Uxío Novoneyra

Uxío Novoneyra, nado como Eugenio Novo Neira en Parada (Seoane do Courel, no concello de Folgoso do Courel)Na bibliografía consultada dáse habitualmente como lugar de nacemento "Parada de Moreda", no Courel, pero tal lugar non aparece no Nomenclátor actual, que recolle un "Parada" e un "Moreda", ámbolos dous lugares da parroquia de Seoane do Courel. No Rexistro Civil consta que naceu "en el pueblo de Parada" e que o pai era "natural y vecino de Parada" e a súa nai "natural de Pacios Cebrero -refírese a Pacios, da parroquia homónima do concello de Pedrafita do Cebreiro- y vecina de Parada". Nun dos poemas de Os Eidos designa a seu pai como José de Parada e nunha autobiografía que escribe en 1953, inédita, volve falar del como Xosé de Parada. Para máis abundar, cando o seu ingreso no Instituto de Lugo, presenta unha solicitude na que se describe como "natural y vecino de Parada". o 19 de xaneiro de 1930No Rexistro Civil citado antes, figura como data de nacemento o 22 de xaneiro. Na súa ficha de ingreso no Instituto de Lugo mantense esa data errónea. e finado en Santiago de Compostela o 30 de outubro de 1999, foi un poeta e escritor galego. Sendo fillo dunha familia de labregos, O Courel foi o principal referente físico para os seus versos, considerados dos mellores no tocante á paisaxística, dentro da literatura galega. Xosé Luís Méndez Ferrín encadrouno dentro da Xeración das Festas Minervais. A Real Academia Galega escolleuno como figura homenaxeada no Día das Letras Galegas do ano 2010.

 Traxectoria 

 Orixe e formación 
Os seus pais foron Xosé Novo López, labrego podente, e Manuela Neira Bello, que tiveron tres fillos: José (morto en 1936), Elisa e o propio Uxío. Era sobriño de Manuel Novo López. Estudou o bacharelato en Lugo, desde 1942 a 1948, e obtivo o título de bacharel en 1951. Traba amizade con Manuel María en 1945 e con María Mariño en 1947. Tamén coñeceu en Lugo a Luís Pimentel.Ao que a biografía da Real Academia Galega cualifica como "mestre de poesía para os dous", en referencia a Manuel María.
miniatura|Instituto Nacional Masculino (actual IES Lucus Augusti) de Lugo, onde estudou.
En 1948 matriculouse por libre na facultade de Filosofía e Letras en Madrid, onde comezou a escribir poemas en castelán, como os publicados na revista universitaria Bengala. Coñeceu alí a Xesús Alonso Montero, que chega a Madrid, á mesma facultade, en 1948, quen conservou o que di ser o seu primeiro libro de poemas, Abrojos. Poemas cortos, inédito ata que no 2002 Alonso Montero publicou nove dos seus 36 poemas, moi breves e manuscritos.. "Sobre o primeiro libro de Novoneyra (Abrojos, 1948) e outras páxinas súas". pp. 17-28. Boletín da Real Academia Galega, número 371 (2010) Nestes anos de estudante consagrouse intensamente á lectura de poesía dos máis diversos autores e adquiriu certa sona como recitador de poemas.En 1953, Ramón Piñeiro menciona no prólogo a Os Eidos os "trunfos do poeta-rapsoda". Dos anos 1950-51 datan as coleccións de poemas tituladas Poemas de Dios e Caurel, de onde saíron Os Eidos. Luz Pozo Garza publicará no ano 2000, na revista Clave Orión algúns destes poemas.

En 1952 fixo o servizo militar, en Parga, primeiro, e Santiago de Compostela, despois, e recupera o contacto con Manuel María, quen xa publicara Muiñeiro de brétemas na Colección Benito Soto. A finais dese mesmo ano comezou a escribir os poemas que darían lugar a Os Eidos:

{{Cita|"Aquel año [1952] escribí el primer gran núcleo de 'Os Eidos}}

Nesta época en Santiago coñeceu e tratou a Carlos Maside, Ramón Piñeiro e Ramón Otero Pedrayo, aos que se debe a decisión adoptada nese mesmo ano de 1952 de escribir en galego, lingua que xa non deixaría nunca.

A influencia de Piñeiro sobre a formación de Novoneyra, así como a do seu compañeiro Manuel María, é descrita así por Raimundo García Domínguez, Borobó:

 Década dos 50 
En 1953 enfermou de pleuresía e recluíuse no Courel, onde permaneceu ata 1962, salvo breves viaxes a Santiago, Lugo, Madrid etc. Foi durante esta estadía no Courel cando coincidiu con María Mariño, coa que establecería unha longa relación literaria.María Mariño e o seu home, Roberto Pose, foron vivir ó Courel por cousa dunha enfermidade deste, mentres que ela ocupou a escola de Parada.

En 1955 publicou Os eidos, con poemas escritos entre 1952 e 1953. Trátase dun poemario co que comeza un ciclo poético que continuará durante moitos anos, con novos poemas (Os Eidos 2, 1974) e modificacións nos primeiros. O libro foi prologado por Ramón Piñeiro, que o define como "voz da terra" e destaca o lirismo telúrico do poeta.

O mesmo Piñeiro recolle na lapela do libro o feito de que Uxío estaba traballando daquela noutro libro de poemas, O libro das Cantigas, e unha obra de teatro, A noite é máis que unha pecha escuridade, que nunca se chegaron a publicar.
miniatura|A serra do Courel, retratada na poesía de Novoneyra.
A publicación da obra Os Eidos veu confirmar definitivamente a sona que por entón xa estaba conseguindo Novoneyra. A prensa da época xa recollera diversas opinións laudatorias da súa poesía, da pluma de Otero Pedrayo ou Isidoro Millán González-Pardo (1955), corroboradas posteriormente por Ánxel Fole, Borobó ou Xosé Luís Franco Grande (en diversos medios, entre 1959 e 1962).

No mesmo ano de 1955 comezou a publicar poesías en diarios e revistas como Vida Gallega (onde publicaría un total de 15 poemas ata 1961), Aturuxo, Follas Secas, Luzes de Galiza, Nordés, Ólisbos, Dorna, Ronsel e outros moitos. Igualmente, é incluído por vez primeira nunha antoloxía poética galega, editada por Francisco Fernández del Riego (Escolma de poesía galega. IV. Os contemporáneos, Galaxia 1955). En 1959 aparecería de novo noutra antoloxía e, posteriormente, en moitas outras.

O 22 de febreiro de 1957 interveu no chamado Homenaje a la poesía gallega, celebrado en Santiago, xunto a prestixiosas firmas da literatura galega e galeguista. El mesmo cualificou o acto como "o primeiro que houbo na Compostela da posguerra", e a súa participación consistiu nun recital de poesía medieval. A impresión que causou Novoneyra quedou reflectida en La Noche con estas opinións de Borobó:

ou de Xosé Manuel López Nogueira:

Anos máis tarde (1985) Franco Grande lembraba así aquel recital:

 Década dos 60 
miniatura|Café Gijón, Paseo de Recoletos, Madrid.
En 1962, Novoneyra regresou a Madrid.Nesta decisión interviron María Victoria Fernández-España (Victoria Armesto) e o seu home Felipe Fernández Armesto (Augusto Assía). Segundo Manuel María, o matrimonio foino ver a Monforte de Lemos e propuxeron ir falar con Novoneyra no Courel: "Entón Assía... non, foi ela, díxolle: 'home, ti... aquí metido, ¿que porvir é isto para ti?". En Madrid comezou a traballar na radio e mais na televisión, dirixindo diversos espazos culturais dedicados aos grandes poetas españois e internacionais, sen esquecer os galegos. Simultaneamente asistía ós faladoiros do Café Gijón, onde coñeceu os membros do grupo galeguista Brais Pinto, especialmente o pintor Reimundo Patiño.

Publicou en 1966 Elegías del Caurel y otros poemas, nunha edición bilingüe en castelán e galego.O orixinal foi escrito en galego, e traducido ao castelán polo propio Novoneyra. Naquel mesmo ano deixou Madrid e regresou ao Caurel, para atender os seus pais, xa vellos e enfermos: o pai morrería en 1971 e a nai en 1973.

En 1967 escribiu o poema Vietnam canto,Poema Vietnam canto nun vídeo de YouTube como colaboración para un libro que se ía titular Con Vietnam pero que nunca viu o prelo. O seu poema publicouse ao cabo en 1969 na Revista Exterior de Poesía Hispana. Con este texto xorde un Novoneyra máis vindicativo e politizado, menos lírico e intimista.

Durante as últimas fases da enfermidade da nai, esta foi atendida por Elba Rei, enfermeira á que Uxío coñecera en Lugo en 1968.

 Década dos 70 
Elba e Uxío casaron o 5 de xaneiro de 1973 e tiveron tres fillos: Branca-Petra, Uxío e mais Arturo; amais doutro que só viviu uns poucos días.

1974 foi o ano da publicación d´Os Eidos II, que recolle poemas escritos entre 1954 e 1957 e outros posteriores nos que evidencia o compromiso político desta nova etapa entre os que destaca Letanía de Galicia:

En 1981 edítanse conxuntamente tódolos poemas que conformaban os dous tomos d´Os Eidos, nun libro titulado Os Eidos. Libro do Courel. Nesta recompilación e depuración do seu ciclo courelán, algúns dos poemas mostran modificacións do propio autor respecto ás edicións orixinais de 1955 e 1974. Este libro conxunto veu sucesivas reedicións ao longo dos anos, algunhas con novos engadidos, como o glosario final que inclúe nunha edición de 1985. Mesmo, en 1988, o poeta donostiarra Koldo Izaguirre publica unha edición bilingüe en éuscaro e galego baixo o título Bazterrak / Os Eidos, I e II.

O propio Novoneyra estaba preparando, no momento da súa morte, unha edición bilingüe galego-castelán, que en 2010 aínda non viu o prelo.

En 1979 publica Poemas caligráficos, libro que combina a poesía e a peculiar caligrafía de Novoneyra Un exemplo da poesía caligráfica de Novoneyra pode verse no poema dedicado a Laxeiro en 1971, e que publicou El Correo Gallego o 21.7.2006  . coa colaboración de Xosé Manuel Pereiro e Reimundo Patiño, quen prologa o poemario. Os textos están vinculados á vangarda pictórica organizada arredor do Grupo Brais Pinto.

 Década dos 80 
miniatura|Monumento da AELG no Courel
En 1983 deixou O Courel para se radicar definitivamente en Santiago de Compostela. O ano anterior fora elixido presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega, cargo que ocupou, tras sucesivas confirmacións, ata a súa morte.Foi reelixido por última vez en abril de 1999, meses antes de morrer. Naquela ocasión manifestou que sería a última vez: "Fun reelixido sen presentarme no ano 1988 e aquí levo once anos. Isto xa é unha cousa insufrible. Que teñan preparado unha sucesión porque esta directiva non aceptará ningunha nova reelección no ano 2001" (La Voz de Galicia 14.4.1999).

Xosé Luís Méndez Ferrín publicou en 1984 De Pondal a Novoneyra, libro de crítica literaria que percorre a obra dos poetas galegos máis sobresaíntes. Poñer á par a Eduardo Pondal e a Novoneyra reflicte a sona que xa alcanzara este e contribúe definitivamente á súa canonización.

En 1986 aparece Muller pra lonxe, con poemas pasionais e amorosos escritos entre 1955 e 1985 xa publicados anteriormente en revistas e obras colectivas. Está ilustrado polo pintor lugués Carlos Pardo Teijeiro.

Outra compilación de poemas escritos ao longo de 30 anos, Do Courel a Compostela, apareceu en 1986. Son, sobre todo, poemas políticos, sen faltar textos intimistas e amorosos.Silvia R. Pontevedra: "El más sanguinario de O Courel" Reportaxe que contextualiza o poema a Manoel Cela de "Do Courel a Compostela 1956-86", El País, 23/6/2009. O libro está ilustrado por Laxeiro, Maside, Lorente, e acompáñase dunha antoloxía crítica de sonadas firmas sobre o autor.

 Década dos 90 
En 1991 publicou o seu primeiro libro de narrativa, O cubil do xabaril, libro de contos infantís ambientados na xeografía courelá. A este libro seguirán outros dous coa mesma temática: Gorgorín e Cabezón (1992) e Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín (1998).

Nese mesmo ano reeditouse Elegías del Caurel y otros poemas (que publicara en 1966) pero agora baixo o título Tempo de elexía. Como noutras ocasións, o autor modifica algúns textos e engade poemas que publicara noutros medios.

En 1994 editou Poemas de doada certeza (i este brillo premido entre as pálpebras), e en 1998 Betanzos: Poema dos Caneiros e Estampas.
dereita|miniatura|Lápida de Uxío Novoneyra en Parada do Courel.
Por fin, en 1999, xa enfermo e imposibilitado para poder visitar O Courel como gustaba facer, publicouse Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas,Dentro das publicacións editadas co gallo do Xacobeo'99. con fotografías de Federico García Cabezón e algúns textos caligráficos do autor.

Novoneyra morreu no Hospital Gil Casares de Santiago de Compostela, ás 11 da mañá do sábado 30 de outubro de 1999, sendo velado en San Domingos de Bonaval. Foi enterrado no cemiterio lugués de San Froilán.

O 14 de xaneiro de 2022, conforme ao seu desexo, os seus restos mortais foron trasladados desde Lugo até a súa casa en Parada do Courel.

 Estilo 
Nos seus textos, Novoneyra explicitou o seu compromiso nacionalista e marxista, sen deixar de preocuparse en ningún momento pola forma poética e pola linguaxe. Formalmente, procuraba o mellor resultado visual e —sobre todo— sonoro para os textos (botando man para tal efecto de diversos recursos como o fonosimbolismo, a utilización de dialectalismos, os silencios, o simbolismo gráfico etc.). As poucas palabras empregadas pretenden evocar dun modo máxico o mundo no que o home está inmerso, designando as cousas para que estas aparezan perante nós.

Cómpre tamén lembrar o seu compromiso público e constante con Galicia:

así como tamén coa lingua, á que define como "o único sitio onde seguen vivos os antepasados, a única forma audible de supervivencia". E faino tanto como escritor individual ou como presidente da AELG, compromiso que quedou patente en numerosas ocasións, como nesta entrevista que lle fan en 1998:

 Obra 
miniatura|dereita|Courel dos tesos cumes que ollan de lonxe!Eiquí síntese ben o pouco que é un home.Escultura na praza Maior de Lugo.
Resulta difícil sistematizar a obra publicada por Uxío Novoneyra, xa que resultou frecuente que publicase os mesmos poemas, con modificacións máis ou menos relevantes, en libros distintos. De por parte, moitos deles foron publicados en xornais, revistas ou doutra forma antes de aparecer nun dos seus libros, tamén, a miúdo, modificados.

 Os eidos (1955). Vigo: Galaxia. Dedicado a Maside e a Ramón Piñeiro, que á súa vez escribe o prólogo. O libro foi escrito en 1952 e primeiros de 1953.
 Elegías del Caurel y otros poemas (1966). Madrid: Ediciones Rialp (colección Adonais). DL M-4065-1966. É unha edición bilingüe galego-castelán. Estrutúrase en tres partes: Elegías del Caurel, Primera verdad y tiempo con nombres e Elegías de Madrid.Elegías del Caurel y otros poemas , en Google Books Foi reeditado, con variacións e novos poemas, en 1991, baixo o título Tempo de elexía.
 Os eidos II (1974). Vigo: Galaxia. ISBN 84-7154-221-8. Inclúe o poema Letanía de Galicia, que, por veces, aparece como subtítulo. Contén poemas escritos entre 1954 e 1957 e está dedicado a María Mariño e á memoria dos seus pais, mortos había pouco. O libro ilústrase con debuxos de Laxeiro.
 Poemas caligráficos (1979). Número 1º dos Cuadernos da Guadaña. Madrid: Brais Pinto. ISBN 84-85171-05-5. Tampouco, neste caso, os poemas son inéditos, pero aquí aparecen caligrafiados polo autor. Reimundo Patiño escribe o limiar.
 Os eidos. Libro do Courel (1981). Vigo: Xerais, Colección Grandes Mestres nº 1. ISBN 84-7507-020-5. Reúne os textos d' Os Eidos e d' Os Eidos II, xunto algún poema posterior. Novamente, os poemas están depurados e recolocados. Foi reeditado en 2024 por Chan da Pólvora na colección Noudelo e Ribón, número 2 (ISBN 978-84-128741-4-3).
 Muller pra lonxe (1986). Deputación de Lugo. ISBN 84-505-4535-8. Poemas de amor, uns coñecidos e outros novos, e con caligrafías do autor. En 2011 foi reeditado nun fermoso volume de gran formato ilustrado polo pintor lugués Carlos Pardo Teijeiro, prologado por Luís Cochón e acompañado dun epílogo crítico de Claudio Rodríguez Fer (ISBN 978-84-8192-458-9).
 Do Courel a Compostela (1988). Santiago: Sotelo Blanco. ISBN 84-86021-80-4. Tamén, con poemas coñecidos, publicados noutros libros ou noutros medios. Reeditado en Galaxia en 2010, inclúe un CD cos poemas recitados (ISBN 978-84-9865-271-0).
 O cubil de Xabarín (1990). Madrid: Edelvives. ISBN 84-263-1956-4.
 Tempo de elexía (1991). Oleiros: Vía Láctea. ISBN 84-86531-58-6. Véxase o que se dixo anteriormente en Elegías del Caurel y otros poemas. En 2010 foi reeditado por Alvarellos en edición bilingüe que inclúe un CD cun recital inédito de 1982 (ISBN 978-84-89323-38-4).
 Gorgorín e Cabezón (1992). Madrid: Edelvives. ISBN 84-263-2170-4.
 Poemas de doada certeza i este brillo premido entre as pálpebras (1994). Culleredo. Espiral Maior. ISBN 84-88137-39-7. Poemas inéditos ou dispersos noutros libros.
 Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín (1998). Zaragoza: Edelvives. ISBN 84-263-3727-9.
 Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas (1998). A Coruña: Hércules de Ediciones e Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2306-7. Practicamente, todos textos novos. Novoneyra xa anunciara anteriormente que estaba traballando neste novo libro, ó que se refería como Libro de rotas. Ámeto mítico.
 En 2020 a Xunta de Galicia-Fundación Uxío Novoneyra publicaron Contos de Roxín Roxal, de Uxío Novoneyra. Son sete relatos dos que catro resultan rigorosamente inéditos e están acompañados dunha lectura plástica magnífica a cargo de Miguel Robledo. Ademais, cada unha das propostas achega un código QR ligado á audición nas voces de dous dos seus fillos -Branca e Uxío-, de Elba Rey, Manuel Jabois e Nieves Neira.

En 1995 publicouse a obra colectiva Camelio xaponés, para a que Novoneyra traduciu sete versos xaponeses (xiikas) de Ayako Sugitani, á vez que esta traduciu ao xaponés tres poemas de Novoneyra.

A maiores, a súa obra comprende numerosos poemas publicados na prensa (Alborada, Atlántida, Aturuxo, Cerna, Clave Orión, Dorna, Encrucillada, Grial, La Noche, Ólisbos, Ronsel etc.) e en libros colectivos. Existen tamén textos (poemas, recitais, conferencias, pregóns etc.), algúns dos cales se publicaron en Cadernos Ramón Piñeiro XIV (2010)., L. et al.: Celebración de Uxío Novoneyra (1930-1999). A casa! O val! a patria homilde! . CRP XIV. 2010.

Finalmente, hai que lembrar a obra gráfica de Novoneyra, en forma de gravados e augafortes de temática variada.

 Outras obras colectivas 
 Antoloxía da poesía galega actual. Nordés (1978). Sada: Ediciós do Castro.
 III Festival da Poesía no Condado (1983). S. C. D. Condado.
 Os escritores lucenses arredor de Ánxel Fole (1986). Concello de Lugo.
 VII Festival da Poesia no Condado (1987). S. C. D. Condado.
 Desde mil novecentos trinta e seis: homenaxe da poesía e da plástica galega aos que loitaron pola liberdade (1995). Sada: Ediciós do Castro).
 Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000 (2003). Editorial Tris Tram. Por Arturo Casas.
 Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina (2003). Santiago: Fundación Araguaney.
 Poemas pola memoria (1936-2006) (2006). Santiago: Xunta de Galicia..
 Poetízate. Antoloxía da poesía galega (2006). Vigo: Xerais.
 Poemas coruñeses: antoloxía de textos poéticos dos séculos XIX e XX sobre a Coruña (2008). Culleredo: Espiral Maior.

 Homenaxes 
miniatura|Rúa co seu nome en Pontevedra.
dereita|miniatura|Autobús da empresa Monbus co seu nome.
Ademais das numerosas ocasións en que, na prensa ou en libros, distintos persoeiros enxalzaron a obra e traxectoria de Novoneyra, quer en vida ou quer trala súa morte,Como tal, o número monográfico dobre da revista literaria Clave Orión, dedicado a Novoneyra e a Manuel María e publicado en 2001; ou o ensaio Uxío Novoneyra. Lingua Loaira, escrito por Olga Novo e premiado co Ánxel Fole en 2004. pódense destacar os seguintes actos de homenaxe:

 No ano 2000, o concello das Pontes de García Rodríguez crea o Premio de poesía Uxío Novoneyra.

 En 2000, o concello de Folgoso do Courel crea o certame literario Uxío Novoneyra.
 Tamén en 2000, a Asociación de Escritores en Lingua Galega noméao socio de honra.
 En 2002 inaugúrase en Lugo o centro social Uxío Novoneyra.
 En 2005, o concello de Ordes gravou un texto de Novoneyra na placa do monumento en homenaxe ás vítimas do atentado terrorista do 11 de marzo de 2004.
 En 2006, Culleredo inaugura a biblioteca municipal Uxío Novoneyra, no Pazo Vila Melania.

O 27 de xuño de 2009, a Real Academia Galega decidiu dedicarlle o Día das Letras Galegas do ano 2010. A elección foi por unanimidade (agás un voto en branco), fronte ás outras propostas representadas por Ricardo Carballo Calero e Lois Pereiro."Uxío Novoneyra protagonizará o Día das Letras do vindeiro ano"  Galicia Hoxe, 28/6/2009. Entre as razóns dadas para a súa elección estiveron a de ser un "excelente poeta, galeguista e profundamente democrático", "un poeta de entrega total, cunha obra en constante refacción, en continua forxa". A RAG destacou así mesmo a "oralidade da súa poesía, que adquiría matices especiais cando o mesmo poeta recitaba os seus propios versos. Unha proba máis do seu enraizamento co pobo e coa poesía popular".

Diversas cidades galegas bautizaron rúas co seu nome.Como tal, Arteixo, Carral, Monforte de Lemos, As Nogais, Oleiros, Pontevedra ou Santiago. Pedrafita do Cebreiro fixo outro tanto cun colexio (CPI Poeta Uxío Novoneyra).CPI Poeta Uxío Novoneyra

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

 Bibliografía 




 , L. et al.: Celebración de Uxío Novoneyra (1930-1999). A casa! O val! a patria homilde!  CRP XIV. 2010. ISBN 978-84-453-4878-9.


 . Novoneyra, Uxío. Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada 33'''.







 VVAA: "Homenaxe a Novoneyra", La Voz de Galicia, suplemento Culturas nº 98, 5/10/1999.
 VVAA: Boletín da Real Academia Galega, número 371 (2010). Inclúe, entre outros artigos:
 Ana Acuña. "Presenza de Novoneyra en Madrid". pp. 7-15.
 Xesús Alonso Montero. "Sobre o primeiro libro de Novoneyra (Abrojos, 1948) e outras páxinas súas". pp. 17-28.
 Anxo Angueira. "Terra e pobo de Novoneyra". pp. 31-41.
 Carmen Blanco García. "A liberdade das amadas mulleres". pp. 43-51.
 Darío Xohán Cabana. "Aspectos formais da poesía de Novoneyra". pp. 53-59.
 Luís Cochón. "Romanceiro e cancioneiro". pp. 61-79.
 Xosé Ramón Freixeiro Mato. "Lingua e estilo na obra de Uxío Novoneyra". pp. 81-108.
 María Pilar García Negro. "Novoneyra: nova xeira a poesía como antídoto contra o ruído". pp. 109-123.
 Luís Alonso Girgado. "Diversidade interno-externa e multiplicidade textual en Uxío Novoneyra". pp. 125-130.
 Teresa López. "Os camiños á Idade Media na poesía de Uxío Novoneyra". pp. 131-144.
 Antón Lopo. "Uxío Novoneyra na distancia do lobo". pp. 145-149.
 Ramón Lorenzo. "Arredor dos Eidos de Novoneyra". pp. 151-171.
 Carlos Paulo Martínez Pereiro. "A palabra desdeñada e feita a man". pp. 173-187.
 María Xesús Nogueira Pereira. "Uxío Novoneyra e a lingua literaria". pp. 189-200.
 Branca Petra Novoneyra Rei. "Ata cando iste tempo de elexía?". pp. 201-204.
 Uxío Novoneyra Rei. "Lingoa sen maos o nacionalismo defensivo e crítico a prosa pública de…". pp. 205-215.
 Antón Patiño Pérez. "Escritura do corpo: os poemas caligráficos". pp. 217-232.
 Xosé Benito Reza. "Natureza e paisaxe do Courel". pp. 235-245.
 Claudio Rodríguez Fer. "Poetas da fala no labirinto das linguas. Correspondencia entre Valente e…". pp. 247-252.
 Olivia Rodríguez. "Novoneyra , recitador. Un exemplo de execución do verso libre (na lembranza de…". pp. 253-265.
 Manuel Rivas Barrós. "Uxío Novoneyra: o andar da eternidade". pp. 269-271.
 Margarita Ledo Andión. "Uxío Novoneyra Letras Galegas 2010". pp. 273-275.
 Darío Xohán Cabana. "Día das Letras Galegas 2010". pp. 277-280.
 Manuel González González. "Uxío Novoneyra coa lingua do seu pobo". pp. 281-285.
 VVAA. Raigame'', número 32 (maio de 2010). Inclúe, entre outros artigos:
Carmen Blanco García. "O poeta Novoneyra: a teima da terra e a peste da historia". pp. 48-59
Claudio Rodríguez Fer. "O son da terra na poesía de Novoneyra". pp. 60-69
Olga Novo. "O canto (des)comunal dos seres da serra. Uxío Novoneyra dicidor dos saberes do seu pobo". pp. 70-77
Clodio González Pérez. "O Courel de Uxío Novoneyra. Achegamento á cultura popular". pp. 78-94

 Outros artigos 
 María Mariño
 Xeración das Festas Minervais

 Ligazóns externas 
 Sitio oficial da Fundación Uxío Novoneyra.
Figuras homenaxeadas  Real Academia Galega.
 Uxío Novoneyra na Biblioteca Virtual Galega.
 Novo Neyra, Uxío na páxina da Asociación Socio-Pedagóxica Galega.
 Centro de Documentación da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega.

Categoría:Escritores en lingua galega
Categoría:Escritores de Galicia
Categoría:Poetas de Galicia
Categoría:Día das Letras Galegas
Categoría:Nados en Folgoso do Courel
Categoría:Premio Otero Pedrayo
Categoría:Nados en 1930
Categoría:Finados en 1999
Categoría:Artigos destacados sobre Galicia