Partido Nacionalista Vasco

O Euzko Alderdi Jeltzalea - Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV) (en España) ou Euzko Alderdi Jeltzalea - Parti Nationaliste Basque (EAJ-PNB) (en Francia), é un partido político do País Vasco de ideoloxía nacionalista vasca.

Foi fundado en 1895 por Sabino Arana Goiri, influído polo seu irmán Luis Arana. É o terceiro partido político español actual máis antigo (despois do Partido Socialista Obrero Español e o Partido Carlista) e foi o primeiro partido nacionalista vasco.

Seguindo a terminoloxía do seu fundador, os seus membros chámanse jelkides ou jeltzales e as súas sedes batzokis.

"Euzko Alderdi Jeltzalea" significa "Partido Vasco de partidarios do JEL" (sendo "JEL" un acrónimo de Jaungoikoa Eta Lagizarrak (Jaungoikoa Eta Lege Zaharrak en éuscaro normativo actual), que significa en galego: Deus e Leis Vellas en referencia aos foros (ver Jeltzale e jelkide). "Euzko" mantense coa grafía antiga (a moderna é "Eusko") como respecto á tradición, xa que así a escribía Sabino Arana. Polo mesmo motivo, nos batzokis mantense escudos coa grafía "Euzkadi".

 Historia 

 Catro fases na historia do PNV 
 (1895-1921): O PNV foi fundado por Sabino Arana Goiri, considérase a data da súa fundación o 31 de xullo de 1895 cando se elixiu ao Bizkai Buru Batzar. Nunha primeira etapa, o PNV é un partido limitado ao ámbito territorial de Biscaia. Nesta fase ideolóxica, o fundador chama ao seu movemento bizkaitarrismo. A súa obra clave leva por título Biscaia pola súa independencia. É nas eleccións ás deputacións de 1917 cando o partido acada implantación en Áraba, Guipúscoa e Navarra.
 (1921-1937): En 1921 o partido afronta a súa primeira gran división, que se reconduce pouco antes da chegada da Segunda República Española.
 (1937-1975): Coa chegada da guerra, o PNV alíase coa Fronte Popular e defende, pese á súa maior afinidade nalgúns puntos da súa ideoloxía co bando sublevado, a República que garante a Euzkadi un estatuto de autonomía. A súa participación militar na guerra remata co Pacto de Santoña, no cal os nacionalistas vascos pactan, ás costas da República, a rendición cos militares italianos que axudaban ao bando nacional trala perda de todo o territorio vasco, considerando que non pagaba a pena xa involucrarse nunha guerra entre españois. Destaca a figura do primeiro lehendakari: José Antonio Aguirre.
 (1975-2005): O PNV e o Goberno de Euskadi no exilio. Regreso á democracia (1977), Consello Xeral Vasco. O PNV no Goberno (1980-1986). Gobernos de coalición co Partido Socialista de Euskadi. Pacto de Ajuria-Enea. Pacto de Estella.

 O PNV e as súas escisións 

A historia do PNV está definida polo feito de manterse fiel a un modelo de partido de comunidade no que tradicionalmente ten existido unha tendencia ortodoxa fiel aos principios do fundador e outra de carácter máis posibilista. Os nomes de ditos sectores foron cambiando co tempo e teñen dado lugar a diversas escisións, sendo as máis destacábeis:

 Escisión de 1921, na cal o partido chegou a perder o seu nome e quedou dividido nunha maioría que fundou Comuñón Nacionalista Vasca e a mocidade da Euzko Gaztedija que eran coñecidos pola súa editorial Aberri (en éuscaro: patria). A Comuñón Nacionalista Vasca estaba liderada polo nacionalismo da burguesía vasca, na que se reflectía o seu pensamento no empresario dos estaleiros Euskalduna, Ramón de la Sota. A corrente de Aberri baseábase en xente nova descontenta coa dirección que tomaba o partido, máis liberal e menos nacionalista, renunciando a toda política con fin de obter a emancipación política do pobo vasco. Aberri procuraba volver ás orixes do partido e ás teses independentistas de Sabino Arana. Esta corrente estaba liderada por Eli Gallastegi, que finalmente fixo rexurdir as siglas do PNV, que contou coa anuencia e apoio de Luis Arana. Ambas as dúas correntes rematarían por reunificarse de novo no 1930.
 Despois da reunificación das dúas correntes, en 1932 deu lugar a Acción Nacionalista Vasca, un partido independentista de esquerdas, que non estaba de acordo coa refundación do PNV por parte deses outros dous sectores máis conservadores.
 Escisión dentro da súa organización xuvenil Euzko Gaztedi Indarra (EGI) que deu lugar á aparición de Euskadi Ta Askatasuna (ETA) nos anos cincuenta. Á súa vez, ETA iríase dividindo en varias organizacións políticas e grupos terroristas. 
 Escisión de 1986, que deu lugar a un novo partido de carácter máis socialdemócrata e partidario nas súas primeiras fases da autodeterminación e na actualidade de carácter independentista: Eusko Alkartasuna (en galego: Solidariedade Vasca).

 O PNV hoxe 

O actual presidente do Euzkadi Buru Batzar (órgano executivo do partido) é Iñigo Urkullu, que sucedeu en 2007 ao anterior presidente, Josu Jon Imaz. Logo da dimisión de Juan José Ibarretxe trala perda da lehendakaritza en 2009, ocupa o liderado da oposición política en Euscadi. Gobernou a comunidade autónoma do País Vasco a maior parte do tempo dende 1980, en solitario no período (1980-1986) e a través de diversos pactos dende entón. Na lexislatura 2001-2005, o jelkide Juan José Ibarretxe presidiu un goberno de coalición entre PNV, Eusko Alkartasuna e Ezker Batua-Berdeak. Nas eleccións de 2005 presentouse en coalición con Eusko Alkartasuna, e obtivo unha maioría simple que lle permitiu seguir no goberno.

Goberna as deputacións forais de Guipúscoa e Biscaia, así como o concello de Bilbao e gran parte dos municipios da comunidade autónoma. Posúe grupos parlamentarios no Congreso e no Senado. Tamén ten unha pequena representación en Navarra —sobre todo en concellos da zona limítrofe con Guipúscoa—, no Parlamento Navarro e no Congreso dos Deputados a través das coalicións nacionalistas Nafarroa Bai e Geroa Bai, respectivamente.

Correspóndelle tamén un dos escanos obtidos pola coalición Galeusca no Parlamento Europeo.

Anualmente, o último domingo de setembro celebra o Día do Partido (chamado Alderdi Eguna).

 Presidentes do PNV 
 1895-1903 Sabino Arana Goiri
 1903-1906 Ángel Zabala Ozamiz “Kondaño”
 1906-1908 Santiago Alda, Alipio Larrauri, Antonio Arroyo, Vicente Larrinaga e Eduardo Arriaga. 
 1908-1915 Luis Arana Goiri
 1915-1917 Ramón Bikuña (Comuñón Nacionalista Vasca)
 1917-1920 Gorgonio de Rentería (Comuñón Nacionalista Vasca) 
 1920-1930 Ignacio de Rotaeche (Comuñón Nacionalista Vasca)
 1921-1923 Juan de Eguileor (Aberri)
 1922- Luis Arana Goiri (Aberri)
 1923-19?? Alipio Larrauri (Aberri)
 19??-1930 Ceferino de Jemein (Aberri)
 1930-1932 Ramón Bikuña
 1932-1933 Luis Arana Goiri
 1933-1934 Jesús Doxandabaratz
 1934-1935 Isaac López Mendizábal
 1935-1951 Doroteo de Ziáurriz
 1938-1940 Luis de Álava
 1951-1977 Juan Ajuriaguerra
 1957-1962 José Aguerre
 1975-1977 Ignacio Unceta
 1977-1980 Carlos Garaikoetxea
 1980-1984 Xabier Arzalluz 
 1984-1985 Román Sudupe 
 1985-1987 Jesús Insausti “Uzturre”
 1987-2004 Xabier Arzalluz
 2004-2007 Josu Jon Imaz
 2007-2013 Iñigo Urkullu
 Dende 2013 Andoni Ortuzar
 Organización interna 
O PNV ten unha estrutura que funciona a tres niveis: municipal, rexional ou territorial e nacional, separando a súa representación pública dos seus organismos internos. Existen 233 organizacións municipais, cun total de máis de 25 000 afiliados.

A implantación social do partido refórzase cos batzokis, as sedes sociais do PNV. O primeiro deles inaugurouse o 14 de xullo de 1894 na zona antiga de Bilbao, un ano antes da constitución formal do PNV como partido. Hoxe en día hai case 200 batzokis repartidos por todo o mundo. En febreiro de 2007 inaugurouse o seu "Batzoki Virtual" (e-batzokia) que foi a sede social número 176 do PNV.

O órgano executivo do PNV, o Euzkadi Buru Batzar (EBB), está presidido por Andoni Ortuzar. O EBB componse ademais dos presidentes dos consellos rexionais (Biscaia, Itxaso Atutxa; Guipúscoa, Joseba Egibar; Araba, José Antonio Suso; Nafarroa, Unai Hualde; Iparralde, Pako Arizmendi) e oito burukides (membros do consello) elixidos pola Asemblea Nacional de entre os propostos polas asembleas territoriais. Os consellos rexionais, compostos de entre 10 e 15 membros son o Bizkai Buru Batzar (BBB) en Bizcaya, o Gipuzko Buru Batzar (GBB) en Guipúscoa, o Araba Buru Batzar (ABB) en Álava, o Napar Buru Batzar (NBB) en Navarra e o Ipar Buru Batzar (IBB) do País Vasco francés. Ademais, existen cinco órganos executivos independentes destes en Madrid, Barcelona, Venezuela e Arxentina.

 A organización xuvenil do PNV é Euzko Gaztedi Indarra (EGI), fundada no 1904.
 O PNV creou en 1911 o seu propio sindicato, "Solidariedade de Traballadores Vascos" (ELA-STV), se ben na actualidade este xa non se encontra ligado organicamente á formación.
 No 1988 constituíuse a Fundación Sabino Arana, centrada no coñecemento da historia do nacionalismo vasco, así como a súa preservación e divulgación.

 Resultados electorais 
 Eleccións ao Parlamento Vasco 
AnoCandidatoRepresentantesPorcentaxeDiferenzaVotosPorcentaxeDiferenza2016Iñigo Urkullu28 parlamentarios37,33%▲ 1397 66437,66%▲ 12 8882012Iñigo Urkullu27 parlamentarios36%▼ 3384 76634,61%▼ 11 7912009Juan José Ibarretxe30 parlamentarios40%▲ 8	396 55738,56%▼71 560(Respecto á coalición con EA)2005Juan José Ibarretxe(Coalición con EA)22 parlamentarios<small>(Contando aos de EA, 29)29,3%▼ 4468 11738,67%▼ 136 1052001Juan José Ibarretxe(Coalición con EA)26 parlamentarios<small>(Contando aos de EA, 33)34,7%▲ 5 	604 22242,7%▲ 145 265(Respecto a PNV+EA)1998Juan José Ibarretxe21 parlamentarios28%▼ 1350 32228,01%▲ 45 9761994José Antonio Ardanza22 parlamentarios29,3%▬ 0		304 34629,84%▲ 14 6451990José Antonio Ardanza22 parlamentarios29,3%▲ 5289 70128.49%▲ 18 4931986José Antonio Ardanza17 parlamentarios22,7%▼ 15     		271 20823,71%▼ 179 9701984Carlos Garaikoetxea32 parlamentarios42,7%▲ 7451 17842,01%▲ 102 0761980Carlos Garaikoetxea25 parlamentarios41,7%▲ 25     		349 10238,1%▲ 349 102

 Eleccións ao Parlamento Europeo 
AnoCandidaturaRepresentantesPorcentaxeDiferenzaVotosPorcentaxeDiferenza2009Coalición por Europa2 eurodeputados4%▬ 0<small>	802 2255,12%▲ 3 4092004Galeusca - Pobos de Europa2 eurodeputados3,7%▬ 0<small>798 8165,15%▲ 184 8481999Coalición Nacionalista - Europa dos Pobos2 eurodeputados3,13%▬ 0<small>	613 9682,9%▲ 95 4361994Coalición Nacionalista2 eurodeputados3,13%▲ 1    	518 5322,7%▲ 215 4941989Coalición Nacionalista1 eurodeputado1,67%▲ 1     		303 0381,91%▲ 76 4681987Unión Europeísta - Europar Batasuna0 eurodeputados0%▼ 2a226 5701,18%▲ 226 570
 a) Antes tiña 2 designados ao integrarse España na UE.

 Eleccións ás Cortes Xerais 
 Comicios n° de votos % devotos Deputados Senadores Notas 1931 127 800 1,50  - Xunto a Comuñón Tradicionalista. 1933 183 000 2,14  - 1936 150 100 1,59  - 1977 296 193 1,62   Frente Autonómico, polo Senado. 1979 296 597  1,65   1982 395 656 1,88   1986 309 610 1,53   1989 254 681 1,24   1993 291 448 1,24   1996 318 951 1,27   2000 353 953 1,53   2004 420 980 1,63   2008 306 128 1,19   2011 324 317 1,33   2015 302 316 1,20   2016 287 014  1,19   abril de 2019 394 627  1,51   novembro de 2019    

 Eleccións municipais 
 Eleccións N° Votos % votos Concelleiros Notas 1979 354 925 37,75 1082 1983 392 406 39,45 1257 1987 240 293 22,45 816 1991 297 816 30,15 984 1995 310 659 28,36 996 1999 397 580 34,69 1135 En coalición con Eusko Alkartasuna (EA). 2003 498 473 44,54 1602 En coalición con Eusko Alkartasuna (EA). 2007 308 877 31,80 1029 2011 327 100 30,74 882 2015 359 920 33,77 1017
 Eleccións ao Parlamento de Navarra
 Comicios Candidatura Candidato principal do PNV N° Votos % votos Escanos Notas 1979 Nacionalistas Vascos Manuel de Irujo 12 845 5,06  Coalición con EE, ESEI e PTE, que só se presentou na proximidade de Pamplona e obtivo tres parlamentarios, todos do PNV. 1983 PNV Iñaki Cabasés 18 169 6,88  1987 PNV Vicente Arocenahttp://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/NAVARRA_1987_Candidaturas 2 661 0,96  1991 PNV José Antonio Urbiolahttp://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/NAVARRA_1991_Candidaturas 3 071 1,13  1995 Nacionalistas de Navarra José Antonio Urbiolahttp://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/NAVARRA_1995_Candidaturas 2 943 1,01  1999 Coalición EA-PNV José Antonio Urbiolahttp://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/NAVARRA_1999_Candidaturas(número 6)  Coalición con Eusko Alkartasuna (EA), que obtivo 3 parlamentarios. 2003 Coalición EA-PNV José Luis Echegaray</small>http://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/NAVARRA_2003_Candidaturas(número 3)
| align="right" |
| align="right" |
| 
| Coalición con  un do PNV).
|-
| 2007
| Nafarroa Bai
| José Ángel Aguirrebengoahttp://www.eaj-pnv.eus/documentos/jose-angel-agirrebengoa-voz-navarra_6547.html<small>(número 8)  Coalición con Aralar, Eusko Alkartasuna (EA), Batzarre e independentes, que obtivo doce parlamentarios (un do PNV). 2011 NaBai-2011 Manuel Ayerdihttp://gara.naiz.eus/paperezkoa/20110403/257789/es/La-lista-Zabaleta-utiliza-mismo-logo-NaBai(número 4)  Coalición con Aralar e independentes, que obtivo oito escanos (un do PNV). 2015 Geroa Bai  Manuel Ayerdi(número 2)  Coalición con Zabaltzen, que obtivo nove escanos (catro do PNV).

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 







 Outros artigos 
 Euzko Gaztedi Indarra
 Nacionalismo vasco
 Sabin Etxea
 Ligazóns externas 
 Páxina oficial do EAJ-PNV (en castelán ou éuscaro)
 Euzko Gaztedi-EGI xuventudes de EAJ-PNV
 Fundación Sabino Arana

Categoría:Partidos políticos do País Vasco
Categoría:Partidos políticos de Iparralde
Categoría:Partidos políticos de Navarra
Categoría:Partidos nacionalistas vascos
Categoría:Partidos europeístas
Categoría:Partidos democristiáns
Categoría:Partidos conservadores-liberais