Chunta Aragonesista

A Chunta Aragonesista (CHA, tamén coñecido como Chunta ou La Chunta) é un partido político nacionalista aragonés de esquerdas. Foi creado en 1986 trala unión de varias asociacions culturais, sociais, pacifistas e nacionalistas aragonesas.

Ideoloxía
Considéranse influídos polas experiencias do movemento socialista, dos movementos pola emancipación social e nacional, e das correntes ecopacifistas, feministas e humanistas. Ten sido un dos partidos que máis se ten pronunciado en defensa do Ebro e contra a política de transvasamentos dos gobernos de España. Defenden o dereito de autodeterminación para o pobo aragonés. Buscan tamén o recoñecemento oficial do idioma aragonés e do catalán naqueles lugares onde se fale. A Chunta Aragonesista é membro da Alianza Libre Europea e da coalición europea Europa dos Pobos.

 Organización 
A Asambleya Nazional (Asemblea Nacional) é o órgano supremo de representación e decisión da CHA. Establece as súas liñas políticas, os seus programas e principios, elixe aos membros da Maya de Pleitos, aos do Comité Nacional e ao presidente de CHA. Ten ademais a potestade de modificar os estatutos e o regulamento da organización. Componse por delegados (polo menos un por cada organización comarcal) que se reúnen cada tres anos.

O presidente é elixido pola Asambleya de entre os seus integrantes, mediante sufraxio directo, secreto e libre. Outros cargos executivos da CHA son a secretaría xeral e, no seu caso, a vicesecretaría ou vicesecretarías xerais. O presidente designa, de entre os membros do Consello Nazional (Consello Nacional), ao seretario xeral. Tamén pode designar a un ou varios vicesecretarios xerais.

O Comité Nazional (Comité Nacional) e o órgano decisorio da CHA entre asembleas nacionais; asume a dirección, goberno, administración e coordinación do partido. Establece a estratexia política pertinente seguindo as liñas da Asambleya Nazional e aproba o orzamento e as listas electorais. Reúnese, polo menos, cinco veces ao ano. Froman parte del oitenta persoas elixidas pola asemblea en lista aberta, o presidente do partido e os presidentes dos Ligallos de Redolada (agrupacións comarcais e dos Ligallos d'Emigración (actualmente só tres: Madrid, Cataluña e Valencia).

A Maya de Pleitos e o tribunal de última instancia na interpretación dos estatutos. Compóñena sete persoas. As súas función son, ademais de interpretar os estatutos: resolver sobre as obxeccións ás solicitudes de afiliación á CHA e outras funcións de mediación, conciliación e arbitraxe.

O Consello Nazional (Consello Nacional) é o órgano executivo supremo entre comités nacionais, encargado de dirixir a actividade do partido. Son facultades súas a elección dos acordos tomados polos demais órganos nacionais, a coordinación das agrupacións comarcais, a elaboración do orzamento e a autorización de gastos. Está formado polo presidente da CHA e vinte conselleiros electos  por e entre os membros do Comité Nacional. Reúnese polo menos unha vez ao mes e as súas decisións teñen carácter vinculante.

Por último, cada comarca organízase nun Ligallo de Redolada ou agrupación comarcal que, funcionando en plenario, denomínase Asambleya de Redolada (Asemblea Comarcal) e cuxo órgano de toma de decisións é o Consello de Redolada (Consello comarcal). No caso de Zaragoza, dada a cantidade de afiliados creouse un Comité de Redolada (Comité Comarcal) como órgano intermedio, a imaxe da organización do partido. Os órganos comarcales elixen ao presidente comarcal, establecen as liñas de actuación política que se seguirán na comarca e elaboran as listas de candiatos das eleccións municipais.

Os afiliados nun mesmo municipio organízanse a través de agrupacións locais (Ligallos de lugar), xeralmente estruturados nun plenario denominado Asableya de Lugar (Asemblea Local). No caso de Zaragoza, existe un órgano reitor desta asemblea. Ademais, tamén existen na cidade de Zaragoza asembleas de distrito (asambleyas de bico), que canalizan a participación nun mesmo distrito municipal e apoian o labor dos vogais nas xuntas de distrito.

Historia
Nacemento e primeiros pasos
Despois da efervescencia na esquerda de Aragón causada polo Referendo sobre a permanencia de España na OTAN e tras a posta en funcionamento das novas institucións autonómicas, o 29 de xuño de 1986 un centenar de persoas, vinculadas a diversas asociacións culturais, sociais, pacifistas e nacionalistas, reunidas nunha asemblea constutuínte, decidiron crear un novo partido político, nacionalista aragonés e de esquerda. O primeiro nome foi o de Unión Aragonesista-Chunta Aragonesista (UA-CHA). O 20 e 21 de decembro a UA-CHA celebrou en Zaragoza a súa I Asemblea Nacional (congreso), co lema trilingüe Porque ya era hora. Porque ya caleba. Perquè ja calia. Nesta asemblea o partido escolleu os seus primeiros presidentes, Eduardo Vicente de Vera e Chesús Bernal, respectivamente.

O 10 de xullo de 1987 a CHA concorreu por primeira vez a unhas eleccións, concretamente á tripla convocatoria electoral dese mes (Cortes de Aragón, municipais e eleccións ao Parlamento Europeo). Os resultados foron escasons, apenas 6.154 votos (1% do total nas autonómicas), aínda que conseguiron os seus primeiros representantes locais no concello de Artieda. Nas eleccións ao Parlamento Europeo participaron na coalición Esquerda dos Pobos, xunto a Euskadiko Ezkerra e a outros partidos nacionalistas, que non logrou obter representación.

Azucena Lozano asumiu a presidencia do partido na súa II Asemblea Nacional, celebrada en Huesca o 17 e 18 de decembro de 1988, co lema bilingüe Recuperar el pasado, construir el futuro. Rechirar o pasau, fer o futuro. No seu equipo continuou Chesús Bernal como secretario xeral e houbo a incorporación de Bizén Fuster como vicepresidente. No ano seguinte (1989), tiveron lugar unhas novas eleccións ao Parlamento Europeo, nas que Juan María Bandrés, cabeza de lista da Esquerda dos Pobos, da que CHA formou novamente parte, consegue ser escollido eurodiputado. Nas eleccións xerais do mesmo ano CHA mellorou levemente os seus resultados. Nesta etapa de crecemento é cando o partido decide adoptar como única denominación a forma aragonesa do seu nome orixinal, Chunta Aragonesista, e as siglas CHA.

Consolidación e crecemento
Durante os anos 90 a CHA experimentaría un crecemento continuo nas diversas convocatorias electorais da década. Nas eleccións autonómicas de 1991 o partido quedou moi preto de obter representación nas Cortes de Aragón grazas a un importante aumento de votantes nas provincias de Zaragoza e Huesca. Nas eleccións municipais dese ano o partido tamén escolleu os seus primeiros alcaldes, nas localidades de Artieda e Castillazuelo, así como representación en concellos importantes como Teruel ou Jaca/Chaca.Barberà, O., & Rodríguez, J. (2009). Los partidos de ámbito no estatal en Aragón: el Partido Aragonés y la Chunta Aragonesista.  Papers: revista de sociologia, (92), 171-195. pp. 187. Nestes anos a Chunta gañaría proxección nos medios, en especial grazas ás súas protestas contra o trasvase do río Ebro.
miniatura|Chesús Bernal e Chesús Yuste, primeiros deputados da CHA nas Cortes de Aragón.
A IV Asemblea Nacional, celebrada na capital aragonesa en xaneiro de 1995 supuxo a elección de Bizén Fuster como presidente, Chesús Bernal como secretarío xeral e Chesús Yuste como vicesecretario xeral. Nas eleccións autonómicas e locais do 28 de maio do mesmo ano o partido obtivo por primeira vez dous deputados nas Cortes (Bernal e Yuste), así coma nos principais concellos de Aragón (Zaragoza, Huesca e Teruel) e conseguindo unha terceira alcaldía (Biscarrués).

Resultados electorais
Cortes de Aragón
 Cortes de Aragón Elección Votos % Posto Deputados +/– Líder Goberno Situación Período Eleccións ás Cortes de Aragón de 1987 6.154 0,96% 8º  10px0 Eduardo Vicente Sen presenza nas Cortes 1987–1995 Eleccións ás Cortes de Aragón de 1991 14.116 2,30% 6º  10px0 Chus Beltrán Eleccións ás Cortes de Aragón de 1995 34.077 4,85% 5º  10px2 Chesús Bernal Oposición 1995–2015 Eleccións ás Cortes de Aragón de 1999 72.101 11,04% 4º  10px3 Eleccións ás Cortes de Aragón de 2003 97.763 13,71% 3º  10px4 Eleccións ás Cortes de Aragón de 2007 54.752 8,15% 4º  10px5 Eleccións ás Cortes de Aragón de 2011 55.932 8,23% 4º  10px0 Nieves Ibeas Eleccións ás Cortes de Aragón de 2015 30.618 4,58% 6º  10px2 José Luis Soro Goberno de coalición  2015–2019 Eleccións ás Cortes de Aragón de 2019 41.879 6,26% 5º  10px1 Goberno de coalición  2019–2023Eleccións ás Cortes de Aragón de 202334.1635,10%4º10px0Joaquín Palacín Oposición2023-actualidade

Símbolos

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

 Outros artigos 

 Nacionalismo aragonés
 Europa dos pobos
 Dereito de autodeterminación

Categoría:Partidos políticos de Aragón
Categoría:Nacionalismo aragonés
Categoría:Partidos socialdemócratas