Linguas goidélicas

As linguas goidélicas ou gaélicas forman unha familia de linguas célticas, distinta do grupo das linguas britónicas. Cando falamos só de gaélico, adoitamos referirnos ao gaélico irlandés ou lingua irlandesa (Gaeilge), para falarmos do gaélico de Escocia dicimos gaélico escocés (Gàidhlig). Estas linguas comprenden:
 o irlandés (así como o antigo irlandés)
 o escocés
 o manx
Entre as linguas xa extintas estarían o celtibérico e o galaico.

Tamén pode aparecer a palabra gaélico para referirise ao grupo de linguas celtas que teñen como trazo distintivo o feito de non teren pasado a labiovelar herdada do indoeuropeo a /p/: tamén se poden denominar linguas goidélicas ou linguas celtas Q. Serían o irlandés, o gaélico escocés e o manx. As outras linguas conforman o linguas celtas P ou britónicas.

O caso do shelta está suxeito a discusión: malia que polo léxico a lingua se aproxima ao irlandés, trátase no fondo dunha lingua sintacticamente xermánica.

Comparación de linguas célticas

Unha das distincións é o /p/ das linguas britónicas e o /k/ das linguas goidélicas:

   linguas goidélicas  linguas britónicas galego irlandés escocés manx bretón galés córnico cabeza ceann ceann kione penn penn penn catro ceathar ceithir kiare peder (f) pedwar peswar cinco cúig còig queig pemp pump pymp quen cé cò quoi piv pwy piw

Situación actual
O gaélico irlandés fálase principalmente na Gaeltacht na costa oeste de Irlanda: é a primeira lingua nacional deste país onde a súa revalorización é obxecto dun debate político ante o emprego dominante do inglés (unha segunda lingua nacional segundo a Constitución).

Nalgunhas provincias afastadas de Escocia como da illa de Skye, pódense atopar aldeas onde os seus habitantes falan só gaélico escocés. En Escocia creáronse escolas onde as clases se poñen só en lingua gaélica.

No Canadá, só os escoceses das Highlands e os galeses fundaron comunidades onde a súa lingua materna deu sobrevivido ata os nosos días. Atópanse comunidades gaélicas escocesas na illa de Cap-Breton e en tres condados do leste de Nova Escocia (Guysborough, Pictou e Antigonish), na Illa do Príncipe Eduardo, no val de Codroy no suroeste de Terra Nova, no condado de Compton no Quebec, no sur do Ontario (os condados de Stormont, de Dundas e de Glengarry ao sueste de Ottawa, e no condado de Middlesex ao oeste de Londres), así como nunha e outra parte da fronteira entre o Manitoba e o Saskatchewan.

 Trazos distintivos das linguas britónicas fronte ás linguas goidélicas 
Un trazo lingüístico permite distinguir as linguas britónicas das linguas goidélicas: hai unha alternancia entre o fonema «k» (celta Q) particular ao goidélico e os fonemas «p» ou «b» que lles corresponden en britónico (celta P). Nótase ademais que, nas linguas itálicas, curmás das linguas célticas, o latín é unha lingua con «k» e o osco unha lingua con fonema «p» (comparar quinque e Pompeï).

Algunhas expresións e palabras gaélicas

 Ciamar a tha thu ?  (Como che vai?) (escocés); Kys t'ou ? (Como che vai?) (manx).
 Sasannach  (palabra pexorativa que designa un inglés) (escocés).
 a leannáin  (queridiña) (irlandés).
 ruadh  (vermello) (escocés).
 Iain  (Xoán) (escocés); Seán (Xoán) (irlandés).
 Tá baisteach ann (chove) (irlandés).
 mac  (fillo de onde por exemplo Mac Liam = fillo de Liam).

Exemplos

 galego irlandés escocés manx Gaélico Gaelach Gaidheal Gaelgagh día lá latha laa noite oíche oidhche oie dentro isteach a-steach stiagh/ayns escola scoil sgoil scoill igrexa eaglais eaglais agglish/keeill neno páiste pàiste paitchey sen gan gun gyn autoridade údarás ùghdarras ard-ynseyder oficina oifig oifis/ oifig offish aberto oscailte fosgailte foshlit ano bliain bliadhna blein radio raidió radio/ rèidio radio goberno rialtas riaghaltas reiltys parlamento parlaimint pàrlamaid parlamaid/ard-whaiyl illa oileán eilean ellan

Véxase tamén

Ligazóns externas

Gaélico Escocés
 Introduction au gaelique – Esta páxina proponnos unha iniciación (das máis simples) ao gaélico escocés.
  Portail de LEXILOGOS – Este portal de LEXILOGOS propón recursos útiles para a aprendizaxe da lingua escocesa.
 Speaking Our LANGUAGE - Bruidhinn ar Cànan Sabhal Mòr Ostaig - Colaiste Ghàidhlig na h-Alba – Creado polo Sabhal Mòr Ostaig, instituto de ensino medio, estes cursos poden seguirse gratuitamente, están en versión son!

Irlandés
  Curso de irlandés en francés – Esta páxina moi simple, ensínanos moito sobre o irlandés. O seu autor, Yves SAGNIER, utiliza cursos de: a University College de Dublín (GAELIC-L 1992-1993), de Gaeilge-B e de " The Irish Eyes ".
 Portal de LEXILOGOS  – Este portal de LEXILOGOS propón recursos útiles para a aprendizaxe da lingua irlandesa.
 RTÉ Raidió Na Gaeltachta – Difundida en Irlanda, esta emisora de radio difunde as súas emisións completamente en irlandés.
 Irish Saying – Páxina que ofrece a posibilidade de escoitar e descargar palabras, frases e expresións en irlandés.

Manx
Gaelg-Lessoonyn - Varios cursos de manx, dun nivel moi simple a un nivel bastante avanzado. 
Radio Vannin – A emisora oficial da Illa de Man, cunha sección de emisións en manx, listas para descargar en formato MP3.

Véxase tamén
 Celta Q
 Linguas célticas.
 Linguas britónicas.
 Linguas indoeuropeas.

Outros artigos
 linguas indoeuropeas

Categoría:Linguas goidélicas