Agustina Bessa-Luís

Maria Agustina Ferreira Teixeira Bessa, máis coñecida como Agustina Bessa-Luís, nada en Vila Meâ (Amarante) o 15 de outubro de 1922 e finada en Porto o 3 de xuño de 2019, foi unha escritora portuguesa.

Está considerada unha das figuras máis importantes, e se cadra a máis orixinal, das letras portuguesas do século XX. En 2006 o Centro PEN Galicia outorgoulle o premio Rosalía de Castro.

 Traxectoria 
A familia paterna procedía da zona de Amarante, a súa avoa materna era de Zamora e Agustina falaba español con soltura.

En 1932 a familia se trasladouse a Porto. Agustina casou en 1945 e foi vivir a Coímbra. Desde 1950 residiu en Porto co seu marido,  con estadías breves fóra de Portugal.

Conta cunha ampla obra de máis de media centena de títulos en diversos xéneros, entre os que se inclúen a narrativa, o teatro e os libros infantís. Algunhas das súas obras foron traducidas para alemán, castelán, dinamarqués, francés, grego, italiano, e romanés.

Coa novela Mundo Fechado estreouse como novelista, mais foi A Sibila a que lle trouxo un enorme prestixio. A súa escrita opónse a qualquera tentativa de contextualización, en termos de correntes, na historia da literatura portuguesa. A escritora xurdiu no panorama literario portugués nun momento en que a oposición entre o neorrealismo e o modernismo do movemento da Presença atinxía o seu auxe. Dedicouse case inteiramente á literatura e, desde súa estrea en 1948, mantivo un ritmo de publicación moi alto.

Algúns dos seus libros teñen versión cinematográfica ao cargo de Manoel de Oliveira, como por exemplo Fanny Owen que deu en  Francisca (1981). Foi escritora do guión da película Party (1996), do mesmo director.

Foi membro do Conselho Directivo da Comunitá Europea degli Scrittori, de Roma, en 1961 e 1962 e tamén membro da Académie Européenne des Sciences, des Arts et des Lettres, de París, da Academia Brasileira de Letras e da Academia das Ciências de Lisboa, onde foi nomeada sócia-emérita, en 2013. Colaborou en varias publicacións periódicas, foi directora do xornal O Primeiro de Janeiro (1986 e 1987). Dirixiu o Teatro Nacional de D. Maria II.

En 2005 participou no programa da RTP Ela por Ela, serie de 13 episodios sobre proverbios e aforismos, en conversa con Maria João Seixas, dirixido por Fernando Lopes.

En xullo de 2006, pouco despois de terminar A Ronda da Noite, deixou de escribir e retirouse da vida pública, `por motivos de saúde.

Á súa morte o goberno portugués decretou un día de loito nacional.

 Obra 

 Narrativa 

 1948: Mundo Fechado (reeditado en 2004, con prólogo novo)
 1950: Os Super-Homens
 1951-1953: Contos Impopulares. En español: Cuentos impopulares, Madrid, Alianza, 1982.
 1954: A Sibila. En español: La sibila, Madrid, Alfaguara, 2005. 
 1956: Os Incuráveis
 1957: A Muralha
 1958: O Susto
 1960: Ternos Guerreiros
 1961. O Manto
 1962: O Sermão do Fogo. En español: Sermón de fuego, Madrid, Texto, 2007.
 1964: As Relações Humanas: I - Os Quatro Rios
 1965: As Relações Humanas: II - A Dança das Espadas
 1966: As Relações Humanas: III - Canção Diante de uma Porta Fechada (reeditados xuntos en Século XXI)
 1967: A Bíblia dos Pobres: I - Homens e Mulheres
 1970: A Bíblia dos Pobres: II - As Categorias
 1971: A Brusca (relatos)
 1975: As Pessoas Felizes
 1976: Crónica do Cruzado Osb
 1977: As Fúrias
 1979: Fanny Owen. En español: Fanny Owen, Barcelona, Crítica, 1988
 1980: O Mosteiro
 1983: Os Meninos de Ouro
 1983: Adivinhas de Pedro e Inês
 1984: Um Bicho da Terra (novela sobre Uriel da Costa)
 1984: Um Presépio Aberto
 1985: A Monja de Lisboa (novela sobre Maria da Visitação)
 1987: A Corte do Norte (novela histórica)
 1988: Prazer e Glória
 1988: A Torre (relato)
 1989: Eugénia e Silvina
 1991: Vale Abraão
 1992: Ordens Menores
 1994: As Terras do Risco
 1994: O Concerto dos Flamengos
 1995: Aquário e Sagitário
 1996: Memórias Laurentinas
 1997: Um Cão que Sonha
 1998: O Comum dos Mortais
 1999: A Quinta Essência
 1999: A Bela Adormecida (relato)
 1999: Dominga (relato)
 2001: O Princípio da Incerteza: I — Jóia de Família
 2002: O Princípio da Incerteza: II — A Alma dos Ricos
 2003: O Princípio da Incerteza: III — Os Espaços em Branco
 2004: Antes do Degelo
 2005: Doidos e Amantes
 2006: A ronda da noite
 2012: Cividade (relato de 1951)
 2018: Deuses de Barro (novela de 1942)

 Literatura infantil 

 1983: A Memória do Giz (ilustrado por Teresa Dias Coelho)
 1987: Contos Amarantinos (ilustrado por  Manuela Bacelar)
 1987: Dentes de Rato (ilustrado por  Martim Lapa). En español: Dientes de ratón, Madrid, Alfaguara, 1990.
 1990: Vento, Areia e Amoras Bravas (ilustrado por Mónica Baldaque)
 2004: O soldado romano (ilustracións de Chico)
 2007: O Dourado (ilustrado por Helena Simas)

 Teatro 

 1958: Inseparável ou o Amigo por Testamento
 1961: As Etruscas
 1986: A Bela Portuguesa
 1992: Estados Eróticos Imediatos de Soren Kierkegaard
 1996: Party: Garden-Party dos Açores, diálogos
 1998: Garret: O Eremita do Chiado

 Biografías 

 1979: Santo António
 1979: A Vida e a Obra de Florbela Espanca
 1979: Florbela Espanca
 1981: Sebastião José
 1982: Longos Dias Têm Cem Anos — Presença de Vieira da Silva
 1986: Martha Telles: o Castelo Onde Irás e Não Voltarás

 Crónicas, memorias, textos variados 

 1961: Embaixada a Calígula (relato de viaxe)
 1979: Conversações com Dimitri e Outras Fantasias (ensaios)
 1980: Arnaldo Gama. "Gente de Bem"
 1981: A Mãe de um Rio (texto con fotografía)
 1981: Dostovievski e a Peste emocional
 1981: Camilo e as circunstâncias
 1982: Antonio Cruz, o Pintor e a Cidade
 1982: D.Sebastião: o Pícaro e o Heroíco
 1982: O Artista e o Pensador como Minoria Social
 1984: "Menina e Moça" e a teoria do inacabado
 1986: Apocalipse de Albrecht Dürer (interpretación de Douro)
 1987: Introdução à lieitura da Sibila
 1988: Aforismos
 1991: Breviário do Brasil (diario de viaxe)
 1994: Camilo: Génio e Figura
 1995: Um Outro Olhar sobre Portugal (relato de viaje), con fot. de Pierre Rossollini, e ilustracións de Maluda
 1996: Alegria do Mundo I: escritos dos anos de 1965 a 1969
 1997: Douro (texto e fotografía), coa súa filla Mónica Baldaque
 1998: Alegria do Mundo II: escritos dos anos de 1970 a 1974
 1998: Os Dezassete Brasões (texto e fotografía)
 2000: O Presépio: Escultura de Graça Costa Cabral (texto e fotografía). Con Pedro Vaz
 2000: Contemplação Carinhosa da Angústia (ensaios). En español: Contemplación cariñosa de la angustia, Valladolid, Cuatro.ediciones, 2004
 2001: As Meninas (texto e pintura)
 2002: O Livro de Agustina (autobiografía)
 2002: Azul (divulgación). Con Luísa Ferreira
 2002: As Estações da Vida (texto con fotografía de Jorge Correia Santos)
 2004: O Soldado Romano ( ilustrado por Chico)
 2012: Civilidade (ensaios)
 2012: Kafkiana (ensaios)
 2013: Caderno de significados
 2017: Ensaios e Artigos (1951-2007), Fundação Calouste Gulbenkian, 2793 pp., 3 vols., recompilación final dos seus ensaios

 Adaptacións cinematográficas da súa obra 

 1981: Francisca, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre Fanny Owen
 1993: Vale Abraão, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre Vale Abraão
 1995: O Convento, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre As Terras do Risco
 1996: Party, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre Party: Garden-Party dos Açores
 1998: Inquietude, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre A Mãe de um Rio. (Premio Globo de Ouro (1999) para a mellor realización).
 2001: Porto da minha infância, dirixida por Manoel de Oliveira
 2002: O Princípio da Incerteza, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre O Princípio da Incerteza
 2005: Espelho Mágico, dirixida por Manoel de Oliveira, sobre A Alma dos Ricos
 2009: A Corte do Norte, dirixida por João Botelho

 Recoñecementos 

 1954: Premio Delfim Guimarães da Guimarães Editores pola obra A Sibila 
 1966: Premio Eça de Queirós do Secretariado Nacional de Informação pola obra A Sibila 
 1967: Premio Ricardo Malheiros da Academia das Ciências de Lisboa pola obra Canção Diante de uma Porta Fechada 
 1977: Premio Nacional de Novelística do Secretariado Nacional de Informação pola obra Homens e Mulheres 
 1980: Premio Ricardo Malheiros da Academia das Ciências de Lisboa (Prémio Literário), pola obra As Fúrias 
 1980: Premio P.E.N. do Clube Português de Ficção, pola obra O Mosteiro 
 1980: Distinguida coa Ordem de Sant'Iago da Espada
 1983: Premio D. Dinis da Fundação Casa de Mateus pola obra O Mosteiro
 1984: Grande Prémio de Romance e Novela da Associação Portuguesa de Escritores pola obra Os meninos de ouro
 1988: Premio de Romance e Novela da Associação Portuguesa de Escritores, pola obra Os Meninos de Ouro 
 1988: Medalha de Honra da Cidade do Porto
 1989: Grao de Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres atribuído pelo goberno francés
 1993: Premio RDP Antena 1 da Literatura (Ex-aequo), pola obra Prazer e Glória 
 1994: Premio da Crítica do Centro Português da Associação Internacional de Críticos Literários, pola obra Ordens Menores 
 1996: Premio Municipal Eça de Queirós da Câmara Municipal de Lisboa
 1996: Premio de Prosa de Ficção, pola obra As Terras do Risco 
 1997: Premio Máxima de Literatura, polas obras Memórias Laurentinas e Party 
 2001: Premio Internacional União Latina, de Italia, pola obra Um Cão que Sonha 
 2001: Grande Prémio de Romance e Novela da Associação Portuguesa de Escritores por Jóia de Família
 2004: Premio Camões
 2005: Doutora Honoris Causa pola Universidade do Porto / Facultade de Letras
2006: Premio Rosalía de Castro do Centro PEN Galicia

 Notas 

Véxase tamén

 Bibliografía 

 Bulger, Laura Fernanda (199o). A Sibila: Uma superação inconclusa. Lisboa.
 Castelo Branco, Maria do Carmo (1990). A fala da Sibila: nótulas para a leitura de “A Sibila” de Agustina Bessa Luís. Porto
 Costa, Maria Moreira da (1990). A Sibila de Agustina Bessa Luís. Mem Martins.
 Dumas, Catherine (2002). Estética e personagens no romance de Agustina Bessa Luís. Porto.
 Leão, Isabel Vaz Ponce de; Olímpio Pinheiro (1999). Agustina 1948-1998. Bodas escritas de oiro. Porto.
 Lemos, Filomena Maria; Laura Maria Pereira (2000). Ler, reler, criar, produzir… a obra literária “Dentes de Rato”.
 Lima, Isabel Pires de (2001). Vozes e olhares no feminino. Porto.
 Lopes, Silvina Rodrigues (1989.). A alegria da comunicação. Lisboa-
 Lopes, Silvina Rodrigues (1992). Agustina Bessa Luís: As hipóteses do romance. Porto.
 Machado, Álvaro Manuel (1983). Agustina Bessa Luís: O Imaginário Total. Lisboa.
 Manuel, Maria Antónia Câmara; João Manuel Morais (1987). Análise de “A Sibila” de Agustina Bessa Luís. Lisboa.
 Marinho, Maria de Fátima (1999). O romance histórico em Portugal. Porto
 Padrão, Maria Glória; Maria Helena Padrao (1987). A Sibila de Agustina Bessa Luís: o romance e a crítica. 3a ed.
 Padrão, Maria Helena (1998). Os Sentidos da Paixão. Edições da Universidade Fernando Pessoa, Porto.
 Portela Filho, Artur (1986). Agustina por Agustina. Entrevista conduzida por Artur Portela Fº, Lisboa.
 Saraiva, Antonio José; Lopes, Óscar (1978): História da literatura portuguesa. Porto.

Ligazóns externas
 Entrevista  na Nosa Terra

Categoría:Escritores en lingua portuguesa
Categoría:Escritores de Portugal
Categoría:Nados en 1922
Categoría:Finados en 2019
Categoría:Nados en Amarante
Categoría:Membros da Academia Brasileira de Letras
Categoría:Novelistas de Portugal
Categoría:Doutores honoris causa pola Universidade do Porto