Córdoba, España

Córdoba é unha cidade andaluza, capital da provincia homónima, situada a beiras do río Guadalquivir e ao pé de Serra Morena. Provén do latín Corduba, e posiblemente dunha anterior fenicia, Qorteba, que viría a significar 'muíño de aceite' para algúns autores González Llana, Manuel (1867). [Crónica de la provincia de Córdoba http://books.google.es/books?id=CTxyRcG6qqMC&source=gbs_navlinks_s]. Rubio y Compañía., ou ben 'cidade boa', a partir de Qart-tuba para outros.Ramírez y de las Casa-Deza, Luis María (1867). [Indicador cordobés, ó sea Manual histórico-topogŕafico de la ciudad de Córdoba http://books.google.es/books?id=YAoIAAAAQAAJ&source=gbs_navlinks_s]. Imprenta, librería y litografía del Diario de Córdoba.

Foi capital do Califato Omeia de Occidente, época do seu maior esplendor e da que conserva numerosos monumentos, entre eles o máis importante é a Mesquita de Córdoba.

Córdoba na actualidade é un gran referente cultural do sur de Europa, unha das cidades máis atractivas, conservadas e de maior calidade de vida de España. Cun dos cascos históricos máis extensos do mundo, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO o 17 de decembro de 1984. Hoxe en día a cidade presenta diversas zonas moi modernas e ben comunicadas referentes da moderna Córdoba do século XXI, destacando a enorme transformación urbana do Plano RENFE e no río Guadalquivir, alén da expansión da cidade cunha gran dimensión urbana e alta calidade de vivenda, aínda que os prezos acadados nos andares dos novos barrios son moi elevados. Foi candidata á capitalidade cultural europea para o ano 2016.

A Xunta de Andalucía está estudando dende hai un tempo, a creación da Área Metropolitana de Córdoba que estaría composta, ademais de pola capital, polas poboacións de Villafranca, Obejo, La Carlota, Villaharta, Villaviciosa de Córdoba, Almodóvar del Río e Guadalcázar, contando así cunha poboación aproximada de 351.000 habitantes.

 Xeografía 
A súa localización á beira do río Guadalquivir e o seu doado acceso aos recursos mineiros de Serra Morena (carbón, chumbo, zinc) responde o porqué dos seus temperáns asentamentos humanos.

 Historia 
 Prehistoria 
Os primeiros vestixios humanos atopados na zona corresponden a un Homo neanderthalensis que pode datar en torno ao 32000 a. C. aproximadamente. Segundo os últimos estudos, o asentamento definitivo de poboación produciuse en torno ao século III a. C. na zona denominada "Outeiro dos Queimados" hoxe ocupada polo Parque Cruz-Conde.

 Idade Antiga 

 Época prerromana 
No século VIII a.C., no período tarteso antigo, existía xa un núcleo protourbano que ocupaba unha superficie dunhas 50 hectáreas, que exercía certo control e explotación sobre o territorio circundante. Esta función potenciouse durante o período orientalizante, producíndose a urbanización da poboación e certa expansión económica baseada na metalurxia do cobre e a prata, ao confluír as minas de Serra Morena, as terras da campiña e o río Betis. Á explotación dos metais engadiuse a actividade agrícola, que se converteu no alicerce básico da economía a finais do período orientalizante, tras unha crise na minería. Isto traería consigo a colonización de zonas adxacentes.

No século III a. C., co ascenso polo río Betis dos cartaxineses o asentamento recibiu novas influencias exteriores. De feito apareceu o primeiro nome do que se ten constancia histórica: Karduba (contracción de Kart-Iuba). O asentamento foi así bautizado polo xeneral cartaxinés Hamílcar Barca en honor dun xeral númida chamado Iuba, que combateu e morreu nunha batalla na rexión ao redor do ano 230 a.C..

Na súa descrición sobre a Segunda guerra púnica Silio Itálico incluíu a Corduba (nome outorgado polos romanos á cidade) na lista de aliados de Aníbal describíndoa como decus aurifera terra, mencionando aos caudillos da cidade: Phorcys e Arauricus.

 Época romana 
dereita|miniatura|320px|Córdoba, Ponte romana e Mesquita-Catedral
Os romanos conquistárona no -206, trala batalla de Ilipa e chamárona Corduba. No ano -169, o entón pretor Marco Claudio Marcelo fundou, xunto ao asentamento prerromano, unha colonia latina, que foi habitada por poboación patricia orixinaria da mesma Roma, aínda que outros autores adían a súa fundación ata o ano -152, cando Marcelo se retirou a esta cidade para invernar despois de tomar Netobriga (Lusitania).

Entre os anos -143 e -141 a cidade é asediada por Viriato.

No ano -113 xa se menciona que existe un foro romano. O asentamento prerromano é aos poucos abandonado e os seus habitantes trasládanse á cidade romana e vaise producindo unha monumentalización da cidade, xa que as casas de adobe son substituídas por calcaria e arenitos. No ano -80 xa se acuñan moedas nesta cidade.

Xulio César, no ano -49 reuniu en Corduba, que xa era caput provinciae, aos representantes das cidades da Hispania Ulterior. A cidade, considerada conventus, pechara as súas portas ao legado pompeiano Varrón. Este rendeuse alí a César, quen pronunciou un discurso de agradecemento aos seus partidarios. É entón cando plantou o famoso platanus mencionado por Marcial, situado nos xardíns do actual Alcázar dos Reis Cristiáns.

Casio Longino, pretor de César na Hispania Ulterior, sufriu un atentado ao dirixirse á Basílica de Corduba no -48. Aínda que a conxura foi esmagada, trala marcha do gobernador producíronse levantamentos de tropas destacando a actitude ambigua do cuestor M. Marcelo. Longino, en represalia, destruíu as nobilissimae carissimaeque possessiones (agros e aedificia) dos cordubenses situadas ao sur do río.

No ano -46 concédese a Corduba o estatuto colonial por parte dos fillos de Pompeio, pasando a ser denominada Corduba Outeiro Patricia.

O conflito entre cesarianos e pompeianos agravouse no -45. Xulio César asediou a cidade e combateu con Cneo Pompeio Fustulos (fillo de Pompeio o Grande) polo control da ponte debendo retirarse pouco despois cara a Ategua mentres Pompeio invernou en Corduba. Trala batalla de Munda, César asediou de novo a cidade que foi tomada ao asalto, decidindo este castigala coa súa destrución. Na mesma morreron 22.000 cordobeses.

No ano -43, durante a época do triunvirato, Corduba recuperou o seu papel como centro político da Hispania Ulterior, sendo convertida na súa capital.

Na reorganización das provincias hispanas levada a cabo por Caio Octavio Augusto no ano -27, a Hispania Ulterior Baetica queda a cargo do Senado sendo a súa capital a que de novo, será coñecida como Colonia Patricia. Este título, unido a unha "refundación" da cidade e a unha posible deductio, foi concedido no -25. Durante a época de Augusto transformouse a cidade, expandíndose cara ao río, reorganizándose o viario e os espazos públicos como o "foro colonial", construíuse o teatro (coa intervención do propio emperador, os seus representantes e os principais evergetas da cidade (Persini Marii, Annaei), moi relacionados coas explotacións mineiras) e probablemente o anfiteatro. Tamén, coincidindo coa viaxe do emperador se acuñan moedas coa lenda Outeiro patricia.

Durante a época de Tiberio Claudio Nerón César constrúese o forum novum e a ponte sobre o arroio de Pedroches.

En época de dominación romana, chegou a posuír máis edificios lúdicos cá propia Roma.

 Idade Media 

 Época visigoda 
A inicios da época visigótica, Corduba, xunto a outras cidades da Bética como Híspalis, son practicamente independentes. O rei Axila I profanou a tumba de San Acisclo mártir, motivo polo cal a cidade se rebelou. Durante o levantamento de Atanaxildo, este pediu axuda ao emperador Xustiniano I de Bizancio para derrotar ao rei Axila. Este accedeu a enviarlle un continxente, e acaba ocupando Corduba no ano 550, derrotando a Axila e morrendo o seu fillo na batalla. Os bizantinos tamén ocupan a Bética, co apoio dos seus cidadáns, que ansían volver ao imperio romano, converténdose na provincia Spania do imperio bizantino. Atanaxildo intentou conquistar a cidade no 568, sen éxito.

O rei Leovixildo, no ano 572, aproveitando a guerra que libraba o emperador Xustino II contra os persas, tomou Corduba. Debido a este feito, o prestixio de Leovixildo subiu tanto que por primeira vez un rei visigodo se atreveu a usar os símbolos da realeza: cetro, coroa e manto, acuñando moeda no seu propio nome. Pese a iso a cidade volveu ao pouco tempo a formar parte do imperio bizantino.

Hermenexildo, fillo de Leovixildo e duque da Bética, converteuse ao catolicismo e rebelouse contra o seu pai, de relixión ariana, sendo apoiado no ano 579 por Corduba e outras cidades béticas e do Val do Guadiana. Este foi derrotado en Hispalis no ano 584, refuxiándose en Corduba, que volve ser tomada polos visigodos, onde é apresado polo seu pai e exiliado a Valentia Edetanorum.

A mediados do século VI construíronse monumentos como unha igrexa situada na localización do actual convento de Santa Clara (de forte influencia bizantina), a igrexa dos tres santos (San Fausto, San Xenaro e San Marcial), situada baixo a actual igrexa de Pedro, e a basílica de San Vicente Mártir.

A cidade, por motivos relixiosos (pola forte implantación do catolicismo fronte ao arianismo) e por afinidade ao imperio romano, tardou en aceptar o poder visigodo, o que demostrou mediante numerosas revoltas. Isto provocou unha diminución da súa influencia no reino visigótico, fronte a outras cidades como Hispalis.

 Época musulmá 
En 716 convértese en capital do emirato de Al-Andalus, crecendo ata atinxir parte da grandeza que tiña na época romana. Máis tarde, baixo o califato Omeia alcanzou o seu máximo apoxeo demográfico (segundo algunhas fontes, máis de 1000000 de habitantes), comercial e cultural. Nesta época terminouse a Mesquita de Córdoba e edificouse a luxosa cidade de Medina Azahara ou Madinat-al-Zahra. No terreo cultural acadouse un grande esplendor, contando, durante o califato de Alhaken II coa maior biblioteca do mundo do seu tempo.

miniatura|dereita|Patios do Palacio de Viana, en Córdoba.

 Época cristiá 
Cos almohades perdeu a súa condición de capital da Al-Andalus. O que significou o inicio da súa longa decadencia, acentuada cando en 1236 foi conquistada polos cristiáns (Fernando III).

Foi praza forte para a conquista de Granada por parte dos Reis Católicos que estableceron durante varios anos a corte na cidade. Sendo nese tempo cando Cristovo Colón, coñeceu á cordobesa Beatriz Enríquez de Arana, coa que nunca casou, pero que foi nai do seu segundo fillo, Fernando Colón. Cando o almirante partiu en 1492, enviou a Córdoba tamén ao seu fillo Diego, para que o esperase xunto ao seu irmán Fernando e a súa "nai adoptiva" Beatriz.

Desta época tamén sobresae a figura de Gonzalo Fernández de Córdoba o "Gran Capitán".

 Idade Moderna 
Nesta época e debido a diversas epidemias, secas, e malos gobernantes na cidade, perdeu gran parte do seu mentalidade loitadora e aberta, o que foi caldo de cultivo para o derrotismo, ás veces chamado erroneamente senequismo, que aínda aflora nos nosos días.

O adiantado Xerónimo Luís de Cabrera, conquistador de novas terras americanas, cumpriu coa promesa feita á súa esposa, cordobesa, bautizando co nome de "Córdoba de la Nueva Andalucía" á mediterránea praza forte por el fundada á beira do río Suquía con próximas montañas en 1573, hoxe segunda cidade do país e prestixiosa sede universitaria e cultural da Arxentina.

 Idade Contemporánea 
Esta decadencia terminou a principios do século XX coa recuperación demográfica, aínda que non foi correspondida por unha verdadeira recuperación económica. Tendencia que non cambiou ata mediado o século coa aparición de movementos culturais importantes que foron abrindo, aos poucos, a forma de pensar da poboación.

 Clima 
Ten un clima mediterráneo continentalizado, con influencias atlánticas. Os invernos son suaves, aínda que con algunhas xeadas e os veráns moi calorosos, con importantes oscilacións térmicas diarias e temperaturas máximas que son as máis altas de Europa, excedéndose tódolos anos os 40º en varias ocasións. As precipitacións concéntranse nos meses máis fríos, debido á citada influencia atlántica, presentando unha forte seca estival e superando os 500 mm anuais.

'Observatorio do Aeroporto de Córdoba
|- style="background:#efefef;"
! 1971-2000 !! xan !! feb !! mar !! abr !! mai !! xun !! xul !! ago !! set !! out !! nov !! dec !! TOTAL|-
| Temp. máxima (°C)||14,7||16,9||20,5||22,1||26,2||31,6||36,2||35,9||31,7||25,0||18,9||15,3||24,6|-
| Temp. mínima (°C)||3,7||4,9||6,4||8,6||11,8||15,5||18,1||18,5||16,2||12,1||7,6||5,2||10,7|-
| Precipitacións (mm) ||64||53||40||61||34||17||3||3||24||62||85||89||536''

As marcas de temperatura máxima no observatorio do Aeroporto de Córdoba son os 46,6º do 23 de xullo de 1995 e os 46,2º do 1 de agosto de 2003. A mínima máis baixa son os -8,2º do 28 de xaneiro de 2005.

 Política e administración 
Administración local
Actualmente o alcalde de Córdoba é o xurista José Antonio Nieto, do Partido Popular. Nieto sucedeu o anterior alcalde Andrés Ocaña Rabadán, quen desde o 8 de maio de 2009 exercía a alcaldía tras substituír a Rosa Aguilar, do mesmo partido, IU.Andrés Ocaña llega a la Alcaldía de Córdoba "con el apoyo unánime de toda IU", artigo do diario 20 minutos publicado o 8 de maio de 2009.

 Lista de alcaldes e alcaldesas desde as eleccións democráticas de 1979 Mandato  Nome do alcalde / alcaldesa Grupo 1979-1983  Julio Anguita González IU 1983-1987  Julio Anguita González(ata 1986)Herminio Trigo Aguilar  IUIU 1987-1991  Herminio Trigo Aguilar  IU 1991-1995  Herminio Trigo Aguilar (até 1995)Manuel Pérez Pérez (xaneiro-1995 a maio)  IUIU 1995-1999  Rafael Merino López  PP 1999-2003  Rosa Aguilar Rivero IU-PSOE 2003-2007  Rosa Aguilar Rivero IU 2007-2011  Rosa Aguilar Rivero (até 2009)Andrés Ocaña IU-PSOEIU-PSOE 2011-2015  José Antonio Nieto Ballesteros PP

 Resultados Eleccións Municipais de 2011 en Córdoba.Partido político2011%ConcelleirosPartido Popular (PP)48,8016Unión Cordobesa15,235Izquierda Unida (IU)14,834Partido Socialista Obrero Español (PSOE)124

División administrativa

Desde xullo de 2008, a cidade divídese en 10 distritos administrativos, coordinados por Xuntas Municipais de Distrito, que á súa vez se subdividen en barrios.
 Distrito Distrito Localización Centro Poniente-Sur 100px Levante Sur Noroeste Sueste Norte-Sierra Periurbano Este-Campiña Poniente-Norte Periurbano Oeste-Sierra

</center>

 Monumentos e lugares imprescindibles 
miniatura|dereita|200px|Mesquita de Córdoba ao fondo
 Catedral de Córdoba - Antiga Mesquita
 Conxunto arqueolóxico de Medina Azahara
 Alcázar dos Reis Cristiáns
 Xudería
 Ponte romana
 Torre da Calahorra
 Xardín Botánico de Córdoba
 Sinagoga
 Templo romano xunto ao Concello
 Cristo dos Farois
 Quella das flores
 Arco do Triunfo ou Porta da Ponte
 Palacio de Viana
 Praza da Corredera
 Praza das Tendillas
 Praza de touros "Os Califas"

 Outros lugares de interese 
miniatura|dereita|200px|Patio de Córdoba
Monumentos
 Pousada do Potro
 Palacio da Mercé
 Muralla romana
 Porta de Almodóvar
 Triunfo de San Rafael (hai varios)
 Ruela do pano
 Costa do Bailío
 Baños califais
 Cabaleirizas reais
 Palacio de Orive
 Torre da Malmuerta
 Mausoleo romano

Espazos naturais
 Parque periurbano de "Os Villares"
 Balcón do Guadalquivir
 Santa María de Trassierra
 Xardíns da Vitoria
 Noria da Albolafia

Espazos deportivos
 Palacio de deportes de Vistalegre
 Estadio Nuevo Arcángel

Espazos universitarios e culturais
 Antiga facultade de Veterinaria
 Campus universitario de Rabanales
 Hospital do Cardeal Salazar - Facultade de Filosofía e Letras
 Gran Teatro
 Filmoteca de Andalucía

Lugares Relixiosos
 Mosteiro de San Xerónimo
 Igrexa de Santa Mariña
 Igrexa de San Francisco

Construcións emblemáticas
 Ponte de Andalucía
 Aeroporto de Córdoba

Fontes

 Museos 
 Museo Julio Romero de Torres
 Museo Arqueolóxico e Etnolóxico de Córdoba
 Museo de Belas Artes
 Museo Taurino
 Museo Regina
 Sala museística de Cajasur
 Museo Diocesano

 Festas e acontecementos culturais 
 A Semana Santa.
 As cruces (1 a 3 de maio) envolvidas en caraveis ou outras flores.
 O concurso de patios cordobeses en maio.
 O concurso de Reixas e Balcóns.
 A Feira da nosa Señora da Saúde (última semana do mes de maio: 600 casetas de tódolos estilos, sevillanas, salsa etc. abertas a tódolos visitantes), con multitude de concertos, corridas, flamenco...
 Festival internacional da guitarra (xuño-xullo).
 Festival de Blues.
 Entroido de Córdoba.
 Velá da Fuensanta, (festas folclóricas en honor da Virxe da Fuensanta en torno ao 8 de setembro).
 Arcanxo RafaelSan Rafael, o 24 de outubro
 A Batalla das Flores.
 Todo o ano: multitude de bares, pubs en zona centro e novo Paseo de Córdoba.
 Festival Aéreo de Córdoba.
 Festival Internacional de Animación (Animacor).

 Produtos típicos 
 Gastronomía:
 Aceite
 Tapas
 Rabo de touro
 Mans de porco á cordobesa
 Salmorejo
 Flamenquines
 Perol
 Viños fino e branco de Montilla-Moriles
 Viño doce Pedro Ximénez
 Pastel Cordobés
 Artesanía, cuxa tradición remóntase á época árabe e, no caso da ourivaría, a época romana:
 Cordobáns (coiros repuxados).
 Xoias de filigrana de prata.
 Cerámica califal (preciosa).
 Ourivaría con pedras preciosas. Xoia cordobesa.
 Mobles de Lucena.
 Vestir:
 Chapeu cordobés.

 Deporte 
Fútbol Masculino:
 Córdoba Club de Fútbol
Fútbol Feminino
 Fray Albino
Voleibol Feminino:
 Club Voleibol Córdoba
 Adecor
Voleibol masculino:
 Barín C.V. El Carmen
Fútbol Sala masculino:
 Adecor
Fútbol Sala feminino:
 Cajasur F.S.F.
Baloncesto feminino:
 UCO
Baloncesto masculino:
 C.B. Ciudad de Córdoba
Atletismo:
 Fundación Córdoba C.F.
Motociclismo:
 Córdoba Patrimonio de la Humanidad
Ciclismo:
 Andalucía

 Notas 

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 

 Autobuses Urbanos de Córdoba 
 Portal turístico de Córdoba
 Información deportiva
 Noticias
 Wiki sobre Córdoba e a súa provincia "Cordobapedia"

Categoría:Córdoba
Categoría:Cidades Patrimonio da Humanidade
Categoría:Patrimonio da Humanidade en Andalucía