Diplomacia

A diplomacia é a comunicación por parte de representantes dun estado, intergobernamentais ou institucións non gobernamentais coa intención de influír nos acontecementos do sistema internacional.Ronald Peter Barston, Modern Diplomacy, Pearson Education, 2006, p. 1 

A diplomacia é o principal instrumento da política exterior, que representa os obxectivos e estratexias xerais que guían as interaccións dun Estado co resto do mundo. Os tratados internacionais, os acordos executivos, as alianzas e outras manifestacións das relacións internacionais adoitan ser o resultado de negociacións e procesos diplomáticos. Os diplomáticos tamén poden axudar a configurar un Estado asesorando aos funcionarios do Goberno.

Xeralmente é emprendida por medio de diplomáticos de carreira e implica asuntos de guerra e paz, comercio exterior, promoción cultural, coordinación de organizacións internacionais e outros. Convén distinguir entre diplomacia e política exterior - aquela é unha dimensión desta última. A política exterior é definida en última análise pola autoridade de goberno dun Estado ou pola alta autoridade política dun suxeito de dereito internacional; así a diplomacia pode ser entendida como unha ferramenta dedicada a planear e executar a política exterior, por medio de diplomáticos. As relacións diplomáticas son definidas no plan do dereito internacional pola Convención de Viena sobre Relacións Diplomáticas (CVRD), de 1961.

Figuradamente, ou de forma coloquial, chámase diplomacia ao uso da delicadeza ou os bos modos, ou, tamén, astucia para tratar calquera negocio.

 Etimoloxía 
A palabra diplomacia provén do francés diplomatie, que á súa vez derivan do latín diploma e este do grego διπλομα (diploma). O termo διπλομα componse do vocábulo δίπλο (diplo), que significa dobrado en dous, e do sufijo μα (ma), que fai referencia a un obxecto. 

Un diploma era un documento oficial, “unha carta de recomendación ou que outorgaba unha licenza ou privilexio”, remitida pola autoridade suprema dunha entidade política soberana ás autoridades doutra, para informarlles que o posuidor desempeñaba funcións de representación oficial e para solicitarlles certos privilexios para o funcionario na xurisdición do destinatario. Devandito documento caracterizábase por estar dobrado, e nalgunhas ocasións cosido en razón de que o contido era unha comunicación privada entre o remitente e o destinatario. O documento entregábase dobrado, e contiña unha recomendación oficial –con
certos poderes– para aqueles funcionarios que se dirixían a outro país ou provincia dun Imperio. O portador do ‘prego’ ou diploma era ipso facto un diplomático. Isto reflectía a práctica dos soberanos de proporcionar un documento dobrado para conferir algún privilexio oficial; antes da invención do sobre, dobrar un documento servía para protexer a privacidade do seu contido. O termo aplicouse posteriormente a todos os documentos oficiais, como os que contiñan acordos entre gobernos, e así identificouse coas relacións internacionais. 

No seu proceso evolutivo, ao pasar polo latín, a palabra diploma foi adquirindo distintos significados, entre os que se poden destacar, “carta dobrada en dúas partes”, “documento emitido por un maxistrado, asegurando ao posuidor algún favor ou privilexio”, e “carta de recomendación emitida polo Estado, outorgada a persoas que viaxaban ás provincias”.

Séculos máis tarde, no seu tránsito polo francés e o inglés, o termo diplomacia ampliou o seu alcance a outras actividades que gardaban relación co manexo de documentos oficiais entre soberanos. En Francia, a diplomatie facía referencia «a todos os documentos solemnes emitidos polas chancelarías, especialmente aqueles que contiñan acordos entre soberanos». O termo inglés «diplomatics» utilizouse especificamente no relativo á ciencia da autenticación de documentos antigos e á conservación de arquivos. O «oficio de tratar con arquivos e diplomas» foi coñecido entre os gobernos europeos como res diplomatica ou asuntos diplomáticos, un elemento que, segundo Harold Nicolson (en), «é aínda vital para o funcionamento de calquera servizo exterior eficiente».

Esta historia establecida foi criticada nos últimos anos por estudosos que sinalan como o termo se orixina no contexto político da Revolución Francesa.Leira, Halvard. "A Conceptual History of Diplomacy," in The SAGE Handbook of Diplomacy, ed. Costas M. Constantinou, Pauline Kerr, and Paul Sharp (London: SAGE Publications Ltd, 2016).  Cara a finais do século XVIII, comezaron a utilizarse os vocábulos diplomatie, en Francia, e diplomacy, diplomat e diplomatist, no Reino Unido, en referencia ao “manexo das relacións e negociacións entre nacións a través de oficiais do goberno”. Desde entón, en palabras dalgúns autores, un diplomático é “unha persoa autorizada a negociar en nome dun Estado”.
 Historia 
miniatura|upright|O Congreso de Viena por Jean-Baptiste Isabey, 1819.
A facultade de practicar a diplomacia é un dos elementos definidores do Estado, razón pola cal aquela foi exercida desde a formación das primeiras cidades estado, hai milenios. Na Antigüidade e na Idade Media, os diplomáticos eran case sempre enviados só para negociacións específicas, retornando coa súa conclusión.
Asia occidental
miniatura|upright|O tratado de paz entre Exipto e os hititas, entre o Novo Imperio do antigo Exipto e o imperio hitita de Anatolia
Algúns dos primeiros rexistros diplomáticos coñecidos son as cartas de Amarna escritas entre os faraóns da dinastía XVIII de Exipto e os gobernantes de Amurru de Canaán durante o século XIV a. C. Ao redor do ano 2100 a. C. asináronse tratados de paz entre as cidades-estado mesopotámicas de Lagash e Umma. Tras a batalla de Kadesh en 1274 a. C. durante a dinastía XIX, o faraón de Exipto e o gobernante do imperio hitita asinaron un dos primeiros tratados de paz internacionais coñecidos, que se conserva en fragmentos de cachos dunha pedra de arxíla, agora coñecido xeralmente como o tratado de paz entre Exipto e os hititas. Transcrición do Tratado de Qadesh. 

A cidades-estado da Grecia antiga enviaba nalgunhas ocasións enviados para negociar asuntos específicos, como a guerra e a paz ou as relacións comerciais, pero non tiñan representantes diplomáticos regularmente no territorio do outro. Con todo, algunhas das funcións atribuídas aos representantes diplomáticos modernos eran desempeñadas por un proxeno, un cidadán da cidade anfitrioa que mantiña relacións amigables con outra cidade, a miúdo por vínculos familiares. En tempos de paz, a diplomacia levou a cabo mesmo con rivais non helenísticos, como o imperio aqueménida de Persia, aínda que finalmente foi conquistado por Alexandre o Grande de Macedonia. Alexandre tamén era un experto en diplomacia, xa que se deu conta de que a conquista de culturas estranxeiras lográbase mellor se os seus súbditos macedonios e gregos mesturábanse e casaban coas poboacións nativas. Por exemplo, Alexandre tomou como esposa a Roxana, unha muller de Sogdia de Bactriana, tras o asedio da Rocha Sogdiana, para aplacar á poboación rebelde. A diplomacia seguiu sendo unha ferramenta necesaria da arte de gobernar para os grandes Estados helenísticos que sucederon ao imperio de Alexandre, como o reino tolemaico e o imperio seléucida, que libraron varias guerras no Oriente Próximo e a miúdo negociaron tratados de paz a través de alianzas matrimoniais.
 Imperio Otomán 
miniatura|upright|esquerda|Un embaixador de Francia con vestimenta otomán, obra de Antoine de Favray, 1766, Museo de Pera, Istanbul.

As relacións co imperio otomán eran especialmente importantes para os estados italianos, aos que o goberno otomán coñecían como a Sublime Porta.Goffman, Daniel. "Negociando con el Estado del Renacimiento: El Imperio Otomano y la nueva diplomacia". En The Early Modern Ottomans: Remapping the Empire. Eds. Virginia Aksan e Daniel Goffman. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 61-74. As repúblicas marítimas da Xénova e Venecia dependían cada vez menos das súas capacidades náuticas, e cada vez máis da perpetuación das boas relacións cos otománs. As interaccións entre varios mercadores, diplomáticos e clérigos procedentes dos imperios italiano e otomán axudaron a inaugurar e crear novas formas de diplomacia e estado. Co tempo, o propósito principal dun diplomático, que orixinalmente era un negociador, evolucionou até converterse nunha persoa que representaba a un estado autónomo en todos os aspectos dos asuntos políticos. Fíxose evidente que todos os demais soberanos sentiron a necesidade de acomodarse diplomáticamente, debido á aparición da poderosa contorna política do imperio otomán. Poderíase chegar á conclusión de que o ambiente da diplomacia dentro do período moderno temperán xiraba ao redor dunha base de conformidade coa cultura otomá.
Asia Oriental

Un dos primeiros realistas na teoría das relacións internacionais foi o estratego militar do século VI a. C. Sun Tzu (falecido no 496 a. C.), autor da arte da guerra. Viviu nunha época na que os estados rivais comezaban a prestar menos atención aos respectos tradicionais de tutela cara aos monarcas simbólicos da dinastía Chou (c. 1050-256 a. C.), mentres cada un competía polo poder e a conquista total. Con todo, cada estado belixerante necesitaba moita diplomacia para establecer alianzas, intercambiar terras e asinar tratados de paz, polo que se desenvolveu o papel idealizado do «persuasor/diplomático».

Desde a batalla de Baideng (200 a. C.) até a batalla de Mayi (133 a. C.), a dinastía Han viuse obrigada a manter unha alianza matrimonial e pagar un tributo exorbitante (en seda, teas, cereais e outros alimentos) aos poderosos nómades do norte Xiongnu, que se consolidaron baixo o mando de Modun. Despois de que os xiongnu enviasen unha mensaxe ao emperador Wen de Han (r. 180-157) que controlaban zonas que se estendían desde Manchuria até as cidades-estado do oasis da conca do Tarim, redactouse un tratado no 162 a. C. no que se proclamaba que todo o que se atopaba ao norte da Gran Muralla pertencía ás terras dos nómades, mentres que todo o que se atopaba ao sur dela reservaríase para os chineses han. O tratado renovouse nada menos que nove veces, pero non impediu que algúns tuqis (reis) xiongnus saqueasen as fronteiras han. Así foi até as afastadas campañas do emperador Wu de Han (r. 141-87 a. C.), que esnaquizaron a unidade dos xiongnu e permitiron aos han conquistar as Rexións Occidentais; baixo Wu, no 104 a. C., os exércitos Han aventuráronse até Fergana na Asia Central para loitar contra os yuezhi que conquistaran as zonas gregas helenísticas.

 Europa 
A historia rexistra como primeiros axentes diplomáticos permanentes os apocrisiarios, representantes do Papa e doutros patriarcas católicos ante o imperio bizantino. Tamén exercían as súas funcións de modo permanente os procuratores in Romanam Curiam, representantes dos soberanos europeos xunto ao Papa en Roma. Con estas dúas institucións (apocrisiarios e procuratores) xurdiron os primeiros conceptos do que viría ser a diplomacia moderna, como as instrucións, as credenciais e as inmunidades.

A orixe da diplomacia moderna pode ser atopada nos Estados da Italia Setentrional, no comezo do Renacemento, co establecemento das primeiras Misións diplomáticas no século XIII. A primeira Misión diplomática permanente foi establecida por Milán en 1446 xunto ao goberno de Florencia. No norte de Italia xurdiron algunhas das tradicións da diplomacia, como a presentación de credenciais dos embaixadores estranxeiros ao Xefe de Estado.

De entre as grandes potencias europeas, España foi a primeira en manter un representante permanente no exterior - na corte inglesa, a partir de 1487. A finais do século XVI, o establecemento de Misións permanentes xa se fixera frecuente en Europa.

A Paz de Westfalia (1648), ao instituír o sistema do equilibrio europeo, consolidou a necesidade das Misións diplomáticas permanentes, por medio das cales os Estados europeos buscaban crear ou preservar alianzas.

Como os embaixadores eran, como regra xeral, membros da nobreza ou políticos con pouca experiencia en relacións exteriores, creouse unha crecente base de diplomáticos profesionais nas Misións no exterior. Na mesma época, comezaban a ser estruturados os Ministerios do Exterior nas principais capitais europeas.

Coa presenza permanente de enviados diplomáticos nas capitais europeas, xurdiron conceptos como o de precedencia, que organizaba os xefes de Misión estranxeiros en orde de importancia. As regras a ese respecto variaban de país en país e eran a miúdo confusas, distinguindo entre representantes de monarquías e repúblicas, ou conforme a relixión oficial do Estado acreditante. O Congreso de Viena de 1815 creou un sistema de precedencia diplomática, pero o tema continuou a ser fonte de discordancia ata o século XX, cando o tema foi regulado definitivamente, polo artigo 16 da CVRD.

A primeira embaixada enviada por un Estado europeo ao Oriente foi a de Inglaterra xunto ao emperador mogol (mughal), en 1615. As tradicións diplomáticas fóra de Europa diferían en moito das europeas, especialmente no que se refire aos grandes imperios como o Otomán ou o chinés, que se consideraban superiores aos outros Estados. Por fin, a expansión europea nos séculos XVIII e XIX levou consigo a práctica diplomática daquel continente, facéndoa universal.

 Funcións da diplomacia 
Considéranse funcións tradicionais da diplomacia as tarefas de negociar, informar e representar.

A tarefa de negociar consiste en manter relacións co obxectivo de concluír un acordo. O diplomático negocia en nome e por conta do Estado que representa, co propósito de defender os intereses deste. En canto ao número de partes, a negociación pode ser bilateral ou multilateral. A negociación bilateral dáse entre dous partes. A multilateral envolve máis de dúas partes e adoita ocorrer no ámbito de conferencias ou de organizacións internacionais.

A tarefa de informar defínese como o deber e a prerrogativa do diplomático no sentido de decatarse por todos os medios lícitos das condicións existentes e da evolución dos acontecementos dun determinado Estado e informar a este respecto ao Goberno do Estado que representa. En xeral, esta función é desempeñada por diplomáticos acreditados ante o goberno do Estado sobre do cal informan.

A función de representar inclúe a tarefa de facer patente a presenza do Estado representado en eventos internacionais ou estranxeiros (no argot diplomático, "mostrar a bandeira"). Inclúe, tamén, en certos casos, o recibimento de poderes do Estado representado para, en nome e por conta deste último, practicar actos de interese daquel Estado.

Modernamente, adoítase incluír entre as funcións da diplomacia as de promover o comercio exterior ("promoción comercial") e a imaxe do Estado representado ("diplomacia pública").

O dereito internacional recoñece aos Estados a facultade de exercer protección diplomática sobre os intereses das súas nacións. Así, dentro dos límites do dereito internacional, unha misión diplomática pode defender os intereses dunha empresa ou dun individuo do seu país.

 Órganos da diplomacia 
O Estado mantén relacións diplomáticas por intermedio de órganos especializados. Tales órganos adoitan organizarse ao redor dun Ministerio de Asuntos Exteriores (ou outros nomes: Ministerio de Relacións Exteriores, Ministerio de Negocios Estranxeiros, Departamento de Relacións Exteriores, Departamento de Estado, Secretaría de Relacións Exteriores etc.) e contar cun cadro de profesionais que representan o Estado ante outros gobernos, o chamado "servizo diplomático".

Á beira da diplomacia profesional, os Estados tamén botan man de misións temporais ao exterior ("diplomacia ad hoc") para desempeñar determinada función (negociar un tratado, por exemplo). Este tipo de misión pode involucrar a outros órganos do Estado, como os Ministerios de Comercio, Facenda, Agricultura, Defensa etc.

O dereito internacional recoñece ao Primeiro Ministro un papel na diplomacia, podendo mesmo negociar e asinar tratados sen necesidade de plenos poderes, da mesma forma que o Ministro do Exterior. Compete ao Xefe de Estado, ademais, a prerrogativa de ratificar os tratados en nome do seu país. Ao longo do século XX, xurdiu a chamada "diplomacia presidencial", froito da maior facilidade de comunicación entre os países e da vantaxe natural que representa a toma de decisión ao máis alto nivel.

O termo "diplomacia parlamentaria" foi creado en 1955 por Dean Rusk para designar as negociacións multilaterais que ocorren no ámbito da ONU e foi posteriormente estendido ás demais organizacións internacionais. A diplomacia parlamentaria distínguese por levarse a cabo no seo de organizacións internacionais, seguir regras de procedemento e contar con debate permanente (asemellándose, polo tanto, ao que ocorre cos parlamentos nacionais). Máis recentemente, atópanse tamén referencias á diplomacia parlamentaria como sendo dirixida polos membros dos parlamentos nacionais.

 Misións diplomáticas 
dereita|miniatura|250px|A sede da Embaixada do Brasil en Washington. A Misión diplomática está constituída por un grupo de operarios dun Estado ("Estado acreditante") ou organización internacional, presentes no territorio doutro Estado ("Estado acreditado"), cuxo obxectivo é representar o Estado acreditante ante o Estado acreditado. En termos prácticos, adoita ser unha Misión permanente dun Estado localizada na capital doutro Estado.

Denomínase "diplomático" o funcionario pertencente ao servizo diplomático dun Estado; "Misión diplomática", un grupo de diplomáticos de mesma nacionalidade acreditados perante un Estado estranxeiro. O conxunto de diplomáticos de todas as nacionalidades presentes no territorio dun determinado Estado denomínase "corpo diplomático". O corpo diplomático acreditado nunha determinada capital adoita ter un "decano" (o embaixador que leva máis tempo naquela capital; nalgúns lugares, a posición é reservada ao nuncio apostólico), con función de portavoz dos intereses do conxunto dos diplomáticos estranxeiros.

Os xefes de misións diplomáticas poden ser de tres clases (CVRD, art. 14):

Embaixador: nivel máis elevado dunha Misión diplomática. As Embaixadas establecidas por Santa Sé chámanse Nunciaturas Apostólicas e son gobernadas por nuncios.
 ministros  (ou internuncios, no caso da Santa Sé). 
 Encargados de negocios

Na práctica, actualmente as Misións diplomáticas son mandadas por embaixadores. A maioría das Misións doutro nivel foron elevadas á categoría de embaixada logo da segunda guerra mundial.

Convén non confundir o titular dunha Encarregatura de Negocios (o encargado de negocios) - nivel de representación diplomática hoxe extremadamente raro - coa función temporal de Encargado de Negocios ad interim (ou a.i.), correspondente ao diplomático que asume a autoridade provisional dunha Misión diplomática na ausencia do titular (o embaixador).

En xeral, as Misións diplomáticas no exterior repórtanse a e reciben instrucións do respectivo Ministerio do Exterior (ou dos Negocios Estranxeiros).

 Dereito de legación 
Defínese o dereito de legación como a facultade de enviar (dereito de legación activo) e recibir (pasivo) axentes diplomáticos. Resulta da soberanía do Estado no seu aspecto externo (é dicir, o non-recoñecemento de autoridade superior a el mesmo). En consecuencia, soamente gozan deste dereito os Estados soberanos —os semi-soberanos só o fan con autorización do Estado ao cal están vinculados.

O dereito de legación deriva do principio da igualdade xurídica dos Estados e está regulado polo principio do consentimento mutuo.

Modernamente, este dereito tamén foi exercido polas organizacións internacionais.
 Privilexios e inmunidades 
A inmunidade diplomática é unha forma de inmunidade legal e unha política entre gobernos que asegura ás Misións diplomáticas inviolabilidade, e aos diplomáticos salvoconduto, exención fiscal e outras prestacións públicas (como servizo militar obrigatorio), así como de xurisdición civil e penal e de execución.

A noción de privilexios e inmunidades para diplomáticos estranxeiros existe desde a Antigüidade —os embaixadores romanos eran considerados sacros e a súa violación constituía un motivo para guerra xusta. Na Idade Media, como as relacións internacionais dábanse entre Xefes de Estado, ofender un embaixador significaba ofender o Xefe de Estado que o enviou, o que xustificaba as precaucións da inmunidade.

A primeira teoría articulada que busca xustificar a necesidade de privilexios e inmunidades para diplomáticos foi a da extraterritorialidade, detallada por Hugo Grotius no século XVII, segundo a cal unha ficción xurídica faría da Embaixada unha parte do territorio do Estado acreditante. Actualmente, a extraterritorialidade foi abandonada en favor da teoría do interese da función, segundo a cal a finalidade dos privilexios e inmunidades non é beneficiar individuos, senón garantir o eficaz desempeño das funcións das Misións diplomáticas na súa tarefa de representación dos Estados acreditantes.

Os privilexios e inmunidades poden ser clasificados en inviolabilidade, inmunidade de xurisdición civil e penal e exención fiscal, ademais doutros dereitos como liberdade de culto e exención de prestacións persoais.

A inviolabilidade comprende a sede da Misión e as residencias particulares dos diplomáticos, así como os bens alí situados e os medios de locomoción. A inviolabilidade aplícase tamén á correspondencia e as comunicacións diplomáticas.

Da inmunidade de xurisdición resulta que os actos da Misión e os dos seus diplomáticos non poden ser levados a xuízo polos tribunais do Estado acreditado. Ademais de inmunidade de xurisdición civil e administrativa, os axentes diplomáticos tamén gozan de inmunidade de xurisdición penal. A inmunidade de execución é absoluta —eventuais decisións xudiciais ou administrativas desfavorables á Misión ou aos diplomáticos non poden ser cumpridas á forza polas autoridades do Estado acreditado.

A exención fiscal comprende ao Estado acreditante, ao xefe da Misión, a propia Misión e aos axentes diplomáticos. Esta exención inclúe os impostos nacionais, rexionais e municipais, así como os dereitos aduaneiros, pero non se aplica a taxas cobradas por servizos prestados (o que é a definición de "taxa" en dereito tributario).

A inmunidade diplomática non confire ao diplomático o dereito de considerarse por encima da lexislación do Estado acreditado —é obrigación expresa do axente diplomático cumprir as leis daquel Estado.

 Notas 

Véxase tamén
Bibliografía
 Black, Jeremy. A History of Diplomacy (U. of Chicago Press, 2010) 
 Berridge, G. R. Diplomacy: Theory & Practice, 3rd edition, Palgrave, Basingstoke, 2005, 
 Francois de Callieres, The Art of Diplomacy (ed. Karl W Schweizer and M.Keens-Soper), 1983
 Cunningham, George. Journey to Become a Diplomat: With a Guide to Careers in World Affairs FPA Global Vision Books 2005, 

 Dorman, Shawn, ed. Inside a U.S. Embassy: How the Foreign Service Works for America by American Foreign Service Association, Second edition February 2003, 
 Hayne, M. B. The French Foreign Office and the Origins of the First World War, 1898–1914 (1993);
 Hill, Henry Bertram. The Political Testament of Cardinal Richeleiu: The Significant Chapters and Supporting Selections (1964)
 Holmes, Marcus. 2018. Face-to-Face Diplomacy: Social Neuroscience and International Relations. Cambridge University Press.
 Jackson, Peter "Tradition and adaptation: the social universe of the French Foreign Ministry in the era of the First World War", French History, 24 (2010), 164–96;
 Kissinger, Henry. A World Restored: Metternich, Castlereagh, and the Problem of Peace: 1812–1822 (1999)
 Henry Kissinger. Diplomacy (1999)
 Jovan Kurbalija and Valentin Katrandjiev, Multistakeholder Diplomacy: Challenges and Opportunities. 
 Kurbalija J. and Slavik H. eds. Language and Diplomacy DiploProjects, Mediterranean Academy of Diplomatic Studies, Malta, 2001, ; papers by experts.
 Macalister-Smith Peter, Schwietzke, Joachim, ed., Diplomatic Conferences and Congresses. A Bibliographical Compendium of State Practice 1642 to 1919 W. Neugebauer, Graz, Feldkirch 2017 
 MacMillan, Margaret. Paris 1919: Six Months That Changed the World (2003).
 Garrett Mattingly, Renaissance Diplomacy Dover Publications, 
 Maulucci Jr., Thomas W. Adenauer's Foreign Office: West German Diplomacy in the Shadow of the Third Reich (2012).
 Nicolson, Sir Harold George. Diplomacy (1988)
 Nicolson, Sir Harold George. The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity: 1812–1822 (2001)
 Nicolson, Sir Harold George. The Evolution of Diplomatic Method (1977)
 Otte, Thomas G. The Foreign Office Mind: The Making of British Foreign Policy, 1865–1914 (2011).

 Rana, Kishan S. and Jovan Kurbalija, eds. Foreign Ministries: Managing Diplomatic Networks and Optimizing Value DiploFoundation, 2007, 
 Rana, Kishan S. The 21st Century Ambassador: Plenipotentiary to Chief Executive DiploFoundation, 2004, 
 Rivère de Carles, Nathalie, and Duclos, Nathalie, Forms of Diplomacy (16th–21st c.), Toulouse, Presses Universitaires du Midi, 2015. . A study of alternative forms of diplomacy and essays on cultural diplomacy by Lucien Bély et al.
 Ernest Satow. A Guide to Diplomatic Practice by Longmans, Green & Co. London & New York, 1917. A standard reference work used in many embassies across the world (though not British ones). In its fifth edition (1998) 
 Seldon, Anthony. Foreign Office (2000), history of the British ministry and its headquarters building.
 Steiner, Zara S. The Foreign Office and Foreign Policy, 1898–1914 (1969) on Britain.
 Stevenson, David. "The Diplomats" in Jay Winter, ed. The Cambridge History of the First World War: Volume II: The State (2014) vol 2 ch 3, pp 66–90.
 Trager, R. (2017). Diplomacy: Communication and the Origins of International Order. Cambridge University Press. 
 Fredrik Wesslau, The Political Adviser's Handbook (2013), 
 Wicquefort, Abraham de. The Embassador and His Functions (1716) English edition
 Wright, Jonathan. The Ambassadors: From Ancient Greece to the Nation State (2006), 

 Ligazóns externas 

 Texto da Convención de Viena sobre Relacións Diplomáticas (en español)
 eDiplomat.com

Categoría:Diplomacia
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Ciencias sociais)