non se ten moita constancia da poboación desta vila en épocas remotas, pero os indicios levan a pensar que debeu estar habitada dende tempos moi antigos. Tomando como base os estudos que se fixeron a fins do século XIX e primeiros do XX, onde apareceron varios obxectos de pedra pulimentada e cobre pertencentes a razas aborixes, pódese dicir que a vila debeu estar habitada nunha época cando menos anterior á neolítica, e polo tanto, prehistórica, aínda cando estes elementos se atopen tamén en moitos lugares. Tamén apareceron achados de olería romana e moedas dos emperadores Constancio Cloro e Constantino, o que dá a entender que os romanos tiveron contacto coa vila. Os topónimos que atopamos en toda a freguesía nos dan pé para dicir que os iberos, fenicios, gregos, celtas e romanos primeiro e os godos, suevos, normandos e árabes despois, estiveron poboando este porto de Sobrán .

Nos escritos de Manuel Murguía (Galicia, 1888), cítase o cuncheiro (kjoekkenmoedding) que se atopou á saída de Vilagarcía en dirección a Cambados e a curto treito do convento de Agustinas (xurisdición de Sobrán naquelas datas). No depósito de cunchas, entre as que predominaban cunchas de ostras, berberechos e mexillóns, había mesturados ósos de grandes dimensións que supuxo pertencían a grandes paquidermos extintos. Entre tódolos refugallos tamén apareceron fragmentos de cerámica e mosaicos romanos. O depósito foi estudado por Ramón del Valle Bermúdez, pai do literato Ramón del Valle-Inclán.Citado por Víctor Bejega García: El marisqueo en el Noroeste de la península Ibérica durante la Edad del Hierro y la época romana, tese de doutoramento na Universidade de León, 2015, px. 54-55.

A Enciclopedia Universal Ilustrada de 1920 fala da punta do Preguntoiro e un pouco máis aló da punta da Gorma é do illote do mesmo nome, que era un punto preferido dos mariñeiros de Vilaxoán na pesca do congro ao palangre, comentando que, tendo este illote moi pouca extensión debeu estar habitado en tempos remotos, pois nel afloraban en 1915 anacos de tégula romana.

O escritor Fermín Bouza-Brey sostén a teoría de que porto de Vilaxoán era utilizado xa polos romanos, que arribaban de cando en vez nas súas viaxes pola ría de Arousa. Baséase nos achados de gran cantidade de restos de ánforas que supón procedentes da limpeza dos barcos que se atopaban no porto.Marcelino Agís Villaverde: Ruta del Padre Sarmiento a Santiago rodeando el Salnés, Mancomunidad do Salnés 2019, px. 99 .

 Patrimonio 
 Pazos 
 Pazo de Sobrán
 Pazo de Pardiñas
 Pazo do Rial
 Igrexas 
 Igrexa de San Martiño de Sobrán, en Sobrán, románica (século XI).

 Vilaxoán na literatura popular 
 Os de Vilagarcía/ mataron un burro,/ os de Carril, comérono crudo/ e os de Vilaxoán puxeron a bandeira/ para que lles deran a tripa cagueira Fermín Bouza-Brey: "Cantigas populares da Arousa", en Arquivos do Seminario de Estudos Galegos III, 1929, 153-204 [en facsímile II], 190. No texto: Vilaxohán, lle deran..

 Lugares e parroquias 
 Lugares de San Martiño de Sobrán 

 Parroquias de Vilagarcía de Arousa 

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 


Categoría:Lugares de Vilagarcía de Arousa
Categoría:Lugares divididos entre dúas parroquias