Lingua xásica

O xásico (en húngaro jász, en ruso jas) era en realidade un dialecto do oseto antigo ou alano falado por unha tribo alana nómade asentada en Hungría no século XIII. Xásico vén do iranio: Iyasi<Asi<As = alano. Esta última derivación pasa á lingua xeorxiana coma Os > Osset e de aí pasa ao ruso moderno coma oseto, por iso se lles chama osetos aos alanos de Iristán (Osetia), sendo preferible seguir a etimoloxía autóctona IR = alano.

O pobo xásico entrou en Hungría xunto cos cumanos, fuxindo da presión dos tártaros. Foron admitidos polo rei húngaro Béla IV coa esperanza de poderían axudarlles na loita contra a invasión dos tártaros, pero a relación non foi boa entre a nobreza húngara e as tribos cumana-xásicas tendo que abandonar o país. Tras o fin da ocupación tártara regresaron e asentáronse na parte central da Chaira húngara. 
Durante os dous séculos seguintes foron asimilados pola poboación húngara e a súa lingua desapareceu, pero a identidade xásica consérvase, e parece ser que chegan a manter unha certa autonomía ata 1876.
Preto dunha ducia de poboacións no centro de Hungría conservan aínda o nome da tribo: Jászberény, Jászárokszállás, Jászfényszaru etc.

A única mostra literaria en lingua xásica foi atopada nos anos 50 na Biblioteca Nacional Húngara de Széchényi. Grazas ás analoxías co iriano moderno (oseta) a lingua puido ser interpretada.

 Relación entre o alano xásico e o iriano moderno 
A maioría das palabras xásicas son facilmente identificables co iriano:

XásicoIrianoDigorianoGalegoАсса  асс  ассæ (parrulo salvaxe)  parruloBan  bon  bon  díaBasa  bas basæ  «похлебка», Вах  bæх  bæх  cabalo Carif  sarv  carv  aceite  Cugan    cigon  pucheiroDan  don  don  augaDa  dæ dæ  teu Docega  dusgæ docgæ (vaca)  vaca  "дойная корова'Fit  fyd  fid  carne Fus  fys  fus  ovella  Gal  gal  gal  touro  Gist    ængezun «бродить», ængist "que comezou a fermentar"  requeixoHecav  xisaw  xecaw  dono Huvar  xor  xwar  millo Huvas  xos  xwasæ  feo (planta) Jaika  ajk  ajka  ovo Каркеn  kæf    peixe, caviar  Каrак  kаrk  kаrk  galiña  Karbac  kcervæz (вид ячменя)    cebada Kasa  kash  kasæ — «каша»,  Kurajna  kwyroj  kurojnæ  muíño K’ever  k’æbær  k’æbær  pan Manavona  mænæw  mænæwæ  trigo Na  næ  næ  nosoOdok  widyg  jedugOras    wæras  — «квас»,  Osa  us  osæ  muller  Qaz  qazh  qaz  ganso Sabar      «овес»Saka  sægh  sæghæSana  sæn  sænæ  viño Tabac  tæbæg'  tæbæg'  prato Vas    wæss — «теленок»,  

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Kim, Ronald. "On the Historical Phonology of Ossetic." Journal of the American Oriental Society, Vol. 123, No. 1. (Jan.-Mar.,2003), pp. 43–72. 
 Outros artigos 
 O pobo xásico.

 Ligazóns externas 
 www.Iratta.com  Páxina sobre os alanos antigos e modernos .

Categoría:Linguas iranias orientais setentrionais
Categoría:Historia de Hungría
Categoría:Linguas mortas de Europa