Río Níxer

O río Níxer é un longo río da África Occidental que flúe en direccións NE, SE e S a través de Guinea, Malí, Níxer, Benín e Nixeria, até desaguar no golfo de Guinea (océano Atlántico) formando o gran delta do Níxer. Ten unha lonxitude de 4180 km, que o sitúan como o terceiro río máis longo de África —tras o Nilo e o Congo— e o 13.º máis longo do mundo. A súa orixe atópase nas Terras Altas de Guinea no sueste de Guinea preto da fronteira con Serra Leoa. Drena tamén unha gran conca de 2.117.700 km², a undécima do mundo e a cuarta de África (avantaxada só pola do Nilo, o Congo e a do lago Chad).; dispoñible en liña en Google Books

É un río navegable desde Bamaco (Malí), o que o converte na principal vía de comunicación, transporte e comercio entre os países da zona. O seu principal afluente é o río Benue. Na súa confluencia con outro dos seus afluentes, o Bani, no centro de Malí, o Níxer bifúrcase e forma un delta interior, unha área pantanosa duns 400 km de lonxitude. Nesta rexión atópanse cidades como Mopti, Sévaré e Djenné.

 Etimoloxía 
O nome de Níxer, que é o nome usado polos xeógrafos europeos, probablemente provén do termo bérberes usado polos tuaregs "ger-n-ger" que significa "río de ríos".

O Níxer ten diferentes nomes nos distintos idiomas da rexión:
 Fula: Maayo Jaaliba 
 Mandinga: Jeliba  or Joliba  "río grande"
 Tuareg: Eġərəw n-Igərǝwăn  "río de ríos"
 Songai: Isa beri "o río"
 Zarma: Isa Beeri "río grande"
 Hausa: Kwara 
Nupe: Èdù
 Ioruba: Ọia "chamado así pola deusa ioruba Ọia, que se cre que encarna o río»
 Igbo: Orimiri or Orimili "auga grande"
 Ijaw: Toru Beni "a auga do río"

O uso máis antigo do nome "Níxer" para o río é do explorador mourisco León o Africano no seu Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono, publicado en italiano en 1550. Non obstante, "Nigris" foi xa o nome dun río en África occidental, como mencionan Plinio o Vello e Solino, entre outros. Se este río era o mesmo que o Níxer actual, ou se se trataba máis ben do río tamén coñecido como Ger (actualmente coñecido como Oued Guir, en Marrocos), é obxecto de debate. Dicíase que este Níxer dividía «África propiamente dita» da terra dos etíopes (occidentais) ao sur, e o seu nome (así como o do río Ger) podería provir da frase beréber «gr-n-grwn» que significa «río de ríos», como o nome actual tuareg do río Níxer.

Os mapas medievais europeos aplicaban o nome de «Níxer» ao curso medio do río, na actual Malí, pero «Quorra» («Kworra») ao curso inferior na actual Nixeria, xa que naquela época non se recoñecía que fosen o mesmo río. Cando as potencias coloniais europeas comezaron a enviar barcos ao longo da costa occidental de África nos séculos XVI e XVII, postulouse a miúdo que o río Senegal era o extremo marítimo do Níxer. Pensábase que o delta do Níxer, que desembocaba no Atlántico a través de pantanos de mangleirais e miles de brazos secundarios ao longo de máis de 160 km, pensábase que eran zonas húmidas costeiras. Foi só coas visitas no século XVIII de Mungo Park, quen viaxou polo río Níxer e visitou os grandes imperios sahelianos da súa época, que os europeos identificaron correctamente o curso do Níxer e estenderon o nome a todo o seu curso.

As nacións modernas de Nixeria e Níxer toman o seu nome do río, o que marca a disputa das reclamacións nacionais por parte das potencias coloniais da conca do río Níxer «superior», «inferior» e «medio» durante a conquista de África a finais do século XIX.
Historia

miniatura|upright|Cultivo de arroz africano, "Oryza glaberrima", ao longo do río Níxer, en Níxer. Este cultivo se domesticó por primeira vez ao longo do río.

miniatura|upright|Reconstrución da Cosmografía de Rávena situada nun mapa tolemaico. O "río Ger" é visible na parte inferior. Obsérvese que, seguindo a Tolomeo, está situado xusto ao sur da terra dos garamantes, na actual Libia, o que limita o continente ao norte coa terra que se estende desde o centro do Sáhara.

miniatura|upright|Mapa da África Occidental de 1561, elaborado por Girolamo Ruscelli, a partir da tradución ao italiano do Atlas de Tolomeo "A geografia di Claudio Tolomeo alessandrino, Nuovamente tradotta di Greco in Italiano". O autor tentaba conciliar a información obtida do comercio portugués ao longo da costa co mapa mundial de Tolomeo. Postúlase que as desembocaduras do río Senegal e do río Gambia desembocan nun lago, que tamén alimenta o "Ger»/«río Níxer", que á súa vez alimenta o "lago Nilo" e o río Nilo.

Ao final do período húmido africano, fai uns 5500 anos, o actual deserto do Sáhara, que no seu día foi unha sabana, sufriu un proceso de desertificación. A medida que as especies vexetais diminuíron drasticamente, os seres humanos emigraron á fértil rexión do recodo do río Níxer, con abundantes recursos, incluíndo plantas para pastoreo e pesca. Do mesmo xeito que no Crecente Fértil, moitos cultivos alimentarios foron domesticados na rexión do río Níxer, entre eles o ñame, o arroz africano (Oryza glaberrima) e o paínzo  perla. A aridificación do Sáhara podía desencadear, ou polo menos acelerado, estas domesticaciones. A agricultura, así como a pesca e a gandaría, deron lugar ao xurdimento de asentamentos como Djenné-Djenno no delta interior, agora Patrimonio da Humanidade.

A rexión do recodo do Níxer, no Sahel, foi un punto clave de orixe e destino para o comercio transahariano, que alimentou a riqueza de grandes imperios como os de Ghana, Malí e Songai. Os principais portos comerciais ao longo do río, incluídos Tombuctú e Gao, convertéronse en centros de aprendizaxe e cultura. O comercio coa rexión do recodo do Níxer tamén trouxo o islam á rexión aproximadamente no século XIV d. C. Gran parte da conca norte do Níxer segue sendo musulmá hoxe en día, aínda que a parte sur do río tende a ser cristiá.

Os escritos clásicos sobre o interior do Sáhara comezan con Tolomeo, quen menciona dous ríos no deserto: o "Gir" (Γειρ)Geographia, Book IV, Chapter 6, Section 13. e, máis o sur, o "Nigir" (Νιγειρ).. Law relaciona coidadosamente as fontes clásicas sobre este tema e explica a mestura de informes de terceira man e mitoloxía que era habitual tanto no mundo europeo como no árabe. O primeiro identificouse desde entón como o Wadi Ghir, no extremo noroeste do Tuat, ao longo das fronteiras dos actuais Marrocos e Alxeria. Probablemente, Tolomeo non tiña rexistros consistentes até aquí. O nome Nin-Ger probablemente fose unha especulación, aínda que o nome se mantivo como o dun río ao sur do "mundo coñecido" do Mediterráneo. Suetonio relata viaxes romanas ao "Ger", aínda que ao mencionar o nome de calquera río derivado dunha lingua berber, onde "gher" significa 'curso de auga', podía xurdir facilmente confusión. Plinio o Vello conectou estes dous ríos como un longo curso de auga que fluía (a través de lagos e tramos subterráneos) cara ao Nilo,Plinio el viejo Historia Natural libro v - 44. N.H. 5.44),Plinio el viejo Historia Natural libro v - 30. unha idea que persistiu nos mundos árabe e europeo —e que ademais engadiu o río Senegal como o "Ger"— até o século XIX.

Aínda que o verdadeiro curso do Níxer era presumiblemente coñecido polos aldeáns, foi un misterio para o mundo exterior até finais do século XVIII. A conexión co río Nilo estableceuse non só porque entón se coñecía como o gran río de "Aethiopia" (como os escritores clásicos chamaban a todas as terras ao sur do deserto), senón porque o Nilo, do mesmo xeito que o Níxer, alagábase cada verán. Grazas ás descricións de León o Africano e mesmo de Ibn Battuta, a pesar da súa visita ao río, persistiu o mito que conectaba o Níxer co Nilo. 

Moitas expedicións europeas para trazar o río fracasaron. En 1788 fundouse a African Association  (Asociación para a Promoción do Descubrimento de Partes do Interior de África) en Inglaterra para promover a exploración de África coa esperanza de localizar o Níxer.  O maior Daniel Houghton foi enviado en 1790 para descubrir o curso do Níxer, aínda que foi morto no deserto do Sáhara.

Xeografía
miniatura|upright|O gran recodo do río Níxer, visto desde o espazo, crea un arco verde a través do marrón do Sahel e a sabana. A masa verde da esquerda é o delta interior do Níxer, e no extremo esquerdo están os afluentes do río Senegal.
miniatura|upright|Casas de barro na illa central do lago Debo, un amplo tramo do río Níxer.
O río Níxer é un río relativamente claro, que transporta só unha décima parte de sedimentos que o Nilo porque as cabeceiras do Níxer atópanse en rochas antigas que proporcionan pouco limo. Do mesmo xeito que o Nilo, o Níxer alágase anualmente; isto comeza en setembro, alcanza o seu punto máximo en novembro e termina en maio. Unha característica infrecuente do río é o delta interior do Níxer, que se forma onde a súa pendente diminúe repentinamente. O resultado é unha rexión de arroios trenzados, pantanos e grandes lagos; as inundacións estacionais fan que o delta sexa extremadamente produtivo tanto para a pesca como para a agricultura.
miniatura|upright|Neno traendo de volta a súa canoa no río Níxer (2022)
O río perde case dous terzos do seu caudal potencial no delta interior, entre Ségou e Tombouctou, debido á filtración e a evaporación. A auga do río Bani, que desemboca no delta en Mopti, non compensa as perdas. A perda media estímase en 31 km3/ano, pero varía considerablemente dun ano a outro. Ao río únenselle varios afluentes, pero tamén perde máis auga por evaporación. A cantidade de auga que entraba en Nixeria estimábase en 25 km3/ano antes da década de 1980 e en 13,5 km3/ano durante a década de 1980.

O afluente máis importante é o río Benue, que se une ao Níxer en Lokoja (Nixeria). O volume total de afluentes en Nixeria é seis veces maior que a entrada en Nixeria, cun caudal preto da desembocadura do río de 177,0 km3/ano antes da década de 1980 e de 147,3 km3/ano durante a década de 1980.
Curso
miniatura|upright|Mapa do Níxer, que mostra a súa conca hidrográfica e o seu «delta interior»."
O Níxer forma unha das rutas máis inusuais de calquera río importante, unha forma de búmerang que desconcertou aos geógrafos durante dous séculos. Nace nos montes Loma (Tembakounda), montañas fronteirizas entre Guinea e Serra Leoa, 240 km (150 millas) terra dentro desde o océano Atlántico, tomando primeiro dirección norte e logo nordeste, pasando por Bamaco (capital de Malí) e despois por Timbuctu, no medio do deserto do Sáhara, efectuando unha apertada curva en dirección sueste, pasando por Niamey, capital do Níxer, e servindo de fronteira entre este país e o Benín, para desaugar finalmente no golfo de Guinea, nun enorme delta no Sur de Nixeria.

Esta estraña xeografía produciuse aparentemente porque o río Níxer é a unión de dous antigos ríos. O Níxer superior, desde o nacemento ao oeste de Tombouctou até o recodo do río actual preto de Tombouctou, desembocaba nun lago agora seco ao nordés de Tombouctou, mentres que o Níxer inferior comezaba ao sur de Tombouctou e fluía cara ao sur até o golfo de Guinea. Co tempo, a erosión augas arriba do Níxer inferior provocou a captura do Níxer superior por parte do Níxer inferior.

A parte norte do río, coñecida como o «recodo do Níxer», é unha zona importante porque é o río principal e a fonte de auga nesa parte do Sáhara. Isto converteuno no punto focal do comercio a través do Sáhara occidental e o centro dos reinos sahelianos de Malí e Gao. A conca do río Níxer que o rodea é unha das seccións fisiográficas distintivas da provincia do Sudán, que á súa vez forma parte da división fisiográfica masiva africana máis grande.
Conca de drenaxe
A conca do río Níxer, situada no oeste de África, cobre o 7,5 % do continente e esténdese por dez países.

Conca do río Níxer: áreas e precipitacións por país
 País Área do país 
dentro da conca Media de 

precipitacións

na conca

(mm) (km2) (%)Alxeria 193,4498.520Benín 46,3842.01,055Burkina Faso 76,6213.4655Camerún 89,2493.91,330Chad 20,3390.9975Costa do Marfil 23,7701.01,466Guinea 96,8804.31,635Malí 578,85025.5440Níxer 564,21124.8280Nixeria 584,19325.71,185Conca do Níxer2,273,946100.0690
miniatura|upright|Río Níxer en Bomadi
Estacións hidrométricas do río Níxer 
  Estación
 Quilómetro
do río

(rkm)Altitude
(m)Tamaño da cunca
(km2) Descarga media plurianual
   Ano
medida
  (m3/s)
  (km3)Delta do Níxer002,273,94619147,922.3250Baixo NíxerOnitsha270142,240,01919146,470.8204Lokoja480342,204,50019145,754.7182Baro600471,845,30019142,349.874Jebba810731,751,00019701,457.346Kainji Dam9001001,711,30019701,153.936Níxer medioGaya1,1201561,404,60019291,086.734Malanville1,1301571,399,23819291,086.734Niamey1,420176791,1211929893.428Ansongo1,770241647,5271949806.826Gao1,860245549,8761947875.628Tombouctou2,460256382,4691975950.730Delta interiorDiré2,540257372,58819241,11335Mopti2,900261308,18619221,742.955Alto NíxerKé Macina3,050271143,36119451,33042Ségou3,200280132,83819451,344.542Koulikoro3,440289119,02919071,35143Bamaco3,500316114,80019071,371.243Siguiri3,60033767,631196791929Kouroussa3,80035718,90019502327Faranah4,0404243,196195069.52
Descarga

Caudal medio, mínimo e máximo do río Níxer en Koulikoro (Níxer superior), Niamey (Níxer medio) e Lokoja (Níxer inferior). Período do 01/06/2000 ao 31/05/2024.
  Ano da auga
 Descarga (m3/s) Koulikoro Niamey Lokoja Min Media Max Min Media Max Min Media Max2000/011491,1503,86070.69421,8102,1128,50432,0802001/021401,2705,52048.98951,6802,1575,33818,8852002/031779043,12090.47961,6102,0005,29717,0122003/0492.71,2305,21021.69221,8701,5926,22519,0252004/051208763,370598901,8802,1075,68316,0982005/061211,0603,40073.98561,6601,8014,84913,7922006/071431,1113,63147.48551,7101,7815,29119,3892007/0834.29624,85433.29251,8402,2276,76719,9412008/091351,4434,837349451,8301,5356,16120,4262009/101421,3024,6602,1017,63720,5342010/111701,2603,9162,1667,22521,2722011/12929243,9128011,8355,73616,9122012/131491,1464,562731,1152,4921,7318,61231,6922013/141371,0806,2978521,5465,78316,4302014/151048633,695537521,5421,5706,35219,6642015/161291,0023,719539582,1231,7536,05427,2852016/171069745,8451,0592,5507,27220,6132017/18776772,3381078011,7912,0586,78121,0202018/19431,2567,5551,2232,0467,90025,6122019/201749334,158101,0602,6771,5948,75124,8002020/21669995,023581,4183,3982,1317,57028,0822021/22778243,2751351,1062,1212,0215,91317,6882022/23668913,851441,0741,8691,9978,28833,1362023/24557483,401448741,5952,1077,49120,578
Caudal medio do río Níxer no delta do Níxer (período de 2010 a 2018):
  Ano
  Caudal medio
   (km3)
  (m3/s)
  (cfs)
   2010
  288.1
  9,130
  322,410
   2011
  245.7
  7,786
  274,960
   2012
  320.3
  10,150
  358,440
   2013
  224.4
  7,111
  251,120
   2014
  251.2
  7,960
  281,110
   2015
  235.3
  7,456
  263,320
   2016
  286.8
  9,088
  320,950
   2017
  270.9
  8,585
  303,160
   2018
  311.6
  9,874
  348,700
     2010–2018
  270.5
  8,572
  302,710
Río Níxer en Lokoja
Caudal medio, mínimo e máximo do río Níxer en Lokoja (de 1946 a 2023):
  Ano da auga
 Desgarga (m3/s)
  Ano da auga
 Desgarga (m3/s) Min media Max Min mediaMax1946/477884,82416,6001985/861,1104,60115,8001947/481,0106,25821,0001986/871,2104,02711,4001948/499156,42720,9001987/881,3903,84911,8001949/508425,84919,2001988/891,0704,61515,1001950/519354,75515,0001989/901,1105,58916,3001951/521,2906,66220,4001990/911,7905,04514,8001952/532,2605,67418,3001991/921,7706,38718,4001953/541,8406,40518,5001992/931,9305,57015,3001954/552,1307,73324,9001993/941,9494,90811,8951955/562,4008,24724,6001994/951,9455,91520,4181956/571,8705,39418,1001995/961,9456,28417,7131957/581,4807,76923,6001996/972,1036,02019,9141958/592,0204,82814,7001997/982,4065,67715,5481959/601,5305,22818,3001998/992,3157,17523,4911960/611,2506,70722,2001999/002,6187,65223,0901961/629794,91215,5002000/012,1128,50432,0801962/631,1507,10124,1002001/022,1575,33818,8851963/641,7106,76420,5002002/032,0005,29717,0121964/651,1606,12820,8002003/041,5926,22519,0251965/661,3105,91418,6002004/052,1075,68316,0981966/671,3206,54520,0002005/061,8014,84913,7921967/689285,81219,7002006/071,7815,29119,3891968/691,7206,55818,8002007/082,2276,76719,9411969/701,6307,92723,5002008/091,5356,16120,4261970/711,6406,22920,1002009/102,1017,63720,5341971/721,2705,36017,6002010/112,1667,22521,2721972/731,4104,48914,4002011/121,8355,73616,9121973/748393,69812,2002012/131,7318,61231,6921974/758325,27517,1002013/141,5465,78316,4301975/761,3005,84819,6002014/151,5706,35219,6641976/771,3205,13612,0002015/161,7536,05427,2851977/781,3104,66215,5002016/172,5506,55520,6131978/791,0805,63617,0002017/182,0586,78121,0201979/801,2105,51017,8002018/192,0467,90025,6121980/811,4005,21516,7002019/201,5948,75124,8001981/821,3405,31218,4002020/212,1317,57028,0821982/831,3304,27011,6002021/222,0215,91317,6881983/848622,8779,1802022/231,9978,28833,1361984/858623,0588,4902023/242,1077,49120,578

Afluentes

Principais afluentes desde a desembocadura:
  Afluente 
 esquerdo
  Afluente
 dereito
  Lonxitude
(km)
  Tamaño da conca
(km2)
  Caudal medio
(m3/s)Delta do NíxerSombreiro601,50065Warri1001,30038.3Okpare401,10073.1Eriola501,00030.8Ase (Asse)1803,500133.6Orashi2052,800147.8Baixo NíxerAnambra25614,014400.3Otaw401,10048.9Awele (Edien)803,300111.2Ubo701,40025.8Aguro701,90028.9Oiryi (Oji)67.7292715.7Benue1,400338,3853,477Gurara57015,254183.9Epu8080011.7Etsuan701,45016.6Kampe1759,560126.5Gbako1567,54089.8Kaduna57565,878641.5Oro1134,50071Yunko701,69815.9Oyi1202,10030.2Oshin1252,13227.5Awun115.56,30081Eku903,23025.3Moshi232.229,40069.5Oli30011,20086.6Kontagora1504,50030.8Tama559004Menai801,3008.7Swashi1001,50010.4Kpan701,80011.6Malendo2209,12762.9Baduru751,5009.8Dan Zakhi1103,00026.7Sokoto628193,000294.1Shodu1003,90022.3Dallol Maouri25072,55110.5Sota25413,50050.3Alibori40813,65055.6Diare902,0005.6Níxer MedioDallol Bosso350556,0004.4Mékrou41010,63532.5Tapoa2605,50010.2Diamangou2004,4005.5Goroubi43315.50010.2Sirba43939,13827.2Gorouol25060,8429Tilemsi93,920Delta InteriorBani1,100129,400559Alto NíxerSankarani67933,288305.6Fié2104,04531.7Koda (Koba)804,9407.7Tinkisso57019,430181Milo43013,590188Niandan30012,930251Mafou1604,07562.3Niantan6012.1Bale8031.6

 Clima 
Como parte da rexión do Sahel da África Occidental, o río Níxer ten un clima cálido caracterizado por temperaturas moi altas durante todo o ano; unha estación seca longa e intensa de outubro a maio; e unha estación chuviosa breve e irregular vinculada ao monzón da África Occidental.

 Coñecemento extraafricano 
Os portugueses João de Santarém e Pedro Escobar alcanzaron a foz do río Níxer en 1471.

A gran confusión entre os europeos, que crían que podía ser o mesmo río Senegal, ou relacionado co Nilo, non foi disipada até que foi explorado en 1830 por Richard Lander. Entre 1866 e 1867, vindo desde o Sáhara, o explorador alemán Gerhard Rohlfs, percorreuno en grande tramo, ata conseguir saír pola súa desembocadura.

 Afluentes 
Destacan o Bani e o Benue.

O río Níxer e os seus afluentes  Tramo PaísRamal Nome afluente Desembocadura Lonxitude (km) Conca (km²) Caudal (m³/s) Países que atravesa Curso Superior  Guinea  I  -   Río Niantan  Río Níxer        Guinea -  D  Río Mafou  Río Níxer        Guinea  -  D   Río Niandan  Río Níxer        Guinea -  D  Río Milo  Río Níxer        Guinea I  -   Río Tinkisso  Río Níxer       Guinea Malí  -  D  Río Ié  Río Níxer        Guinea e Malí -  D  Río Sankarani  Río Níxer        Costa do Marfil, Guinea e Malí Delta interior  Malí  -  D   Río Bani  Río Níxer        Guinea -  -  -  Río Baoulé  Río Bakoye / Río Senegal          Malí -  -  -  Río Bagoé  Río Níxer         Costa do Marfil e Malí -  -  -  Río Banifing  Río Níxer          Malí Curso Medio  Nixer  -  D  Río Gorouol  Río Níxer        Burkina Faso e Níxer -  D  Río Dargol  Río Níxer        Burkina Faso e Níxer -  D  Río Sirba  Río Níxer        Burkina Faso e Níxer -  -  Río Goroubi  Río Níxer        Burkina Faso e Níxer -  -  Río Diamangou  Río Níxer        -  D  Río Tapoa  Río Níxer        Burkina Faso e Níxer Benín-Níxer  -  D  Río Mekrou  Río Níger        Burkina Faso, Níxer e Benín -  D  Río Alibori  Río Níxer        Benín -  D  Río Sota  Río Níxer        Benín Benín-Níxer-Nixeria   I  -  Río Tondigamé Goulbi   Río Níger        Níxer Curso Bajo  Nixeria  I  -   Río Sokoto  Río Níxer        Nixeria -  -  -  Río Zamfara  Río Sokoto        Nixeria -  -  -  Río Gulbin Ka  Río Sokoto        Nixeria I  -  Río Malendo  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Kontagora  Río Níxer        Nixeria -  D  Río Eri  Río Níxer        Nixeria -  D  Río Moshi  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Eku  Río Níxer        Nixeria -  D  Río Awuir  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Kaduna  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Gabko  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Gurara  Río Níxer        Nixeria I  -  Río Benue  Río Níxer        Nixeria e o Camerún -  -  -  Río Gongola  Río Sokoto        Nixeria -  -  -  Río Donga  Río Sokoto        Nixeria -  -  -  Río Taraba  Río Sokoto        Nixeria -  -  -  Río Katsina-Ala  Río Sokoto        Nixeria I  -  Río Anambra  Río Níxer        Nixeria -  -  Río Forcados (efluente) Golfo de Guinea        Nixeria -  -  Río Nun (efluente) Golfo de Guinea        Nixeria
 Notas 

 Véxase tamén 

Categoría:Río Níxer
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)