Lingua sarda

O sardo (sardu en lingua sarda) é unha lingua neolatina propia da Sardeña falada polo pobo sardo. Ata moi recentemente non contou cunha norma común ás diferentes variedades da lingua. Desde 1997 é lingua oficial, xunto coa lingua italiana, da Rexión Autónoma da Sardeña, o que impulsou a elaboración dunha proposta de normativa común denominada Lingua Sarda Unificada (2001). Na LSU baséase a Lingua Sarda Común que se emprega nos documentos oficiais da Rexión Autónoma. Considérase a máis conservadora das linguas derivadas do latín. O sardo está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

 Variedades 

 Sardo logudorese, no norte e parte do centro de Sardeña, é a variedade en que se escribiu a maioría da literatura sarda. Comprende á súa vez dous dialectos do logudorés común (Logudorese comune) e do sardo nuorés (Sardo nuorese); constitúe a forma máis arcaica, con maior prestixio e viveza cultural;
 Sardo campidanese, falado na rexión histórico-xeográfica do Campidano, na parte centro-meridional de Sardeña; é a variedade que conta con máis falantes; presenta fortes influxos cataláns e toscanos.

Tamén se consideran dialectos sardos, aínda que presentan unha estrutura gramatical máis similar ao corso e con fortes influxos lígures e toscanos, as seguintes variantes:
 Gallurese, falado na parte nordeste da illa, en Gallura, é unha variedade lingüisticamente máis próxima ó corso que ó sardo pero considérase parte do sardo.
 Sassarese, propio da cidade de Sassari, en Porto Torres e en zonas circundantes, posúe características de transición (intermedias) entre o galurés e o logudorés, derivados tamén da forte influencia exercida polos dominadores pisanos, xenoveses e cataláns.

 Ámbito de difusión 
É falada en toda a illa, coa excepción da cidade de Alguer (onde falan catalán), e nas illas menores circundantes, salvo en San Pietro e parte de San Antíoco (onde persiste o dialecto lígur tabarquino).

 Recoñecemento institucional 
A lingua sarda foi recoñecida coa lei rexional Nº 26 do 15 de outubro de 1997 como segunda lingua oficial de Sardeña, á beira do italiano. A lei rexional aplica e regulamenta algunhas normas do estado italiano en tutela das minorías lingüísticas.
Os códigos ISO 639-3 son:
 sardo campidanés: "sro"
 sardo logudorés: "src"
 galurés: "sdn"
 sasarés: "sdc"

 Vocabulario 
Táboa de comparación das linguas neo-latinas:

{| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0"
|----- bgcolor="#eeeeee"
||Latín|| Francés || Italiano|| Galego|| Occitano|| Catalán|| Portugués|| Romanés|| Sardo|| Corso|| Siciliano
|-----
||clave
||clef||chiave
||chave
||clau||clau||chave||cheie||crae
||chjave/chjavi||chiàvi|-----
||noctem
||nuit||notte
||noite
||nuèit/nuèch||nit||noite||noapte||notte
||notte/notti||notti
|-----
||cantar
||chanter
||cantare
||cantar
||cantar
||cantar
||cantar
||a cânta
||cantar
||cantà
||cantàri
|-----
||capra
||chèvre||capra
||cabra
||cabra||cabra||cabra||capra||cabra
||capra||capra|-----
||lingua
||langue||lingua
||lingua
||lenga||llengua
||língua
||limbă
||limba||lingua
||lingua
|-----
||platea||place
||piazza||praza||plaça
||plaça
||praça
||piaţă
||pratha/pratza||piazza
||chiazza
|-----
||pons||pont
||ponte||ponte'||pònt||pont||ponte||pod||ponche||ponche/ponti
||ponti
|-----
||ecclesia||église
||chiesa||igrexa||glèisa
||església
||igreja
||biserică
||creia/cresia||ghjesgia
||cresia
|-----
||hospitalis||hôpital
||ospedale||hospital||espital
||hospital
||hospital
||spital
||ispidale||spedale/uspidali
||spitàli
|-----
||caseuslat. vulg.formaticum
||fromage
||formaggio||queixo||formatge
||formatge
||queijo
||brânză
||casu||casgiu
||furmàggiu/caciu
|}

 Morfoloxía e sintaxe 
En moitos aspectos diferénciase dun xeito dabondo claro do italiano e outras linguas neolatinas, especialmente no verbo, así:
 O futuro simple: fórmase mediante o auxiliar haber máis a preposición "a" e o infinitivo. Ex.: appo a narrere (direi), as a narrere (dirás, has de dicir).
 O condicional: fórmase utilizando unha forma modificada do verbo deber máis o infinitivo. Ex.: dio narrere (diría), dias narrere (dirías).
 Forma progresiva: fórmase co auxiliar ser máis o xerundio. Ex.: so andende (estou indo/andando).
 Imperativo negativo: analogamente ás linguas románico-ibéricas, o imperativo negativo fórmase usando a negación "no" máis o subxuntivo. Ex.: no andes (non vaias/andes).

 Ortografía e pronuncia 
Non existe unha ortografía unificada.
Unha das súas principais características é a chamada vocal epentética''', que é aquela que en pausa pecha unha palabra que termina en consoante e non se escribe nunca.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Wikipedia en sardo
 Ligazóns externas 
 Accademia campidanese dei lingua sarda  (en sardo campidanés)
 Ditzionàriu online - Dizionario della lingua sarda (en sardo, italiano e inglés)
 Sa Limba sarda (en italiano e inglés, inclúe unha gramática)


Categoría:Linguas románicas meridionais
Categoría:Linguas de Italia
Categoría:Linguas de Sardeña