Amálgama (conxugación)

A amálgama é un proceso de fusión de dous ou máis elementos lingüísticos (fonemas ou morfemas) de xeito que no resultado non pode percibirse xa o límite entre as compoñentes orixinais, nin en forma nin en significado. Por exemplo na conxugación do presente de indicativo de cantar aparecen unha raíz e dous morfemas, un de tempo e outro de número e persoa, evidentes sobre todo cando se compara coa conxugación noutros tempos, por exemplo o antepretérito e o subxuntivo:
 Forma Significado (↓) / Formas dos morfemas (→) Raíz Presente de indicativo Presente de subxuntivo Antepretérito de indicativo Número e persoa cantas 2ª singular PresInd cant- -a-   s cantamos 1ª plural PresInd -a-   mos cantades 2ª plural PresInd -a-   des cantes 2ª singular PresSub  -e-  s cantemos 1ª plural PresSub  -e-  mos cantedes 2ª plural PresSub  -e-  des cantaras 2ª singular Antepret   -ara- s cantaramos 1ª plural Antepret   -ara- mos cantarades 2ª plural Antepret   -ara- des

Ata aquí todo parece coincidir:
 morfemas de tempo
 Presente de indicativo: -a-
 Presente de indicativo: -e-
 Antepretérito: -ara-
 morfemas de número e persoa
 2 singular: -s 
 1 plural: -mos
 2 plural: -des
Seguindo estas regras pódense deducir os morfemas de 3ª singular (0 ou nulo) e de 3ª plural (-n), pero ó chegar á 1ª singular (cantara, cante, canto) hai unha discordancia:
 no Antepretérito (morfema de tempo: -ara-) o morfema de número é 0 ou nulo;
 no Presente de subxuntivo (morfema de tempo: -e-) o morfema de número é tamén 0 ou nulo;
 pero no Presente de indicativo (canto) o morfema de tempo -a- desaparece e aparece unha combinación de -a- + 0.
Este morfema -o reúne os significados de tempo, número e persoa, sen que se poida establecer unha división interna que asigne a cada parte cada un dos significados parciais. A amálgama faise patente sempre realizando a proba de conmutación e substitución lingüística entre tódalas formas do paradigma.

En realidade, esta amálgama dáse case sistematicamente na conxugación verbal entre:
 o número e a persoa, de xeito que dificilmente é se pode definir un morfema de plural distinto do de singular (que nos substantivos é -s ou -es ou -is) separable do de persoa.
 entre o tempo e o modo, de xeito que é difícil establecer uns morfemas distintivos de indicativo, subxuntivo, imperativo e formas impersoais do verbo

Categoría:Historia da lingua
Categoría:Dialectoloxía
Categoría:Fonética
Categoría:Fonoloxía
Categoría:Morfosintaxe