Dimitri Mendeléiev

Dimitri Ivánovich Mendeléiev (ruso: Дмитрий Иванович Менделеев), nado en Tobolsk o 8 de febreiro de 1834 e finado en San Petersburgo o 2 de febreiro de 1907, foi un destacado químico ruso, catedrático da Universidade Imperial de San Petersburgo, famoso por descubrir a lei periódica en 1869 coa que clasificaba os elementos químicos na táboa periódica dos elementos. Esta clasificación permitiulle prever a existencia de elementos químicos aínda non descubertos, como o galio, o xermanio e o escandio, predicir con moita exactitude as súas propiedades, así como detectar erros nos valores de propiedades de elementos xa coñecidos, como a masa atómica.

Doutra banda, tamén foi o descubridor da temperatura crítica (que el chamou temperatura absoluta de ebulición) e formulou por primeira vez a ecuación de estado dos gases ideais, , identificando a constante dos gases  como unha constante universal e calculando o seu valor con moita precisión. Ademais, tivo un papel destacado como asesor do goberno ruso en relación coa modernización da maior parte dos sectores industriais do país, que quedaran moi atrasados respecto dos países europeos e dos Estados Unidos.

Foi galardoado co Premio Demídov (1862); a medalla Davy (1882); o Faraday Lectureship Prize (1889) e a medalla Copley (1905). Foi nomeado doutor honoris causa polas universidades de Edimburgo, Gotinga, Oxford, Cambridge, Princeton, Glasgow e Yale. Con todo, a pesar do seu prestixio internacional, nunca foi admitido como membro da Academia Rusa das Ciencias de San Petersburgo e a súa candidatura ao Premio Nobel de Química foi rexeitada dúas veces (1905 e 1906).

 Traxectoria 

 Infancia en Siberia 
esquerda|miniatura|upright|Torre Pavlinskaya do Kremlin de Tobolsk e o campanario da catedral
Mendeléiev naceu o 8 de febreiro de 1834 (o 27 de xaneiro segundo o calendario xuliano vixente no Imperio Ruso naquela época) na aldea de Verkhnie Aremzyani, preto da cidade de Tobolsk, no actual Óblast de Tyumen, e despois a capital de Siberia Occidental. O seu pai, Ivan Pavlovich Mendeleiev, era nativo da Óblast de Tver e formouse no Seminario Ortodoxo de Tver en 1804 e no Instituto Pedagóxico de San Petersburgo en 1807. Era fillo de Pavel Mikhailovich Sokolov, un sacerdote ortodoxo. Iván, como era costume entre os fillos do clero ortodoxo que non se quedaban na parroquia, recibiu unha liñaxe diferente do seu pai. Puxéronlle o nome de Mendeléiev, como un veciño que comerciaba cabalos e outros bens, pola súa afección ao troco de pedras nun popular xogo ruso. Despois de completar os seus estudos, foi nomeado profesor de ruso no Instituto Tobolsk, onde coñeceu a María Dmitrievna Kornilieva, 10 anos máis nova ca el, con quen casou en 1809. Tiveron 17 fillos, dos cales só 14 estaban vivos no momento do nacemento de Dimitri (o máis novo). A partir de 1825, o Imperio ruso foi gobernado polo tsar Nicolao I (1796-1855), quen transformou o réxime aristocrático nun despotismo burocrático ao servizo do Estado feito que conxelou política e economicamente o Imperio ruso durante o seu reinado (1825-1855).

O mesmo ano que naceu Mendeléiev, o seu pai, que tiña 51 anos, quedou cego de cataratas e tivo que retirarse. Como a pensión era insuficiente, a súa muller foi xestionar a fábrica de vidro da súa familia en Aremzianskoye, a 32 quilómetros de Tobolsk. María descendía dunha familia acomodada que se establecera en Tobolsk a principios do século XVIII e que introduciu as primeiras manufacturas de papel e vidro en Siberia. O avó de Mendeléiev fundou o primeiro xornal siberiano, Irtix, en 1787. Mendeléiev comezou a estudar aos 7 anos. Era un bo estudante e destacaba en matemáticas, física, historia e xeografía, pero tiña dificultades co latín, o grego e a teoloxía. Durante estes anos pasou moitas horas na fábrica de vidro co químico Timofei, quen lle ensinou os segredos da fabricación de vidro e inculcoulle a idea de que “todo no mundo é arte”. Tamén foi influenciado por Nikolai Vasilyevich Basarguin (1799-1861), marido desde 1847 da súa irmá maior Olga (1815-1866), quen cos seus amigos visitaba habitualmente aos mendeléiev porque tiñan unha cómoda casa cunha rica biblioteca. En 1826, Basarguín fora condenado a 20 anos de traballos forzados e desterro en Siberia por pertencer ao grupo militar da revolta decembrista ou decembrista. Descubriran as ideas ilustradas da Europa Occidental na guerra contra Napoleón, e o 26 de decembro de 1825, dirixiron unha insurrección contra o tsar Nicolao I, coa intención de obrigar a unha serie de reformas a abolir a servidume en Rusia. e lograr unha constitución que garantise a liberdade de expresión e de opinión, que fosi duramente reprimida. En 1830 a súa condena a traballos forzados foi reducida a 10 anos, ata 1836, pero non o exilio. De Bassarguín xunto cos seus compañeiros decembristas descubriu ideas liberais, aprendeu ciencias naturais e quedou coa idea de que "todo no mundo é ciencia"».

O pai de Mendeléiev morreu de tuberculose cando Dimitri tiña 13 anos, e con 15 completou os seus estudos. Dado que comezara os seus estudos uns anos antes da idade obrigatoria, para evitar problemas administrativos os seus profesores puxeron a súa idade de 16 no seu certificado o 12 de xullo de 1849.

 Estudos en San Petersburgo 
miniatura|upright|A avenida Nevski de San Petersburgo a finais do século XIX|esquerda A súa nai aforrara diñeiro e decidiu investir os cartos aforrados na educación de Mendeléiev, en lugar de utilizalos para reconstruír a fábrica de vidro, que foi destruída polo lume en 1848. Con estes aforros e o apoio económico do seu irmán Vasily D. Korníliev, que gozaba dunha excelente posición, partiu no verán de 1849 cara a Moscova, que deixara de ser a capital de Rusia en 1703, cos seus dous fillos pequenos, Dimitri e Yelizaveta.

En Moscova, Mendeléiev non foi admitido na universidade porque procedía do distrito universitario de Kazán, polo que na primavera de 1850 dirixíronse a San Petersburgo, capital do Imperio Ruso na costa do mar Báltico, onde atoparon un clima de disturbios políticos. Grazas a Pyotr Pletniov, reitor da Universidade Imperial de San Petersburgo e amigo do pai de Mendeléiev, puido presentarse ás probas de acceso ao Instituto Pedagóxico. Aprovéunas con discreción (un 3,22 sobre 5) e foi admitido no programa do departamento de ciencias físicas e matemáticas cunha bolsa que lle obrigaba a impartir dous anos de clases nun instituto por cada ano de formación, e ingresou o 9 de agosto. Os seus profesores máis destacados foron Mikhail V. Ostrogradsky en matemáticas, Aleksei N. Savich en astronomía, Heinrich Lenz e Adolph T. Kupffer en física, Johann Friedrich von Brandt en zooloxía e Aleksandr Voskressensky en química.

O 20 de setembro, a súa nai morreu de tuberculose e esgotamento físico, así como o seu tío Vasily D. Korníliev en 1851 e a súa irmá en 1852 polas mesmas causas. Mendeléiev tamén tivo que ser hospitalizado e os médicos diagnosticáronlle tuberculose con poucas esperanzas de vida. En 1855, ano da coroación do tsar Alexandre II, graduouse coma o primeiro da súa clase e presentou a súa primeira memoria sobre química, O isomorfismo en relación con outros puntos de contacto entre as formas cristalinas e a composición.

Mendeléiev estableceu amizade con Feozva Nikitichna Leskhova (1828–1905), seis anos maior que el, dentro do círculo de siberianos que o axudaran cando quedou sen nai. Feozva tamén era orixinaria de Tobolsk, como Mendeléiev e a súa nai, despois da morte do pai de Feozva, casou co poeta e inspector de educación Pyotr Yershov. A nai de Feozva morreu pouco despois e Feozva foi acollida pola familia de Vladimir Alexandrovich Protopopov, que eran parentes. Pouco despois, mudáronse a San Petersburgo porque Vladimir Protopopov, que era un funcionario do Ministerio de Finanzas, foi trasladado para servir na capital.

 Os anos na península de Crimea 
miniatura|upright|Biblioteca de Odesa a finais do século XIX
Despois de graduarse, a súa saúde empeorou, polo que o seu médico recomendoulle que se trasladase á península de Crimea, na costa norte do mar Negro, cun clima máis axeitado, e onde atoparía ao destacado cirurxián Nikolai Ivanovich Pirogov, que o trataría dasúa doenza. Solicitou un posto de profesor en Odesa, pero foi destinado a Simferópol, onde chegou o 25 de agosto de 1855. Atopou o instituto pechado debido á guerra de Crimea cando os aliados tiñan asediada a cidade portuaria veciña de Sebastopol. Non obstante, conseguiu ser visitado por Pirogov, que dirixía os servizos médicos das tropas rusas, quen non lle diagnosticou tuberculose, senón unha pequena e insignificante lesión cardíaca.

Dous meses despois, desde Simferopol trasladouse a Odesa, onde puido ensinar matemáticas, física e ciencias naturais no seu instituto, o antigo Instituto Richelieu dos xesuítas, que contaba cunha excelente biblioteca. Durante seis meses preparou a súa tese como profesor de ciencia, Sobre volumes específicos, un importante traballo teórico que foi importante na definición da masa atómica relativa e da molécula.

 Ampliación de estudos no estranxeiro 
miniatura|upright|Fotografía de Mendeléiev de xove
Presentou a súa tese o 9 de setembro de 1856 e recibiu un excelente informe do consello da Universidade Imperial de San Petersburgo. En outubro presentou unha nova tese, Sobre a estrutura das combinacións de silicio, que lle permitiu ser nomeado director de curso do departamento de química da Universidade de San Petersburgo. En xaneiro de 1857 ensinaba química orgánica pero, como os seus ingresos eran insuficientes, aceptou un posto como profesor de química no Instituto Pedagóxico e tamén deu clases particulares.

A finais de 1858, a Universidade de San Petersburgo concedeulle unha bolsa para ampliar os seus estudos no estranxeiro durante 22 meses. Ao principio, viaxou un par de meses para escoller o lugar. En París coñeceu a Marcellin Berthelot, Charles A. Würtz e Jean-Baptiste Dumas, e máis tarde en Múnic conversou con Justus von Liebig. Finalmente, Mendeléiev decidiu quedarse na Universidade de Heidelberg, onde traballaban Gustav R. Kirchhoff e Robert W. Bunsen, e onde había unha gran comunidade de estudantes rusos. Cando chegou, Kirchhoff e Bunsen comezaran a análise espectral dos elementos químicos, un tema que non interesaba a Mendeléiev. Por iso, e dado que a praza do laboratorio que lle asignou Bunsen non era do seu agrado pola sucidade, o escaso espazo e a falta de bos instrumentos, decidiu montar un laboratorio na súa residencia. Encargou case todos os aparellos ao construtor Jules Salleron de París, e outros a Bonn, e comezou a estudar a capilaridade e a tensión superficial.

En Heidelberg, relacionouse co químico e compositor Aleksandr Borodin, o fisiólogo Ivan M. Sechenov, o químico Nikolai Beketov e outros. Aproveitou para viaxar con eles por Italia, Suíza e Francia. En París, probablemente visitou os laboratorios de Henri V. Regnault e Charles A. Würtz.

Entre o 3 e o 6 de setembro de 1860, asistiu, xunto con Alexander Borodin, Nikolai Zinin, Valery Savich e Leon Shishkov, ao 1º Congreso Internacional de Químicos, na cidade alemá de Karlsruhe, representando a Rusia, onde quedou impresionado pola claridade da exposición do químico italiano Stanislao Cannizzaro, seguindo as ideas de Amedeo Avogadro, Charles F. Gerhardt e Auguste Laurent. Tamén destacou a necesidade de calcular con máis precisión as masas atómicas dos metais, explicando o método que utilizou.

 Regreso definitivo a San Petersburgo 
miniatura|upright|Retrato de Dimitri Mendeléiev aos 27 anos, per Serguei L. Levitski (1819-1898)
En febreiro de 1861 volveu á Universidade Imperial de San Petersburgo. Elaborou un resumo do Congreso de Karlsruhe, a traducio o ruso o libro alemán Handbuch der chemischen Technologie de Johannes Rudolf von Wagner, e a redactou o seu libro Organic Chemistry (Química orgánica), de 481 páxinas, en só tres meses, o primeiro traballo sobre este tema en Rusia, baseado nas propostas de Charles F. Gerhardt. Esta obra foi galardoada co Premio Demidov en 1862 a proposta de Nikolai N. Zinin, e traducida ao alemán por recomendación de Friedrich Konrad Beilstein. O gran premio en metálico que o acompañaba permitirialle pagar as súas débedas acumuladas.

Mendeléiev era un home alto, cunha fronte clara e lixeiramente curva, ollos azuis, barba e cabelo louro e voz de barítono. Gustáballe facer bromas, gustáballe xogar ao xadrez e ler poesía e novelas de aventuras (Lord Byron, Aleksandr Pushkin, Jules Verne, Alexandre Dumas...). Encantáballe a pintura pero case nunca ía ao teatro nin á ópera.

O 22 de abril de 1862, con 28 anos, casou coa súa amiga Feozva Nikitichna Leskhova. Foi un matrimonio de conveniencia debido á presión exercida sobre Mendeléiev pola súa irmá maior Olga, que sempre exerceu sobre el unha gran influencia e que regresara á Rusia europea desde Siberia en 1857 cando rematou o exilio do seu marido Nikolai Basarguín. A cerimonia celebrouse na igrexa do Colexio de Enxeñería Nikolaev, en San Petersburgo Tiveron tres fillos: María en 1863, que morreu antes de cumprir o seu primeiro aniversario, Vladimir (1865-1898) e Olga (1868-1950)

Entre 1864 e finais de 1866 foi profesor de química no Instituto Pedagóxico. Neses anos viaxaba ao estranxeiro tres ou catro meses ao ano para asistir a reunións científicas e escribía artigos sobre tecnoloxía química, como o relacionado coa produción do etanoll. En 1865, con 31 anos, presentou a súa tese de doutoramento titulada Consideracións sobre a combinación do alcohol e a auga, e foi nomeado profesor de química técnica na Universidade de San Petersburgo. Dous anos máis tarde ocupou a cátedra de química mineral, que cambiou o nome de química xeral, e foi o sucesor de Aleksandr Voskressensky. Entre os seus estudantes era considerado un dos homes máis liberais, e considerábano un colega. Cando había conflitos entre os estudantes e a administración, Mendeléiev sempre se puxo do lado dos estudantes e conseguiu resolver moitos dos problemas suscitados. Como profesor tamén era admirado, ensinaba con paixón, e as súas clases estaban sempre cheas de alumnos.
miniatura|upright|Oficina e biblioteca de Mendeléiev na súa residencia de San Petersburgo onde viviu entre 1866 e 1890. Desde 1911 é o Museo Mendeléiev.
En 1865, xunto con antigos compañeiros de clase, comprou unha leira de 60 hectáreas en Boblovo, preto de Moscova, grazas á liberación dos servos en 1861, o que provocou a ruína de moitos propietarios e o abandono de terras que perderon o seu valor. Mendeléiev levou a cabo un proxecto innovador no que respecta ao cultivo, introducindo métodos científicos, e no relativo ás condicións laborais dos seus traballadores, moito máis humanizadas que as dos antigos propietarios. Este proxecto acadou os seus obxectivos en pouco tempo e foi un exemplo de explotación produtiva

En 1867 visitou os campos petrolíferos de Bakú, enviado polo goberno ruso como asesor científico, e tamén París para organizar o pavillón ruso na Exposición Universal de 1867. Nesta viaxe visitou fábricas francesas, belgas e alemás, onde observou os procesos Leblanc e Solvay para a obtención de carbonato de sodio. Ao chegar a Rusia, aconsellou o uso destes procesos, pero a primeira fábrica non se construíu ata 1888, debido á reticencia do goberno a eliminar os impostos sobre o sal. No mesmo ano 1867 comeza a escribir a súa gran obra, Principios de Química, que foi publicada en fascículos entre 1868 e 1869, a primeira parte, e entre 1870 e 1871, a segunda. Nun fascículo de 1869 aparece a súa lei periódica. En 1868 foi un dos fundadores da Sociedade Rusa de Física e Química, que facilitou a comunicación con científicos europeos e norteamericanos.

Despois de 1871, os intereses de Mendeléiev tamén se dirixiron cara a cuestións humanitarias. O primeiro foi o problema da educación superior. En 1871 contribuíu á fundación dos primeiros cursos para mulleres e alí comezou a dar conferencias. A segunda área do seu interese foron as belas artes. Durante o período 1871-1873 iniciou un curso de conferencias para un grupo de pintores realistas, críticos da Academia Imperial das Artes, chamados os Peredvizhniki ou Itinerantes (Ilia Repin, Nikolai Iaroshenko, Mikhail Vrubel, Arkhip Kuïndji, Iván Shishkin e outros) sobre a química de pigmentos e cores. Tamén ingresou nun club de fotografía e converteuse nun visitante frecuente de galerías de arte, sempre buscando paralelismos entre a arte e a ciencia. Ademais, todos os mércores organizaba na súa casa reunións de científicos e artistas. Neses anos, Mendeléiev tentaba pasar pouco tempo coa súa muller, xa que tiñan intereses contrapostos. A partir de 1871 viviron practicamente separados: un na propiedade rústica de Boblovo e outro en San Petersburgo, alternando. Foi entón cando coñeceu a Anna Ivanovna Popova (1860-1942), de 16 anos, estudante de belas artes, amiga da súa sobriña, filla da súa irmá maior Olga. Ao redor de 1877 Mendeléiev quería separarse da súa muller, pero ela non aceptou o divorcio. Houbo momentos nos que Mendeléiev pasou por un período de tormento, caeu enfermo e tivo que pasar un inverno en Biarritz.

En 1876, viaxou, durante dous meses e medio, enviado polo goberno, á Exposición Universal de Filadelfia, nos Estados Unidos, visitando os campos petrolíferos de Pensilvania, onde quedou impresionado polos avances tecnolóxicos. En 1880 volve visitar os campos petrolíferos do Cáucaso, onde se aplicaron as medidas que el propuxera (a eliminación de impostos indirectos, o uso de cisternas, petroleiros e pequenos oleodutos), o que permitiu que o número de pozos explotados pasara de 40 en 1876 a 350 en 1880

A pesar do seu crecente prestixio internacional, a súa candidatura á Academia de Ciencias de San Petersburgo foi rexeitada catro veces entre 1874 e 1880, cando a cátedra de tecnoloxía química quedou vacante, debido á morte de Nikolai Zinin, cátedra que finalmente foi ocupada por Friedrich Konrad Beilstein. A maioría dos académicos non o admitiron por varias razóns: formación xermánica e non rusa, liberal, ideas contrarias ao goberno tsarista, excesivo prestixio internacional e envexa. Porén, en 1876 foi nomeado membro correspondente (categoría inferior á de membro) por predicir a existencia de novos elementos químicos. Despois do rexeitamento de 1880, a indignación entre os químicos rusos foi tan grande que unha vintena de universidades e sociedades científicas rusas concederonlle títulos honoríficos, comezando pola Universidade de Kíiv.

En 1880, Anna marchou a Roma para tentar romper a relación e en 1881 Mendeléiev organizou unha viaxe a Alxer, para asistir a un congreso científico, pero co obxectivo de suicidarse lonxe de Rusia tirándose pola borda. Afortunadamente, confiou o seu testamento e algunhas cartas que non lle enviara a Anna ao seu amigo, o químico Nikolai Bekétov. Véndoo nese estado, Beketov visitou a Feozva en Boblovo e fixo que aceptase o divorcio. Afortunadamente, puido darlle a noticia a Mendeléiev antes de embarcar para Alxer, que decidiu dirixirse a Roma para coñecer a Anna. Aceptou casar con el e el acompañouna no último ano de estudos, visitando Nápoles, Capri, París, Sevilla, Madrid, Toledo e Biarritz. A principios de 1882, con 48 anos, divorciouse de Feozva e o 22 de abril casou con Anna, de 22. Tiveron catro fillos: unha filla chamada Liubov (1881-1939), que se convertería nunha destacada artista (Liubov Bassarguina) e historiadora, e que casou co poeta Aleksandr Blok pasando a chamarse a si mesma Liubov Blok; Iván (1883-1936) os dous xemelgos, Vassili (1886-1922) e María (1886-1952).
miniatura|upright|Engalaxe do globo de Mendeléiev en Klin en 1887
En 1887, a Sociedade Técnica Rusa propuxo a Mendeléiev a observación da eclipse solar total o 19 de agosto na cidade de Klin, preto de Moscova, despegando nun globo aerostático. O responsable de controlar o dispositivo ía ser o tenente Aleksandr Matveyevich Kovanko, pero resultou que o globo non podía engalar con dúas persoas polo peso dos instrumentos científicos e Mendeléiev despegou só. Cando intentou completar as súas observacións, perdeu o control do globo, pero conseguiu aterrar. En 1888 o goberno encargoulle o estudo da produción de carbón na cunca do carbón do Dombás, situada entre o mar de Azov e o río Don, actualmente compartida por Ucraína e Rusia, co obxectivo de reducir as importacións de carbón procedentes de Inglaterra.

En 1890 renunciou á súa cátedra na Universidade Imperial de San Petersburgo, en apoio das demandas dos estudantes ignoradas polo ministro de Instrución Pública Ivan Delianov, que reducira a autonomía universitaria, restrinxiu o acceso das mulleres á universidade e o acceso dos nenos non nobres aos centros de educación secundaria, así como iniciou a rusificación das minorías doutras minorías. Porén, non estivo moito tempo sen traballo, xa que o goberno encargoulle de preparar pólvora sen fume para os canóns de gran calibre da mariña. Viaxou a Inglaterra e Francia para coñecer as técnicas empregadas nestes países e con seis colaboradores conseguiu fabricar un novo tipo de pólvora, de mellor calidade que as existentes, á que chamou pirocolladio, unha variedade de nitrocelulosa a medio camiño entre a piroxilina e o colodión. En 1891 publicou o Arancel racional, ou estudo do desenvolvemento da industria rusa co arancel de aduanas de 1891, no que consideraba que o desenvolvemento industrial de Rusia debería estar ligado ao desenvolvemento científico e á exportación de produtos industriais en lugar de materias primas, e ao uso de máis man de obra.
miniatura|upright|Mendeléiev arredor de 1890, segundo unha fotografía que apareceu no Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary

 Últimos anos 
En 1892 o goberno ruso nomeouno conservador científico da Oficina Rusa de Pesos e Medidas, coa idea de que puidese descansar e compensar a renuncia da súa cátedra. Pero Mendeléiev, no canto de relaxarse, reorganizou a antiga organización, converteuse no seu director e puxo en marcha un intenso programa de investigación, preparándoo para a adopción do sistema métrico decimal, aínda que non se introduciria ata 1918.

Hai un mito estendido de que foi neste lugar onde foi o encargado de establecer novas normas estatais para regular a produción de vodka, cuxa concentración tiña que ser do 40% en volume de etanol. Esta información é incorrecta porque o estándar de produción de vodka ruso foi establecido en 1843, cando Mendeléiev tiña só nove anos. É certo que Mendeléiev estudou solucións auga-etanol na súa tese de doutoramento, pero sen mencionar o vodka.

Durante estes anos viaxou a Dresden e Londres en 1894, onde recibiu doutorados honoris causa polas universidades de Cambridge e Oxford; París, Londres, Berlín e Viena en 1895; e París e Suíza en 1897.

En marzo de 1900, Mendeléiev visitou en Londres ao químico británico William Ramsay, descubridor dos gases nobres guiado pola táboa periódica. Os químicos consideraron que debería engadirse outra columna á táboa periódica para acomodalos. O mesmo ano marchou a Praga, onde se reuniu co químico checo Bohuslav Brauner, profesor de química inorgánica e química analítica na Universidade de Praga. En abril de 1902 visitou París, onde coñeceu de primeira man a investigación sobre a radioactividade nun encontro co seu descubridor, o físico francés Henri Becquerel, acompañado de Pierre Curie e Marie Curie. En 1903 publicouse a sétima edición dos Principios de Química cunha táboa periódica que incluía unha columna para os gases nobres. O descubrimento dos elementos chamados lantánidos comezou en 1803 co descubrimento do cerio e aumentou a finais do século XIX. Era un conxunto de elementos que eran difíciles de encaixar na táboa periódica porque todos tiñan propiedades moi similares ao itrio e o lantano. Foi Brauner quen atopou un lugar para todos eles na oitava serie e nunha caixa ao pé da táboa periódica.
 Premio Nobel errado 
Desde 1904, cando William Ramsay foi galardoado co Premio Nobel de Química polo descubrimento dos gases nobres, a táboa periódica recuperou o interese entre os químicos. Dimitri Mendeléiev estivo a piques de conseguir un Premio Nobel, circunstancia que finalmente se lle resistiu. O Comité Nobel de Química a estancias de Oscar Hertwig, Otto Pettersson e Jacobus van't Hoff recomendou á Academia Sueca de Ciencias que o máximo galardón concedéseselle ao creador da táboa periódica e, a pesar de que son moi poucas as ocasións nas que a Academia ignora as recomendacións do Comité, desafortunadamente esta foi unha delas, o gañador foi Adolf von Baeyer mentres Mendeléiev quedou en segundo lugar. En 1906, a case totalidade dos membros da Real Academia das Ciencias de Suecia estaban de acordo en que o xusto merecedor do Premio Nobel de Química dese ano debía ser o ruso Dimitri Mendeléiev, ao que fixeran membro da Academia un ano antes e a quen consideraban como unha das mentes máis brillantes, polo que debía de ser recompensando (entre outras moitas cousas) por pór os cimentos da táboa periódica de elementos.

Inesperadamente, pouco antes de que se anunciase o nome de Mendeléiev, como gañador do Premio Nobel, a Academia cambiou de opinión e concedeullo ao químico francés Henri Moissan. O motivo desa repentina e sorprendente decisión estivo causada pola intervención de Peter Klason, académico que discrepou da conveniencia de outorgar o Nobel ao químico ruso por algo que realizara catro décadas atrás (en 1869), polo que propuxo o nome de Moissan polas súas investigacións sobre o illamento do flúor. Pero quen realmente estaba detrás do empeño de que a Dimitri Mendeléiev non se lle concedese o Premio Nobel e convencera a Klason para que fose discordante co resto de académicos foi Svante August Arrhenius, gañador do Premio Nobel en 1903 pola teoría da disociación electrolítica.

Arrhenius, a pesar de non ser membro da Academia, tiña moita influencia entre varios dos seus colegas, e aos poucos logrou ir convencéndoos grazas á inestimable colaboración que lle prestou Peter Klason. E é que todo ese empeño para que a Mendeléiev non se lle concedese o premio viña orixinado por un conflito persoal que Arrhenius tiña desde facía tres anos atrás, cando lle concederon a el o Nobel e o seu colega ruso criticou duramente e en público a súa teoría da disociación electrolítica. En 1907 foi nomeado de novo por Albert Ladenburg e Adolf von Baeyer, pero o 2 de febreiro de 1907, morreu de gripe en San Petersburgo, seis días antes do seu 73 aniversario.

 Ideais 
Dimitri Mendeléiev naceu e creceu na tradicional e inmovilista Rusia dos tsares, e sempre estivo sinalado dentro do seu país, por entón todo un imperio, como unha persoa liberal, algo que lle prexudicou dentro das súas fronteiras. Creceu na fe ortodoxa, aínda que a súa nai o animou desde pequeno a "paciencia buscar a verdade divina e científica". Máis adiante, abandonou esta fe e abrazou o deísmo, que acepta o coñecemento de Deus a través da razón e a experiencia persoal a través da revelación directa, a fe ou a tradición.

A economía e a política social foron algúns dos seus temas favoritos e foi un gran defensor do proteccionismo e do desenvolvemento das industrias nacionais.
 Obra científica 
miniatura|upright|esquerda|O gran éxito de Mendeléyev, a táboa periódica e a predición de elementos non descubertos aínda en 1891. A ordenación dos elementos químicos nunha táboa periódica foi a gran achega de Mendeléyev á ciencia, pois esta agrupación por pesos atómicos e valencias permite observar unha regularidade nas propiedades dos elementos. Ademais, intuíu que aínda faltaban elementos por descubrirse, e por este motivo había ocos na táboa, e sinalou as propiedades que estes debían posuír.

En 1860, iniciou os seus estudos sobre a confección dun manual de química. Para iso, elaborou uns cartóns onde ía enumerando as propiedades máis significativas dos elementos coñecidos até entón. Ao ordenar estes cartóns, puido comprobar que sesenta aparecían en fila e a maioría dos elementos estaban ordenados en orde crecente respecto da súa masa atómica relativa. Desta maneira, os elementos con propiedades químicas análogas, quedaban situados en grupos verticais.

Con anterioridade J. W. Döbereiner, en 1817, cando aínda se coñecían moi poucos elementos químicos, intuíu a existencia das tríadas ou grupos de elementos con propiedades parecidas, coa característica de que o peso atómico do elemento central era a media aritmética aproximada dos pesos atómicos dos elementos extremos; este era o caso, por exemplo, do litio, sodio e potasio ou do cloro, bromo e iodo ou do xofre, selenio e telurio.

Tamén, A. E. de Chancourtois, en 1862, estableceu unha hélice telúrica ou parafuso telúrico, situando os elementos químicos en orde de pesos atómicos crecentes sobre unha hélice, con 16 elementos por volta. Desta maneira, observou que moitos dos elementos de propiedades análogas quedaban situados na xeneratriz do cilindro, uns encima doutros; enunciou desta maneira unha lei que dicía que as propiedades dos elementos son as propiedades dos números.

En 1868, J. A. Newlands ordenara os elementos en agrupacións lineais, enunciando a súa lei das oitavas, na que afirmaba que, se se situaban todos os elementos nunha orde crecente de pesos atómicos despois de cada sete elementos, aparecía un oitavo cuxas propiedades son similares ás do primeiro, pero Dimitri descoñecía este traballo e, por outra banda, o seu superouno con fartura.

A elaboración da táboa como tal realizouse ao longo dos anos 1868-1869. Unha primeira versión presentouse á Sociedade Química Rusa, onde aparecía de forma explícita a idea de que as propiedades dos elementos poden representarse a través de funcións periódicas dos seus pesos atómicos.

Simultaneamente a Mendeléiev, pero de forma independente, J. L. Meyer chegou a unha clasificación practicamente igual, pero baseouse nas propiedades físicas dos elementos e non nas químicas, como fixo Mendeléiev.

O gran mérito de Mendeléiev estriba na importancia que deu á semellanza de grupo, chegando ás seguintes conclusións:

 considera incorrectos certos pesos atómicos e altéraos, pois non se axustaban ao esquema xeral da táboa;
 predí novos estados de valencia dalgúns elementos;
 inviste a orde dos pesos atómicos crecentes cando convén, como no caso do telurio e o iodo;
 deixa vacantes algunhas posicións da táboa, para situar nelas elementos aínda non descubertos e que pensou que existirían se realmente se verificaba a lei da periodicidade.

Partindo deste carácter periódico da táboa, predixo as propiedades dalgúns elementos descoñecidos, e en concreto os que debían ocupar as posicións inmediatamente inferiores do boro, aluminio e silicio, e aos que el denominou: eka-boro, eka-aluminio e eka-silicio, respectivamente. Pouco tempo despois, o descubrimento do eka-aluminio, designado como galio (de número atómico 31, descuberto en 1875 por Lecoq de Boisbaudran), o eka-boro, denominado escandio (de número atómico 21, descuberto en 1879 por L. F. Nilson), e o eka-silicio, designado como xermanio (o número 32, descuberto por Winkler, en 1886), déronlle a razón.

 Traballo científico 
miniatura|A táboa periódica orixinal de Mendeléiev.
miniatura|Época de descubrimento dos elementos: Mendeléiev contaba cos vermellos, laranxas e amarelos

Ocupouse de problemas químico-físicos relacionados co espectro de emisión dos elementos, seguindo os traballos de análise espectral de Bunsen e Kirchoff. Determinou volumes específicos e analizou as condicións de licuefación dos gases, así como a orixe dos petróleos.

A súa investigación principal deu nacemento ó enunciado da lei periódica dos elementos, base do sistema periódico ó que se lle acostuma engadir o seu nome. En 1869 publicou o seu libro Principios de química, no que desenvolvía a lei e deseñaba a Táboa Periódica.

A pesar de que este sistema de clasificación non era o primeiro que se baseaba nas propiedades dos elementos químicos, coma a súa valencia, si que incorporaba notabeis melloras, como a combinación dos pesos atómicos e as semellanzas entre elementos, ou o feito de reservar espazos en branco para elementos aínda non descubertos, coma o eka-aluminio ou galio (descuberto por Boisbaudran en 1875), o eka-boro ou escandio (Nilson, 1879) ou o eka-silicio ou xermanio (Winker, 1886).

Totalmente convencido da validez da súa clasificación, e co fin de atopar acomodo na táboa a algúns elementos Mendeléiev, alterou o valor do peso atómico considerado correcto ata entón para estes elementos, modificacións que con posterioridade a experimentación confirmou.

Poucos anos máis tarde, en 1894, o descubrimento de certos gases nobres (neon, cripton, argon, xenon, radon e helio) na atmosfera, efectuado polo químico británico William Ramsay, a táboa periódica de Mendeléiev sufriu a ampliación dunha nova columna.

 Recoñecementos 
No ano 1955 nomeouse na súa honra a un elemento químico sintético, de número atómico 101, o mendelevio (Md).

A Academia de Ciencias de Rusia recoñece dende o ano 1998 coa Medalla Mendeléiev os avances na química e na tecnoloxía.

Na súa honra foi nomeado un cráter de impacto na Lúa.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 













 Outros artigos 
 Elemento químico
 Táboa periódica
 Historia da química
 Ligazóns externas 
 Biografía de Mendeleiev en biografiasyvidas.com 
 Biografía de Mendeleiev 

Categoría:Nados en 1834
Categoría:Finados en 1907
Categoría:Nados no óblast de Tyumen
Categoría:Químicos de Rusia
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Biografías)
Categoría:Medalla Copley
Categoría:Medalla Davy