Lista de reis de Portugal

Esta é unha lista de reis de Portugal, desde a independencia do Reino de Galicia en 1139 até a implantación da República o 5 de outubro de 1910. A título previo, móstranse tamén os condes de Portugal que antecederon directamente o primeiro rei portugués.

 Anterior á independencia - Condes Portucalenses 
 Casa de Vímara Peres 
 Vímara Peres (c. 868-873)
 Lucidio Vimaranes (fillo do precedente - 873-?)
 Onega Lucides (filla do precedente) ∞ Diogo Fernandes (?-antes de 924)
 Mumadona Dias (filla dos precedentes) ∞ (926) Hermenexildo Gonçalves (tamén chamado Mendo I Gonzalves, fillo do conde Gonzalo de Galiza)
 Gonzalo I Mendes (fillo dos precedentes) (c. 950-999; en 997 intitúlase magnus dux portucalensium)
 Mendo II Gonçalves (fillo [ou neto?] do precedente) (999-1008) ∞ Tuta
 Deste enlace naceu unha filla, Elvira Mendes, casada con Afonso V de León e Castela e mai de Bermudo III e Sancha I de León; a xefatura da casa pasou para un colateral:
 Alvito Nunes (descendente de Vímara Peres, casado coa condesa Tudadomna) (1008-1015)
 Ilduara Mendes (filla de Mendo Gonzalves) ∞ Nuno I Alvites (fillo do precedente) (1017-1028)
 Mendo III Nunes (1028-1050)
 Nuno II Mendes (1050-1071) - último conde da familia de Vímara Peres; derrotado polo rei García II de Galiza na batalla de Pedroso.

 Reis de Galiza que se consideraron tamén reis de Portucale 
 Ordoño II de Galiza e de León (910-924) - gobernou sobre o antigo conventus de Bracara, mais non usou o título de rei portucalense
 Ramiro II de León (930-950) - o primeiro a usar o título de «rei da terra portugalense» (entre 925 e 931)
 García II de Galiza (1065-1072) - despois da derrota do conde Nuno Mendes, pasa tamén a usar o título de rei portugalense (1071-1072)

 Condado Portucalense 
Henrique de Borgoña e de Afonso Henriques|centro|100px

Casa reinante: Borgoña

 Henrique de Borgoña, Conde de Portucale (r. 1093-1112)
 Tareixa de León, rexente na menoridade do fillo (r. 1112 - 1128), co título de regina («raíña»)
 Afonso Henriques, Conde de Portucale e despois primeiro Rei de Portugal (r. 1112 - 1139)

 Primeira Dinastía – de Borgoña ou Afonsina 
Estandarte dos reis da I Dinastía|centro|100px
Casa reinante: Borgoña

 #  Nome    Inicio do goberno  Fin do goberno  Cognome(s)  Notas 1  Afonso I 50px 27 de xullo de 1139  6 de decembro de 1185  O ConquistadorO FundadorO Grande  Tamén chamado Afonso Henriques (Afonso, fillo de Henrique; aquí radica a designación que os musulmáns lle atribuíran, ‘‘Ibn-Arrik’‘ - «fillo de Henrique»). 2  Sancho I 50px 6 de decembro de 1185  27 de marzo de 1211  O Poboador  3  Afonso II 50px 27 de marzo de 1211  25 de marzo de 1223  O GordoO CrasoO GafoO Lexislador  4  Sancho II 50px 25 de marzo de 1223  1247  O CapeloO PioO Piedoso  Deposto polo papaInocencio IV no I Concilio de Lión, en 1245, so a acusación de «rex innutilis», viría a abdicar en 1247, exiliándose en Toledo, e indo a falecer pouco tempo despois, a inicios de 1248. 5  Afonso III  3 de xaneiro de 1248  16 de febreiro de 1279  O Boloñés  Rexente de Portugal, so o título de Procurador e Defensor do Reino, desde 21 de setembro de 1245, até á data da morte do irmán, cando asume plenamente a realeza. 6  Dinis I 50px 16 de febreiro de 1279  7 de xaneiro de 1325  O LabradorO Rei-AgricultorO Rei-PoetaO Rei Trobador   7  Afonso IV 50px 7 de xaneiro de 1325  28 de maio de 1357  O Bravo   8  Pedro I 50px 28 de maio de 1357  18 de xaneiro de 1367  O XusticeiroO CruelO CruO VingativoO Até-á-Fin-do-Mundo Apaixonado  9  Fernando I 50px 18 de xaneiro de 1367  22 de outubro de 1383  O FermosoO BeloO InconstanteO Inconsciente   10  Beatriz I 50px 22 de outubro de 1383  6 de abril de 1385   (ver nota Raíña de iure e de facto (era a única herdeira lexítima do trono deixado pola morte de Fernando I), Beatriz, casada con Xoán I de Castela, aclamouse raíña do Reino, exercendo a rexencia no seu nome, durante case dous anos, a raíña-viúva, a súa mai Lionor Teles de Meneses; o seu marido Xoán de Castela acrecentou mesmo o señorío dos Reinos de Portugal e Algarve aos seus títulos, e mandou acuñar moedas coas armas de León e Castela partidas coas de Portugal. Con todo, desde o inicio do reinado, varias vilas e cidades do reino comezaron a se sublevar, temendo a perda da independencia, vindo paulatinamente a engrosar o partido que se foi constituíndo á roda do Mestre de Avis. Coa subida ao trono do Mestre de Avis, despois das Cortes de Coimbra de 1385, a historiografía oficial pasou a negar a realeza de Beatriz e até, nalgúns casos extremos, a negar ser filla biolóxica de Fernando, por forma a refutar o feito de ter sido raíña de Portugal.)

 Interregno (1383 - 1385) 
Designación dada pola historiografía oficial ao período que media a morte de Fernando e a ascensión ao trono do seu medio-irmán, o Mestre de Avis Xoán, e que comprende as rexencias de Lionor Teles de Meneses e do propio Mestre de Avis.

 #  Nome   Inicio do goberno  Fin do goberno  Notas   Lionor Teles de Meneses 50px 22 de outubro de 1383  16 de decembro de 1383  Exerce a rexencia en nome da súa filla Beatriz  Xoán, Mestre de Avis 50px16 de decembro de 1383   6 de abril de 1385 

 Segunda Dinastía – de Avis ou Xoanina 
Estandarte de D.João I|centro|100px
Casa reinante: Avis

 #  Nome    Inicio do goberno  Fin do goberno  Cognome(s)  Notas 11  Xoán I 50px 6 de abril de 1385  14 de agosto de 1433  O De Boa MemoriaO BoO Grande   12  Duarte I 50px 14 de agosto de 1433  9 de setembro de 1438  O ElocuenteO Rei-Filósofo   13  Afonso V 50px 9 de setembro de 1438  11 de novembro de 1477  O Africano  Abdica en favor do fillo, que asumía xa as funcións de rexente do Reino. 14  Xoán II 50px 11 de novembro de 1477  15 de novembro de 1477  O Príncipe PerfectoO Tirano  É aclamado rei nas Cortes de Santarén de 1477; abdica ao regresar ao Reino o seu pai. 13  Afonso V 50px 15 de novembro de 1477  28 de agosto de 1481  O Africano  Reasume a realeza. 14  Xoán II 50px 28 de agosto de 1481  25 de outubro de 1495  O Príncipe PerfectoO Tirano 

Casa reinante: Avis-Bexa
Estandarte de Manuel I|centro|100px

 #  Nome    Inicio do goberno  Fin do goberno  Cognome(s)  Notas 15  Manuel I 50px 25 de outubro de 1495  13 de decembro de 1521  O VenturosoO BenaventuradoO Afortunado  (ver notaPor mor da morte de Xoán II sen fillos lexítimos (o príncipe Afonso falecera en condicións tráxicas nunca completamente esclarecidas en 1491), nin irmáns sobreviventes (a infanta Santa Xoana, a súa irmá, falecera en 1490), non obstante tentou lexitimar o seu bastardo, o infante Xurxo de Lencastre, futuro Duque de Coimbra, a Coroa Portuguesa acabou por pasar para o seu curmán e cuñado Manuel, Duque de Bexa, o cal era fillo de Fernando, Duque de Viseu (irmán do rei Afonso V), e de Beatriz (filla do infante Xoán, o penúltimo dos membros da Ínclita Xeración). Así, aínda que polo lado do pai fose neto do rei Duarte, e polo lado da mai, bisneto de Xoán I, o feito de non ser herdeiro directo, mais si colateral, leva a que xurdisen, á súa vez, referencias a unha quebra na dinastía de Avis ao nivel da casa reinante, considerándose inaugurada así a Casa de Avis-Bexa (en homenaxe ao ducado no cal fora investido por Xoán II, e que marca a data da súa aclamación, en 1495), a cal se mantería no poder até a fin da dinastía, en 1580.) 16  Xoán III 50px 13 de decembro de 1521  11 de xuño de 1557  O PiadosoO Pío  17  Sebastián I 50px 11 de xuño de 1557  27 de agosto de 1578  O DesexadoO EncubertoO Adormecido  18  Henrique I 50px 27 de agosto de 1578  31 de xaneiro de 1580  O CastoO Cardeal-ReiO Evorense/O de Évora  #  Consello de Gobernadoresdo Reino dePortugal   31 de xaneiro de 1580  24 de xullo de 1580    19  Antonio I 50px 24 de xullo de 1580  25 de agosto de 1580(en Portugal Continental)1583 (na illa Terceira)  O Prior do CratoO DeterminadoO LoitadorO Independentista  (ver notaAntonio I foi rei de Portugal desde 19 de xuño de 1580, data da súa formal aclamación ao trono en Santarém, até á derrota na batalla de Alcántara, a 25 de agosto seguinte. Continuou a reinar no entanto "de iure" a partir do estranxeiro, e reinou "de facto" até 1583 no territorio azoriano, onde proseguiu a guerra ao invasor. A historiografía oficial negoulle a condición de rei (por ser tido como fillo bastardo e cristián novo, o que non é verdade, pois era real a Lexitimidade de Antonio), tanto so os Filipes, como tamén so os Braganzas. Débese a unha obra do profesor Joaquim Veríssimo Serrão a rehabilitación da súa figura, que debe así figurar no número dos reis de Portugal, posto malia a brevidade do seu reinado.)

 Terceira Dinastía – Filipina, de Habsburgo ou dos Austrias 
centro|100 px
Casa reinante: Habsburgo (ou Casa dos Austria)

Os soberanos desta dinastía foron tamén reis de Castela, Países Baixos, Nápoles, Sicilia, León, Aragón, Valencia, Galicia, Navarra, Granada, duques da Borgoña etc., títulos xenericamente reunidos baixo a designación de Reis de España.

 #  Nome    Inicio do goberno  Fin do goberno  Cognome(s)  Notas 20  Filipe I 50px 1581  13 de setembro de 1598  O Prudente  tamén Filipe II en España (1556-1598) (ver notaFilipe II comezou logo a exercer o seu poder aínda en 1580, malia que apenas parcialmente, pois aínda non dominaba todo o territorio; só en 1581, coas Cortes de Tomar, tornouse Rei de Portugal de iure, e apenas en 1583 conseguiu abafar todos os puntos que aínda eran afectos ao Prior do Crato.) 21  Filipe II 50px 13 de setembro de 1598  31 de marzo de 1621  O PíoO Piadoso  Filipe III en España (1598-1621)  22  Filipe III 50px 31 de marzo de 1621  1 de decembro de 1640  O Grande  Filipe IV en España (1621-1665) 
Durante este período de sesenta anos, os reis fixéronse representar en Portugal por un vicerrei ou un corpo de gobernadores - véxase a lista de vicerreis durante a dinastía filipina.

Á revolta do 1 de decembro de 1640 seguiuse a Guerra da Aclamación, despois chamada, pola historiografía romántica do século XIX, como Guerra da Restauración.

 Cuarta Dinastía – de Braganza ou Brigantina 
Bandeira da Restauración (1640)|centro|150px
Casa reinante: Braganza

 #  Nome    Inicio do goberno  Fin do goberno  Cognome(s)  Notas 23  Xoán IV50px 15 de decembro de 1640  6 de novembro de 1656  O RestauradorO Afortunado   24  Afonso VI 50px 6 de novembro de 1656  12 de setembro de 1683  O Vitorioso  Rexencias de Luísa de Gusmán (6 de novembro de 1656 – 23 de xuño de 1662) e do Infante Pedro (23 de novembro de 1668 – 12 de setembro de 1683) 25  Pedro II 50px 12 de setembro de 1683  9 de decembro de 1706  O Pacífico  Rexente durante a incapacidade do irmán 26  Xoán V 50px 6 de decembro de 1706  31 de xullo de 1750  O MagnánimoO MagníficoO Rei-Sol PortuguésO Freirático  27  Xosé I 50px 31 de xullo de 1750  24 de febreiro de 1777  O Reformador  28  María I 50px 24 de febreiro de 1777  20 de marzo de 1816 A Piadosa (en Portugal)A Louca (no Brasil)  Rexencia do Príncipe Xoán (despacho gobernativo: 1792 – 1799; rexente: 15 de xullo de 1799 – 20 de marzo de 1816)  #  Pedro III 50px 24 de febreiro de 1777  5 de marzo de 1786  O CapacidonioO SacristánO Edificador Rei-consorte de María I 29  Xoán VI 50px 20 de marzo de 1816  10 de marzo de 1826  O Clemente  Rexente de Portugal 1792-1799; Príncípe rexente de Portugal e Algarves 1799-1808; Príncípe rexente de Portugal, Brasil e Algarves (1808-1816; Rei do Reino Unido de Portugal, Brasil e Algarves (1816-1825); Rei de Portugal e dos Algarves e Imperador Titular do Brasil (1825-1826) 30  Pedro IV 50px 26 de abril de 1826  2 de maio de 1826  O Rei-SoldadoO Rei-ImperadorO Libertador  Tamén Emperador do Brasil (1 de decembro de 1822 – 7 de abril de 1831); rexente de Portugal (1831 – 1834) 31  María II  2 de maio de 1826  11 de xullo de 1828  A EducadoraA Boa-Mai   32  Miguel I 50px 11 de xullo de 1828  26 de maio de 1834  O Rei AbsolutoO AbsolutistaO TradicionalistaO Usurpador  Rexente en nome de María II (2 de maio de 1826 – 11 de xullo de 1828) 31  María II 50px 20 de setembro de 1834  15 de novembro de 1853  A EducadoraA Boa-Mai  Rexencia do pai Pedro (1831 – 1834) #  Fernando II 50px 16 de setembro de 1837  15 de novembro de 1853  O Rei-Artista  Rei-consorte de María II; oriúndo da familia de Saxe-CobúrgoGotha(ver notaEsta alegada mudanza de nome na Dinastía de Braganza, reinante en Portugal, por morte de María II, para Bragança-Saxe-Cobúrgo-Gotha (ou máis correctamente, Bragança-Wettin), non é de todo recoñecida pola historiografía portuguesa, sendo antes unha creación das historiografías estranxeiras (sobre todo a francesa, que non recoñece a sucesión por vía feminina, logrando así aplicar á dinastía reinante en Portugal o nome dinástico do rei consorte). Porén, aínda que a liña de sucesión proseguiu en liña recta, polo casamento da raíña María II cun príncipe estranxeiro (Fernando II de Saxe-Cobúrgo-Gotha), tería cesado na Casa Real portuguesa a varonía de Afonso Henriques, mantida ao longo de sete séculos (nótese que a outra raíña portuguesa, María I, casara co tío Pedro III, polo que se mantivo o sangue do primeiro rei de Portugal), tendo entón pasado a correr o sangue da casa de Wettin nas veas dos Braganza. Con todo, en Portugal sempre as mulleres puideron transmitir o nome, ben como o patrimonio, na falta de herdeiro home na familia. Isto leva a encontrarse por veces escrito, entre historiadores estranxeiros, a existencia dunha quinta dinastía en Portugal - unha división aparentemente artificial dentro da última dinastía real portuguesa, gobernada pola suposta casa de Bragança-Wettin, a cal comprendería os reis entre Pedro V e Manuel II. Para todos os efectos, considérase máis válida a división tradicional en catro dinastías, dado a legalidade da designación de dinastía de Braganza, única utilizada, e determinada pola Casa Real e pola xeneralidade das persoas, até 1910 e despois desa data.) 33  Pedro V 50px 15 de novembro de 1853  11 de novembro de 1861  O EsperanzadoO Ben-AmadoO Moi Amado  Rexencia do pai Fernando (15 de novembro de 1853 - 16 de setembro de 1855) 34  Lois I 50px 11 de novembro de 1861  19 de outubro de 1889  O PopularO Bon   35  Carlos I 50px 19 de outubro de 1889  1 de febreiro de 1908  O DiplomáticoO MartirizadoO MártirO OceanógrafoO Rei-Pintor  36  Lois II 50px 1 de febreiro de 1908  1 de febreiro de 1908  O Príncipe Real  (ver notaLois Filipe, Príncipe Real de Portugal, aínda que sobrevivise escasos minutos ao seu pai, foi chamado, por algúns estranxeiros, de Lois II); geralmente non é nunca considerado como rei de Portugal, pois en Portugal só eran considerados reis "de iure" os príncipes após xuraren os foros, liberdades e garantías no acto da súa aclamación ao trono (até 1834), ou de xuraren a Constitución (despois daquela data), en sesión solemne e plenaria das Cortes. Desta forma, o trono recaeu de inmediato no seu irmán máis novo, Manuel II, logo de ser xuramentado.) 37  Manuel II 50px 1 de febreiro de 1908  5 de outubro de 1910  O PatriotaO DesventuradoO EstudosoO Rei-Saudade  Implantación da República

(*) Todos estes reis foron tamén soberanos do reino do Algarve, a partir de Afonso III; antes del, Sancho I usou ese título (ou o alternativo rei de Silves) entre 1189 e 1191.

 Titulatura rexia 
Ao longo da historia, o título oficial dos Reis de Portugal foi alterándose. Os Reis de Portugal tiveron os seguintes títulos:

PeríodoTítuloUsado porMotivo1140–1189Pola Graza de Deus, Rei dos Portugueses(Dei Gratiae, Rex Portugalensium)<small>Afonso Henriques, Sancho I1189–1191Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e de Silves<small>Sancho I<small>Tomada de Silves (1189)1191–1249Pola Graza de Deus, Rei de Portugal(Dei Gratiae, Rex Portugaliae)<small>Sancho I, Afonso II, Sancho II, Afonso III<small>Perda de Silves, retomada polos Almóadas (1191)1249–1369Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarve(Dei Gratiae, Rex Portugaliae & Algarbii)<small>Afonso III, Dinis, Afonso IV, Pedro I, Fernando I<small>Conquista definitiva do Algarve (1249)1369–1371Pola Graza de Deus, Rei de Castela, de León, de Portugal, de Toledo, de Galiza, de Sevilla, de Córdoba, de Murcia, de Xaén, do Algarve, de Alxeciras e Señor de Molina<small>Fernando I<small>Pretensión de Fernando á Coroa de Castela1371–1383Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarve<small>Fernando I<small>Renuncia aos títulos castellanos despois da Paz de Alcoutín (1371)1383–1385Pola Graza de Deus, Raíña de Castela, de León, de Portugal, de Toledo, de Galiza, de Sevilla, de Córdoba, de Murcia, de Xaén, do Algarve, de Alxeciras e Señora da Biscaia<small>Beatriz I e Xoán I de Castela<small>Pretensión de Beatriz á Coroa de Portugal1385–1415Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarve<small>Xoán I<small>Renuncia aos títulos castellanos despois da derrota de Xoán I de Castela na Batalla de Alxubarrota (1385)1415–1458Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarve, e Señor de Ceuta<small>Xoán I, Duarte, Afonso V<small>Conquista de Ceuta (1415)1458–1471Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarve, e Señor de Ceuta e de Alcácer en África<small>Afonso V<small>Conquista de Alcácer Ceguer (1458)1471–1475Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África<small>Afonso V<small>Conquista de Arcila e Tánxer (1471) e elevación do señorío do Norte de África á condición de Reino d'Alén-Mar1475–1479Pola Graza de Deus, Rei de Castela, de León, de Portugal, de Toledo, de Galiza, de Sevilla, de Córdoba, de Xaén, de Murcia, dos Algarves d'Aquén e d'Alén Mar en África, de Xibraltar, de Alxeciras, e Señor da Biscaia e de Molina<small>Afonso V<small>Pretensión de Afonso V á Coroa de Castela, polo seu casamento con Xoana de Castela1479–1485Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África<small>Afonso V, Xoán II<small>Renuncia aos títulos castellanos despois da Paz das Alcáçovas-Toledo1485–1499Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África, e Señor da Guiné<small>Xoán II, Manuel I<small>Creación do señorío da Guiné abranguendo as posesións portuguesas que se estendían polo Golfo da Guiné1499–1580Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África, Señor da Guiné e da Conquista, Navegación e Comercio da Etiopía, Arabia, Persia e India etc.<small>Manuel I, Xoán III, Sebastián, Henrique, Antonio<small>Despois do regreso de Vasco da Gama da India, en 1499, o título rexio reformúlase e atinxe a súa plenitude1580–1640Pola Graza de Deus, Rei de Castela, de León, de Aragón, das Dúas Sicilias, de Xerusalén, de Portugal, de Navarra, de Granada, de Toledo, de Valencia, de Galiza, de Mallorca, de Sevilla, da Sardeña, de Córdoba, da Córsega, de Murcia, de Xaén, dos Algarves, de Alxeciras, de Xibraltar, das Illas de Canaria, das indias Orientais e Occidentais, Illas e Terra Firme do Mar-Océano, Conde de Barcelona, Señor da Biscaia e de Molina, Duque de Atenas e de Neopatria, Conde de Rosellón e da Sardeña, Marqués de Oristano e de Gociano, Arquiduque de Austria, Duque da Borgoña, do Brabante e de Milón, Conde de Habsburgo, da Flandres e do Tirol etc.<small>Filipe I, Filipe II, Filipe III<small>Co dominio filipino, xúntanse os demais títulos dos Austrias á titulatura portuguesa1640–1815Pola Graza de Deus, Rei (ou Raíña) de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África, Señor(a) da Guiné e da Conquista, Navegación e Comercio da Etiopía, Arabia, Persia e India etc.<small>Xoán IV, Afonso VI, Pedro II, Xoán V, Xosé I, María I (con Pedro III)<small>Coa Restauración da Independencia (1640), regresase ao vello estilo adoptado por Manuel I1815–1825Pola Graza de Deus, Rei (ou Raíña) do Reino Unido de Portugal, Brasil e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África, Señor(a) da Guiné e da Conquista, Navegación e Comercio da Etiopía, Arabia, Persia e India etc.<small>María I, Xoán VI<small>O Brasil elévase a Reino dentro do Imperio Portugués (1815)1825–1910Pola Graza de Deus, Rei (ou Raíña) de Portugal e dos Algarves, d'Aquén e d'Alén-Mar en África, Señor(a) da Guiné e da Conquista, Navegación e Comercio da Etiopía, Arabia, Persia e India etc.<small>Xoán VI, Pedro IV, Miguel I, María II (con Fernando II), Pedro V, Lois I, Carlos I, Manuel II<small>Despois do recoñecemento da independencia do Imperio do Brasil por Xoán VI (1825), retórnase á fórmula anterior, que existirá até á fin da Monarquía

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Historia de Portugal
 Reino de Portugal
 Condado Portucalense
 Ducado de Braganza
 Lista de monarcas de Francia

Categoría:Listas de monarcas
*