Xosé Ramón Freixeiro Mato

Xosé Ramón Freixeiro Mato, nado en Vilanova (Cances, Carballo) o 13 de outubro de 1951, foi profesor titular, primeiro,  despois catedrático (desde 2010) e profesor emérito na Facultade de Filoloxía da Universidade da Coruña na área de Filoloxía Galego-Portuguesa ata a súa xubilación en 2021.

 Traxectoria 
Despois dunha infancia como neno labrego, pasou por internados relixiosos en Allariz e Cambados, e examinouse por libre nun instituto da Coruña para obter o título de bacharelato superior. A seguir, estudou Maxisterio nesa mesma cidade e nela traballou como profesor de EXB nun colexio privado durante sete anos. Licenciouse posteriormente en Filoloxía Románica e Filoloxía Galego-Portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela. Doutorouse na Universidade da Coruña cunha tese sobre Antonio Noriega Varela. Foi profesor en institutos de ensino secundario da Coruña e Arteixo e obtivo a praza de catedrático de Lingua e Literatura galegas no ensino medio, cargo desempeñado na cidade herculina. Xa doutorado, accedeu en 1993 á praza docente na UDC.

 Obras 
 Ensaio 
 A cara oculta de Noriega Varela (1992). Santiago: Laiovento.
 Da montaña o corazón (1993). A Coruña: Fundación Caixa Galicia.
 Sebastián Martínez-Risco na cultura galega (1994). Santiago: Laiovento.
 Rafael Dieste: Vida, personalidade e obra (1995). Santiago: Laiovento
 Os diminutivos en galego (1996). Vigo: A Nosa Terra.
 Lingua galega: normalidade e conflito (1997). Santiago: Laiovento.
 Gramática da Lingua Galega (Volumes I-II-III e IV, 1998-2003. Vigo: A Nosa Terra.
 Manual de gramática galega (2001. Vigo: A Nosa Terra.
 Os marcadores discursivos: conectores contraargumentativos no galego escrito (2005). Universidade da Coruña).
 Lingua, nación e identidade (2006). Santiago: Laiovento.
 Cucou o cuco cuqueiro. (Lingua e estilo na obra de Manuel María) (2007). A Coruña: Fundación Caixa Galicia.
 Lingua de calidade (2009). Vigo: Xerais.
 Estilística da lingua galega (2013).  Vigo: Xerais.
 A poesía oculta de Filgueira Valverde (2015). A Coruña: Baía Edicións.
 Idioma e sociedade. Sobre a normalización e planificación (2020). Santiago: Laiovento. 294 páxs. ISBN  978-84-8487-484-3.
 A estrela que nos guía. O galego entre un pasado brillante e un incerto futuro (2023). Fundación Moncho Reboiras. 184 páxs. ISBN 978-84-09-51450-2.

 Edicións 
 Antonio Noriega Varela. Obra completa, estudo e edición (1994). Deputación de Lugo.
 A torre de Peito Burdelo, de Galo Salinas (1994). Cadernos da Escola Dramática Galega).
 Antoloxía da prosa literaria medieval (1996). AS-PG/A Nosa Terr).
 Sebastián Martínez-Risco, ensaísta e poeta (obra inédita e esquecida) (1996). Sada: Ediciós do Castro.
 Os séculos escuros e a Ilustración galega. Antoloxía (1996). AS-PG/A Nosa Terra.
 Cos pés na Terra: personalidade e obra inédita ou esquecida de Manuel García Barros (1999). A Fouce.
 Onde ferve o amor por Galiza. Correspondencia do galeguismo exterior con Sebastián Martínez-Risco (1942-1977) (2017). Deputación da Coruña.
 Unha amizade con Ferrol ao fondo. Correspondencia entre Carvalho Calero e Tomás Barros (1947-1983) (2023). Club de Prensa de Ferrol-Xunta de Galicia.

 Obras colectivas 
 Teatro nas aulas: dez cadernos da Escola Dramática Galega (1987, Editorial Vía Láctea). Con Teresa Fandiño Barreiro e César-Carlos Morán Fraga.
 Literatura Galega. Séculos Escuros e Rexurdimento (1988, Vía Láctea).
 A poesía e o teatro interseculares (1996, AS-PG/A Nosa Terra). Con Francisco Pillado Maior).
 Historia da lingua galega (1998), A Nosa Terra). Con Anxo Gómez Sánchez.
 Castelao na Galiza do século XX. Actas do Simposio (1999, AS-PG/Universidade da Coruña). Coeditor con Manuel Ferreiro Fernández.
 As linguas minoritarias europeas no ámbito do ensino: análise da situación en Galiza, País Basco e Bretaña (2002, AS-PG).
 Alma de beiramar (2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega).
 Pensar en Galiza: antoloxía posíbel de colaboracións publicadas na última etapa do Terra e Tempo (2004, Terra e Tempo).
 A lingua literaria galega no século XIX (2005, Universidade da Coruña). Con Xosé Manuel Sánchez Rei e Goretti Sanmartín Rei.
 Guerra Civil e Literatura Galega (1936-1939) (2006, Xerais).
 Lingua e comunicación. IV Xornadas sobre Lingua e Usos (2008, Universidade da Coruña). Con Marisol Ríos e Lucía Filloy.
 Actas do Congreso Manuel María. Literatura e Nación (2009, Fundación Manuel María).
 Sobre o racismo lingüístico (2009, Laiovento).
 Lingua e futuro (2010, Laiovento).
 Follas de Carballo (2011, Asociación Cultural Lumieira).
 Carvalho Calero atual (2012, Através).
 Modelos de lingua e compromiso (2014, Baía).

 Premios 
 Gañador do VII Premio Literario Ánxel Fole no 1993, por Da montaña o corazón.
 Gañador do XX Premio Literario Ánxel Fole no 2006, por Cucou o cuco cuqueiro. Lingua e estilo na obra de Manuel María.
 Premio da Crítica Galicia á Investigación en 2014, por Estilística da lingua galega.
 2025: Premio Rosalía da Deputación da Coruña polo seu labor polo galego.
 2025: XXIX Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais por Separados por uma língua comum. Lusofilia e galeguidade na correspondência entre intelectuais da Galiza e do Norte de Portugal no século XX
 Notas 

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
 "Reflexións sobre a lingua galega a propósito da reforma normativa", texto de por X. R. Freixeiro Mato.

Categoría:Lingüistas da lingua galega

Categoría:Escritores de Galicia en lingua galega
Categoría:Nados en Carballo
Categoría:Nados en 1951
Categoría:Premio Ánxel Fole
Categoría:Catedráticos da Universidade da Coruña