Galego de Asturias

dereita|miniatura|Nome dun bar en galego, coa ortografía do asturiano, en Tapia de Casarego.
O galego de Asturias, eonaviego ou galego-asturianoDámaso Alonso Obras Completas, Volume I, páxina 315-316: que moitas veces, por rapidez, denominamos galego-asturiano refírese ao galego que se fala no occidente do actual Principado de Asturias, que chega polo norte ata uns oito quilómetros da beira oriental do río NaviaAna María Cano González  Los distintos bables de la región asturiana I Asamblea Regional del Bable, Madrid, 1980, pp 43-44. Esta é unha zona onde e constatábel a súa pertenza xeo-antropolóxica galaica tanto na toponimia e na cultura (cultos, lendas, patrimonio inmaterial) como en elementos arquitectónicos diferentes como os cabazos (hórreos) ou os lousados das casas, semellantes aos da bisbarra da Mariña ou da Terra Chá.

En xaneiro de 2016 o concello da Veiga declarou o galego (baixo a denominación de galego-asturiano) lingua oficial do concello, converténdose deste xeito na primeira localidade da chamada "Galicia estremeira" en situalo en pé de igualdade co castelánO concello asturiano da Veiga declara oficial o galego no seu municipio, nova publicada en Praza Pública o 13 de xaneiro de 2016..

 Historia e características 
A identidade destas falas vén sendo discutida desde posicións asturianistas nos últimos anos, aínda que a postura da práctica totalidade dos lingüistas desde que foron estudadas por vez primeira polo lingüista Ramón Menéndez Pidal na segunda década do século XX até hoxe é que a fronteira do galego é o río Navia:

miniatura|350px|O galego de Asturias dentro do conxunto de áreas lingüísticas do galego

Xurdiron algunhas teorías que discuten o carácter galego destas falas, e defenden que se trata de "falas de transición" ou dun "continuum" lingüístico entre galego e asturleonés, como di Xavier Frías:

 Variantes 
miniatura|dereita|Mapa lingüístico de Asturias. As falas galegas en verde e as astur-leonesas en rosa.
As zonas dialectais do galego de Asturias, que se encadra no galego oriental, son segundo Xoán BabarroXoán Babarro, Galego de Asturias. Delimitación, caracterización e situación sociolingüística, Volume I, A Coruña, 2003 pp. 531-542:
 Área A: concellos de Santiso e Taramundi e as parroquias dos Coutos e parte da de Sena de Ibias, idéntico ao galego do oriente da provincia de Lugo. Tamén parte das parroquias de Guiar e Abres no concello da Veiga e quedan restos do emprego do artigo 'o' en Santalla de Ozcos.
 Área B: é a zona de maior extensión e abrangue a maior parte da Asturias de fala galega, caracterízase polo emprego do artigo el, conservación do -L- intervocálico, terminación en -en no canto de -eo, posesivos tou e sou. A área subdivídese en dúas segundo o emprego de L- ou Ll- (leite, lleite)
Ademais existen tres falas de transición entre o galego e o asturiano na parte oriental do concello de Navia, en parte das parroquias do concello de Villaión e nas parroquias tixileiras da Estierna (Ibias) e Trabáu (Degaña).

 Tamén en Galiza 
Segundo os mapas de isoglosas, o concello lugués de Negueira de Muñiz tamén forma parte do ámbito lingüístico eonaviego, coa diferenza de estar situado en Galiza e non en Asturias. Esta consideración vén apoiada polas propias características do galego falado nese municipio, con uso do artigo 'el' (por 'o'), os posesivos 'tou' e 'sou', a palatalización do l- inicial ("llobo" por "lobo"), a conservación do -l- intervocálico latino ("avolo" por avó) ou os sufixos diminutivos en -ín ("camín" por camiño ou "molín" ou "muín" por muíño), todos trazos xenuinamente eonaviegos.

Alén disto, a asociación Abertal, que preside o xeógrafo Carlos Xesús Varela Aenlle, correspondente da Real Academia Galega no Eo-Navia, tamén enumera Negueira de Muñiz como parte das terras eonaviegas Texto de presentación da asociación Abertal  Consultado o 23 de febreiro de 2010..

 Cadro comparativo 
 LatínGalego-portugués antigo Portugués Galego (Galicia) Galego (Asturias) altu(m)  outo  alto  alto alto arbor(em)  árvol  árvore  árbore  árbol (ant. árbole) asciata (m)  aixada  enxada   aixada  eixada auru(m)  ouro  ouro  ouro  ouro quattuor(rum)  quatro  quatro  catro  cuatro  brachiu(m)  braço  braço  brazo  brazo cælu(m) ceo ceu ceo cêlo  clave(m)  chave  chave  chave  chave  cena (m)  cea  ceia  cea  cía  caballu(m)  cavalo  cavalo  cabalo  cabalo/caballo  digitu(m)  dedo  dedo  dedo  dido  dubita(m)  dúbida/dulda  dúvida  dúbida  débeda duo/duæ  dous/duas  dois (dous)/duas  dous/dúas  dous/dúas  homo ohomine(m)  home  homem  home  hòme  libru(m)  livro  livro  libro  libro/llibro  luna (m)  lúa  lúa  lúa  lúa/llúa  lana (m)  lã  lã  la  lá/llá (ant. lã/llã) manu(m)  mão  mão  man  mao (ant. mão) multu(m)  muito  muito  moito  muito integru(m)  enteiro  inteiro  enteiro  enteiro  nocte(m)  noite  noite  noite  noite  pectu(m)  peito  peito  peito  peito  planu(m)  chão  chão  chan  chao  plenu(m)  chëo  cheio  cheo  chen/chío  quī / quem  quem  quem  quen  quèn  sucu(m)  çume  sumo, suco  zume  zume  tabula (m)  taboa  tábua  táboa traba parete(m)  parede  parede  parede  parede  una (m)  üa  uma  unha  úa  cerasium  cereija  cereja  cereixa  cereixa  vetu(s)  vello  velho  vello  vèyo  vicinus(m)  vezinno  vizinho  veciño  vecín/vecío  Latín  Galego-portugués antigo  Portugués  Galego (Galicia)  Galego (Asturias)

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Concellos galegofalantes de Asturias, Castela e León e Estremadura
 Galego exterior
 Galego oriental
 Áreas lingüísticas do galego

 Ligazóns externas 
 Contribución ao dicionario galego : o léxico do galego de Asturias (LeGA), por Carlos Xesús Varela Aenlle (contén PDF de 7 megas).
 Vídeo pedagóxico do programa Ben falado! sobre o galego de Asturias, presentado por Ferro Ruibal e emitido na TVG o 29 de setembro de 2010.

Categoría:Galego de Asturias