Cantar de Bereterretxe

O cantar de Bereterretxe ou Bereteretxen khantoria, é unha peza poética publicada por Jean de Jaurgain na súa escolma Quelques légendes poétiques du pays de Soule e en Traditions Basques e por Jean Dominique Julien Sallaberri na selección Chants populaires du Pays Basque.

Trama

O cantar relata a tráxica morte do cabaleiro Bereterretxe, que pertencía ao bando agramontés, polo alcaide de Mauleón en nome do rei de Inglaterra, Luís de Beaumont, conde de Lerín, xefe da fracción beamontesa. Esta morte relaciónase ás sanguentas guerras de bandos entre as familias de Luxe e de Gramont como un pequeno incidente que engrandeceu o poeta. Jaurgain data o poema da primeira metade do s. XV (entre 1434 e 1449), xa que o asasinato do fillo de Marisanz de Bustanoby foi cometido ou ordenado polo conde de Lerín, que se achaba á fronte do castelo de Mauleón desde 1434· Fálase dun señor conde no relato e nel a casa da vítima chámase de Espeldoy (hoxe Espeldoipe).

Agrega Jaurgain "que se ve aínda unha cruz de pedra, erixida no lugar onde foi morto Bereterretx". O ronsel discoidal achábase diante da casa; máis tarde, dado que entorpecía a circulación, levouse a un muro frontal á casa e en 1969 achábase moi deteriorada. O máis probable é, con todo, que este monumento sexa posterior aos feitos, do s. XVI; o ronsel non ten data nin nome, só dous arcos coas súas frechas alusivas talvez á morte do destinatario que se representa como unha basta figura cos brazos estendidos. Segundo a canción, Bereterretx foi sacado da súa casa en Larrau durante a noite de Pascuas; asasinado no camiño de Mauleón, o seu cadáver foi atopado pola filla da casa Espeldoy.

Segundo Salaberri, Bereterretxe foi asasinado por instigación do conde de Troisvilles para eliminalo como rival. Pero o conde, lugartenente do rei no seu castelo de Mauleón, ocupaba este posto en 1643. Jaurgain establece dun xeito irrefutable que o poema é con moito anterior a esta data. O nome da nai de Bereterretx, Marisanz de Bustanoby, moi frecuente en Soa no s. XV, empregado aínda na primeira metade do s. XVI, desaparece a continuación completamente. Por outra banda, segundo M. H. Gavel, a melodía, que "posúe netamente o carácter do primeiro modo gregoriano", parece remontarse ao s. XV. Bereterretx non foi, pois, vítima do conde de Troisvilles.

Categoría:Cancións
Categoría:Lingua éuscara
Categoría:Artigos sen imaxes