Lingua estoniana

O estoniano (eesti keel, IPA: ) é a lingua oficial da Estonia, falada por preto de 1,1 millón de persoas. É unha lingua fino-ugria e intimamente ligada ao finés, falado do outro lado do Golfo de Finlandia (ambas as dúas linguas son mutuamente intelixíbeis), a lingua võro, e o saami, falado no norte da Finlandia. Máis afastadamente está relacionado coa lingua húngara. Por contra, o estoniano non ten relación co letón nin tampouco coa lingua rusa.

 Fonoloxía 
Hai en estoniano nove fonemas relativos ás vogais simple — a e i o u õ [] ä [æ] ö [ø] ü [y] — os cales presentan tres duracións distintas. Desas, a simple e a longa son segmentalmente fonémicas, sendo o terceiro nivel de duración só suprasegmentalmente fonémico, presentando tamén cun contorno tonal distintivo. A ortografía estoniana distingue só as vogais curtas e as longas (denotadas pola súa duplicación). Hai tamén 19 ditongos (Hint 1978); e tamén se atopan agrupamentos polisilábicos de vogais.

 Frontais PosterioresNon-arrendondasArredondadasNon-arredondadasArredondadasAltasiüuMediaiseöõoBaixasäa

Hai unha serie de consoantes oclusivas xordas e non aspiradas, con tres duracións fonémicas, representadas b d g, p t k e pp tt kk. O resto das consoantes tamén presenta distinción na duración, mais na escrita só son distinguidas as consoantes curtas e longas. Como nas vogais, dous niveis de duración segmental son fonémicos, e o terceiro nivel é suprasegmentalmente fonémico. Por exemplo, para o fonema 'n': curto - 'n' en lina "pano das mans", longo 'n' en linna "da cidade" e extralongo 'n' en linna "para a cidade".

As fricativas son s h, alén de f š ž z, usadas en empréstitos. As demais consoantes son j l m n r v, alén das alofónicas velares nasais nk e ng. As consoantes poden palatalizarse, mais esa distinción non se marca na ortografía. A palatalización ocorre antes das vogais frontais. Cerca do 0,15% do léxico presenta total palatalización fonémica, cando ocorre sen unha vogal frontal.

A tonicidade das palabras recae na primeira sílaba. Con todo, os empréstitos internacionais e as consoantes extralongas alteran en parte ese padrón.

 Gramática 
Tipoloxicamente, o estoniano presenta características de linguas tanto aglutinatinantes como sintácticas. Ao longo da súa historia, a lingua alemá tivo unha forte influencia sobre o estoniano, tanto no vocabulario como na sintaxe.

 Morfosintaxe 
En estoniano, non hai xénero gramatical, mais os substantivos e adxectivos declínanse en catorce casos. A maioría dos casos en estoniano denota relacións que outras linguas son expresas polo uso de preposicións.

Abaixo está un exemplo das declinacións da palabra auto, que significa coche:

 casos singular plural nominativo  auto            autod   xenitivo    auto            autode  partitivo   autot    autosid  ilativo    autosse  autodesse  - para o coche inesivo    autos    autodes  - no coche elativo     autost   autodest  - do coche alativo    autole   autodele  - para sobre o coche adesivo    autol    autodel  - sobre o coche ablativo    autolt   autodelt  - de sobre o coche translativo autoks   autodeks  - transformación terminativo autoni   autodeni  - ata o coche esivo      autona   autodena  - como un coche abesivo    autota   autodeta  - sen o coche comitativo  autoga   autodega  - con o coche

Só tres dos casos enriba teñen función gramatical: o nominativo (o axente/suxeito da frase), o acusativo (o obxecto directo) e o partitivo (obxecto parcial).

 Pronomes 
Hai dous tipos de pronome para cada persoa en estoniano. Un, máis longo, para cando o foco está no axente e outro máis curto para cando o foco está na acción. Son:

 Singular 
 1ª persoa mina - ma 2ª persoa sina - sa 3ª persoa tema - ta

 Plural 
 1ª persoa meie - me 2ª persoa teie - te 3ª persoa temad - nad

Como non hai xénero nese idioma, non hai diferenza entre "el" e "ela" ou "eles" e "elas".

 Verbos 
O sistema de conxugación verbal non presenta distinción entre os tempos presente e futuro (a forma do presente utilízase en ambos contextos coa adición de marcadores de tempo), e hai formas especiais usadas para expresar unha acción iniciada por un suxeito indeterminado (o "impersoal").

O infinitivo dos verbos en estoniano é sempre terminado por -ma. A conxugación no presente se dá coa xunción dos seguintes morfemas na raíz do verbo:

Verbo istuma (sentar)

mina istun
sina istud
tema istub

meie istume
teie istute
nemad istuvad

 Negación 
A negación faise engadindo a palabra ei antes do verbo:

mina ei istu; sina ei istu etc

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Wikipedia en estoniano
 Traducións da Biblia ao estoniano
 Dialecto de Tartu
 Dialecto de Mulgi


Categoría:Linguas urálicas
Categoría:Linguas de Estonia
Categoría:Linguas de Finlandia
Categoría:Linguas de Letonia
Categoría:Linguas de Rusia
Categoría:Linguas aglutinantes