Berdillo, Carballo

San Lourenzo de BerdilloBerdillo no Nomenclátor da Xunta (á espera da oficialización da forma Verdillo (San Lourenzo)) é unha parroquia que se localiza no leste do concello coruñés de Carballo, na comarca de Bergantiños. 

 Toponimia 
A grafía do topónimo Berdillo flutuou ao longo da historia debido a que é de etimoloxía e significado escuros. Nos textos máis antigos, do mosteiro de Soandres (A Laracha), de principios do século XV, aparece como Uerdillo (1410) ou indistintamente como Verdillo ou Berdillo (1419). Nestes documentos móstrase a confusión no uso destas letras, o que demostra que está a cambiar o sistema fonolóxico: na Idade Media as dúas letras distinguían fonemas diferentes, pero a estas alturas xa se estaban a confundir as pronuncias de [b] (bilabial) e [v] (labiodental), o que se denomina betacismo. Daquela, os escribas pasan a grafar con B palabras que etimoloxicamente debían ter V, pero non á inversa

Nos séculos seguintes houbo vacilacións entre B e V (sobre todo no XVI e no XVII), dependendo moito dos cregos ou dos escribáns que redactaban. Así e todo, a escolla do V empezou a ser maioritaria no século XVIII (posiblemente, pola asociación semántica coa palabra verde). No entanto, esta relación non está demostrada, dado que non é clara a orixe etimolóxica da última parte do topónimo, -illo.

No século XIX virouse un pouco, tanto no mundo eclesiástico como nos nomenclátores oficiais da segunda metade, a favor do B. No entanto, malia que oficialmente se escribise con B, dende o último terzo do XIX, a única forma rexistrada nos libros e asociacións parroquiais foi Verdillo.

A Real Academia Galega elaborou un informe onde se analiza a presenza do topónimo en textos notariais medievais, libros pertencentes ao arquivo da parroquia, cartografía histórica e outros documentos. Neste informe, presentado en maio de 2022, propónselle á Xunta de Galicia o cambio do topónimo oficial á forma Verdillo debido ás atestacións gráficas históricas e do uso común da grafía con V entre a veciñanza. Este cambio formalizarase na vindeira revisión do Nomenclátor de Galicia.

 Historia 
A parroquia de Berdillo esténdese ao longo da estrada que a cruza (DP-1904) e que, en tempos pasados, foi o camiño real que unía A Coruña con Fisterra. Era a principal vía de comunicación coa cidade herculina até que a vila de Carballo comezou a medrar en sona debido ao seu balneario de augas termais, e se construíu unha nova estrada, a actual AC-552, que se fixo pasar polo centro da vila.

Durante séculos, celebrouse nesta parroquia e na veciña de Artes, ao pé do camiño real, a que chegou ser a feira máis importante da antiga provincia da Coruña. Na estrada entre Carballo e Ordes (AC-413) atópase a aldea da Feira de Berdillo, que se refire aos tempos nos que se celebrou a feira. Pese á oposición do barrio e dos párrocos de Sofán, Artes e Berdillo, a feira trasladouse en 1941 a Carballo.

 Patrimonio 
No centro de Berdillo está a Igrexa de San Lourenzo (construída de novo no século XX e completada en 1931, sendo obra de Manuel Villaverde). Orixinalmente constaba dunha única nave, con tribuna de madeira e un longo presbiterio que correspondía ao templo anterior. En 1951 engádenselle dúas capelas laterais para aumentar o seu espazo interior, polo que pasa ser un templo de cruz latina. A última modificacións faráselle en 1979, cando se lle engade o pórtico lateral.

No seu interior conserva tres retablos. O maior, de estilo neoclásico, obra de Laureano Cao Cornido, do segundo terzo do século XIX, que preside o patrón San Lourenzo, unha talla da mesma época. E dous laterais, de estilo barroco, da segunda metade do século XVIII: o de San Roque, situado na parte esquerda, e o do Carme na parte dereita.

Diante da igrexa existe un cruceiro obra dun santeiro (canteiro de santos).

A parroquia conta cun centro social que se atopa preto da igrexa de San Lourenzo (cuxa construción se estendeu dende o ano 1989 até o 2007) e que é empregado polas asociacións da parroquia.

 Demografía 
Segundo o IGE, Berdillo contaba con 998 habitantes (480 homes e 518 mulleres) no ano 2022, distribuídos en 27 entidades de poboación. É unha parroquia densamente poboada (a 5º do municipio), debido a súa proximidade a Carballo.

 Asociacións 
A parroquia de Berdillo destaca pola forza do seu amplo movemento veciñal, cultural e deportivo. Compre salientar as seguintes asociacións:

 Agrupación Cultural Arume: Creada en 1982, desenvolve actividades culturais como o baile e a música tradicional. Neste eido, ten grupos de baile, cantareiras e gaiteiros cos que realiza diversas actuacións. Ten como obxectivo contribuír á promoción e difusión da animación socio cultural, salvagardar o patrimonio tradicional galego e favorecer a cooperación entre distintas entidades culturais.
 Asociación Xuvenil Arume: Fundada en 1985, ten o obxectivo de promover o asociacionismo xuvenil no medio rural, fomentando o desenvolvemento comunitario e a participación da xuventude na vida social, política e cultural e contribuíndo á formación integral da mocidade.
 Asociación de Veciños San Lorenzo de Verdillo: É un ente que agrupa dende o ano 2006 a unha meirande parte dos berdilleses coa finalidade principal de mellora da parroquia e organización de actividades de interese xeral.
 Consello Parroquial de Berdillo: Constituído no 2016, é unha ferramenta posta en marcha polo Concello de Carballo que fomenta a participación dos veciños e veciñas nos asuntos da parroquia.
 Sociedad Deportiva San Lorenzo de Verdillo: Equipo de fútbol fundado no ano 1978 que conta con equipo de veteranos e sénior (o cal compite no grupo 2 da Segunda Autonómica). 
Unión Democrática de Pensionistas de Verdillo: Naceu no 2002 e está dirixida a pensionistas e xubilados desta parroquia. A entidade dedícase á organización de viaxes culturais, cursos de ximnasia ou clases de bailes de salón para dinamizar o tempo de lecer dos seus socios. 

 Lugares e parroquias 
 Lugares de Berdillo 

 Parroquias de Carballo 

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Lugares de Carballo

 Ligazóns externas 
 Berdillo na web do concello de Carballo

Categoría:Parroquias de Carballo
Categoría:Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Lourenzo
Categoría:Topónimos pendentes de modificar no Nomenclátor