Lingua lígur (románica)

A lingua lígur (en lígur: Lìgure) é unha lingua románica galoitálica con aproximadamente 2 millóns de falantes nas rexións italianas de Liguria, Piemonte e Sardeña; no Principado de Mónaco (oficial na variedade monegasca); na costa sur da Francia continental; na illa francesa de Córsega; e tamén en Buenos Aires, Chile e parte dos Estados Unidos, o Canadá e Australia, onde houbo inmigración de lígures. O lígur está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

miniatura|Un home falando lígur, gravado en Italia.

 Características 
Pertence ó grupo occidental das linguas romances como o catalán, o castelán e o portugués e atópase xeograficamente preto das linguas rexionais do norte de Italia. Posúe diferentes variantes como o dialecto xenovés (da cidade de Xénova, o máis estendido por razóns históricas), o savonés (de Savona), o monegasco etc. A máis alta expresión artística desta lingua é probablemente o álbum Crêuza de mä polo cantante e compositor xenovés Fabrizio De Andrè. Todo o álbum está escrito e cantado en lígur, e foi considerado un dos mellores da música mundial durante os anos oitenta.

Entre os falantes desta lingua máis famosos atópanse Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale ou Italo Calvino.

 Extensión xeográfica 
Ademais de en Liguria, onde o idioma é falado tradicionalmente na costa, fálase no norte da Toscana, no sur do Piemonte (provincia de Alessandria), o extremo occidental da Emilia-Romaña (provincia de Piacenza), no norte de Sardeña, Alpes Marítimos de Francia (principalmente na Côte d'Azur) na zona da fronteira italiana, incluíndo Mónaco, e partes de Córsega. Foi adoptado oficialmente en Mónaco como nome de lingua monegasca, ou localmente, Munegascu.

O dialecto Mentonasc, falado no leste do condado de Niza, é considerado como un dialecto occitano de transición cara ao lígur, e á inversa o Roiasc e o Pignasc falados máis ao norte na marxe oriental do condado da Liguria son dialectos que mostran as influencias occitanas.

 Relacións 
miniatura|Letreiro bilingüe en Mónaco
O lígur presenta características distintas do italiano, aínda que tamén ten características doutras linguas románicas. Non hai relación entre a lingua romance actual da Liguria e a antiga lingua lígur dos antigos pobos que habitaban a rexión. Existen, con todo derivacións toponomásticas da antiga Liguria.

 Alfabeto 
O alfabeto lígur ten seis vogais (a, e, i, o, u, y), dezaoito consoantes (b, c, ç, d, f, g, h, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x, z). Ademais utiliza a diérese (¨), acento circunflexo (^), acento agudo (´) e grave (`) na maioría das vogais tónicas, cando se utiliza a grafía oficial con todos os acentos para aclarar a pronuncia.

Na grafía oficial, que toma os usos máis xeneralizados historicamente polos poetas xenoveses, o son do U galego escríbese O, para o de U francesa úsase o U, e para o noso O, acentúase Ò ou ben Ö segundo sexa a vogal curta ou longa.

 Vocabulario 
miniatura|Camisola coa inscrición Eu son Xenovés
(Na grafía oficial)
 o péi: pera.
 o méi: mazá.
 o çetrón: limón.
 o fîgo: figo.
 o pèrsego: pexego.
 a franboâza: framboesa.
 a çêxa: cereixa.
 o meréllo / mêlo: amorodo.
 o bricòcalo: albaricoque.
 l'ûga: uva.
 o pigneu: piñeiro.
 arvî: abrir.
 serâ: pechar.
 parlâ: falar.
 çercâ: procurar.
 trovâ: atopar.
 o vìn: viño
 a lûxe / o ciæo: luz.
 a cà: casa.
 l'êuvo: ovo.
 l'éuggio: ollo.
 a bócca: boca.
 a tésta: testa.
 o brasso: brazo.
 o cheu: corazón.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Wikipedia en lígur
 Monegasco

 Ligazóns externas 
 O lígur en Ethnologue
 Lingua e cultura da Liguria, aprender xenovés, literatura lígur con tradución, textos, fotos e máis 
 Poesía
 Dicionario bilingüe francés co dialecto de Bonifacio
 Grafía oficial da lingua lígur, pola Académia Ligüística do Brénno (de Xénova)


Categoría:Linguas galoitálicas
Categoría:Linguas da Arxentina
Categoría:Linguas de Francia
Categoría:Linguas de Italia
Categoría:Linguas de Mónaco
Categoría:Linguas de Sardeña