Galo Salinas

Xosé María do Carme Galo Salinas Rodríguez, nado na Coruña o 14 de marzo de 1852 e finado na mesma cidade o 30 de setembro de 1926,El Ideal Gallego, 1/10/1926, p. 2 . foi un mestre, xornalista, dramaturgo e escritor do Rexurdimento, en lingua galega e lingua castelá, de ideoloxía galeguista, considerado o iniciador do teatro contemporáneo galego. Presidiu a Escola Rexional de Declamación que iniciou a súa andaina en 1903 coa estrea da obra ¡Filla...!, comedia dramática de costumes galegos en verso (que fora publicada en 1892), do propio Salinas. Participou na Cova Céltica e fundou a Revista Gallega. Empregou os pseudónimos de Janiño, Xan de Morás, Manecho ou Xaniño.

 Traxectoria 
En 1864, con doce anos de idade, emigrou a Montevideo (Uruguai), onde atopou un traballo de comerciante. No seu retorno a Galiza, en 1876, Galo Salinas estableceuse na vila de Pontedeume, onde exerceu o maxisterio. En 1891, na inauguración do comité local eumés da Asociación Regionalista Gallega, leu o Discurso de inauguración da Asociación Rexionalista Galega de Pontedeume, que supuxo o primeiro discurso de carácter político lido en lingua galega.
miniatura|300px|Consello de redacción da Revista Gallega.
Posteriormente deixou a profesión de mestre para traballar de xornalista na súa cidade natal, A Coruña. Alí dirixiu a Revista Gallega (1895-1907), que representaba a banda máis belixerante do rexionalismo coruñés, e entrou en contacto cos intelectuais da Cova Céltica.

En 1903 pasou a dirixir a Escola Rexional de Declamación, fundada recentemente por un grupo de rapaces liderado por Eduardo Sánchez Miño. De feito, a primeira obra teatral que estreou esta escola dramática foi ¡Filla...! (1892) de Galo Salinas, no Teatro Principal da Coruña. As súas loitas de poder con Manuel Lugrís Freire propiciaron que Salinas abandonara a dirección da Escola Rexional de Declamación en 1904.

Foi a primeira persoa que ocupou o cargo de arquiveiro/bibliotecario da Real Academia Galega desde o 4 de setembro de 1905  ata o 30 de xuño de 1907. Marchou despois a Madrid, onde foi chanceler da legación uruguaia até a súa xubilación.

Prolífero escritor dramático, a el débese o primeiro estudo teórico sobre teatro galego, Memoria acerca de la dramática gallega. Causas de su poco desarrollo é influencia que en el mismo puede ejercer el regionalismo (1896),<ref>Memoria acerca de la dramática gallega: causas de su poco desarrollo é influencia que en el mismo puede ejercer el regionalismo'</ref> vertido en 1995 á lingua galega por Laura Tato en Cadernos de Teatro.

 Obra 
 Poesía 
 "¡Galicia! Himno popular regional", himno rexional con música de José María Varela Silvari  (1893).
 ¡Lenda de horrore! A mitra de ferro ardente (1894), versión da lenda da coroa de fogo.Con portada de Ovidio Murguía.

 Drama 
miniatura|300px|Serie de imaxes da estrea de ¡Filla...!, 1903.
 A torre de Peito Burdelo, drama histórico en verso (1891).Reeditada en 2021 por Morgante, ISBN 978-84-15166-96-2, con introdución e notas de Héitor Mera.
 ¡Filla...!, comedia dramática de costumes galegos en verso (1892).
 Sabela, comedia de costumes galegos en prosa (estreada en 1903 en Madrid polo cadro de declamación do Centro Gallego).Vertido ao castelán polo propio autor.
 A fidalga, poema idílico dramático (1904).Presentando nun prólogo-epílogo: "O conto do abolito", e tres xornadas en prosa: "O amañecer", "O mediodía" e "O anoitecer".
 A campán (honor golfesco) (1904).
 Gloriosa derrota: diálogo pasional en prosa (1904). En castelán.
 Alma gallega, tríptico simbólico dramático (1904).
 La huelga: monólogo dramático en versos endecasílabos (1905). En castelán.
 Feromar, drama tráxico (estreado en 1907).
 Entre dous mundos, comedia pasional en prosa (1919).
 Bodas de ouro, diálogo festivo en prosa (1921).
 Copas e bastos, sainete de feitos galegos en prosa (estreada en 1922).
 Os meus amores, monólogo humorístico en prosa (datada en 1922).
 Entre o deber e o querer, zarzuela en verso e prosa (estreada en 1923).

Sen data
 Contrabando e contrabanda, comedia festiva en prosa.
 O crime da Silveira, entremés humorístico en prosa.
 Vós e nós, rapsodia traxicómica en prosa.
 ¡Coida non cho creben!, en prosa e verso.

Outras, en lingua castelán, levaron os seguintes títulos: La expiación de un sacrificio, Martirio sin palma, ¡Emancipado!, El bloqueo, El lujo de la miseria, El estornudo, El primer puro, ¡Redimido!, ¡Hasta los muñecos aman!, El crimen del justo, El curandero  e Lo que puede el honor.

 Ensaio (en castelán) 
 El regionalismo gallego. Estudio social (1892).
 Memoria acerca de la dramática gallega. Causas de su poco desarrollo é influencia que en el mismo puede ejercer el regionalismo (1896).

 Biblioteca virtual 
{{Galería
|align=center
|width=150
|height=200
|Ficheiro:A torre de Peito Burdelo 1891 Galo Salinas Rodríguez.pdf|A torre de Peito Burdelo, drama histórico, 1891.
|Ficheiro:El regionalismo gallego 1892 Galo Salinas Rodríguez.pdf|El regionalismo gallego, estudio social, 1892.
|Ficheiro:¡Filla...! 1892 Galo Salinas Rodríguez.pdf|¡Filla...!, coadro dramático de costumes galegas, 1892.
|Ficheiro:¡Lénda de horrore! 1894 Galo Salinas.pdf|¡Lénda de horrore! A mitra de ferro ardente, 1894.
|Ficheiro:Memoria acerca de la dramática gallega 1896.pdf|Memoria acerca de la dramática gallega, 1896.
|Ficheiro:Gloriosa derrota 1904 Galo Salinas Rodríguez.pdf|Gloriosa derrota, diálogo pasional en prosa, 1904.
|Ficheiro:La huelga 1905 Galo Salinas Rodríguez.pdf|La huelga, interpretado por B. Bermúdez Jambrina, 1905.
|Ficheiro:Bodas de ouro, diálogo festivo pra actriz e actor de caráute 1921 Galo Salinas.pdf|Bodas de ouro, diálogo festivo, 1921.
}}

 Recoñecementos 
A súa cidade dedícalle, dende 1966, o nome dunha rúa.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
















 Outros artigos 
 Solidaridad Gallega
 Irmandades da Fala
 Literatura galega do Rexurdimento

 Ligazóns externas 
 Galo Salinas na Biblioteca Virtual Galega.
 «'Filla...', de Galo Salinas (1903)»  RAG, 
 «Galo Salinas e o teatro galego» RAG, 27/3/2014.
 Arquivo da RAG. Fondos persoais. Galo Salinas en Galiciana. Arquivo Dixital de Galicia.
 "A xeración dos Restauradores e o seu contexto histórico: a prosa e o teatro" Enciclopedia da Historia da Literatura Galega. AS-PG.

Categoría:Dramaturgos en lingua galega
Categoría:Arquiveiros/Bibliotecarios da Real Academia Galega
Categoría:Nados na Coruña
Categoría:Nados en 1852
Categoría:Finados en 1926
Categoría:Escritores de Galicia coa obra no dominio público
Categoría:Poetas en lingua galega
Categoría:Poetas de Galicia
Categoría:Membros correspondentes da Real Academia Galega
Categoría:Dramaturgos en lingua castelá
Categoría:Escritores de Galicia en lingua castelá
Categoría:Ensaístas de Galicia
Categoría:Xornalistas da Coruña
Categoría:Poetas en lingua castelá