Agurain

Agurain (en vasco) ou Salvatierra (en castelán; oficialmente Salvatierra/Agurain) é un concello da provincia de Áraba, no País Vasco, capital da cuadrilla de Agurain. O municipio inclúe ademais da poboación de Agurain varias aldeas pequenas como Alangua, Arrizala, Egileor, Iturrieta ou Opakua.

 Historia 
A vila foi fundada no século XIII por Afonso X de Castela. En 1463, foi unha das cinco vilas fundadoras da Irmandade de Áraba, canda Vitoria, Miranda de Ebro, Pancorbo e Saxazarra.

 Demografía 

 Cultura 
 Aguraingo Atseden Taldea
 Aguraingo Trikitixa
 Aguraingo Txistu Taldea
 Alevin Futbol - C. De María
 Asociación de xubilados Sallurtegui
 Baietz Euskara Taldea
 Banda de Música
 C.D.Salvatierra
 Ikastola Pedro Lope de Larrea
 Club Baloncesto Agurain
 Ikastetxea Corazón de María
 Eguzkilore Abesbatza
 Escola de Música Pública
 Escola de Pelota
 Grupo Deportivo Arabarrak
 IES Aniturri
 Lautadako AEK
 Noranahi
 Sociedad Etnográfica Amigos del Zadorra
 Sociedad Filatélica y Numástica
 Tamborrada
 TourAgurain
 Club Deportivo Igurtzi
 Peña Athletic "Sorginetxe" de Agurain

 Festas 
 O luns despois do domingo de Pascua, festa da Virxe de Sallurtegui.
 O 24 de xuño, San Xoán.
 O 15 de agosto, a Virxe María.
 O 29 de agosto, San Xoán degolado.
 Primeiro domingo de outubro, festas da Virxe do Rosario.
 A destacar a Feira do Gando que ten lugar o martes seguinte ao primeiro domingo de outubro, con máis de seiscentos anos de antigüidade.

 Patrimonio 
 Casco medieval amurallado con tres rúas principais:
 Maior: é a central e a que conserva os edificios de maior interese artístico. Sempre recibiu este nome e dividíase en tres parroquias, de Santa María, do medio e de San Xoán.
 Carnicería: este nome xa se utilizaba no século XVI por acharse nela as carnizarías da vila.
 Zapatari: fai referencia ao gremio dos zapateiros.
 Igrexa de San Martín (século XIII), actualmente Concello e Arquivo municipal.
 Igrexa-fortaleza de San Xoán Bautista (séculos XV-XVI) de cabeceira recta chantada sobre outra fábrica anterior realizada entre os séculos XIII e XIV.
No seu interior atópase un retablo do segundo terzo do XVI con lenzos de Pedro de Obrel, de formación flamenga.
 Igrexa-fortaleza de Santa María (s. XV-XVI), que foi construído sobre outro anterior. No seu interior hai un retablo de 1530 realizado por Lope de Larrea. Tamén destaco o baixo coro plateresco co escudo de Carlos I.
 Convento das Madres Clarisas (1611), no seu interior áchase a capela de San Pedro.
 Antigo hospital de peregrinos de San Lázaro e a Magdalena. Xa no 1487 se menciona a súa existencia. En 1839 foi vendido polo concello a un particular.
 Casa das Viúvas (século XIV), edificio civil máis antigo que se salvou do grande incendio que destruíu case a totalidade da vila en 1564.
 Casa de Begoña (século XVII), ostenta as armas dos Ordoñana, dos Vicuña e dos Lazarraga. Sobre o muro do xardín hai ver outro coas armas dos Santa Cruz.
 Casa Azcárraga. A metade norte é de finais do XVI e loce as armas dos García de Zuazo. A metade sur é de finais do XVIII e ten o escudos dos Eulate.
 Casa dos Bustamante. Foi mandada construír en 1564, despois do grande incendio. Soporta as armas dos Zumalburu e dos Vicuña.
 Olbeas de San Xoán (finais do XVI), orientadas cara a praza do mesmo nome e que acolle o merado dos martes dende a fundación da vila en 1256.
 Canellón dende Agurain cara ao porto de Opakua.
 Parque de Galzar.
 Parque de Oriamendi.

 Camiño de Santiago 
Entre os montes Aratz e Aizkorri, atópase o túnel de San Hadrián, fronteira natural entre Áraba e Guipúscoa. Dentro da cova está a ermida de San Hadrián, que data do século XI (na actualidade non é máis que unha edificación cativa), e retos dunha antiga muralla con medio arco de pedra.

Á saída do túnel, seguindo a calzada medieval, anteriormente tamén transitado en época romana, a uns cen metros dunha entrada, atópase á esquerda un pequeno túmulo pastoril da idade de ferro e un pouco máis adiante, unha fonte. Seguindo a calzada chégase a unha lomba chamada da Forca, lugar onde se axustizaban aos bandoleiros que asaltaban aos viaxeiros, onde se inicia un descenso cara a Zalduondo, sinalizado con postes metálicos. Ao deixar a calzada, a través dunha pista forestal moi sinalizada, chégase ao termo de Zumarraundi e dende aquí tomarase a estrada asfaltada que conduce até Zalduondo. Despois séguese en dirección Ordañana, até chegar á vila Agurain (A-3018), tamén por estrada asfaltada.

A entrada á vila facíase polo lado Norte (antigo Hospital da Madalena) mentres que a saída se realizaba polo lado Oeste (zona do cemiterio, aínda que se pode ver o escudo dos Bikuña sobre a porta).

Seguindo dirección Vitoria-Gasteiz e tras pasar un polígono industrial, por unha parcelaria que pasa por debaixo da autovía chégase a Gazeo. Tras pasar xunto á igrexa de San Martín de Tours (de novo asfalto) sáese pola estrada que se dirixe cara ao sur, ata Langarika e antes de pasar a ponte sobre o ferrocarril xirar á dereita levaranos até Ezkerekotxa. Nesta vila, tras dirixirse ao apeadoiro, e tras deixalo á esquerda ascéndese por unha costenta estrada asfaltada ao alto de Txintxetru. Unha vez no alto a estrada que pasa por encima do túnel (asfaltada) xira á esquerda (cara á vila), cóllese a parcelaria que segue paralela ás vías do tren até chegar á estrada asfaltada (A-3113) que vai á vila de Alegria-Dulantzi.

A rota neste punto sepárase do ferrocarril para a dereita (cen metros cara ao norte) e para tomar de novo unha parcelaria occidental, que nos levará a ermida de Nosa Señora de Ayala (século XIII). Dende este punto séguese sempre dirección oeste até chegar á ermida de Arrarain, considerada como un dos exemplares máis antigos do románico alavés. Unha vez chegado a Elburgo, divísase sobre o outeiro o mosteiro de Estíbaliz, ao que se pode acceder tomando unha pista que cruza o propio camiño e andar oitocentos metros até acadar o mosteiro.

 Distancias 
 San Adrián - Zalduondo: 8–9 km
 Zalduondo - Ordoñana: 3 km
 Ordoñana - Agurain: 3 km 
 Agurain - Gazeo: 4 km
 Gazeo - Ezkerekotza: 3 km
 Ezkerekotza - Nsa. Sra. Ayala (Alegria - Dulantzi): 5–6 km
 Ntra. Sra. Ayala (Alegria - Dulantzi) - Elburgo: 3–4 km
 Elburgo - Estíbaliz: 2–3 km

 Véxase tamén 
 Camiño de Santiago Vasco

Categoría:Concellos de Áraba