John Wayne

John Wayne, nado en Winterset (Iowa) o 26 de maio de 1907 e finado nos Ánxeles (California) o 11 de xuño de 1979, coñecido popularmente como The Duke (O Duque) Era chamado Duke polos seus amigos e acreditado como Duke Morrison nas súas primeiras películas. Cando se fai referencia a el en terceira persoa, xeralmente é chamado The Duke., foi un actor estadounidense que comezou a súa carreira no cine mudo da década de 1920, e que acadou posteriormente gran fama no cine sonoro como protagonista de películas do oeste.

 Traxectoria 
dereita|250px

 Primeiros anos 
Ao nacer puxéronlle o nome de Marion Robert Morrison, aínda que os seus pais llo mudaron polo de Marion Michael Morrison cando decidiron chamarlle Robert ao seu seguinte fillo. Foi o primoxénito dunha familia presbiteriana. O seu pai, Clyde Leonard Morrison, era descendente de escoceses e irlandeses, e fillo dun veterano da guerra civil americana, mentres que a súa nai, Mary Alberta Brown, era descendente de irlandeses. En 1911 toda a familia mudouse a Glendale, California. Foron os veciños de Glendale os que comezaron a chamar a Wayne polo alcume Big Duke (Gran Duque) porque estar co seu can, un Airedale Terrier, que se chamaba Little Duke (Pequeno Duque). El prefería Duke a Marion, polo que este nome lle quedou para o resto da súa vida.

Os seus primeiros anos estiveron marcados pola pobreza. Duke era un estudante bo e popular. Alto para a súa idade, foi un xogador estrela de fútbol para a escola secundaria de Glendale, e foi recrutado pola Universidade do Sur de California.

Nesta universidade foi membro dos Trojan Knights, e uniuse á fraternidade Sigma Chi. Duke tamén xogou no equipo de fútbol americano da universidade baixo as ordes do lendario adestrador Howard Jones. Unha lesión sufrida aparentemente mentres nadaba cortou a súa carreira deportiva, e tamén perdeu a súa bolsa de estudos deportiva, polo que non puido finalizar a carreira.

 Traxectoria profesional 
Mentres estaba estudando, Duke comezou a traballar cerca dos estudios de filmación locais. A estrela do cine do Oeste Tom Mix ofreceulle un traballo temporal durante un verán a cambio de entradas para os partidos de fútbol, e Duke pronto comezou a ter pequenos papeis, e fixo amizade co director de cine John Ford. Durante este período, Wayne apareceu xunto cos seus compañeiros de equipo da University of Southern California como xogador de fútbol na película Maker of Men de Columbia Pictures (filmada en 1930 e estreada en 1931), protagonizada por Richard Cromwell e Jack Holt. Na película, o Duke aparece nos créditos como Marion Morrison.

O seu primeiro papel como protagonista foi despois de dous anos de traballo en William Fox Studios, na película The Big Trail de 1930. O director da película, Raoul Walsh (considerado como descubridor seu), deulle o nome artístico de John Wayne polo xeneral da Guerra da Independencia dos Estados Unidos Anthony Wayne. Actores especialistas en escenas de risco ensináronlle a cabalgar, entre outras habilidades empregadas no cine do Oeste.

miniatura|300px|John Wayne en Centauros do deserto.

The Big Trail foi a primeira película do Oeste épica con son, na cal Wayne mostrou as súas habilidades na escena, aínda que despois a película fose un fracaso comercial. Nove anos despois, a súa actuación en A dilixencia converteuno nunha estrela. Entre tanto, realizou varios filmes do Oeste (os máis destacados con Monogram Pictures) e series para Mascot Studios (onde fixo o papel de D'artagnan na serie The Three Musketeers do ano 1933). Ese mesmo ano, Wayne tivo un pequeno papel na exitosa e escandalosa película de Alfred E. Green Baby Face.

A partir de 1928 e durante os 35 anos seguintes, Wayne aparecería en máis de vinte películas de John Ford, entre elas: A dilixencia (1939), A lexión invencible (1949), O home tranquilo (1952), Centauros do deserto (1956) The wings of eagles (1957) e O home que matou a Liberty Valance (1962).

Un dos papeis máis apreciados de Wayne foi en The hight and the mighty (1954), dirixida por William A. Wellman e baseada na novela de Ernest K. Gann. O seu papel de heroico aviador gañou unha ampla aclamación. Island in the sky (1953) está relacionada a esta película, e ambas as dúas foron feitas cun ano de diferenza cos mesmos produtores, director, escritor, editor e distribuidor.

Wayne gañou un Oscar ao mellor intérprete masculino polo seu papel na película Valor de lei (1969). Moitos pensan que o premio lle foi outorgado en recoñecemento aos seus 40 anos de carreira máis que polo seu labor neste filme en particular, xa que tivo mellores actuacións en Río vermello (1948) e en Centauros do deserto (1956). Wayne tamén estivo nomeado como mellor actor en Sands of Iwo Jima, e o filme O Álamo (1960) estivo nomeado para o Oscar ao mellor filme, sendo Wayne director e produtor da mesma. El tamén dirixiu o filme The Green Berets (1968), a única película feita durante a Guerra do Vietnam que mostrou soldados norteamericanos a favor do conflito.

 Actividade política 
Talvez debido á súa gran popularidade, ou á súa posición como o republicano máis famoso de Hollywood, o Partido Republicano propúxolle presentarse como candidato a presidente en 1968. Wayne rexeitou a proposta porque non cría que o público puidese tomar en serio a un actor na Casa Branca. Porén, Wayne apoiou a candidatura do seu amigo Ronald Reagan como gobernador de California en 1966 e en 1970.

 Vida privada 
Wayne estivo casado tres veces, as súas esposas foron Josephine Alicia Sánchez (divorcio 1945), Esperanza Baur (divorcio 1954) e Pilar Palette (con quen seguía casado cando morreu, en 1979). Con Josephine tivo catro fillos, dous varóns e dúas nenas: Michael Wayne (1934 - 2003), Toni Wayne (1936 - 2000) Patrick Wayne (1939), Melinda Wayne (1940) e tres con Pilar: Aissa Wayne (1956) (que escribiu unha memoria da súa vida como filla de John Wayne), Ethan Wayne (1962) e Marisa Wayne (1966).

En 1964 foille diagnosticado un cancro de pulmón, e foi sometido a unha intervención cirúrxica para lle extraer o pulmón esquerdo e dúas costelas. John Wayne finou por mor dun cancro de estómago. O seu corpo foi soterrado no cemiterio Pacific View Memorial Park de Corona del Mar, California. Na súa lápida figura a frase en castelán "Feo, fuerte y formal".

 Filmografía (como actor) 
 1920 
 Brown of Harvard - 1926
 Bardelys the Magnificent - 1926
 The Great K & A Train Robbery - 1926
 Annie Laurie - 1927
 The Drop Kick - 1927
 Mother Machree - 1928
 Four Sons - 1928
 Hangman's House - 1928
 Noah's Ark - 1928
 Speakeasy - 1929
 The Black Watch - 1929
 Words and Music - 1929
 Salute - 1929
 The Forward Pass - 1929

 1930 
 Men Without Women - 1930
 Born Reckless - 1930
 Rough Romance - 1930
 Cheer Up and Smile - 1930
 The Big Trail - 1930
 Girls Demand Excitement - 1931
 Three Girls Lost - 1931
 Arizona - 1931
 The Deceiver - 1931
 Range Feud - 1931
 Maker of Men - 1931
 The Shadow of the Eagle - 1932
 Texas Cyclone - 1932
 Two-Fisted Law - 1932
 Lady and Gent - 1932
 The Hurricane Express - 1932
 Ride Him, Cowboy - 1932
 That's My Boy - 1932
 The Big Stampede - 1932
 Haunted Gold - 1932
 The Telegraph Trail - 1933
 The Three Musketeers - 1933
 Central Airport - 1933
 Somewhere in Sonora - 1933
 The Life of Jimmy Dolan - 1933
 His Private Secretary - 1933
 Baby Face - 1933
 The Man from Monterey - 1933
 Os xinetes do destino - 1933
 College Coach - 1933
 Camiño de Sagebrush - 1933
 The Lucky Texan - 1934
 O oeste da fronteira - 1934
 Blue Steel - 1934
 O home de Utah - 1934
 Randy cabalga só - 1934
 O sementador de estrelas - 1934
 'Neath the Arizona Skies - 1934
 Texas Terror - 1935
 Rainbow Valley - 1935
 O sendeiro do deserto - 1935
 The Dawn Rider - 1935
 O canón do paraíso - 1935
 Westward Ho - 1935
 The New Frontier - 1935
 Lawless Range - 1935
 The Oregon Trail - 1936
 The Lawless Nineties - 1936
 King of the Pecos - 1936
 The Lonely Trail - 1936
 Ventos do ermo - 1936
 Sea Spoilers - 1936
 Conflict - 1936
 California Straight Ahead! - 1937
 I Cover the War - 1937
 Idol of the Crowds - 1937
 Adventure's End - 1937
 Born to the West - 1937
 Pals of the Saddle - 1938
 Overland Stage Raiders - 1938
 Santa Fe Stampede - 1938
 Red River Range - 1938
 A dilixencia (Stagecoach) - 1939
 The Night Riders - 1939
 Three Texas Steers - 1939
 Wyoming Outlaw - 1939
 New Frontier - 1939
 Allegheny Uprising - 1939

 1940 
 Dark Command - 1940
 Three Faces West - 1940
 The Long Voyage Home - 1940
 Seven Sinners - 1940
 A Man Betrayed - 1941
 Lady from Louisiana - 1941
 The Shepherd of the Hills - 1941
 Lady for a Night - 1942
 Reap the Wild Wind - 1942
 The Spoilers - 1942
 In Old California - 1942
 Flying Tigers - 1942
 Pittsburgh - 1942
 Reunion in France - 1942
 A Lady Takes a Chance - 1943
 In Old Oklahoma - 1943
 The Fighting Seabees - 1944
 Tall in the Saddle - 1944
 Flamme of Barbary Coast - 1945
 Back to Bataan - 1945
 They Were Expendable - 1945
 Dakota - 1945
 Without Reservations - 1946
 Anxo e demo (Angel and the Badman) -1947
 Tycoon - 1947
 Fort Apache - 1948
 Río vermello (Red River) - 1948
 3 Godfathers - 1948
 Wake of the Red Witch - 1948
 The Fighting Kentuckian - 1949
 A lexión invencible (She Wore a Yellow Ribbon) - 1949
 Sands of Iwo Jima - 1949

 1950 
 Rio Grande - 1950
 Operation Pacific - 1951
 Flying Leathernecks - 1951
 Miracle in Motion - 1952
 O home tranquilo (The Quiet Man) - 1952
 Big Jim McLain - 1952
 Trouble Along the Way - 1953
 Island in the Sky - 1953
 Hondo - 1953
 The High and the Mighty - 1954
 O raposo dos océanos (The Sea Chase) - 1955
 Calexón sanguento (Blood Alley) - 1955
 "Screen Directors Playhouse" - 1 episodio, 1955
 O conquistador (The Conqueror) - 1956
 Centauros do deserto (The Searchers) - 1956
 The Wings of Eagles - 1957
 Jet Pilot - 1957
 Legend of the Lost - 1957
 I Married a Woman - 1958
 O bárbaro e a gueixa - 1958
 Río Bravo (Rio Bravo) - 1959
 Misión de audaces - 1959

 1960 
 O Álamo (The Alamo) - 1960
 North to Alaska - 1960
 "Wagon Train" - 1 episodio de 1960
 Os comancheiros (The Comancheros) - 1961
 O home que matou a Liberty Valance - 1962
 Hatari! - 1962
 The longest day - 1962
 "Alcoa Premiere" - 1 episodio de 1962
 A conquista do Oeste (How the West Was Won) - 1962
 A taberna do irlandés - 1963
 McLintock!- 1963
 Circus World - 1964
 The Greatest Story Ever Told - 1965
 In Harm's Way - 1965
 The Sons of Katie Elder - 1965
 Cast a Giant Shadow - 1965
 El Dorado - 1967
 The War Wagon - 1967
 The Green Berets - 1968
 Hellfighters - 1969
 Valor de lei (True Grit) - 1969
 The Undefeated - 1969

 1970 
 Chisum - 1970
 Río Lobo (Rio Lobo) - 1970
 O gran Jake (Big Jake) - 1971
 John Wayne e os cowboys (The Cowboys) - 1972
 Ladróns de trens - 1973 (The Train Robbers)
 A soga da forca (Cahill U.S. Marshal) - 1973
 McQ - 1974
 Brannigan - 1975
 O rifle e a Biblia (Rooster Cogburn) - 1975
 The Shootist'' - 1976

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 



Categoría:Actores de Iowa
Categoría:Actores de cinema dos Estados Unidos de América
Categoría:Directores de cinema dos Estados Unidos de América
Categoría:Paseo da Fama de Hollywood
Categoría:Nados en 1907
Categoría:Finados en 1979
Categoría:Nados en Iowa
Categoría:Medalla Presidencial da Liberdade
Categoría:Estadounidenses de ascendencia inglesa
Categoría:Óscar ó mellor actor