Linguas inuit

As linguas inuit son un grupo de linguas faladas polos inuit (esquimós). Estes idiomas pertencen á familia lingüística esquimó-aleutiana.

 Variedades 
O inuktitut é o dialecto dos Inuit do Ártico oriental canadense. Tamén se usa o termo para referirse ao idioma no seu conxunto , aínda que é máis un contínuum dialectal que unha única lingua; este contínuum pódese dividir, aproximadamente, en dezaseis variedades de catro grupos:

 Inupiaq (Alasca setentrional).
 Inuinnaqtun (Ártico occidental canadense).
 Inuktitut (Ártico oriental canadense).
 Kalaallisut ou groenlandés (Groenlandia).

Entre todas as variedades, o número de falantes de inuktitut é duns 80.000. O número de falantes de inuktitut, entendido como dialecto é duns 20.000.

O dialecto inuktitut pódese dividir en tres subdialectos principais e máis diversos subgrupos: 
 Keewatin - Falado na costa occidental da baía de Hudson.
 Baffin - Falado nas illas setentrionais da baía de Hudson, especialmente, e máis como o propio nome suxire, na Illa de Baffin.
 Nunavik/Labrador - Falado a oeste da Baía de Hudson, e, como o nome indica, en Nunavik, no norte do Quebec e no Labrador.

O keewatin tende a ser máis conservador, mantendo a maior parte dos grupos consonánticos, mentres que os dialectos nunavik son máis radicais (por exemplo - o keewatin Inuktitut é en nunavik Inuttitut).

 Lingüística 
Están relacionados coa lingua aleuta e, xunto con ela, forman a familia esquimó-aleutiana. Non se logrou demostrar ningún parentesco distante con outras linguas, aínda que hai quen cre que o inuktitut podería ter relación coas linguas indoeuropeas.

 Vocabulario 
O inuktitut, como outros idiomas esquimó-aleutianos, representa un tipo particular de lingua aglutinante, denominado idioma polisintético: sintetiza un radical e varios morfemas gramaticais para crear longas palabras co significado de oracións. Un aspecto interesante é a antroponimia. Algúns dos nomes son: 'Ujaraq' (rocha), 'Nasak' (gorro ou caparucha), 'Tupiq' (tenda), 'Qajaq' (caiac) etc. Tamén existen antropónimos que son nomes de animal: 'Nanuq' (oso polar), 'Uqalik' (lebre ártica) etc. Un terceiro grupo está formado por nomes de persoas que se refiren a unha peculiaridade anatómica, mais que non describe a persoa que leva o antropónimo senón que deriva dunha longa sucesión de persoas que teñen a mesma ánima. Entre os exemplos disto temos: 'Itigaituk' (sen pés), 'Usuiituk' (sen pene), 'Tulimak' (costela) etc.

 Fonoloxía 

O inuktitut ten quince consoantes e tres vogais (que poden ser longas ou curtas). As consoantes pronúncianse en cinco puntos de articulación -bilabial, alveolar, palatal, velar e uvular- e tres modos de articulación. Isto dá lugar ás seguintes consoantes:

 p, t,k — non aspiradas.
 q .
 v, l.
 j .
 g — . 
 r .
 m, n.
 ng. 
 s.
 ł. (kl) .

e as vogais:

 a .
 i .
 u .

A duplicación da vogal indica o alongamento do son.

 Palabras para "neve" 

Existe unha crenza popular segundo a cal o inuktitut ten un gran número de palabras para designar a neve. Isto non é exacto e resulta dun malentendido a respecto da natureza das linguas polisintéticas. De feito, o inuktitut ten tan só unhas poucas raíces léxicas para "neve": 'qanik', quere dicir "folerpas de neve no aire", e 'aput', "a neve no chan". Con elas forman palabras máis longas, mercé o uso de afixos que describen calidades da neve, do mesmo xeito que en galego se utilizan adxectivos ou preposicións: "branca-neve" "neve-derretida" ou "neve-callada".

 O silabario canadense 
dereita|miniatura|200px|Silabario canadense
O silabario inuktitut que se utiliza no Canadá baséase no silabario cree, que, á súa vez, está baseado no ojibwa. Ambos os dous foron creados polo misioneiro James Evans. O silabario inuktitut canadense foi adoptado polo Instituto Cultural Inuit do Canadá (Inuit Cultural Institute in Canada) nos anos 70. Os iñupiaq de Alasca e Groenlandia utilizan o alfabeto latino e os inuit de Siberia o alfabeto cirílico.

 Status legal 
O inuit é idioma oficial nas seguintes áreas:

 Groenlandia - (groenlandés, xunto co danés).
 Nunavut (Canadá) - (Inuktitut e inuinnaqtun, xunto co inglés e o francés)
 Territorios do Noroeste (Canadá) - (Inuktitut, inuinnaqtun e inuvialuktun, xunto co chipewyan, o cree, o inglés e o francés, gwich'in, eslave e tli cho).

Tamén no Quebec (Canadá), o inuktitut é a lingua oficial de instrución nos distritos escolares inuit de Nunavik (norte do Quebec).

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Esquimó
 Pobos inuit
 Pobos iupik

 Ligazóns externas 

 Dicionario inuktitut - inglés


Categoría:Linguas esquimó-aleutianas
Categoría:Linguas amerindias do Canadá
Categoría:Linguas aglutinantes