Tuamotu

Tuamotu (en francés Îles Tuamotu e, oficialmente, Archipel des Tuamotu) é un arquipélago situado no océano Pacífico, ao leste das Illas da Sociedade. É un territorio administrado por Francia, dentro da Polinesia Francesa, que comprende unhas 78 illas e atois de coral e posúe unha superficie terreste de 885 km² aproximadamente. Para o censo de 2007 posuía 15.510 habitantes.

Etimoloxía

Do mesmo xeito que Polinesia, Tuamotu significa "moitas illas". Noutros tempos era chamado Pakamotu ("nube de illas") e logo os tahitianos o rebautizaron como Paumotu ("illas submisas"). Os europeos chamárono Arquipélago Perigoso por mor dos seus arrecifes, que representaban un perigo para a navegación.

Historia 
A historia temperá das Tuamotu permanece sen coñecerse. Os descubrimentos arqueolóxicos parecen indicar que a parte occidental das illas foi poboada desde as Illas da Sociedade ao redor do ano 700 d.C. Nas illas Rangiroa, Manihi e Mataiva hai plataformas planas chamadas marae, feitas con bloques de coral, pero se descoñece a súa idade exacta.

O primeiro europeo en chegar ás Tuamotu foi o portugués Fernão de Magalhães en 1521, durante a súa viaxe ao redor do mundo. Nesa ocasión visitou a illa Puka Puka e chamouna San Pablo. En 1606, o portugués Pedro Fernández de Quirós cruzou o arquipélago, recoñeceu varias illas e fixo descricións que motivaron a outros exploradores a visitalas. Entre eles cóntanse Willem Schouten, Jacob Le Maire, Jacob Roggeween e James Cook.

Ningunha desas visitas tivo efectos políticos e as illas permaneceron baixo a área de influencia da dinastía Pomaré de Tahití.

A principios do século XVIII chegaron misioneiros cristiáns e a finais do XIX, as perlas das Tuamotu penetraron no mercado europeo. Tras a abdicación forzada do Rei Pomaré V de Tahití, foron anexadas a Francia como un territorio de ultramar.

En 1947 as Tuamotu apareceron nas noticias do mundo, cando o arqueólogo Thor Heyerdahl alcanzou a illa Raroia navegando desde América do Sur na súa balsa Kon-Tiki.

Posteriormente estiveron de novo nas noticias por ser escenario das probas nucleares francesas entre os anos 1966 e 1995, nos atois de Mururoa e Fangataufa.

División administrativa 
Administrativamente forman parte das Illas Tuamotu-Gambier, que son unha das 5 subdivisiones administrativas da Polinesia Francesa. Á súa vez, a subdivisión comprende 17 comunas: As 16 comunas das Tuamotu (Anaa, Arutua, Fakarava, Fangatau, Gambier, Hao, Hikueru, Makemo, Manihi, Napuka, Nukutavake, Pukapuka, Rangiroa, Reao, Takaroa-takapoto, Tatakoto e Tureia), que teñen 78 atois, e a comuna de Gambier, nas Illas Gambier. 
miniatura|350 px| Arquipélago das Tuamotu.
Os atois, de noroeste a sueste son:


 Comuna de Rangiroa: 
 Mataiva 
 Tikehau 
 Rangiroa 
 Makatea
 Comuna de Manihi: 
 Ahe 
 Manihi
 Comuna de Arutua: 
 Illas Palliser: 
 Arutua 
 Kaukura 
 Apataki
 Comuna de Takaroa: 
 Illas do Rei Xurxo (îles du Roi Georges): 
 Takaroa 
 Takapoto 
 Tikei
 Comuna de Fakarava: 
 Toau 
 Niau 
 Aratika 
 Kauehi 
 Fakarava 
 Taiaro 
 Raraka
 Comuna de Napuka: 
 Illas da Decepción (îles du Désappointement): 
 Tepoto Norte 
 Napuka
 Comuna de Anaa: 
 Faaite 
 Tahanea 
 Anaa 
 Motutunga
 Comuna de Makemo: 
 Katiu 
 Makemo 
 Illas Raevski: 
 Hiti 
 Tepoto Sur 
 Tuanake 
 Taenga 
 Raroia 
 Takume 
 Nihiru 
 Haraiki 
 Marutea Norte
 Comuna de Fangatau: 
 Fangatau 
 Fakahina 
 Comuna de Puka Puka: 
 Puka Puka
 Comuna de Hikueru: 
 Tekokota 
 Hikueru 
 Reitoru 
 Illas Dous Grupos (îles Deux Groupes): 
 Marokau 
 Ravahere
 Comuna de Hao: 
 Tauere 
 Hereheretue 
 Nengonengo 
 Amanu 
 Hao 
 Illas do Duque de Gloucester: 
 Anuanuraro 
 Anuanurunga 
 Nukutepipi 
 Rekareka 
 Manuhangi 
 Paraoa 
 Ahunui
 Comuna de Tatakoto: 
 Tatakoto
 Comuna de Nukutavake: 
 Akiaki 
 Vahitahi 
 Vairaatea 
 Nukutavake 
 Pinaki
 Comuna de Reao: 
 Pukaruha 
 Reao
 Comuna de Tureia: 
 Tematangi 
 Vanavana 
 Tureia 
 Mururoa 
 Fangataufa
 Comuna de Gambier 
Mangareva
Temoe
 Grupo Acteón (Groupe Actéon): 
 Tenararo 
 Vahanga 
 Matureivavao 
 Tenarunga 
 Marutea Sur 
 María Leste 
 Morane

Xeografía 
miniatura|290px|Lagoa interior de Fakarava, desde un peirao próximo á aldea de Rotoava 
A pesar de que o arquipélago se estende por unha área de máis de 2.000.000 km², a superficie de terra é de só uns 885 km²

O grupo componse de 78 illas e atois, que inclúen Rangiroa, o segundo atol máis grande do mundo, logo de Kwajalein; e Mururoa e Fangataufa, en que se realizaron 193 probas nucleares francesas entre 1966 e 1996.

Moitos dos atois están agrupados en conxuntos máis pequenos, como o Grupo Acteón, as Illas da Decepción ou as Illas do Duque de Gloucester, entre outros.

Clima 
O clima é tropical, sen diferenzas notorias entre as estacións. A temperatura media anual é duns 26 °C e é relativamente constante durante todo o ano. Non hai fontes de auga doce tales como ríos e lagos; só pode obtense captando a auga de choiva. A precipitación media é duns 1400 mm ao ano, e aínda que se reparte de modo parello, adoita ser máis abundante durante setembro e outubro.

Flora e fauna 
O escaso chan dos atois non permite que exista moita diversidade vexetal. Unha das especies de importancia económica é o coco, que constitúe a base para a produción de copra. Nunhas poucas illas tamén se cultiva vainilla con fins comerciais.

Os principais cultivos para o consumo son o iñame, o taro, e a árbore do pan, así como algúns outros froitos tropicais.

As follas de pandano (un tipo de palmeira) úsanse tradicionalmente para confeccionar chapeus e para cubrir os teitos das vivendas, aínda que nesta última función están sendo substituídas por ferros metálicos.

A vida animal nas illas está restrinxida a aves, insectos e algúns réptil. Só hai 57 especies de aves, das cales 10 son endémicas. En cambio, a vida submarina é máis diversa. A variedade das especies que habitan os arrecifes converten a Tuamotu nun destino importante para o mergullo de observación.

Poboación 
Pouco máis de cincuenta atois están poboados permanentemente, o resto deles só é ocupado esporadicamente, durante a época de recolección de copra ou como base para expedicións de pesca. A poboación creceu nos últimos anos debido ao auxe da pesca na parte setentrional e á extracción de perlas, sobre todo perlas negras, no oeste e no centro. 
De todos os xeitos, a maior parte dos habitantes practica a agricultura de subsistencia.

Á parte de francés, nas illas fálase tuamotuano ou paumotu, unha das linguas malaio-polinesias.