Lingua chamorra

O chamorro é a lingua malaio-polinesia falada na illa de Guam, nas illas Marianas e nas Carolinas. O chamorro está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Ó igual que o español tamén ten no seu alfabeto a letra Ñ.
O chamorro ten unha gran cantidade de vocabulario procedente do castelán (aproximadamente o 50% das raíces das palabras), pero ó contrario do que se adoita crer, non está considerado realmente un español crioulo: o chamorro acostuma usar os préstamos ó estilo micronesio (por exemplo: bumobola, "xogar coa bola ou pelota").

O chamorro pode tamén ser considerado un español-austronesio ou unha lingua mixta hispano-austronesia ou, polo menos, unha lingua que xurdiu dun proceso de contacto e de crioulización na illa de Guam.
O chamorro moderno ten na súa gramática numerosos elementos de orixe española: verbos, artigos, preposicións, numerais, conxuncións...
Ese proceso, que comezou no século XVII e rematou a principios do século XX, significou un profundo cambio dende o chamorro antigo (proto-chamorro) ata o chamorro moderno (neo-chamorro), na súa gramática, fonoloxía e léxicoRafael Rodríguez-Ponga, Del español al chamorro: Lenguas en contacto en el Pacífico. Madrid, Ediciones Gondo, 2009. .

O chamorro actual, entre os máis novos, amosa xa unha grande influencia do inglés e advírtese unha crecente tendencia a mesturar chamorro e inglés na conversa.

Aproximadamente hai uns 50.000 falantes de chamorro ó longo das illas Marianas, en Guam e nas illas Marianas do Norte (Saipán, Rota, Tinián). Ademais, fálano os emigrantes chamorros en Carolinas,  Hawai, California e outras partes dos Estados Unidos

As linguas que máis de preto se emparentan co chamorro atópanse en Filipinas.

 Alfabeto 
' (glotal oclusiva), A, Å, B, Ch, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, Ñ, Ng, O, P, R, S, T, U, Y

Nótese que A e Å frecuentemente non se diferencian no chamorro escrito, escribíndose as dúas como 'A'; así como ás veces tampouco se diferencian o N e o Ñ. Con todo, a escrita coidada en libros de texto e publicacións oficiais si teñen coidado de diferenciar.

 Oracións básicas en chamorro 

Hafa adai          «Ola»
Hafa tatmanu hao?  «¿Como estás?»
Hayi na'an-mu?     «¿Cal é o teu nome?»
Si Antonio yo'     «Eu son Antón»
Buenas días        «Bos días»
Buenas tatdes      «Boas tardes»
Buenas noches      «Boas noites»
Adiós              «Adeus»
Asta agupa'        «Ata mañá»
Si Yu'os ma'ase/Mit Gråsias    «Grazas»
Buen probechu      «De nada»
Amigo              «Amigo»
Guahan             «Guam»

 Numerais 
O chamorro actual utiliza todo o sistema numeral tomado do español.
Unu, dos, tres, kuatro, sinko, sais, siette, ocho, nuebi, dies, onse, dose, trese, katotse, kinse, diesisáis, diesisiette, diesiocho, disinuebi, beinti (benti), treinta (trenta), kuarenta, sinkuenta, sisenta, sitenta, ochenta, nobenta, Sien, dos sientos, tres sientos... kinientos, sais sientos... nobesientos (nuebe sientos), Mit, dos mit, tres mit... Un miyón, dos miyón, tres miyón...

Porén, é frecuente na conversa espontánea que os chamorros usen os numerais en inglés cando contan dólares.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Wikipedia en chamorro


Categoría:Linguas malaio-polinesias
Categoría:Linguas aglutinantes
Categoría:Guam