Lingua rusa

A lingua rusa ou ruso (antigamente coñecido como gran ruso, para diferenciala do ucraíno ou "pequeno ruso") (ruso: русский язык , romanizado:  russkij jazyk ) ruso: [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk] é unha lingua eslava oriental que se fala principalmente en Rusia. É a lingua nativa dos rusos, e pertence á familia das linguas indoeuropeas. É unha das catro linguas eslavas orientais vivas, e tamén forma parte das linguas baltoeslavas. Ademais da propia Rusia, o ruso é lingua oficial en Belarús, Kazakhstán e Kirguizistán, e utilízase amplamente como lingua franca no Cáucaso, Asia Central e, en certa medida, nos países bálticos. Foi a lingua de facto da antiga Unión Soviética,Constitución e Lei Fundamental da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas, 1977: Seción II, capítulo 6, artigo 36 e segue usándose na vida pública con diferentes competencias en todos os estados postsoviéticos. O ruso ten máis de 258 millóns de falantes en todo o mundo. É a lingua eslava máis falada, e a lingua nativa máis falada en Europa, así como a lingua máis estendida xeograficamente de Eurasia. É a sétima lingua máis falada por número de falantes nativos, e a oitava lingua máis falada do mundo por número total de falantes. O ruso é unha das dúas linguas oficiais a bordo da Estación Espacial Internacional, así como unha das seis linguas oficiais das Nacións Unidas.

O ruso escríbese usando o alfabeto ruso da escritura cirílica; distingue entre fonemas consoantes con articulación secundaria palatal  e aqueles que non a teñen, os chamados sons "suaves" e "duros". Case todas as consoantes teñen unha contraparte dura ou suave, e a distinción é unha característica destacada da lingua. Outro aspecto importante é a neutralización de vogais átonas. O acento, que a miúdo é imprevisible, normalmente non se indica ortograficamente, aínda que se pode usar un acento agudo opcional para marcar acentuación, como para distinguir entre palabras homográficas (por exemplo, замо́к [zamók – unha 'pechadura'] e за́мок [zámok – un  'castelo']), ou para indicar a pronuncia correcta de palabras ou nomes pouco comúns.

A variedade do dialecto ruso medio falada na área de Moscova é a base da forma estándar da lingua. Hai minorías rusófonas significativas en tódolos estados que fixeron parte da antiga Unión Soviética e mantén aínda un certo status como lingua de cultura. O número total de falantes podería estar ó redor dos 300 millóns de persoas.

 Clasificación 
O ruso é unha lingua eslava oriental da ampla familia indoeuropea. É descendente do antigo eslavo oriental, unha lingua utilizada na Rus de Kíiv, que foi un conglomerado de tribos eslavas orientais desde finais do século IX até mediados do século XIII. Desde o punto de vista da lingua falada, os seus parentes máis próximos son o ucraíno, o bielorruso e o ruteno, as outras tres linguas da rama eslava oriental. En moitos lugares do leste e o sur de Ucraína e en toda Belarús, estas linguas fálanse indistintamente, e en certas zonas o bilingüismo tradicional deu lugar a mesturas lingüísticas como o súrzhik no leste de Ucraína e o trasianka en Belarús. Ás veces considérase que é un dialecto do antigo Nóvgorod do eslavo oriental, aínda que desapareceu durante os séculos XV ou XVI, desempeñou un papel importante na formación do ruso moderno. Ademais, o ruso ten notables similitudes léxicas co búlgaro debido a unha influencia común do eslavo eclesiástico en ambas as linguas, pero debido á interacción posterior nos séculos XIX e XX, a gramática búlgara difire notablemente da rusa.

Ao longo dos séculos, o vocabulario e o estilo literario do ruso tamén foron influenciados por linguas da Europa occidental e central como o grego, o latín, o polaco, o neerlandés, o alemán, o francés, o italiano e o inglés. e, en menor medida, as linguas do sur e do leste: urálicas, turcas, persa, árabe e hebreo.Colin Baker, Sylvia Prys Jones Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education  pp 219 Multilingual Matters, 1998 

Segundo o Defense Language Institute de Monterey, California, o ruso está clasificado como unha lingua de nivel III en termos de dificultade de aprendizaxe para falantes nativos de inglés, e require aproximadamente 1100 horas de ensino de inmersión para alcanzar un dominio intermedio.

O vocabulario básico, os principios de formación das palabras e, ata un certo punto, mesmo as inflexións e o estilo literario foron fortemente influenciadas polo eslavo eclesiástico, unha linguaxe, adoptada en parte do eslavo eclesiástico do sur, empregada pola Igrexa ortodoxa rusa. Esta é a causa de que determinadas palabras do ruso literario sexan máis similares ás do búlgaro moderno que ás do belaruso ou do ucraíno. Nalgúns casos, as formas do eslavo do leste e as do eslavo eclesiástico coexisten, aínda que con matices de significado.

A fonoloxía e a sintaxe, especialmente nos dialectos setentrionais, foron influenciadas en parte polas numerosas linguas ugrofinesas (algunhas delas xa desaparecidas) que se falaban no centro e norte da actual Rusia europea, e que entraron en contacto co eslavo oriental na Idade Media. Os dialectos falados ó norte de Moscova teñen un considerable número de palabras de orixe fino-ugrio.

Fora do ámbito das linguas eslavas, o vocabulario e o estilo literario rusos foron moi influídos polo grego, o latín, o francés, o alemán e  o inglés. O ruso moderno ten tamén un considerable número de palabras de orixe tártara e doutras linguas turcas.

 Ruso estándar 
As divisións feudais e os conflitos entre políticas rivais crearon obstáculos para o intercambio de bens e ideas entre os principados do rus medieval  antes e especialmente durante o dominio mongol. Isto reforzou as diferenzas dialectais e impediu durante séculos o establecemento de calquera lingua "nacional" normalizada. A aparición gradual pero constante do Gran Principado de Moscova (1263-1547) -máis tarde o Tsarato de Rusia a partir de 1547- como entidade política dominante e en constante expansión dos rus', fixo necesarios os primeiros intentos de estandarización da lingua eslava oriental baseada no dialecto de Moscova. Desde entón, a tendencia da política lingüística en Rusia foi a estandarización tanto no sentido restrinxido de reducir as barreiras dialécticas entre os rusos étnicos, como no sentido máis amplo de ampliar o uso do ruso xunto ou a favor doutras linguas que existían dentro das fronteiras do imperio ruso e na posterior Unión Soviética e Federación Rusa.

A forma estándar actual do ruso é xeralmente considerada como a lingua literaria rusa moderna ( – "sovremenny russky literaturny yazyk"). Xurdiu a principios do século XVIII coas reformas de modernización do estado ruso baixo o goberno de Pedro o Grande e desenvolveuse a partir do substrato dialectal moscovita (ruso medio ou central) baixo a influencia dalgunhas linguas da chancelaría rusa do século anterior. Isto ocorreu a pesar de que San Petersburgo, a capital orientada a Occidente creada pola "occidentalización" do tsar Pedro o Grande, fóra a capital do Imperio ruso durante máis de 200 anos.

Mikhail Lomonosov compilou o primeiro libro de gramática rusa destinado á estandarización en 1755. O primeiro dicionario de ruso explicativo da Academia Rusa apareceu en 1783. No século XVIII e a finais do XIX, período coñecido como a "Idade de Ouro" da literatura rusa, xurdiron a gramática, o vocabulario e a pronuncia da lingua rusa nunha forma literaria estandarizada.

Antes da Revolución Bolxevique, a forma falada da lingua rusa era a da nobreza e a da burguesía urbana. Os campesiños rusos, a gran maioría da poboación, seguían falando nos seus propios dialectos. Porén, a fala dos campesiños nunca foi estudada sistematicamente, xa que en xeral era considerada polos filólogos como unha simple fonte de folclore e un obxecto de curiosidade..Nakhimovsky, A. D. (2019). The Language of Russian Peasants in the Twentieth Century: A Linguistic Analysis and Oral History. United Kingdom: Lexington Books. (Chapter 1) Así o recoñeceu o coñecido dialectólogo ruso Nikolai Karinsky (1873–1935), quen cara ao final da súa vida escribiu: “Os estudosos dos dialectos rusos estudaron principalmente fonética e morfoloxía. Algúns estudosos e coleccionistas compilaron dicionarios locais.... Case non temos estudos de material léxico nin de sintaxe dos dialectos rusos.”Nakhimovsky, A. D. (2019). The Language of Russian Peasants in the Twentieth Century: A Linguistic Analysis and Oral History. United Kingdom: Lexington Books. (p.2)

Despois de 1917, os lingüistas marxistas non tiñan ningún interese na multiplicidade de dialectos campesiños e consideraban a súa lingua como unha reliquia do pasado en rápida desaparición que non era digna de atención dos estudosos. Nakhimovsky cita aos académicos soviéticos A.M Ivanov e L.P Yakubinsky, escribindo en 1930:

A lingua dos campesiños ten unha confusa diversidade herdada do feudalismo.... No seu camiño para converterse en proletariado o campesiñado leva á fábrica e á planta industrial os seus dialectos campesiños locais coa súa fonética, gramática e vocabulario... o propio proceso de contratación de traballadores entre os campesiños e a mobilidade da poboación traballadora xeran outro proceso: a liquidación da herdanza campesiña mediante a nivelación dos particulares dos dialectos locais. Sobre as ruínas da multilingua campesiña, no contexto do desenvolvemento da industria pesada, pódese dicir que xurdiu unha entidade cualitativamente nova: a linguaxe xeral da clase obreira.... o capitalismo ten a tendencia de crear a linguaxe urbana xeral dunha sociedade determinada.Ibid.(p.3)

A mediados do século XX, tales dialectos foron expulsados coa introdución do sistema de educación obrigatoria establecido polo goberno soviético. A pesar da formalización do ruso estándar, algunhas características dialectais non estándar (como a fricativa  en dialectos do sur ruso) aínda se observan na fala coloquial.

 Distribución xeográfica 
miniatura|upright|Vista hemisférica dos países onde o ruso é idioma oficial e dos países onde se fala como primeira ou segunda lingua por polo menos o 30 % da poboación, pero non é idioma oficial.
O ruso fálase en Rusia e, en menor grao, noutras países que foron parte da Unión Soviética. Ata 1917 foi a única lingua oficial do Imperio Ruso. Durante o período soviético a política lingüística, aínda que recoñecía as linguas propias de cada república constituínte e mesmo o dereito a educación primaria en moitas linguas de territorios sen rango de república, reservaba para o ruso un status especial como lingua de comunicación supranacional e de cultura. O seu rol como lingua de intercambio entre as antigas repúblicas soviéticas continuou despois da desaparición desta en 1991, aínda que perdeu a situación de privilexio.

No 2010, había 259,8 millóns de falantes de ruso no mundo: en Rusia, 137,5 millóns; na CEI e nos países bálticos, 93,7 millóns; na Europa do Leste , 12,9 millóns; na Europa Occidental, 7,3 millóns; en Asia, 2,7 millóns; no Oriente Medio e o norte de África, 1,3 millóns; na África subsahariana, 0,1 millóns; na América Latina, 0,2 millóns; e nos Estados Unidos, Canadá, Australia e Nova Zelandia, 4,1 millóns. Por tanto, o ruso é o sétimo idioma máis falado do mundo por número de falantes, despois do inglés, o mandarín, o hindi-urdu, o español, o francés, o árabe e o portugués.

O ruso é un dos seis idiomas oficiais das Nacións Unidas. A educación en ruso segue sendo unha opción popular tanto para os falantes nativos de Rusia como para os que aprenden ruso como segunda lingua (RSL) en Rusia e en moitas antigas repúblicas soviéticas. O ruso segue considerándose un idioma importante que os nenos deben aprender na maioría das antigas repúblicas soviéticas.
 Europa 
miniatura|upright|Idiomas falados no fogar en Belarús (segundo o censo belaruso de 2009) (verde: belaruso; azul: ruso) (por distritos ou raion)
En Belarús, o ruso é a segunda lingua oficial do país, xunto co belaruso, segundo a Constitución de Belarús. En 2006 o 77 % da poboación falaba ruso con fluidez e o 67 % usábao como lingua principal coa familia, os amigos ou no traballo. Segundo o censo belaruso de 2019, dos 9 413 446 habitantes do país, 5 094 928 (o 54,1 % da poboación total) declararon que o belaruso era a súa lingua materna, cun 61,2 % de belarusos étnicos e un 54,5 % de etnia polaca declararon o belaruso como a súa lingua materna. Na vida cotiá da sociedade belaruso prevalece o ruso, polo que, segundo o censo de 2019, 6 718 557 persoas (o 71,4 % da poboación total) declararon que falan ruso en casa; no caso dos belarusos étnicos, esta proporción é do 61,4 %, no dos rusos o 97,2 %, para os ucraínos o 89,0 %, para os polacos o 52,4 % e para os xudeus o 96,6 %; 2 447 764 persoas (o 26,0 % da poboación total) declararon que o idioma que adoitan falar en casa é o belaruso; entre os belarusos étnicos, esta proporción é do 28,5 %; a maior proporción de persoas que falan belaruso en casa dáse entre os polacos étnicos: o 46,0 %.
miniatura|upright|Uso do ruso nos países da antiga Unión Soviética (agás Rusia), 2004
En Estonia, o 29,6 % da poboación fala ruso, segundo unha estimación de 2011 do World Factbook e considérase oficialmente unha lingua estranxeira. A educación escolar en lingua rusa é un tema moi polémico na política estoniana, e en 2022 o Parlamento aprobou un proxecto de lei para pechar todas as escolas e gardarías de lingua rusa antes do inicio do curso escolar. A transición a escolas e gardarías exclusivamente de lingua estoniana comezará no curso escolar 2024-2025.

En  Letonia, cun terzo da poboación rusófona, o debate para o seu recoñecemento oficial segue a estar presente.  

Nos países do Pacto de Varsovia e outros países satélites da URSS foi lingua de escolarización obrigatoria, pero a súa desaparición do sistema escolar fixo que o coñecemento e o uso sexan limitados. Foi tamén amplamente ensinado en Laos, Vietnam, Camboxa e Mongolia.

En Israel hai (censo de 1999) ó redor de 750.000 xudeus rusófonos orixinarios de países da antiga URSS e atópanse comunidades de falantes de certo tamaño en Norteamérica. Segundo o censo do ano 2000 uns 4,2 millóns de persoas falan ruso nos EEUU. Na Europa Occidental os grupos máis importantes de falantes de ruso concéntranse en Alemaña.

 Status oficial 
300px|miniatura|Porcentaxe da poboación ucraína que apoia ao ruso como a segunda lingua do estado
É lingua oficial en Rusia e cooficial en Belarús, Kazakhstán, Kirguizistán, na República Autónoma de Crimea (sobre a situación do ruso en Ucraína, véxase o artigo Política lingüística en Ucraína) e nas non recoñecidas internacionalmente Transnistria, Osetia do Sur e Abkhazia.  

O 97% dos estudantes en escolas públicas de Rusia son educados só ou principalmente en ruso, así como o 75% en Belarús, 41% en Kazakhstán, 25% na Ucraína, 23% en Kirguizistán, 21% en Moldova, 7% en Azerbaidján, 5 % en Xeorxia, 2% en Armenia e Tadjiikistán. A escolarización en ruso é tamén aínda posible nas Repúblicas Bálticas, malia os intentos dos gobernos locais por reduci-las materias ensinadas en ruso.

O ruso é, por último, cooficial en sete comunidades da Romanía nas provincias de Tulcea e Constanza, onde a minoría dos lipovans rusofalantes constitúe o 20% da poboación.

 Dialectos 
A pesar da estandarización do ruso a partir de 1900, especialmente no referente ao vocabulario, existe un gran número de dialectos en Rusia. Algúns lingüistas dividen os dialectos do ruso en dous grupos rexionais principais, o "setentrional" e o "meridional", coa Moscova como zona de transición entre os dous. Outros o dividen en tres grupos: "setentrional", "central" e "meridional", coa Moscova no grupo central. Os dialectólogos recoñecen dentro da Rusia ducias de variedades menores.

Os dialectos do norte teñen como característica máis notoria a pronunciación clara do fonema /o/ en posicións átonas -fenómeno denominado okan'e (оканье)- (mentres que nos acentos do sur -incluíndo Moscova- pasa a pronunciarse /ʌ/). Así mesmo, no acento do sur palatalízase o fonema /t/ en posición final e aspíranse os fonemas /g/, que pasan a ser máis semellantes ao fonema /h/. Estas características danse tamén no ucraíno moderno, o que indica a influencia entrámbolos dous.

Entre os primeiros en estuda-la dialectoloxía rusa estivo Lomonosov no século XVIII. No século XIX Vladimir Dal recolleu no seu dicionario o vocabulario dialectal. O estudo polo miúdo dos dialectos do ruso comezou a comezos do século XX. Destaca o Atlas dialectolóxico da lingua rusa (Диалектологический атлас русского языка), publicado en tres volumes entre 1986-1989, despois de catro décadas de traballo.

O idioma estándar baséase no dialecto moscovita.

 Alfabeto 

O ruso escríbese co alfabeto ruso (русский алфавит ou русская азбука), variante do alfabeto cirílico (кириллический алфавит ou кириллица). Desde a reforma ortográfica do ano 1918 o alfabeto componse de 33 signos: 10 para reproducir as vogais, 21 para as consoantes máis dous signos Ь, Ъ que indican respectivamente  a brandura (velarización) ou dureza da consoante anterior.

A táboa seguinte amosa as letras do alfabeto e a súa pronuncia. 
 Escoite o alfabeto ruso: .

АБВГДЕЁЖЗИЙКЛМНОПРСТУФХЦЧШЩ ЪЫ ЬЭЮЯ

Con anterioridade empregáronse tamén outras letras, como por exemplo <ѣ> /ie/ ou /e/, <і> /i/, <ѳ> /f/, <ѵ> /i/ e <ѧ>, que confluíron en <я>. O yers <ъ> e <ь> indicaban a pronuncia de /ŭ/ e /ĭ/ ultra-curtos ou reducidos, que hoxe son [ɪ], [ɯ] ou [ə̈], [ə̹].

Na actualidade, o alfabeto ruso aínda non conta cun sistema de codificación de caracteres ben establecido e utilízanse varios (KOI8-R, Windows-1251, ISO/IEC 8859,..). Espérase que esta situación se solucione coa implementación de Unicode.

 Ortografía 
A ortografía do ruso é bastante fonémica, con regularizacións e inconsistencias debidas á morfoloxía, a etimoloxía e a gramática. A maioría das regras ortográficas en vigor introducíronse entre 1880 e 1910. En 1918 produciuse unha reforma fundamental e en 1956 publicouse o padrón actual. A finais do século XX introduciuse unha actualización que non foi ben recibida e que non se ten adoptado formalmente.

A puntuación, que se baseaba no grego bizantino, reformulouse nos séculos XVII e XVIII seguindo os modelos do francés e o alemán.

 Fonoloxía 
O sistema fonolóxico do ruso deriva do eslavónico común, aínda que se modificou bastante no primeiro período da lingua e se asentou arredor de 1400.

 Vogais 
O ruso dispón de cinco vogais que se caracterizan polo elevado número de alófonos, dependendo de se a consoante que a precede está ou non palatalizada.

 Anterior Central Posterior Fechada    Media    Aberta  

Para algúns lingüistas, (ɨ) é un fonema diferenciado. Aquí considérase como alófono de /i/.

 Consoantes 
As consoantes danse en parellas diferenciadas entre normal e palatalizada, o que se denomina tecnicamente dura e branda (as consoantes "duras" moitas veces están "velarizadas").

  Bilabiais Labio-dentais Dentais e  Alveolares Post-alveolares Palatal VelaresNasaisduras          brandas          Oclusivas duras                   brandas                   Africadasdura               branda                Fricativasduras                      brandas           *   *         Vibrantesdura           branda            Aproximantesdura           brandas          

 Gramática 
O ruso é unha lingua flexiva, con seis casos nominais: nominativo, acusativo, xenitivo, dativo, instrumental e locativo. Subsiste un caso locativo para as invocacións relixiosas.

CasoNome rusoCorresponde aExemploTradución NominativoИменительный падежQuen? Que? "Кто? Что?" (suxeito)Иван читаетXoán le XenitivoРодительный падежDe quen? De que? "Кого? Чего?" книга ИванаO libro de Xoán DativoДательный падежA quen? A que? "Кому? Чему?" я дал книгу ИвануDinlle o libro a Xoán AccusativoВинительный падежQue? Quen? (obxecto) "Кого? Что?" я вижу ИванаVexo a Xoán InstrumentalТворительный падежCon quen? Con que? "Кем? Чем?"  e complemento axente nas oracións pasivas я пишу карандашомкнига прочитана ИваномEscribo co lapisO libro é lido por Xoán Locativo (Preposicional)Предложный падежVarios complementosя говорю об ИванеFalo (acerca) de Xoán

Existen tres xéneros, o masculino, o feminino e o neutro e dous números, o singular e o plural.

Como na maioría das linguas eslavas, o ruso non posúe artigos. O carácter de artigo definido ou de artigo indefinido dáo a súa posición en relación ao verbo:
 Девушка пришла (literalmente "Rapaza chegada") tradúcese por "A rapaza chegou".
 Пришла девушка (literalmente "Chegada rapaza") tradúcese por "Chegou unha rapaza".

O verbo só ten dúas formas, o presente e o pasado, e catro modos: indicativo, imperativo, xerundio e participio. En presente, o verbo ten seis persoas, suficientemente diferenciadas como para que se prescinda bastante dos pronomes persoais. En pasado, o verbo só ten catro formas: masculino, feminino, neutro e plural, o que significa que os verbos non concordan cos pronomes persoais, senón coas persoas.

O verbo ser/estar (быть) non existe en presente:
 Зто стол (literalmente "Isto mesa") tradúcese por "Isto é a mesa".
 Я студент (literalmente "Eu estudante") tradúcese por "Eu son estudante".
 Historia e exemplos 
A historia da lingua rusa pódese dividir nos seguintes períodos:
 Período de Kíiv e ruptura feudal
 O período de Moscova (séculos XV-XVII)
 Lingua nacional estándar

A historia da lingua rusa tamén se divide en ruso antigo, dos séculos XI ao XVII, e ruso moderno.

A xulgar polos rexistros históricos, aproximadamente no ano 1000 d.C. o grupo étnico predominante sobre gran parte da Rusia europea moderna, Ucraína e Bielorrusia era a rama oriental dos eslavos, falando un grupo de dialectos estreitamente emparentado. A unificación política desta rexión na Rus de Kíiv cara ao ano 880, da que proceden as modernas Rusia, Ucraína e Bielorrusia, estableceu o antigo eslavo oriental como lingua literaria e comercial. Axiña seguiu tras a adopción no ano 988 do cristianismo a introdución do antigo eslavo eclesiástico como lingua litúrxica e oficial. Os préstamos e calcos semánticos do grego bizantino comezaron a entrar no antigo eslavo oriental e nos dialectos falados nesta época, que á súa vez modificaron tamén o antigo eslavo eclesiástico.
miniatura|esquerda|upright|Os Evanxeos de Ostromir de 1056 é o segundo libro máis antigo coñecido de Eslavo oriental, un dos moitos manuscritos ilustrados medievais que se conservan na Biblioteca Nacional Rusa.
A diferenciación dialectal acelerouse aproximadamente no 1100 despois da ruptura do Rus de Kíiv. Nos territorios das modernas Bielorrusia e Ucraína xurdiu o ruteno e na Rusia moderna o ruso medieval. Diferenciáronse a partir do século XIII, é dicir, tras a división do territorio entre o Gran Ducado de Lituania(1009–1569) e o Reino de Polonia (1025-1385) no oeste e as repúblicas feudais independentes de Novgorod e a de Pskov, ademais de numerosos pequenos ducados (que pasaron a ser vasalos dos tártaros) no leste.

A lingua oficial en Moscova e Nóvgorod, e máis tarde na crecente Moscovia, era o eslavo eclesiástico, que evolucionou a partir do eslavo eclesiástico antigo e permaneceu como lingua literaria durante séculos, ata o época petrina, cando o seu uso limitouse aos textos bíblicos e litúrxicos. O ruso desenvolveuse baixo unha forte influencia do eslavo eclesiástico ata finais do século XVII; despois a influencia investiuse, o que levou á corrupción dos textos litúrxicos.

As reformas políticas de Pedro o Grande (Пётр Вели́кий, Pyótr Velíky) foron acompañadas dunha reforma do alfabeto, e lograron o seu obxectivo de secularización e occidentalización. Adoptáronse bloques de vocabulario especializado das linguas da Europa Occidental. Cara a 1800, unha parte importante da alta burguesía falaba a diario francés, e ás veces alemán. Moitas novelas rusas do século XIX, como a de Lev Tolstoi (Лев Толсто́й) guerra e a paz, conteñen parágrafos enteiros e mesmo páxinas enteiras en francés sen tradución, supoñíase que os lectores cultos non a necesitarían. Ao redor de principios do século XVIII, as palabras italianas comezaron a penetrar na lingua rusa, principalmente nos ámbitos da gastronomía, a cociña, a música e as representacións teatrais. Algúns deles sobreviviron na linguaxe moderna: авария (accidente), трель (trilo), фонтан (fonte) e outros.

Adóitase considerar que a lingua literaria moderna data da época de Aleksandr Pushkin (), no primeiro terzo do século XIX. Pushkin revolucionou a literatura rusa ao rexeitar a gramática e o vocabulario arcaicos (o chamado  - "estilo elevado") en favor da gramática e o vocabulario propios da lingua falada da época. Incluso os lectores modernos de menor idade poden experimentar só lixeiras dificultades para entender algunhas palabras dos textos de Pushkin, xa que relativamente poucas palabras utilizadas por Pushkin volvéronse arcaicas ou cambiaron de significado. De feito, moitas expresións utilizadas polos escritores rusos de principios do século XIX, en particular Pushkin, Mikhail Lérmontov (), Nikolai Gogol (), Alexandr Griboiedov (), convertéronse en proverbios ou refráns que se atopan con frecuencia mesmo no fala coloquial rusa moderna.

 Texto ruso  Pronunciación  Transliteración     Zímnij véčer     Búrja mglóju nébo krójet,     Víhri snéžnyje krutjá,     To, kak zveŕ, oná zavójet,     To zapláčet, kak ditjá,     To po króvle obvetšáloj     Vdrug solómoj zašumít,     To, kak pútnik zapozdályj     K nam v okóško zastučít.
As convulsións políticas de principios do século XX e os grandes cambios de ideoloxía política deron ao ruso escrito o seu aspecto moderno tras a reforma ortográfica de 1918. As circunstancias políticas e os logros soviéticos en materia militar, científica e tecnolóxica (especialmente a cosmonautautica), deron o ruso un prestixio mundial, especialmente durante mediados do século XX.

Durante o período soviético, a política cara ás linguas dos demais grupos étnicos flutuou na práctica. Aínda que cada unha das repúblicas constituíntes tiña a súa propia lingua oficial, o papel unificador e o status superior reservábanse ao ruso, aínda que non foi declarado lingua oficial ata 1990."Закон СССР от 24 April 1990 О языках народов СССР"  (The 1990 USSR Law about the Languages of the USSR)  Tras a ruptura da URSS en 1991, varios dos novos estados independentes fomentaron as súas linguas nativas, o que investiu en parte o status privilexiado do ruso, aínda que o seu papel como lingua do discurso nacional postsoviético en toda a rexión continuou..

A lingua rusa no mundo diminuíu despois de 1991 debido ao colapso da Unión Soviética e a diminución do número de rusos no mundo así como a diminución da poboación total en Rusia (onde o ruso é o idioma oficial), con todo  desde entón investiuse esta tendencia.
+ Estimacións recentes do número total de falantes de ruso Fonte  Falantes nativos  Rango nativo  Total de falantes  Clasificación total G. Weber, "Top Languages",Language Monthly,3: 12–18, 1997, ISSN 1369-9733  160,000,000  8  285,000,000  5 World Almanac (1999)  145,000,000  8 (2005)  275,000,000  5 SIL (2000 WCD)  145,000,000  8  255,000,000  5–6 (empatado co árabe) CIA World Factbook (2005)  160,000,000  8 

Segundo datos publicados en 2006 na revista "Demoskop Weekly" polo subdirector de investigación do Centro de Investigación Sociolóxica do Ministerio de Educación e Ciencia (Rusia) A. L. Arefyev  a lingua rusa está a perder gradualmente a súa posición no mundo en xeral, e en Rusia en particular. En 2012, A. L. Arefyev publicou un novo estudo "A lingua rusa a finais dos séculos XX e XXI", no que confirmou a súa conclusión sobre a tendencia ao enfraquecemento da lingua rusa tras o colapso da Unión Soviética en varias rexións do mundo (conclusións publicadas en 2013 na revista "Demoskop Weekly").Русский язык на рубеже XX-XXI веков  — М.: Центр социального прогнозирования и маркетинга, 2012. — 482 стр. Nos países da antiga Unión Soviética a lingua rusa estaba a ser substituída ou utilizada xunto coas linguas locais. Actualmente, o número de falantes de ruso no mundo depende do número de rusos no mundo e da poboación total de Rusia.

+ Evolución da proporción de rusoparlantes no mundo(evaliación Aref'eva 2012) Ano  poboación,en todo o mundomillóns  poboaciónImperio ruso,Unión Soviética eFederación Rusa,millóns  % poboación mundial%  número totalde falantesde ruso,millóns  % poboación mundial% 1900  1.650  138.0   8.4  105  6.4 1914  1.782  182.2   10.2  140  7.9 1940  2.342  205.0   8.8  200  7.6 1980  4.434  265.0   6.0  280  6.3 1990  5.263  286.0   5.4  312  5.9 2004  6.400  146.0   2.3  278  4.3 2010  6.820  142.7   2.1  260  3.8 2020  7.794  147.3   1.8  256  3.3

 Texto de mostra 

Artigo 1 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos en ruso:Все люди рождаются свободными и равными в своем достоинстве и правах. Они наделены разумом и совестью и должны поступать в отношении друг друга в духе братства.A romanización do texto en alfabeto latino:Vse lyudi rozhdayutsya svobodnymi i ravnymi v svoyem dostoinstve i pravakh. Oni nadeleny razumom i sovest'yu i dolzhny postupat' v otnoshenii drug druga v dukhe bratstva.Artigo 1 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos en galego traducido desde o castelan:Todos os seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos e, dotados como están de razón e conciencia, deben comportarse fraternalmente os uns cos outros.
Notas

Referencias

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Sánchez Puig, María (1997): Lecciones de Ruso. Madrid: Rubiños-1860 - ISBN 978-84-8041-105-9

 Outros artigos 
 Wikipedia en ruso
 Alfabeto cirílico
 Romanización do ruso
Ligazóns externas
 Russian Enthusiast - Recurso destacado en lingua rusa para falantes de inglés
 Национальный корпус русского языка Corpus Nacional da Lingua Rusa 
 Instituto da Lingua Rusa Regulador lingüístico da lingua rusa 

Categoría:Lingua rusa
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Lingua e literatura)
Categoría:Linguas de Abkhazia
Categoría:Linguas de Armenia
Categoría:Linguas de Azerbaidján
Categoría:Linguas de Belarús
Categoría:Linguas de Kazakhstán
Categoría:Linguas da China
Categoría:Linguas de Corea do Norte
Categoría:Linguas dos Estados Unidos de América
Categoría:Linguas de Estonia
Categoría:Linguas de Finlandia
Categoría:Linguas de Israel
Categoría:Linguas de Letonia
Categoría:Linguas de Lituania
Categoría:Linguas de Moldova
Categoría:Linguas de Mongolia
Categoría:Linguas de Noruega
Categoría:Linguas de Polonia
Categoría:Linguas de Rusia
Categoría:Linguas de Tadjiikistán
Categoría:Linguas de Turkmenistán
Categoría:Linguas de Turquía
Categoría:Linguas de Ucraína
Categoría:Linguas de Uzbekistán
Categoría:Linguas do Xapón
Categoría:Linguas de Xeorxia