Palos de la Frontera

Palos de la Frontera é unha localidade andaluza, da provincia de Huelva. No ano 2006 tiña 8.415 habitantes. A súa extensión superficial é de 50 km² e ten unha densidade de 168,3 hab/km². Atópase situada a unha altitude de 23 metros e a 14 quilómetros da capital da provincia, Huelva.

Situada á esquerda do río Tinto, moi preto da desembocadura e unión co río Odiel.

Palos de la Frontera é coñecida como o berce do descubrimento de América (como afirma no seu escudo), xa que nesta cidade se xestou e preparou a primeira viaxe de Cristovo Colón facía o que el cría as Indias. Partiron do porto desta cidade o 3 de agosto de 1492, chegando o 12 de outubro de devandito ano a certas illas do actual continente americano que por entón era descoñecido polos europeos.

Demografía

Evolución da poboación desde 1900.

Historia
Aínda que existen vestixios de poboamento na zona desde o Paleolítico Superior, así como numerosas lendas que aluden ao seu pasado tarteso, romano, visigodo e musulmán, Palos nace á historia en 1322, data na que Afonso XI a doa a Alonso Carro e Berenguela Gómez, a súa muller. Desta forma sepárase do que constituíra o reino almohade de Niebla, ao que seguía pertencendo aínda logo da súa conquista a mediados do século XIII. Palos era por estas datas, como presumiblemente o foi en toda a súa anterior historia, un pequeno núcleo de poboación que subsistía da pesca litoral, aproveitando as cualidades que, como porto interior, ao abrigo do vento e os ataques de piratas, ofrecía o río Tinto.

As orixes
miniatura|dereita|Reis Católicos. Señores da vila de Palos.
Álvar Pérez de Guzmán, considerado pai e fundador da vila de Palos, contaba só catorce anos cando, Xoán I de Castela, en 1379, concédelle as vilas de Palos e Villalba como compensación por lle arrebatar as localidades de Huelva e Gibraleón para cedelas á Duquesa de Medinaceli. Álvar Pérez conseguiu do monarca o privilexio de eximir de calquera imposto real ás 50 primeiras familias que se instalasen en Palos acudindo á súa iniciativa de repoboación, estableceu coa súa lexislación as bases do ordenamento xurídico municipal e dedicou as escasas e pouco fértiles terras do termo palermo ao cultivo do oliva e a produción de aceite. Logo da prematura morte de D. Álvar, a súa viúva, Dona Elvira de Ayala, filla do Chanceler de Castela, proseguiu o seu labor ata que morre en 1434.

Cada unha das fillas de D. Álvar e Dª. Elvira, chamadas Isabel e Juana, herdaron unha metade da vila de Palos, que polos seus respectivos matrimonios, pasaron a ser señoríos, unha metade do Conde de Miranda e a outra do Conde de Cifuentes. Os Miranda allearon en 1480 a sexta parte do seu señorío en favor de D. Enrique de Guzmán, Duque de Medina Sidonia e Conde de Niebla. Pola súa banda, os Cifuentes venderon a súa metade da vila aos Reis Católicos en xuño de 1492, cando se preparaba a partida da expedición colombiana.

A época dourada
A Vila de Palos, a mediados do século XV, atravesaba un período de desenvolvemento demográfico (2.500 habitantes) e económico grazas ás actividades marítimas dos seus homes, que estableceron unhas prósperas relacións comerciais coa Europa Mediterránea e Noratlántica, baseándose na pesca e outros produtos que obtiñan na rexión de Guinea.

A época dourada de Palos foi a década de 1470-1479, cando a discordia sucesoria entre Xoana de Castela e Isabel a Católica desembocou nunha guerra peninsular entre Castela e Portugal. Iso supuxo para Palos o apoio real das súas incursións á Guinea e, en definitiva, para disputarlle aos portugueses, rivais na expansión oceánica, as súas recentemente adquiridas colonias. As principais expedicións navais castelás, contra Portugal e os seus dominios, requiriron sempre a presenza de mariños palermos, verdadeiros expertos nas navegacións atlánticas que, grazas á súa pericia e fazañas, acadaron fama internacional. Pero chegou o Tratado de Alcaçovas (1479) con Portugal. A princesa Isabel, filla dos Reis Católicos, casou co futuro rei portugués. Confiados nesta alianza, e talvez esperando a unidade peninsular que suporía un herdeiro común, os Reis abandonaron neste Tratado todos os dereitos sobre mares e terras atlántico-africanas, excepto Canarias, a Portugal. Os mariños palermos víanse así desposuídos dunhas zonas pesqueiras e comerciais esenciais para a súa subsistencia e sobre as que, con tantos esforzos, afianzáranse. Os palermos houberon, por unha cuestión de supervivencia, de desobedecer o pactado polos seus Reis e Portugal.

Palos, berce do descubrimento de América
miniatura|Colón e os irmáns Pinzón chegan a América. Pintura de Dióscoro Puebla (1862)
Palos de la Frontera é mundialmente coñecido como o berce do Descubrimento de América. Do seu porto partiron o 3 de agosto de 1492 as carabelas, Santa María, La Pinta e La Niña, co Almirante Cristovo Colón, os irmáns Pinzón, os mariñeiros de Palos e a comarca próxima rumbo ao descoñecido e que de feito sería o encontro co continente americano.
miniatura|Estatua dos Irmáns Pinzón en Palos de la Frontera, ao fondo obsérvase a Fontanilla e a Igrexa de San Xurxo Mártir.
As súas incursións a Guinea, outrora encomiadas, foron entón delituosas e obxecto de castigo. Por unha destas incursións foron condenados certos palermos, a servir á Coroa, durante dous meses, con dúas carabelas aparelladas á súa costa. O 30 de abril de 1492, os Reis ordenaron que esas naves se puxesen ao servizo de Cristovo Colón.

A Coroa reducía así os gastos da expedición e vinculaba a ela aos bravos e expertos mariños de Palos, os máis aptos, segundo crenza xeral da época, para realizar unha empresa de tal envergadura. Ademais, os Reis, para que non existise a menor dúbida do carácter real da expedición, quixeron que as naves partisen dun porto Real. Para iso adquiriron, a fins de xuño de 1492, a metade da vila de Palos pertencente ao Conde de Cifuentes por 16.400.000 marabedís.

Ademais, no mosteiro de La Rábida, Colón atopou hospitalidade, comprensión e apoio. Cando case perdera todo ánimo, os franciscanos mediaron por el na Corte e puxérono en contacto cos mariños palermos. Os frades coñecían ben a audacia e pericia destes navegantes. Colón achou entre estes mariños os recursos materiais e humanos que necesitaba, homes hábiles, de valor e ousados que, coas súas carabelas, navegaran moitas veces polas augas atlánticas, sucando rutas ata entón descoñecidas. Eran, sen ningunha dúbida, os homes que Colón buscaba. Aqueles que cren fortuíta e azarosa a elección de Palos como punto de partida da expedición descubridora, descoñecen a historia palerma.

Así, Palos foi berce do descubrimento de América e os seus homes foron protagonistas da fazaña colombiana, feito importante que trouxo expectativas de desenvolvemento para unha España e Europa en expansión comercial e que sinala o paso definitivo da Idade Media á Moderna.

Palos, os franciscanos e a evanxelización de América

Cando se fala do papel desenvolvido pola vila de  Palos de la Frontera na historia de América, pénsase, de forma case exclusiva, nos acontecementos relacionados coa preparación e execución da primeira viaxe colombiana. Pero pouco a pouco, a investigación e o estudo van perfilando múltiples actuacións nas que os palermos amósanse como destacados protagonistas na colonización do Novo Mundo, e entre os pioneiros que axudaron a construír os piares da nova sociedade, dunha nova cultura e participando activamente na evanxelización cristiá dos indíxenas.

Dende o fundamental apoio que frei Antonio de Marchena e frei Juan Pérez prestaron a Cristovo Colón cando o seu ánimo desfalecía ante as adversidades, o mosteiro franciscano de Santa María de la Rábida seguiu atentamente a evolución dos acontecementos, erixíndose nun dos primeiros focos da evanxelización americana. Como é lóxico, a influencia do mosteiro rabideño propiciou que fora a orde franciscana a que destacara entre os primeiros evanxelizadores de América, como o bispo frei Juan Izquierdo, frei Juan de Palos, frei Juan Cerrado, frei Pedro Salvador, frei Alonso Vélez de Guevera, frei Juan Quintero, frei Tomás de Narváez e frei Francisco Camacho, moitos dos cales ingresaron na orde franciscana en México e Lima.

O verdadeiro nome de Palos

Etimoloxicamente a denominación toponímica procede do vocábulo romano Palus ("lagoa") e de feito a cidade chamouse unicamente Palos ata 1642, pero a mediados do século XVII os primeiros cronistas de Indias, Gonzalo Fernández de Oviedo e Francisco López de Gómara, crendo que Palos e Moguer eran un só pobo, crearon o incorrecto Palos de Moguer. Esta denominación errada produce malestar nos habitantes de Palos de la Frontera, posto que fixo que moita xente pensara que o pobo pertencera nalgún momento á xurisdizón de Moguer, cousa que non é certa e que nunca ocorreu. Existen multitude de documentos onde se testemuña o verdadeiro nome de Palos, por exemplo na Real Provisión enviada por uns veciños de Palos para que puxeran naos ó servizo de Colón, con data do 30 de abril de 1492, recollida no Archivo General de Indias. Sinatura: PATRONATO, 295 N.3, na que a poboación é denominada unicamente como Palos. Como exemplo de que posteriormente pasou a denominarse Palos de la Frontera sirva o seguinte documento dun dos descendentes directos de Martín Alonso Pinzón no que se di:que se estendeu rapidamente, pasando a enciclopedias e manuais de estudo. Algo parecido sucedeu con frei Juan Pérez e frei Antonio de Marchena, cos que crearon un único e inexistente personaxe: frei Juan Antonio Pérez de Marchena.

En maio de 1642 o Concello Municipal de Palos adoptou o nome de Palos de la Frontera, aproveitando que unha conspiración independentista producida o ano anterior e liderada polo Marqués de Ayamonte fixera pasar as tropas portuguesas desde o río Guadiana ata o río Tinto, e para poñer un "apelido" a Palos, que tapara o que o facía desaparecer como pobo, uníndoo á máis poderosa cidade veciña de Moguer.

miniatura|esquerda|Mapa topográfico da zona no século XVIII.

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
Palos de la Frontera Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía .
Concello de Palos de la Frontera  .

Categoría:Concellos da provincia de Huelva
Categoría:Descubrimento das Américas