Democracia

A democracia (do grego demos, "pobo", e kratos, "goberno", é dicir, "goberno do pobo") é un réxime político no que a soberanía reside no pobo e é exercida por este de maneira directa ou indirecta.

Máis concretamente, a democracia é unha forma de goberno na que, en teoría, o poder para cambiar as leis e as estruturas de goberno, así como o poder de tomar todas as decisións de goberno reside na cidadanía. Nun sistema así, as decisións tanto lexislativas coma executivas son tomadas polos propios cidadáns (democracia directa) ou por representantes escollidos mediante eleccións libres, que actúan representando os intereses dos cidadáns (democracia representativa).

Na práctica, na historia inicial da democracia primou o compoñente directo, pero na actualidade todos os sistemas democráticos do mundo son principalmente de tipo representativo.

Esta definición xeral ten algúns matices. Non todos os habitantes dun determinado municipio, rexión ou estado democráticos participan na política, senón só aqueles que ostentan de pleno dereito a condición de cidadáns, e dentro destes, só aqueles que elixen participar, xeralmente mediante o voto nunhas eleccións ou calquera outro proceso electoral coma o referendo.

O día 15 de setembro celébrase o Día Internacional da Democracia. O obxectivo desta celebración é salientar a importancia da liberdade dos medios de comunicación libres, independentes e pluralistas, para a democracia e a paz.

 Orixe, usos e tipos 
O termo "democracia" provén do grego antigo (δημοκρατία) e foi acuñado en Atenas (A máis famosa das cidades-estado da antiga Grecia é considerada como o primeiro exemplo dun sistema acorde coas nocións modernas de democracia.) no século V a. C. a partir dos vocábulos δῆμος (dḗmos, que pode traducirse como «pobo») e κράτος (krátos, que pode traducirse como «poder», ou «goberno»). Con todo a significación etimolóxica do termo é moito máis complexa. O termo «deamos» parece ser un neoloxismo derivado da fusión das palabras demiurgos (demiurgi) e geomoros (geomori).Ochoa del Río, José Augusto. La Democracia: aportes para un análisis conceptual, Biblioteca Jurídica   De todos os xeitos, o significado do termo cambiou co tempo, e a definición moderna evolucionou moito sobre todo dende finais do século XVIII, coa sucesiva introdución de sistemas democráticos en moitas nacións. Hoxe en día, as democracias existentes son bastante distintas ó sistema de goberno ateniense do que herdan o seu nome.

Un bo exemplo destas diferenzas é que as democracias actuais son democracias indirectas ou representativas, agás unha a democracia suíza, que segue a manter un sistema máis directo que a maioría das actuais, debido a súa particular idiosincrasia, sen ter apenas evolucionado.

A democracia directa adoita ser máis dificultosa de manter canto maior é a comunidade que se debe rexer por este sistema, do que deriva a importancia que na actualidade acadou o sistema representativo como vía de participación nas decisións comunitarias.

Unha das maiores debilidades coas que se atopan os sistemas democráticos actuais é o facer da democracia un sistema que deriva cara a partitocracia, na que son os partidos políticos como elementos suprarepresentativos os que determinan as decisións comunitarias fora dos sistemas elaborados para tal fin. Deste xeito a falta de democracia nas forzas políticas pode implicar e evolución do sistema cara a un sistema máis próximo á oligarquía que a propia democracia e que é denominada polos teóricos do estado como partitocracia.

No proceso evolutivo dos sistemas parlamentarios occidentais a decisión entre primar a estabilidade do poder público fronte a primar unha maior e mellor representación de todas as tendencias da sociedade rematou por desenvolver unha serie e de mecanismos que favorecesen a estabilidade, sobre todo a partir da segunda guerra mundial.

Un exemplo destes mecanismos é o propio sistema D´Hont utilizado no actual sistema electoral español, no que o sistema de cálculo e asignación de escanos beneficia ás dúas forzas máis votadas en detrimento dunha maior representación das minorías. Un exemplo contrario no mesmo sistema español foi a II República española onde unha maior representación das minorías provocou na práctica unha perigosa inestabilidade dos distintos gobernos.

Historia da democracia
miniatura|upright|Pintura do século XIX de Philipp Foltz que representa ao político ateniense Pericles pronunciando o seu famoso discurso fúnebre diante da Asemblea ateniense
As asembleas democráticas son tan antigas como a especie humana e atópanse ao longo da historia da humanidade, pero ata o século XIX, as principais figuras políticas opuxéronse en gran medida á democracia. Os teóricos republicanos vincularon a democracia ao pequeno tamaño: a medida que as unidades políticas crecían en tamaño, aumentaba a probabilidade de que o goberno se volvese despótico. Ao mesmo tempo, as pequenas unidades políticas eran vulnerables á conquista. Montesquieu escribiu: "Se unha república é pequena, é destruída por unha forza estranxeira; se é grande, é arruinada por unha imperfección interna." Segundo o politicólogo da Universidade Johns Hopkins Daniel Deudney, a creación dos Estados Unidos, co seu gran tamaño e o seu sistema de controles e contrapesos, foi unha solución aos dobres problemas de tamaño.

Retrospectivamente diferentes políticas, fóra das democracias declaradas, foron descritas como protodemocráticas.
Orixes
O termo democracia apareceu por primeira vez no pensamento político e filosófico grego na cidade-estado de Atenas durante a antigüidade clásica.John Dunn, Democracy: the unfinished journey 508 BC – 1993 AD, Oxford University Press, 1994,  A palabra vén de dêmos 'xente (común)' e krátos 'forza/poder'.Luciano Canfora, La  democrazias:Storia di un'ideologia, Laterza  (2004) 2018 pp.12-13 Sendo Clístenes arconte de Atenas, en 508-507 a.C. estableceuse en Atenas o que xeralmente se considera o primeiro exemplo dun tipo de democracia. Clístenes é referido como "o pai da democracia ateniense".R. Po-chia Hsia, Lynn Hunt, Thomas R. Martin, Barbara H. Rosenwein, and Bonnie G. Smith, The Making of the West, Peoples and Cultures, A Concise History, Volume I: To 1740 (Boston and New York: Bedford/St. Martin's, 2007), 44. O primeiro uso testemuñado da palabra democracia atópase en obras en prosa da década do 430 a.C., como en Historias''' de Heródoto, pero o seu uso era varias décadas máis antigo, xa que dous atenienses nados na década de 470 recibiron o nome de Demócrates, un novo nome político -probablemente en apoio da democracia- dado nunha época de debates sobre cuestións constitucionais en Atenas. Esquilo tamén alude con forza á palabra na súa obra As suplicantes, escenificada no 463 a.C., onde menciona "a man gobernante do demos" [demou kratousa cheir]. Antes desa época, a palabra usada para definir o novo sistema político de Clístenes probablemente era isonomia, que significa igualdade política.Kurt A. Raaflaub, Origins of Democracy in Ancient Greece, pp. 108, 109.

A democracia ateniense adoptou a forma dunha democracia directa, e tiña dúas características distintivas: a selección aleatoria de cidadáns ordinarios para ocupar os poucos cargos administrativos e xudiciais existentes no goberno,Aristotle Book 6 e unha asemblea lexislativa formada por todos os cidadáns atenienses. Todos os cidadáns elixibles podían falar e votar na asemblea, que fixaba as leis da cidade-estado. Porén, a cidadanía ateniense excluía a mulleres, escravos, estranxeiros (μέτοικοι / métoikoi) e mozos menores de idade para o servizo militar. Efectivamente, só 1 de cada 4 residentes en Atenas cualificaba como cidadán. A propiedade da terra non era un requisito para a cidadanía. A exclusión de gran parte da poboación do corpo cidadán está intimamente relacionada coa antiga comprensión da cidadanía. Na maior parte da antigüidade o beneficio da cidadanía estaba ligada á obriga de loitar contra as campañas bélicas.Susan Lape, Reproducing Athens: Menander's Comedy, Democratic Culture, and the Hellenistic City, Princeton University Press, 2009, p. 4, 

A democracia ateniense non só era directa no sentido de que as decisións eran tomadas polo pobo reunido, senón tamén a máis directa no sentido de que o pobo a través da asemblea (bulé) e os tribunais de xustiza controlaban todo o proceso político e unha gran proporción de cidadáns participaban constantemente nos negocios públicos. Aínda que os dereitos do individuo non estaban garantidos pola constitución ateniense no sentido moderno (os antigos gregos non tiñan palabra para "dereitos"), os que eran cidadáns de Atenas gozaban das súas liberdades non por oposición ao goberno, senón por vivir nunha cidade que non estaba sometida a outro poder e por non ser eles mesmos súbditos do goberno doutra persoa.

A  votación por puntuación apareceu en Esparta xa no 700 a.C. A apela era unha asemblea do pobo, celebrada unha vez ao mes, na que podía participar todo cidadán varón de polo menos 20 anos de idade. Na asemblea, os espartanos elixían os líderes e votaban por alcance e a berros (a votación decidíase en función do forte que gritase a multitude). Aristóteles cualificouno de "infantil", en comparación coas papeletas de pedra que utilizaban os cidadáns atenienses. Esparta adoptouno pola súa sinxeleza e para evitar as votacións nesgadas, as compras ou as trampas que predominaban nas primeiras eleccións democráticas.Terrence A. Boring, Literacy in Ancient Sparta, Leiden Netherlands (1979). 

Aínda que a República Romana contribuíu significativamente a moitos aspectos da democracia, só unha minoría de romanos eran cidadáns con votos nas eleccións de representantes. Os votos dos poderosos tiñan máis peso mediante un sistema de voto ponderado, polo que a maioría dos altos cargos, incluídos os membros do Senado, procedían dunhas poucas familias ricas e nobres. Ademais, o derrocamento do reino romano foi o primeiro caso no mundo occidental dun sistema de goberno formado co propósito explícito de ser unha república, aínda que non tiña moito de democracia. O modelo de goberno romano inspirou a moitos pensadores políticos ao longo dos séculos, e as democracias representativas modernas de hoxe imitan máis os modelos romanos que os gregos, porque se trataba dun Estado no que o poder supremo ostentábao o pobo e os seus representantes elixidos, e que contaba cun líder elixido ou designado por eles mesmos.

Vaishali, capital da liga Vajjika (Vrijji mahajanapada) da, India tamén foi considerada un dos primeiros exemplos de república en torno ao século VI a.C.

Outras culturas, como a nación iroquesa nas Américas, tamén desenvolveron unha forma de sociedade democrática entre 1450 e 1660 (e posiblemente en 1142), moito antes do contacto cos europeos. Esta democracia continúa ata os nosos días e é a democracia representativa máis antiga do mundo. Isto indica que as formas de democracia puideron ser inventadas noutras sociedades de todo o mundo.
Idade Media
Aínda que a maioría das rexións de Europa durante a Idade Media estaban gobernadas polo clero ou os señores feudais, existían varios sistemas que implicaban eleccións ou asembleas, aínda que a miúdo só involucraban a unha pequena parte da poboación. En Escandinavia, os órganos coñecidos como things (asemblea) estaban formados por homes libres presididos por un lagman (lexislador). Estes órganos deliberativos eran os encargados de resolver as cuestións políticas, e as variantes incluían o Althing en Islandia e o Løgting nas Illas Feroe. O veche, atopado en Europa Oriental, era un corpo semellante ao escandinavo. Na igrexa católica romana, o papa é elixido por un conclave papal composto por cardeais desde 1059. O primeiro órgano parlamentario documentado en Europa foron as Cortes de León. Fundadas por Afonso IX en 1188, as Cortes tiñan autoridade para fixar impostos, asuntos exteriores e lexislar, aínda que a natureza exacta do seu papel segue sendo discutida. A República de Ragusa, establecida en 1358 e centrada arredor da cidade de Dubrovnik, proporcionaba representación e dereitos de voto só á súa aristocracia masculina. Varias cidades-estado e entidades políticas italianas tiñan formas de goberno republicanas. Por exemplo, a República de Florencia, establecida en 1115, estaba dirixida pola Signoria, cuxos membros eran elixidos por sortición (sorteo). No século X-XV na Frisia, unha sociedade claramente non feudal, o dereito a votar sobre asuntos locais e sobre os funcionarios do condado estaba baseado no tamaño da terra. O Kurukan Fuga dividiu o Imperio de Malí en clans gobernantes (liñaxes) que estaban representados nunha grande asemblea chamada Gbara. Porén, a xurisdición facía que Malí fose máis semellante a unha monarquía constitucional que a unha república democrática.

O parlamento de Inglaterra tiña as súas raíces nas restricións ao poder dos reis escritas na Carta Magna (1215), que protexía explicitamente certos dereitos dos súbditos do Rei e apoiaba implicitamente o que se converteu no escrito inglés de hábeas corpus, salvagardando a liberdade individual contra a prisión ilegal con dereito a recurso. A primeira asemblea nacional representativa en Inglaterra foi o parlamento de Simon de Montfort en 1265.;  A aparición das peticións é un dos primeiros indicios da utilización do parlamento como foro para abordar as queixas xerais do pobo. Con todo, a facultade de convocar o parlamento seguía sendo potestade do monarca.

Diversos estudos relacionaron a aparición de institucións parlamentarias en Europa durante o período medieval coa aglomeración urbana e a creación de novas clases, como os artesáns, así como a presenza da nobreza e de elites relixiosas.

Os estudosos tamén vincularon a aparición do goberno representativo coa relativa fragmentación política de Europa. O politicólogo David Stasavage vincula a fragmentación de Europa, e a súa posterior democratización, coa forma en que se derrubou o Imperio Romano: O territorio romano foi conquistado por pequenos grupos fragmentados de tribos xermánicas, o que levou á creación de pequenas unidades políticas onde os gobernantes eran relativamente débiles e necesitaban o consentimento dos gobernados para afastar as ameazas estranxeiras.

En Polonia, a democracia nobre caracterizouse por un aumento da actividade da nobreza media, que quería aumentar a súa participación no exercicio do poder a costa dos magnates. Os magnates dominaban os cargos máis importantes do estado (laicos e eclesiásticos) e sentaban no consello real, máis tarde no senado. A crecente importancia da nobreza media tivo un impacto no establecemento da institución da terra sejmik (asemblea local), que posteriormente obtivo máis dereitos. Durante o século XV e a primeira metade do século XVI, os sejmiks recibiron cada vez máis poderes e convertéronse nas institucións máis importantes do poder local. En 1454, Casimiro IV Jagiellon concedeu aos sejmiks o dereito de decidir sobre impostos e de convocar unha mobilización masiva nos Estatutos de Nieszawa. Tamén se comprometeu a non crear novas leis sen o seu consentimento.

Época moderna
Período moderno temperán
miniatura|upright|John Locke ampliou a teoría do contrato social de Thomas Hobbes e desenvolveu o concepto de dereitos naturais, o dereito á propiedade privada e o principio de consentimento dos gobernados. As súas ideas constitúen a base ideolóxica das democracias liberais na actualidade.
Na Inglaterra do século XVII renovouse o interese pola Carta Magna.;  O Parlamento de Inglaterra aprobou a Petición de Dereito en 1628 que estableceu certas liberdades para os seus súbditos. A guerra civil inglesa (1642–1651) foi loitada entre o rei e un parlamento oligárquico pero elixido. durante o cal a idea dun partido político tomou forma con grupos que debatían o dereito á representación política durante os Debates de Putney de 1647. Posteriormente, o Protectorado (1653–59) e a Restauración inglesa (1660) restauraron un goberno máis autocrático, aínda que o Parlamento aprobou a Lei de Habeas Corpus en 1679 que reforzou a convención que prohibía a detención sen causa ou proba suficiente. Tras a Revolución Gloriosa de 1688, en 1689 promulgouse a Bill of Rights, que codificaba certos dereitos e liberdades e que segue vixente. A Carta establecía o requisito de eleccións periódicas, normas para a liberdade de expresión no Parlamento e limitaba o poder do monarca, asegurando que, a diferenza de gran parte de Europa nese momento, o absolutismo real non prevalecese. Os historiadores económicos Douglass North e Barry Weingast caracterizaron as institucións implementadas na Revolución Gloriosa como un éxito rotundo en termos de limitar o goberno e garantir a protección dos dereitos de propiedade.

O renovado interese pola Carta Magna, a Guerra Civil inglesa e a Revolución Gloriosa no século XVII impulsou o crecemento da filosofía política nas Illas Británicas. Thomas Hobbes foi o primeiro filósofo que articulou unha detallada teoría do contrato social. No Leviatán (1651), Hobbes teorizou que os individuos que vivían no estado de natureza levaban unha vida "solitaria, pobre, desagradable, brutal e curta" e libraban constantemente unha guerra de todos contra todos. Para evitar que se producise un estado de natureza anárquico, Hobbes razoaba que os individuos cedían os seus dereitos a un poder forte e autoritario. Noutras palabras, Hobbes avogaba por unha monarquía absoluta que, na súa opinión, era a mellor forma de goberno. Máis tarde, o filósofo e médico John Locke exporía unha interpretación diferente da teoría do contrato social. Nos seus Two Treatises of Government (Dous tratados de goberno) (1689), Locke postulou que todos os individuos posuían os dereitos inalienables á vida, a liberdade e a propiedade. Segundo Locke, os individuos uniríanse voluntariamente para formar un Estado co fin de defender os seus dereitos. Para Locke eran especialmente importantes os dereitos de propiedade, cuxa protección Locke consideraba o obxectivo primordial dun goberno.Locke, John. Two Treatises on Government: a Translation into Modern English. Quote: "Government has no other end, but the preservation of property. There is no practical alternative to majority political rule %E2%80%93 i.e., to taking the consent of the majority as the act of the whole and binding every individual." Google Books. Ademais, Locke afirmaba que os gobernos eran lexítimos só se contaban co consentimento dos gobernados. Para Locke, os cidadáns tiñan o dereito a rebelarse contra un goberno que actuase en contra dos seus intereses ou se volvese tiránico. Aínda que non foron moi lidas durante a súa vida, as obras de Locke son consideradas os documentos fundacionais do pensamento liberal e influíron profundamente nos líderes da Revolución Americana e, máis tarde, da Revolución Francesa. O seu marco democrático liberal de goberno segue sendo a forma preeminente de democracia no mundo.

Nas repúblicas cosacas de Ucraína dos séculos XVI e XVII, o Hetmanato cosaco e o Sich de Zaporiyia, o titular do máximo cargo de Hetman era elixido polos representantes dos distritos do país.

En Norteamérica, o goberno representativo comezou en Jamestown, Virxinia, coa elección da House of Burgesses (Cámara de Burgueses) (precursora da Asemblea Xeral de Virxinia) en 1619. Os puritanos ingleses que emigraron a partir de 1620 estableceron colonias en Nova Inglaterra cuxo goberno local era democrático;Tocqueville, Alexis de (2003). Democracy in America. Barnes & Noble. pp. 11, 18–19. . Aínda que estas asembleas locais gozaban de pequenos poderes delegados, a autoridade última correspondía á Coroa e ao Parlamento inglés. Os puritanos (pais peregrinos), bautistas e cuáqueros que fundaron estas colonias aplicaron a organización democrática das súas congregacións tamén á administración das súas comunidades en asuntos mundanos.Allen Weinstein and David Rubel (2002), The Story of America: Freedom and Crisis from Settlement to Superpower, DK Publishing, Inc., New York, , p. 61Clifton E. Olmstead (1960), History of Religion in the United States, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ, pp. 63–65, 74–75, 102–05, 114–15Christopher Fennell (1998), Plymouth Colony Legal Structure 

Séculos XVIII e XIX
miniatura|upright|Estatua de Atenea, deusa protectora de Atenas, diante do Parlamento austriaco. Atenea utilizouse como símbolo internacional da liberdade e a democracia polo menos desde finais do século XVIII.
O primeiro Parlamento de Gran Bretaña constituíuse en 1707, tras a fusión do Reino de Inglaterra e o Reino de Escocia en virtude das Acts of Union. Dous documentos clave da Constitución do Reino Unido, a Declaración de Dereitos inglesa (reafirmada na Declaración de Dereitos de 1689) e a Reivindicación do dereito escocés do mesmo ano, consolidaran a posición do Parlamento como órgano lexislativo supremo e afirmaban que "a elección dos membros do Parlamento debe ser libre". Con todo, o Parlamento só era elixido polos propietarios homes, que en 1780 representaban o 3% da poboación. A primeira persoa británica coñecida de ascendencia africana que votou nunhas eleccións xerais, Ignatius Sancho, fíxoo en 1774 e 1780.

Durante a era da liberdade  (frihetstiden: en sueco) en Suecia (1718-1772), ampliáronse os dereitos civís e o poder pasou do monarca ao parlamento.Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Sweden". Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 188–221. O campesinado suxeito a impostos estaba representado no parlamento, aínda que con pouca influencia, pero os plebeos sen propiedades gravadas non tiñan sufraxio.

A creación da efémera República Corsa en 1755 foi un primeiro intento de adoptar unha constitución democrática (todos os homes e mulleres maiores de 25 anos podían votar). Esta constitución corsa foi a primeira baseada nos principios da Ilustración e incluía o sufraxio feminino, algo que non se incluíu na maioría das demais democracias até o século XX.

A América colonial británica tiña requisitos de propiedade similares aos de Gran Bretaña, e no período anterior a 1776 a abundancia e dispoñibilidade de terras fixo que un gran número de colonos cumprisen devanditos requisitos, podendo votar polo menos o 60% dos homes brancos adultos.Donald Ratcliffe,  "The right to vote and the rise of democracy, 1787—1828 ". Journal of the Early Republic 33.2 (2013): 219–254. A gran maioría dos homes brancos eran granxeiros que cumprían os requisitos de propiedade ou de pagar impostos. Salvo contadas excepcións, nin os negros nin as mulleres podían votar. O estado de Vermont ao declararse independente de Gran Bretaña en 1777, adoptou unha constitución inspirada na de Pensilvania sobre cidadanía e sufraxio democrático para os homes con ou sen propiedades. A Constitución dos Estados Unidos de 1787 é a constitución codificada gobernamental máis antiga que sobreviviu e segue activa. A constitución establecía un goberno elixido e protexía os dereitos e liberdades civís, pero non puña fin á escravitude nin ampliaba o dereito de voto nos Estados Unidos, senón que deixaba a cuestión do sufraxio en mans de cada estado. En xeral, os estados limitaban o sufraxio aos homes brancos propietarios e contribuíntes. No momento das primeiras eleccións presidenciais de 1789, so ao redor do 6% da poboación tiña dereito a voto. A lei de Naturalización de 1790 limitou a cidadanía estadounidense unicamente aos brancos. A Declaración dos Dereitos de 1791 estableceu límites ao poder do goberno para protexer as liberdades persoais, pero tivo escasa repercusión nas sentenzas dos tribunais durante os 130 anos seguintes á ratificación..
miniatura|esquerda|upright|Inspirada polos filósofos do Ilustración, a Declaración dos dereitos do home e do cidadán tivo un impacto significativo no desenvolvemento das concepcións populares da liberdade individual e a democracia en Europa e en todo o mundo.
En 1789, a Francia revolucionaria adoptou a declaración dos dereitos do home e do cidadán e, aínda que de curta duración, a Convención Nacional foi elixida por todos os homes en 1792. A Constitución polaco-lituana do 3 de maio de 1791 pretendía implantar unha monarquía constitucional máis efectiva, introducía a igualdade política entre a xente do pobo e a nobreza, e puña aos campesiños baixo a protección do goberno, mitigando os peores abusos da servidume. En vigor durante menos de 19 meses, foi declarada nula polo Sejm de Grodno reunido en 1793. No entanto, a Constitución de 1791 contribuíu a manter vivas as aspiracións polacas á eventual restauración da soberanía do país máis dun século despois.

Nos Estados Unidos, as eleccións presidenciais de 1828 foron as primeiras na que os homes brancos que non posuían propiedades puideron votar na gran maioría dos estados. A participación electoral aumentou durante a década de 1830, chegando ao 80% da poboación masculina branca adulta nas eleccións presidenciais de 1840.William G. Shade, "The Second Party System". in Paul Kleppner, et al. Evolution of American Electoral Systems (1983) pp 77–111 Carolina do Norte foi o último estado en abolir a cualificación da propiedade en 1856, o que deu lugar a unha aproximación ao sufraxio universal dos homes brancos (con todo, o requisito de pagar impostos mantívose en cinco estados en 1860 e sobreviviu en dous estados até o século XX). No censo dos Estados Unidos de 1860, a poboación escrava aumentara ata os catro millóns de escravos, e na reconstrución tras a guerra civil, aprobáronse tres emendas constitucionais: a 13ª Emenda (1865) que puxo fin á escravitude; a 14ª Emenda (1869) que outorgou a cidadanía aos negros, e a 15ª Emenda (1870) que concedeu aos homes negros o dereito nominal ao voto. A plena emancipación dos cidadáns non se conseguiu ata que o movemento polos dereitos civís conseguiu que o Congreso de EE.UU. aprobase a lei do dereito ao voto de 1965.Transcrición da lei do dereito ao voto (1965). Arquivos Nacionais dos Estados Unidos.The Constitution: The 24th Amendment Time.
miniatura|upright|Litografía de 1850 sobre a instauración do sufraxio universal masculino en Francia en 1848
O dereito de voto no Reino Unido ampliouse e uniformizouse nunha serie de reformas que comezaron coa lei de reforma de 1832 e continuaron no século XX, especialmente coa lei de representación do pobo de 1918 e a lei de representación do pobo de 1928. O sufraxio universal masculino instaurouse en Francia en marzo de 1848 por mor da Revolución Francesa de 1848. Durante ese ano, estalan en Europa varias revolucións ao enfrontarse os gobernantes ás demandas populares de constitucións liberais e un goberno máis democrático."Movement toward greater democracy in Europe ". Indiana University Northwest.

En 1876, o Imperio otomán pasou de ser unha monarquía absoluta a unha monarquía constitucional, e celebrou dúas eleccións ao ano seguinte para elixir aos membros do seu recentemente formado parlamento.Hasan Kayalı (1995) Elections in the Ott Empire (1995).pdf "Elections and the Electoral Process in the Ottoman Empire, 1876–1919" International Journal of Middle East Studies, Vol. 27, No. 3, pp 265–286 Promulgouse un regulamento electoral provisional, que establecía que os membros electos dos consellos administrativos provinciais elixirían aos membros do primeiro Parlamento. Máis tarde ese mesmo ano, promulgouse unha nova constitución que prevía un Parlamento bicameral cun Senado nomeado polo Sultán e unha Cámara de Deputados elixida polo pobo. Só permitíase presentarse ás eleccións aos homes maiores de 30 anos que dominasen o turco e tivesen plenos dereitos civís. Entre os motivos de inhabilitación atopábanse a dobre nacionalidade, estar empregado por un goberno estranxeiro, estar en bancarrota, ser empregado doméstico ou ter «notoriedade por malas accións». O sufraxio universal logrouse en 1934.

En 1893, a colonia autónoma de Nova Zelandia converteuse no primeiro país do mundo (excepto a efémera República de Córsega do século XVIII) en establecer o sufraxio universal activo ao recoñecer ás mulleres o dereito ao voto.
Séculos XX e XXI
As transicións cara á democracia liberal no século XX producíronse en sucesivas "ondas de democracia", resultado de guerras, revolucións, descolonización e circunstancias relixiosas e económicas. As ondas mundiais de "regresión democrática" que reverteron a democratización tamén se produciron nos anos vinte e trinta, no sesenta e setenta, e na década de 2010.
miniatura|upright|Cadro que representa a apertura do primeiro Parlamento australiano en 1901, un dos acontecementos que formaron parte da primeira onda de democracia (en) a principios do século XX.
A primeira guerra mundial e a disolución dos imperios autocráticos otomán e austrohúngaro deron lugar á creación de novos estados-nación en Europa, a maioría deles polo menos nominalmente democráticos. Na década de 1920 floreceron os movementos democráticos e avanzou o sufraxio feminino, pero a Gran Depresión trouxo consigo o desencanto e a maioría dos países de Europa, América Latina e Asia recorreron a gobernos autoritarios ou ditaduras. O fascismo e as ditaduras floreceron na Alemaña nazi, Italia, España e Portugal, así como gobernos non democráticos nos países bálticos, os Balcáns, Brasil, Cuba, China e Xapón, entre outros.

miniatura|upright|esquerda|Sóviet de delegados obreiros de San Petersburgo. No centro está Lev Trotski con papeis na man. 1905. Os soviets foron un exemplo temperán de consello obreiro.

A segunda guerra mundial trouxo unha inversión definitiva desta tendencia na Europa Occidental. A democratización dos sectores estadounidense, británico e francés da Alemaña ocupada (disputados), Austria, Italia e o Xapón ocupado serviron de modelo para a posterior teoría do cambio de goberno. Con todo, a maior parte de Europa do leste, incluído o sector soviético de Alemaña, caeu en mans do bloque dominado pola Unión Soviética, que non era democrático.
miniatura|upright|O número de países que entre 1800 e 2018 obtiveron unha puntuación de 8 ou máis na escala Polity5, outra medida de democracia amplamente utilizada.

 Aplicación práctica 
350px|miniatura|Dende a Segunda Guerra Mundial, a democracia gañou ampla aceptación. Este mapa mostra a autoidentificación oficial feita por gobernos do mundo en relación á democracia, en marzo de 2008. Mostra o status de iure da democracia no mundo.
Na práctica, existen moitas variantes do concepto de democracia, algunhas delas levadas á realidade e outras só hipotéticas. Na actualidade os mecanismos de democracia máis estendidos son os da democracia representativa; de feito, trátase do sistema de goberno máis utilizado no mundo. Algúns países como Suíza ou os Estados Unidos contan con algúns mecanismos propios da democracia directa. A democracia deliberativa é outro tipo de democracia que pon a énfase no proceso de deliberación ou debate, e non tanto nas votacións. O concepto de democracia participativa propón a creación de formas democráticas directas para atenuar o carácter puramente representativo (audiencias públicas, recursos administrativos, ombudsman). O concepto de democracia social propón o recoñecemento das organizacións da sociedade civil como suxeitos políticos (consellos económicos e sociais, diálogo social).C.B. Macpherson, (1981), La democracia liberal y su época, Madrid: Alianza. ISBN 84-206-1870-5

Estas diferenciacións non se presentan en forma pura, senón que os sistemas democráticos adoitan ter compoñentes dunhas e doutras formas de democracia. As democracias modernas tenden a establecer un complexo sistema de mecanismos de control dos cargos públicos. Unha das manifestacións destes controis horizontais é a figura do impeachment ou xuízo político, ao que poden someterse tanto os presidentes como os xuíces, por parte dos parlamentos, de acordo a certas constitucións, como a da Arxentina, o Brasil ou os Estados Unidos. Outras axencias máis modernas orientadas á mesma fin son o defensor do pobo ou ombudsman, as sindicaturas de empresas públicas, os organismos de auditoría, as oficinas de ética pública etc.Salvadores de Arzuaga, Carlos I (1999). Los controles institucionales en la Constitución Argentina 1853-1994, Buenos Aires: La Ley.

Finalmente, cómpre sinalar que existe unha corrente crecentemente relevante no mundo anglosaxón que propugna combinacións das institucións actuais con aplicacións democráticas do sorteo. Entre os autores máis relevantes desta corrente pode citarse a John Burnheim, Ernest Callenbach, A. Barnett e Peter Carty, Barbara Goodwin ou, no ámbito francés, Yves Sintomer. Os autores consagrados que dedicaron máis espazo a este tipo de propostas son Robert A. Dahl e Benjamin Barber. No mundo hispanofalante a recepción aínda é moi reducida, aínda que autores como Juan Ramón Capella formularon a posibilidade de acudir ao sorteo como ferramenta democratizadora.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

 Bibliografía 





 Outros artigos 
 Forma de goberno
 Índice de democracia
 Ligazóns externas 
 Democracy at the Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Dictionary of the History of Ideas: Democracy 
 The Economist Intelligence Unit's index of democracy
 Alexis de Tocqueville, Democracy in America  Full hypertext with critical essays on America in 1831–32 from American Studies at the University of Virginia
 Data visualizations of data on democratisation and list of data sources on political regimes on 'Our World in Data', by Max Roser.
 MaxRange: Analyzing political regimes and democratization processes
 "Democracy", BBC Radio 4 discussion with Melissa Lane, David Wootton and Tim Winter (In Our Time'', Oct. 18, 2001)

Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Ciencias sociais)
Categoría:Democracia