Quenya

O quenya (pronunciado [ˈkʷɛn.ja]),Tolkien escribiu en "Outline of Phonology" (en Parma Eldalamberon 19, p. 74) sobre a fonoloxía do quenya:  é  "un son como o de new en inglés". En quenya, ⟨ny⟩ é unha combinación de consoantes, ibídem., p. 81. é unha das linguas ficticias inventadas por J. R. R. Tolkien e a usada polos elfos na súa saga literaria da Terra Media. Tolkien comezou a desenvolver a lingua dende 1910 e reestruturou a gramática varias veces até que o quenya alcanzou o seu estado final. O vocabulario permaneceu relativamente estable ó longo do proceso de creación. Ademais, o nome da lingua foi cambiado repetidamente por Tolkien, de elfin e qenya a quenya. A lingua finesa foi a principal fonte de inspiración, mais Tolkien tamén estaba familiarizado latín, co grego e coas linguas xermánicas antigas cando comezou a construír o quenya.

O corpus de textos que constitúen as fontes de coñecemento actual sobre o quenya inclúen o poema Namárië, coñecido como O lamento de Galadriel, o texto orixinal máis extenso nesta lingua, extraído da obra capital de Tolkien: O Señor dos Aneis.

Coñécese a existencia do quenya polo menos desde a primeira guerra mundial, cando Tolkien tiña pouco máis de vinte anos. A lingua foi desenvolvida ó longo da vida de Tolkien, acadando unha etapa que algúns estudosos cualifican como "madura" a partir de O Señor dos Aneis. Tolkien quixo dar unha aparencia de lingua clásica ó quenya, de xeito que intentou que tivese unha semellanza visual co latín, o que conseguiu en certo modo usando unha forma característica de transcribir o quenya ó noso alfabeto. Os dous inspiradores do quenya son pois, o latín, e o finés, sendo posible tamén algunha influencia do galés e do grego, como no caso do xenitivo plural -on e o nexo "nai" (que), posiblemente do grego "na". Todas estas influencias non foron directas de ningún modo, pois non xeraron vocabulario. Máis ben trátase dunha inspiración estética moi forte en Tolkien, - "fonoestética" segundo el mesmo.

 Estrutura 
 Fonética: Conta con 36 fonemas consonánticos, 1 semiconsonántico, 2 ditongais e 10 vocálicos, estes últimos dividíndose, sobre os mesmos timbres, en vogais curtas e longas.
 Escrita: Tolkien desenvolveu a escrita Tengwar para a maioría das linguas da Terra Media, aínda que tamén empregou para algunhas un alfabeto rúnico, baseado no aspecto do anglosaxón. É un tipo de escrita considerada moi fermosa, e está descrita polo seu autor nos anexos d'O Señor dos Aneis.
 Sistema nominal: Polo xeral, os substantivos en quenya carecen de xénero gramatical. No apartado do número gramatical, o quenya evidencia un singular e tres tipos de plural: o simple, o dual, e o partitivo. Ó igual que nas linguas clásicas, por exemplo o latín, en quenya existe o fenómeno da declinación nominal. Os casos dos dous modelos quenya de declinación nominal son: nominativo, acusativo, instrumental, xenitivo, alativo, locativo, ablativo, dativo e respectivo.
 Sistema verbal: Existen tres modos verbais en quenya: indicativo, imperativo e subxuntivo. O primeiro evidencia os tempos de aoristo presente, futuro, pasado simple e pasado perfecto, sospeitándose igualmente outros tempos, sen quedar pechado definitivamente o catálogo dos mesmos. O imperativo e o subxuntivo constrúense de forma analítica. A parte do modo e o tempo, os verbos quenya contan cos accidentes de número e persoa. Outras características interesantes son a existencia de verbos compostos mediante preposicións, ou a construción de formas de frecuentativo por reduplicación do radical verbal.
 Sintaxe: A orde non marcada en quenya é SVO (suxeito-verbo-obxecto) con bastante liberdade posicional debido ó uso de casos.
 Exemplo de texto en quenya: O Noso Pai, traducido por Tolkien, publicado no número 43 da revista Vinyar Tengwar e en castelán pola revista Axxón:
Átaremma i ëa han ëa  na aire esselya  aranielya na tuluva  na care indómelya cemende tambe Erumande  ámen anta síra ilaurëa massamma  ar ámen apsene úcaremmar sív' emme apsenet tien i úcarer emmen.  Álame tulya úsahtienna mal áme etelehta ulcullo  násie.

 Fonética 
 Vogais 
O quenya ten 10 vogais básicas, diferenciadas tanto como en lonxitude como en calidade. Estas vogais son:

 a : [a]
 á : [aː]
 e : [ɛ]
 é : [eː]
 i : [i]
 í : [iː]
 o : [ɔ]
 ó : [oː]
 u : [u]
 ú : [uː]

 Consoantes 
Pronúncianse como en galego, agás as seguintes:
 h : [h] ó inicio da palabra ou entre vogais, [ç] tras e ou i, [x] nos demais casos 
 qu : 
 nw : 
 ng o ñ : 
 ngw : 
 hy : 
 hw : 
 ty : 
 ly : 
 ny : 

 Acentuación 
As palabras en negra son termos en quenya

A sílaba tónica non se marca de forma gráfica (o til indica o alongamento da vogal na transcrición en alfabeto latino), senón que obedece ás regras de prosodia:
 . As palabras bisilábicas adoitan ser graves, como: QUENdi (elfos), FIrë (Home mortal). O único exemplo contrario parece ser a forma imperativa avá.
 . As palabras de tres ou máis sílabas son esdrúxulas cando a penúltima sílaba é curta e graves se esta é longa, como: yo-ME-ni-ë (reunión), otorNASsë (irmandade), avaNÓtë (innumerable), enDÓrë (Terra media).

Considéranse longas as sílabas con:
 vogais acentuadas
 ditongos (que en quenya só son: ai, ei, oi, ui, au, eu, iu)
 vogais curtas seguidas de dúas consoantes.

 Elisión 
Cando unha palabra quenya termina en -a e a seguinte empeza por vogal, o -a pode desaparecer, e ambas palabras pronúncianse como unha. En caracteres latinos represéntase mediante un apóstrofo. Elen síla lumenn'omentielvo (Unha estrela brilla na hora do noso encontro; A Irmandade do Anel).

 Gramática 
O quenya é un idioma flexivo, o que significa que a función da palabra na frase ou caso gramatical está determinada por unha serie de afixos. As seguintes táboas amosan as inflexións.
 Declinacións 
 Singular  lassë cirya  meldo  elen  nat  Nominativo  lassë  cirya  meldo   elen  nat  Acusativo   lassë  cirya  meldo   elen  nat  Xenitivo  lassëo  ciryo  meldo   eleno  nato  Dativo  lassen  ciryan  meldon   elenen  naten  Instrumental  lassenen  ciryanen  meldonen   elennen  natenen  Posesivo  lasséva  ciryava  meldova   elenwa  nateva  Locativo  lassessë  ciryassë  meldossë   elenessë  natessë  Alativo  lassenna  ciryanna  meldonna   elenenna  natenna  Ablativo  lassello  ciryallo  meldollo   elenello  natello  Respectivo  lasses  ciryas  meldos   elenes  nates  

 Dual  lassë cirya  meldo  elen  nat  Nominativo  lasset  ciryat  meldu   elenet  natu  Acusativo   lasset  ciryat  meldu   elenet  natu  Xenitivo  lasseto  ciryato  melduo   eleneto  natuo  Dativo  lassent  ciryant  meldun   elenent  natun  Instrumental  lassenten  ciryanten  meldunen   elenenten  natunen  Posesivo  lassetwa  ciryatwa  melduva   elenetwa  natuva  Locativo  lassetsë  ciryatsë  meldussë   elenetsë  natussë  Alativo  lassenta  ciryanta  meldunna   elenenta  natunna  Ablativo  lasselto  ciryalto  meldullo   elenelto  natullo  Respectivo  lassetes  ciryates  meldus   elenetes  natus 

 Plural  lassë cirya  meldo  elen  nat  Nominativo  lassi  ciryar  meldor   eleni  nati  Acusativo   lassi  ciryar  meldor   eleni  nati  Xenitivo  lassion  ciryaron  meldoron   elenion  nation Dativo  lassin  ciryain  meldoin   elenin  natin  Instrumental  lassinen  ciryainen  meldoinen   eleninen  natinen  Posesivo  lassiva  ciryaiva  meldoiva   eleniva  nativa  Locativo  lassessen  ciryassen  meldossen   elenissen  natissen  Alativo  lassennar  ciryannar  meldonnar   eleninnar  natinnar  Ablativo  lassellon  ciryallon  meldollon   elenillon  natillon  Respectivo  lassis  ciryais  meldois   elenis  natis 

 Plural partitivo   lassë cirya  meldo  elen  nat  Nominativo  lasseli  ciryali  meldoli   eleneli  nateli  Acusativo   lasseli  ciryali  meldoli   eleneli  nateli  Xenitivo  lasselion  ciryalion  meldolion   elenelion  natelion  Dativo  lasselin  ciryalin  meldolin   elenelin  natelin Instrumental  lasselínen  ciryalínen  meldolínen   elenelínen  natelínen Posesivo  lasselíva  ciryalíva  meldolíva   elenelíva  natelíva Locativo  lasselissë  ciryalissë  meldolissë   elenelissë  natelissë  Alativo  lasselinna  ciryalinna  meldolinna   elenelinna  natelinna  Ablativo  lasselillo  ciryalillo  meldolillo   elenelillo  natelillo   Respectivo  lasselis  ciryalis  meldolis   elenelis  natelis 

 Conxugacións 
O quenya conta con tres tipos de verbos, de acordo á súa terminación: en -a, en -u ou en consoantes, os así chamados "verbos primitivos"; tamén se poden distinguir cinco tempos (presente, aoristo, pasado, futuro e perfecto).A conxugación fórmase por aglutinación, cunha orde de VSO; o suxeito pode ir implícito se xa está explicitado cun pronome separado ou se é expreso. O obxecto vai separado se o pronome tamén o está.

hautanyel (eu detéñote)= hauta (deter) + -nye (eu) + -l (te)

ou ben: Inye hauta le (eu detéñote a ti)

O Tempo Aoristo

Primitivos
Verbos -A
Verbos -U
Raíz
hir-
hauta-
allu-
Significado
encontrar
deter
lavar
Singular
hirë
hauta
allo
Plural
hirir
hautar
allur

O Tempo Presente
con alongamento de vogal

Primitivos
Verbos -A
Verbos -U
Raíz
hir-
cava-
palu-
Significado
encontrar
escavar
estender
Singular
híra
cávëa
pálua
Plural
hírar
cávëar
páluar

O Tempo futuro

Primitivos
Verbos -A
Verbos -U
Raíz
hir-
hauta-
allu-
Significado
encontrar
deter
lavar
Singular
hiruva
hautuva
allúva
Plural
hiruvar
hautuvar
allúvar

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Traducións da Biblia a linguas ficticias
 Bibliografía 









 Bibliografía adicional
 Appleyard, Anthony (1992). "Quenya Grammar Re-Examined". Quettar 43, pp. 3–21.
 Derzhanski, Ivan A (1997). "E man i yulma oi enquanta men?" Vinyar Tengwar 38, pp. 14–18.
 Foster, Robert e Glen GoodKnight (1971). "Sindarin and Quenya Phonology". Mythcon I: Proceedings, 54–56. Os Ánxeles: Mythopoeic Society.
 Gilson, Christopher e Carl F. Hostetter (1994). "The entu, ensi, enta Declension: A Preliminary Analysis". Vinyar Tengwar 36, pp. 7–29.
 Gilson, Christopher e Patrick Wynne (1991). "The Elves at Koivienéni: A New Quenya Sentence". Mythlore 17(3), pp. 23–30.
 Hostetter, Carl F (1992). ""Si man i-yulmar n(g)win enquatuva": A Newly-Discovered Tengwar Inscription". Vinyar Tengwar 21, pp. 6–10.

 Kloczko, Edward (1995). Dictionnaire des langues elfiques, volume 1 (Quenya-Français-Anglais/Quenya-French-English). Toulon: Tamise.

 Welden, Bill (2001). "Negation in Quenya". Vinyar Tengwar 42, pp. 32–34.
 Wynne, Patrick H. e Christopher Gilson (1993). "Trees of Silver and of Gold: A Guide to the Koiveinéni Manuscript". Vinyar Tengwar 27, pp. 7–42.

 Ligazóns externas 
 The Elvish Linguistic Fellowship
 Parma Eldalamberon
 Vinyar Tengwar
 Ardalambion  A site with Fauskangerian Neo-Quenya.
 Parma Tyelpelassiva – The book of silver leaves
 "The s-case"

Categoría:Linguas ficticias
Categoría:Linguas da Terra Media
Categoría:Linguas aglutinantes
Categoría:Elfos da Terra Media