Salgueiro

Os salgueiros son especies pertencentes ao xénero Salix, son plantas con flor da familia das salicáceas. O xénero componse dunhas 400 especiesMabberley, D.J. 1997. The Plant Book. Cambridge University Press #2: Cambridge. de árbores e arbustos caducifolios que se distribúen polas zonas frías e temperadas do Hemisferio norte, principalmente en lameiros, brañas, ribeiras e terras húmidas en xeral.

 Orixe e distribución 
É un xénero orixinario do hemisferio norte que vive en zonas de clima frío ou temperado, con solos máis ben húmidos ou achegados a charcas ou correntes de auga. Algunhas das variedades arbustivas medran na zona subàrtica (tundra). Hai unhas 350 especies de salgueiros. O xénero presenta moitos problemas taxonómicos e de nomenclatura, xa que existe unha gran variedade morfolóxica segundo especies.

 Etimoloxía 
Tanto o termo galego salgueiro como o xenérico latino Salix virían do celta: sal 'achegado' e lis 'auga', que dá idea do seu hábitat máis común.

 Descrición 
Son árbores, arbustos ou mesmo matogueiras. As pólas son, polo xeral, flexíbeis. Todos son plantas caducifolias. As follas son en xeral alongadas (similares ás follas da amendoeira, especialmente na especie Salix amygdaloides), normalmente dispostas de maneira alterna ao longo da póla.

Son plantas de sexualidade dioica, é dicir, que desenvolve os caracteres masculinos e femininos en plantas separadas. As flores dispoñense agrupadas en candeas (gatiños) e o froito é unha càpsula con varias sementes (4-8), do tamaño dunha décima de milímetro cada unha, facilmente dispersábeis polo vento.

Os salgueiros hibridan de xeito doado entre eles. A especie máis utilizada en xardinaría é a Salix babylonica, ou salgueiro chorón.

Son plantas que arraigan moi ben dunha estaca ou escallo (reprodución vexetativa), gozando de medra rápida. Por contra, as sementes perden viabilidade en cousa de días.

En Galicia a especie máis común é o salgueiro bravo ou cincento.

 Usos 
A madeira en xeral non é de moi boa de calidade, pois creba con facilidade. Porén, a casca é medicinal, así como as flores e follas dalgunhas especies (lémbrese que dos Salix, extráese o ácido salicílico, a popular aspirina).

O vimieiro ou vimbieiro, Salix viminalis, é cultivado dende antigo para aproveitar os vimes en cestaría e noutros usos agrícolas. Para obter os vimes ou vimbios, córtanse as árbores a rente do chan, dándolles un tratamento especial aos plantóns novos que xorden. Hoxe en día estanse a utilizar, en substitución, outras especies vexetais distintas dos salgueiros.

O salgueiro é coñecido polas súas propiedades terapéuticas e medicinais. Algunhas especies coma o S. pentandra ou o S. praecox , posúen na casca salicina, unha substancia complexa que unha vez dixerida se transforma no intestino en distintas substancias, entre elas o ácido acetilsalicílico. 
Este subproduto, descuberto por F. Hoffman en 1897, é a base do fármaco máis famoso e vendido no mundo, a Aspirina, comercializada por Bayer desde 1899. Aínda que nos seus comezos foi receitada para procesos febrís e dores de cabeza, co paso do tempo descubríronse novas propiedades. Entre estas últimas salienta a propiedade de impedir a formación de trombos, facéndoa unha ferramenta de primeira orde para previr infartos e isquemias, unha das principais causas de morte nos países civilizados. Todas estas virtudes, e por suposto unha boa mercadotecnia, fai que a aspirina apareza na lista dos 100 inventos máis importantes do século XX.

 Especies de salgueiros 
 Especies en Galiza 
 Salix alba , salgueiro branco;
 Salix atrocinerea, salgueiro bravo, zao ou salgueiro negroGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997; Termos esenciais de botánica Universidade de Santiago de Compostela, 2004, é a especie máis abundante en Galiza, moi empregada para formar sebes e choer ou pechar leiras;
 Salix aurita, salgueiro orelludo;
 Salix babylonica, salgueiro chorón (ornamental)
 Salix caprea, salgueiro cabuxoTermos esenciais de botánica Universidade de Santiago de Compostela, 2004; VV. AA. (2012) Vocabulario forestal Santiago de Compostela, Universidade / Deputación de Lugo; aparece nas montañas orientais de Lugo e Ourense.
 Salix eleagnos, salgueiro sarga, sargaGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997; Gran dicionario Xerais da lingua galega Vigo, Xerais, 2009
 Salix fragilis, salgueiro irtohttps://aplicacions.usc.es/buscatermos/publica/buscas/busca.htm?, abundante na Galiza costeira e interior próximo a esta;
 Salix matsudana, salgueiro tortuoso, salgueiro retortoNomes vulgares recomendados polo Servizo de Normalización Lingüística da USC (ornamental)
 Salix repens, salgueiro anano, salgueiro rastreiroGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997.
 Salix salviifolia, Brot., salgueiro nodosoGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997; VV. AA. (2012) Vocabulario forestal Santiago de Compostela, Universidade / Deputación de Lugo, frecuente nas concas do Sil e Miño,
 Salix triandra, salgueiro de follas de amendoeiraGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997, frecuente en Galiza no treito final da bacía do Miño, 
 Salix viminalis, vimiero ou vimbieira, cultivada e naturalizada en Galiza para tirar os vimes.

 Listaxe de especies completa 
miniatura|dereita|200px|Inflorescencia de salgueiro
 Salix acutifolia 
 Salix alaxensis, salgueiro de Alasca 
 Salix alba , salgueiro branco
 Salix alpina, salgueiro alpino
 Salix amygdaloides 
 Salix arbuscula 
 Salix arbusculoides 
 Salix arctica, salgueiro ártico 
 Salix atrocinerea, salgueiro bravo, zao ou salgueiro negro, é a especie máis abundante en Galiza, moi empregada para formar sebes e choer ou pechar leiras
 Salix aurita, salgueiro orelludo
 Salix babylonica, salgueiro chorón 
 Salix barrattiana 
 Salix bebbiana 
 Salix bonplandiana 
 Salix boothii 
 Salix bouffordii
 Salix brachycarpa 
 Salix cacuminis
 Salix candida 
 Salix caprea, salgueiro cabuxo
 Salix caroliniana 
 Salix chilensis
 Salix cinerea, salgueiro cinsento
 Salix cordata
 Salix daphnoides 
 Salix discolor 
 Salix eastwoodiae 
 Salix eleagnos, salgueiro sarga, sarga
 Salix eriocephala 
 Salix exigua 
 Salix foetida 
 Salix fragilis, salgueiro irto, abundante na Galiza costeira e interior próximo a esta, 
 Salix geyeriana
 Salix glauca
 Salix hainanica, Salgueiro de Hainan 
 Salix helvetica 
 Salix herbacea, salgueiro anano
 Salix humboldtiana salgueiro de Chile
 Salix humilis 
 Salix interior
 Salix kusanoi
 Salix lanata 
 Salix lapponum 
 Salix lasiandra 
 Salix lasiolepsis 
 Salix lucida 
 Salix magnifica
 Salix matsudana, salgueiro tortuoso, salgueiro retorto 
 Salix mucronata
 Salix myrtilloides 
 Salix myrsinifolia 
 Salix myrsinites 
 Salix nigra 
 Salix pedicellaris 
 Salix pentandra
 Salix petiolaris
 Salix phylicifolia 
 Salix planifolia
 Salix polaris 
 Salix pseudo-argentea
 Salix purpurea 
 Salix pyrifolia 
 Salix repens, salgueiro anano, salgueiro rastreiroGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997.
 Salix reticulata 
 Salix retusa
 Salix rosmarinifolia
 Salix salicicola
 Salix salviifolia, Brot., salgueiro nodoso, frecuente nas concas do Sil e Miño,
 Salix scouleriana 
 Salix sericea 
 Salix serissima 
 Salix sitchensis
 Salix tetrasperma
 Salix thorelii
 Salix triandra, salgueiro de follas de amendoeiraGuía das árbores de Galicia A Coruña, Baía Edicións, 1997, frecuente en Galiza no treito final da bacía do Miño, 
 Salix viminalis, vimiero ou vimbieira, cultivada e naturalizada en Galiza para tirar os vimes. 
 Salix waldsteiniana
 Salix wallichiana

 O salgueiro na cultura popular galega
A casca de salgueiro utilízase para tinguir (encascar) as redes.Rivas Quintas (1978), 119; localizado en Malpica.

Para curar as quebraduras dos meniños, en Cangas (Pontevedra) pasan ó cativo a través dun aro feito con dúas pólas de salgueiro. Cómpre facelo ás doce da noite de san Xoán e por dúas nenas chamadas María.Víctor Lis Quibén: La medicina popular en Galicia, 261.

 Denominacións populares 
Zalgueiro, selgueiro, sargueiro, salgueiro, salgueira brava, salce e palleira.

 Galería de imaxes 

 Notas 


Categoría:Árbores de ribeira