Educación

miniatura|300px|Índice de educación
Educación (do latín educare, "guiar", e educere, "extraer") pode definirse como:

 Proceso bidireccional polo que se transmiten coñecementos, valores, xeitos e formas de actuar. Prodúcese a través da palabra, a imaxe etc., estando presente en todas as accións, sentimentos e actitudes humanas, e sendo a imitación moitas veces un fenomenal instrumento educativo.
 Proceso de inculcación e asimilación cultural, moral e de conduta. Así, a través da educación, as novas xeracións asimilan e aprenden os coñecementos, normas de conduta, xeitos de ser e formas de ver o mundo de xeracións anteriores, creando ademais outros novos.
 Proceso de socialización dos individuos dunha sociedade.

Tamén se chama educación ó resultado deste proceso, que se materializa na serie de habilidades, coñecementos, actitudes e valores adquiridos.

A educación é a transmisión de coñecementos, habilidades e trazos de carácter. A súa definición exacta é controvertida e existen desacordos sobre cales son os obxectivos da educación e ata que punto a educación diferénciase do adoutrinamento por fomentar o pensamento crítico. Estes desacordos afectan á forma de identificar, medir e mellorar as formas de educación. O termo "educación" tamén pode referirse aos estados mentais e calidades das persoas educadas e ao ámbito académico que estuda os fenómenos educativos.

A educación pode ter lugar en contextos formais ou informais. A educación formal ten lugar nun marco institucional complexo, como as escolas públicas. A educación non formal tamén está estruturada, pero ten lugar fora do sistema escolar formal. A educación informal é a aprendizaxe non estruturada a través de experiencias cotiás. A educación formal e a non formal divídense en niveis. Inclúen educación infantil, educación primaria, educación secundaria e logo a universidade ou instituto. Outras clasificacións céntranse no método de ensino, como a aprendizaxe centrada no profesor e a aprendizaxe centrada no alumno. As formas de educación tamén poden distinguirse por materias, como educación científica, educación lingüística e educación física.

A educación socializa aos nenos na sociedade mediante o ensino de valores culturais e normas. Dótaos das habilidades necesarias para converterse en membros produtivos da sociedade. Deste xeito, estimula o crecemento económico e aumenta a concienciación sobre problemas globais. As institucións organizadas inflúen en moitos aspectos da educación. Por exemplo, os gobernos establecen políticas educativas para determinar cando se imparten as clases, que se ensina e quen pode ou debe asistir. As organizacións internacionais, como a UNESCO, influíron na promoción da educación primaria para todos os nenos.

Son moitos os factores que inflúen no éxito da educación. Os factores psicolóxicos inclúen a motivación, a intelixencia e a personalidade. Os factores sociais, como o status socioeconómico, a etnia e o xénero, adoitan estar relacionados coa discriminación. Outros factores son o acceso á tecnoloxía educativa, a calidade do profesorado e a participación dos pais.

O principal campo que investiga a educación denomínase ciencias da educación. Examina que é a educación, que obxectivos e efectos ten e como mellorala. Os estudos educativos teñen moitos subcampos, como a filosofía da educación, a psicoloxía da educación, a socioloxía da educación, a economía da educación e a educación comparada. Tamén a trata a historia da educación. Na prehistoria, a educación dábase de maneira informal a través da comunicación oral e a imitación. Co auxe das civilizacións antigas, inventouse a escritura, e a cantidade de coñecementos creceu. Isto provocou un cambio da educación informal á formal. Ao principio, a educación formal estaba ao alcance principalmente das elites e dos grupos relixiosos. A invención da imprenta no século XV fixo que os libros estivesen máis ao alcance de todos. Isto aumentou a alfabetización xeral. A partir dos séculos XVIII e XIX, a educación pública adquiriu maior importancia. Isto levou ao proceso mundial de poñer a educación primaria ao dispor de todos, gratis, e obrigatoria ata certa idade.

O proceso educativo pódese dar a través da investigación, o debate, a narración de contos, a discusión, o ensino, o exemplo e a formación en xeral. A educación non só se produce a través da palabra; pode estar presente en toda experiencia. Xeralmente, a educación levase a cabo baixo a dirección das figuras de autoridade: os pais, os educadores (profesores ou mestres), pero os estudantes tamén poden educarse a si mesmos nun proceso chamado aprendizaxe autodidacta. O conxunto de persoas que teñen un protagonismo activo na educación reciben o nome de Comunidade Educativa. Calquera experiencia que teña un efecto formativo na forma en que un pensa, sente ou actúa pode considerarse educativa.

Ao concluír a formación expídese un comprobante ou certificado de estudos, que permite acceder a un nivel máis avanzado. Existe unha educación coñecida como non formal (non escolarizada) pola que, a diferenza da formal, non se recibe un certificado que permita acceder a un novo nivel educativo ao terminar a formación; normalmente, os lugares que ofrecen a educación non formal, son os centros comunitarios, institucións privadas ou organizacións civís, pero principalmente adóitase dar na familia ou contornas non institucionalizadas, como mesmo pode ser Internet.

O dereito á educación foi recoñecido por moitos gobernos. A nivel global, o artigo13 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais de 1966 das Nacións Unidas recoñece o dereito de toda persoa á educación.ICESCR, Artículo 13.1. Aínda que na maioría dos lugares ata unha certa idade a educación sexa obrigatoria, ás veces a asistencia á escola non o é, e unha minoría dos pais elixen a escolarización en casa, ás veces, coa axuda da educación en liña.

 Etimoloxía 
Etimoloxicamente, a palabra «educación» procede do latín ēducātiō de ēdūcō ("educo, adestro") que está relacionado con homónimo ēdūcō ("Levo adiante, saco") de ē- ("de, fóra de") e dūcō ("conduzo, guío").«educate» Etymonline.com. Consultado o 21 de outubro de 2011. 

Así mesmo, o vocábulo educación, ten polo menos dous étimos latinos: ēdūcere e ēdūcāre, sendo o segundo derivado do primeiro; o importante é que ēdūcere etimoloxicamente significa promover o desenvolvemento (intelectual e cultural) do educando, é dicir desenvolver as potencialidades psíquicas e cognitivas propias do educando dende o seu intelecto e o seu coñecemento facendo activo o educando neste proceso.
 Definicións
O termo "educación" deriva das palabras latinas , que significa "educar, criar, formar" en relación coa mente, e , que significa "sacar, levar adiante" en referencia ao nivel corporal. A definición de educación foi explorada por teóricos de diversos campos. Moitos coinciden en que a educación é unha actividade orientada á consecución de obxectivos como a transmisión de coñecementos, habilidades e trazos de carácter. Con todo, existe un amplo debate sobre a súa natureza exacta máis aló destas características xerais. Un dos enfoques consiste en considerar a educación como un proceso que ten lugar durante acontecementos educativos como a escolarización, o ensino e a aprendizaxe. Outra perspectiva entende a educación non como un proceso, senón como o produto resultante deste proceso. Fai fincapé nos estados mentais e as disposicións das persoas educadas. Ademais, o termo tamén pode referirse ao campo académico que estuda os métodos, procesos e institucións sociais implicados no ensino e a aprendizaxe. Ter unha idea clara do que significa o termo é importante para identificar correctamente os fenómenos educativos. Tamén importa á hora de tentar medilos ou melloralos. 

Algúns teóricos proporcionan definicións precisas identificando as características específicas que son exclusivas de todas as formas de educación. O teórico da educación R. S. Peters, por exemplo, esboza tres características esenciais da educación:

 Ocúpase da transmisión do coñecemento e a comprensión. 
 Esta transmisión merece a pena. 
 Realízase dunha maneira moralmente adecuada e en sintonía cos intereses do alumno.

Estas definicións tan precisas a miúdo conseguen caracterizar as formas máis típicas de educación. Pero son criticadas porque existen contraexemplos. Este problema pode evitarse ofrecendo definicións menos precisas baseadas no parecido familiar. Isto significa que todas as formas de educación son similares entre si. Pero non teñen por que compartir unha conxunto de trazos esenciais que todas elas teñan en común. Segundo unha opinión, o termo "educación" depende do contexto. Isto significa que o seu significado varía en función da situación na que se utilice..

Existe desacordo na literatura académica sobre se a educación é un concepto evaluativo. As Definicións grosas de educación así o afirman. Afirman que forma parte da natureza da educación que esta sexa beneficiosa para o estudante ou que conduza a algún tipo de mellora. As distintas definicións grosas discrepan en canto ao tipo de mellora. Contrastan coas definicións finas, que ofrecen unha explicación neutral da educación desde o punto de vista dos valores. Unha distinción estreitamente relacionada é a que existe entre as concepcións "descritivas" e "prescritivas" da educación. As concepcións descritivas refírense ao uso real do termo por parte dos falantes habituais. As concepcións prescritivas expresan que é unha boa educación ou como debe practicarse. Unha distinción estreitamente relacionada é a que existe entre as concepcións "descritivas" e "prescritivas" da educación. As concepcións descritivas refírense ao uso real do termo por parte dos falantes habituais. As concepcións prescritivas expresan que é unha boa educación ou como debe practicarse. Algúns se centran en obxectivos epistémicos, como o coñecemento e a comprensión. Outros fan máis fincapé no desenvolvemento de habilidades, como a racionalidade e o pensamento crítico, e de trazos de carácter, como a amabilidade e a honradez.

Un enfoque consiste en centrarse nun único obxectivo global da educación e considerar os obxectivos máis específicos como medios para alcanzalo. Segundo unha suxestión, a socialización é o obxectivo da educación. Realízase transmitindo o coñecemento acumulado dunha xeración á seguinte. Este proceso axuda ao alumno para desenvolverse na sociedade como un cidadán normal. En cambio, as definicións máis centradas na persoa céntranse no benestar do alumno. Para eles, a educación é un proceso que lles axuda a levar unha boa vida ou a vida que desexan levar. Varios estudosos subliñan o papel do pensamento crítico para distinguir a educación do adoutrinamento. Afirman que o mero adoutrinamento só está interesado en inculcar crenzas ao alumno, independentemente de que sexan racionais. A educación, pola contra, tamén fomenta a capacidade racional de reflexionar críticamente sobre esas crenzas e cuestionalas, segundo esta postura. Con todo, non está universalmente aceptado que estes dous fenómenos poidan distinguirse claramente. Unha das razóns desta opinión é que algunhas formas de adoctrinamiento poden ser necesarias nas primeiras etapas da educación cando a mente do neno aínda non está suficientemente desenvolvida.

A educación pode caracterizarse desde a perspectiva do profesor ou do alumno. As definicións centradas no profesor céntranse na perspectiva e o papel do profesor. Tenden a ver a educación como a transmisión de coñecementos e habilidades dunha maneira moralmente apropiada. As definicións centradas no alumno analizan a educación desde a implicación do alumno no proceso de aprendizaxe. Poden definila como un proceso que transforma e enriquece a súa experiencia posterior. Tamén son posibles definicións que teñan en conta ambas as perspectivas. Isto pode adoptar a forma de describir o proceso como a experiencia compartida dun mundo común. Na experiencia compartida descóbrense diferentes aspectos do mundo e expóñense e resolvense problemas.
 Tipos 
Existen varias clasificacións da educación. Unha delas depende do marco institucional e distingue entre educación formal, non formal e informal. Outra clasificación implica diferentes niveis de educación baseados en factores como a idade do estudante e a complexidade do contido. Outras categorías céntranse no tema, o método de ensino, o medio utilizado e o financiamento.
 Educación formal, non formal e informal 

A división máis común dase entre educación formal, non formal e educación informal. 


 }} A educación formal prodúcese dentro dun marco institucional estruturado, normalmente cunha orde cronolóxica e xerárquica. O sistema escolar moderno organiza as clases en función da idade e o progreso do alumno, desde a escola primaria até a universidade. A educación formal adoita estar supervisada e regulada polo goberno e a miúdo é obrigatoria até certa idade. 
 }}

A educación non formal e informal prodúcese fóra do sistema escolar formal, e a educación non formal serve de termo medio. Do mesmo xeito que a educación formal, a non formal é organizada, sistemática e persegue un obxectivo claro, como se observa en actividades como clases particulares, clases de ximnasia e participación no movemento escultismo. 


 }} A educación informal, pola súa banda, prodúcese de forma non sistemática a través de experiencias cotiás e da exposición á contorna. A diferenza da educación formal e non formal, non adoita haber unha figura de autoridade designada responsable do ensino. A educación informal desenvólvese en diversas contornas e situacións ao longo da vida, a miúdo de forma espontánea, como os nenos que aprenden a súa primeira lingua dos seus pais ou as persoas que dominan as habilidades culinarias preparando un prato xuntos. 
 }}

Algúns teóricos diferencian os tres tipos en función da contorna da aprendizaxe: a educación formal ten lugar dentro das escolas, a educación non formal ten lugar en contornas non frecuentadas habitualmente, como os museos, e a educación informal desenvólvese no contexto das rutinas cotiás. Ademais, hai disparidades na fonte de motivación. A educación formal tende a estar impulsada por unha motivación extrínseca, impulsada por recompensas externas. Pola
contra, na educación non formal e informal adoita prevalecer a motivación intrínseca, derivada do goce do proceso da aprendizaxe. Aínda que a diferenciación entre os tres tipos adoita ser clara, certas formas de educación poden non encaixar claramente nunha soa categoría.  }}

Nas culturas primitivas, a educación impartíase principalmente de maneira informal, sen apenas distinción entre as actividades educativas e outras tarefas cotiás. No seu lugar, toda a contorna servía de aula e os adultos adoitaban asumir o papel de educadores. Con todo, a educación informal a miúdo resulta insuficiente para transmitir grandes cantidades de coñecementos. Para paliar esta limitación, adoitan ser necesarias contornas educativas formais e instrutores cualificados. Esta necesidade contribuíu á crecente importancia da educación formal ao longo da historia. Co tempo, a educación formal deu lugar a un cambio cara a experiencias e temas de aprendizaxe máis abstractos, afastándose da vida cotiá. Fíxose maior fincapé na comprensión de principios e conceptos xerais, en lugar de limitarse a observar e imitar comportamentos específicos.   }}
 Niveis 
miniatura|upright|alt=Foto dunha clase de xardín de infancia en Xapón|Nenos nun xardín de infancia xaponés.
Os tipos de educación adoitan clasificarse en diferentes niveis ou etapas. Un marco influente é a Clasificación Internacional Normalizada da Educación, mantida pola Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO). Esta clasificación abarca tanto a educación formal como a non formal e distingue os niveis en función de factores como a idade dos alumnos, a duración da aprendizaxe e a complexidade dos contidos impartidos. Outros criterios adicionais son os requisitos de acceso, a cualificación do profesorado e os resultados previstos ao completar con éxito os estudos. Os niveis agrúpanse en educación infantil (nivel 0), educación primaria (nivel 1), educación secundaria (niveis 2-3), educación postsecundaria non terciaria (nivel 4) e educación superior (niveis 5-8).   }}

A educación infantil, tamén coñecida como educación preescolar, abarca o período comprendido entre o nacemento e o inicio da educación primaria. Está deseñada para facilitar o desenvolvemento integral do neno, abordando aspectos físicos, mentais e sociais. A educación infantil é fundamental para fomentar a socialización e o desenvolvemento da personalidade, á vez que imparte habilidades fundamentais para a comunicación, a aprendizaxe e a resolución de problemas. O seu obxectivo xeral é preparar aos nenos para a transición á educación primaria.   Aínda que a educación preescolar adoita ser opcional, nalgúns países, como o Brasil, é obrigatoria a partir dos catro anos.
miniatura|upright|alt=Foto dunha escola infantil en Etiopía|Aula dunha escola de primaria en Etiopía.

A educación primaria (ou elemental) adoita comezar entre o cinco e os sete anos e ten unha duración de catro a sete anos. Non ten requisitos de acceso adicionais e o seu obxectivo é impartir habilidades fundamentais en lectura, escritura e matemáticas. Ademais, proporciona coñecementos esenciais en materias como historia, xeografía, ciencia, música e arte. Outro dos seus obxectivos é facilitar o desenvolvemento persoal.   }} Na actualidade, a educación primaria é obrigatoria en case todos os países, e máis do 90 % dos nenos en idade de asistir á escola primaria en todo o mundo asisten a estes centros.

A educación secundaria é a continuación da educación primaria e adoita abarcar as idades comprendidas entre os 12 e os 18 anos. Normalmente divídese en educación secundaria inferior (como o bacharelato ) e educación secundaria superior (como a universidade, a escola secundaria superior dependendo do país). A educación secundaria inferior adoita requirir a finalización da escola primaria como requisito previo para o seu acceso. O seu obxectivo é ampliar e profundar os resultados da aprendizaxe, cunha maior énfase nos plans de estudo específicos de cada materia, e os profesores adoitan especializarse nunha ou varias materias concretas. Un dos seus obxectivos é familiarizar aos alumnos cos conceptos teóricos fundamentais de diversas materias, sentando así unha base sólida para a aprendizaxe permanente. Nalgúns casos, tamén pode incorporar formas rudimentarias de formación profesional.  }} A educación secundaria inferior é obrigatoria en numerosos países da Asia Central e Oriental, Europa e América. Nalgúns países, representa a fase final da educación obrigatoria. Con todo, a educación secundaria inferior obrigatoria é menos común nos Estados árabes, na África subsahariana e na Asia meridional e occidental.  }}

 Historia 
A educación comezou na era prehistórica, na que os adultos adestraban os mozos nos coñecementos e habilidades consideradas necesarias na súa sociedade. Nas sociedades prealfabéticas isto logrouse tradicionalmente por vía oral, e por medio da imitación, tal como suxiren os estudos antropolóxicos. A través da narración de historias pasáronse coñecementos, valores e habilidades dunha xeración á seguinte. A medida que as culturas comezaron a estender o seu coñecemento alén das habilidades que se podían aprender facilmente a través da imitación, foise desenvolvendo a educación formal.

 Antigüidade 
miniatura| Nalanda, antigo centro de ensino superior
miniatura|esquerda|Academia de Platón, mosaico de Pompeii
miniatura|Matteo Ricci (esquerda) e Xu Guangqi (dereita) na edición chinesa dos Elementos de Euclides, publicada en 1607
Sábese que en Exipto, na época do Imperio Medio, existían escolas.

Platón fundou a Academia de Atenas, a primeira institución de educación superior en Europa. A cidade de Alexandría, en Exipto, fundada en 330 a. C., converteuse na sucesora de Atenas como centro intelectual da antiga Grecia. Alí, o matemático Euclides e o anatomista Herophilos construíu a gran Biblioteca de Alexandría e traduciu a Biblia hebrea ao grego.

Na China, Confucio (551-479 a. C.), do estado de Lu, foi o filósofo máis influente do país, e a súa perspectiva educativa continúa a influíar nas sociedades da China e de veciños como Corea, Xapón e Vietnam.

 Idade Media 
As civilizacións europeas sufriron un colapso de alfabetización e da organización despois da caída de Roma no ano 476.Geoffrey Blainey; A Very Short History of the World; Penguin Books, 2004 A partir dese momento, a Igrexa católica converteuse na única conservadora da erudición alfabetizada en Europa Occidental. A igrexa estableceu escolas catedralicias na Alta Idade Media como centros de educación superior. Algúns destes establecementos evolucionaron nas universidades. Durante a Alta Idade Media na catedral de Chartres realizou as súas operacións a influente Escola Catedral de Chartres.

As universidades medievais do mundo occidental animaron á liberdade de investigación e produciron unha gran variedade de eruditos e filósofos naturais, como Tomé de Aquino, da universidade de Nápoles, Robert Grosseteste da universidade de Oxford, primeiro expositor dun método sistemático de experimentación científica, e Alberte Magno, pioneiro da investigación de campo biolóxico. A universidade de Boloña está considerada a universidade máis antiga continuamente en funcionamento.

 Idade moderna e contemporánea 
A partir da recuperación do saber de Grecia e Roma que se produciu durante o Renacemento naceu o novo concepto educativo do humanismo ao longo do século XVI; o humanismo foi continuado durante o Barroco co disciplinarismo pedagóxico e tivo o seu colofón ilustrado no século XVIII.

Nos séculos XIX-XXI naceron os sistemas educativos actuais, inspirados no labor en Prusia de Juan Amos Comenius (a chamada educación prusiana), a maioría deles organizados e controlados polo Estado. A finais do século XX comezouse a estudar outro sistema educativo, a educación holística.

 O estudo da Educación dende diferentes perspectivas 
A educación é unha realidade complexa e multidimensional, que pode ser estudada dende perspectivas moi diferentes, cada unha das cales dá lugar a unha ciencia da educación:
 Filosofía da educación: é unha rama da filosofía que ten como obxecto de estudo a natureza do ser humano como suxeito de educación, así como das finalidades e obxectivos que orientan o proceso educativo. Ademais, tamén se fai cargo doutros contidos como as posibilidades e os límites da educación, a necesidade da educación, a interacción persoal entre docente e educando...
 Historia da educación: estuda o pensamento pedagóxico e a práctica educativa, e como ambas evolucionaron ao longo do tempo.
 Socioloxía da educación: estuda e analiza o contexto socio-cultural no que ten lugar o proceso educativo. Ocúpase das necesidades e das demandas que a sociedade presenta á escola en cada momento histórico. Estuda a escola como institución social e o tipo de relacións que se establecen entre a escola e a sociedade.
 Psicoloxía educativa: estuda os procesos de desenvolvemento e aprendizaxe dos individuos. En relación cos primeiros, analiza as características que definen cada un dos estadios polos que pasa o ser humano ao longo do seu desenvolvemento evolutivo. En relación cos procesos de aprendizaxe, estuda a natureza, condicións e teoría que regulan o proceso de aprendizaxe e se fai cargo do estudo das diferenzas individuais entre os individuos debidas á idade, o sexo, a personalidade etc.
 Teoría xeral da educación: esta é unha disciplina de carácter explicativo e normativo, que aspira a dar unha visión comprensiva e global do fenómeno, do proceso e da realidade educativa. Constrúese a partir das achegas parciais que lle proporcionan o restos das ciencias da educación, e a súa finalidade é evitar a excesiva fragmentación na que se pode caer ao estudar a realidade educativa.
 Organización escolar: aspira a elaborar unha teoría sobre a institución escolar, que é o seu obxecto de estudo. Analiza como deben disporse os elementos que forman a escola (recursos persoais, ambientais, materiais, organizativos, lexislativos), para que a educación dos alumnos discorra de forma axeitada.
 Orientación educativa: o seu obxecto de estudo son todos aqueles procesos de axuda que se poden proporcionar ao alumnado tanto a nivel persoal, académico ou profesional.
 Didáctica xeral: é unha ciencia da educación con carácter teórico-práctico que ten como obxecto de estudo o proceso de ensino-aprendizaxe como medio de instrución, formación e educación. De forma sintética, defínese como a ciencia que se dedica a estudar a teoría e a práctica do ensino.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

Bibliografía































 Outros artigos 
 Ensino
 Pedagoxía
 Didáctica
 Universidade
 Educación inclusiva

 Ligazóns externas 
 Botóns Portal galego de educación.
 Unesco (maio de 2006, reedición) CINE 1997. Clasificación Internacional Normalizada da Educación. ISBN 92-9189-037-5.
 Revista Educación XX1, Facultad de Educación, UNED 
 Táboa de sistemas educativos comparados por países

Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Ciencias sociais)
Categoría:Teoría da Educación