Río Rin

O Rin (Rhein en alemán, Rhin en francés, Rijn en neerlandés, Rain en retorrománico) é un dos ríos máis longos e importantes de Europa sendo a vía fluvial máis utilizada da Unión Europea (UE). Cunha lonxitude de 1230 km (14° máis longo de Europa), é navegable nun tramo de 883 km entre Basilea (Suíza) e o seu delta no mar do Norte. O seu caudal medio é de 2100 m³/s, e forma un delta común co río Mosa. Entre as cidades máis grandes e importantes do Rin atópanse Basilea (Suíza), Estrasburgo (Francia), Colonia, Düsseldorf (Alemaña) e Rotterdam (Países Baixos).

Xunto co río Danubio, o Rin constituía a maior parte da fronteira setentrional (o limes) do Imperio romano. Os romanos denominábano Rhēnus. Máis tarde, franceses e alemáns loitaron neste río para afirmar o seu poder. O Rin tamén serviu como unha importante ruta para o comercio, xerando riqueza para varios pobos, desde frisóns e viquingos até os mercadores da Liga Hanseática e a Idade de Ouro de Ámsterdam.

Inicialmente, foi a industria téxtil a que descubriu os beneficios do Rin. Despois veu a industria química, e nas últimas décadas construíronse a beiras do río algunhas das plantas siderúrxicas, automotrices, téxtiles e químicas máis grandes do mundo, con canles que conectan o Rin co mar Báltico, o mar Mediterráneo e o océano Atlántico. Con todo, os embarques de mercadorías libres ao longo do Rin só foi posible desde 1868, cando se asinou a convención de Mannheim.

O Rin atravesa rexións moi diferentes, o que afecta o seu réxime e as súas posibilidades de uso. Ademais conta con puntos destacados dentro da xeografía europea como as cataratas do Rin en Schaffhausen que constitúen o salto de auga de maior #caudal media do continente.

O río tamén xogou un papel central na configuración da cultura de Europa. Así, entre as variadas actividades culturais e de esparexemento, durante os meses máis cálidos, miles de persoas báñanse nas súas augas ao seu paso por Suíza.
 Etimoloxía 
As variantes do nome do Rin (latín Rhenus; francés Rhin, italiano Reno, romanche Rain ou Rein, neerlandés Rijn, alemánico Ry, ripuario Rhing) nas linguas modernas derivan todos do nome en gaulish , que foi adaptado na xeografía da época romana (século I a.C.) como grego . (), latín .

A grafía con Rh- en inglés Rhine, así como en alemán  e francés  débese á influencia da ortografía grega, mentres que a vocalización -i- débese á adopción polo protoxermánico do nome galo como *Rīnaz, vía fráncico antigo dando no inglés antigo ,Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon Dictionary (1898), p. 799.  Orosius (ed. J. Bosworth 1859) 1.1 no antigo alto alemán  , no neerlandés medio temperán ()  (entón tamén escrito  ou ).Rijn, Vroegmiddelnederlands Woordenboek

O ditongo do alemán moderno  (tamén usado en romanche)  é un desenvolvemento do alemán central do período moderno temperán, co nome do alemánico  mantendo o vocalismo máis antigo. En alemánico, a supresión da terminación -n en pausa é un desenvolvemento recente; a forma  consérvase en gran medida nos dialectos do lucernés. Schweizerisches Idiotikon s.v. Rī(n) (6,994).  en ripuario está ditongado, do mesmo xeito que  en palatino. Mentres que no galego o igual que no castelán adoptou o vocalismo xermánico , o italiano, o occitano e o portugués conservaron o latín .

O nome galo Rēnos (protocelta ou precéltico) *Reinos) pertence a unha clase de nomes de ríos construídos a partir da raíz PIE *rei- «moverse, fluír, correr», que tamén se atopa noutros nomes como o do Reno en Italia.

O xénero gramatical do nome celta (así como da súa adaptación grega e latina) é masculino, e o nome segue sendo masculino en alemán, holandés, francés, español, galego e italiano. O nome do río en inglés antigo flexionábase en masculino ou feminino; e a súa adopción en  islandés antigo flexionábase en feminino.Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon Dictionary (1898), p. 799:
Rín; m.; f. The Rhine [...] O. H. Ger. Rín; m.: Icel. Rín; f.

 Xeografía 
miniatura|upright|Mapa do Rin coas diferentes seccións:         Para ver o mapa interactivo, pulse aquí: Mapa.

O Rin só ten unha escala de lonxitude oficial () augas abaixo de Constanza. A súa lonxitude total está suxeita á definición do Rin alpino. En 2010, os medios de comunicación informaron de que a lonxitude do Rin sobreestimarase sistematicamente nas enciclopedias do século XX e, a petición dos xornalistas, o Rijkswaterstaat holandés deu unha lonxitude de 1.232 km.

O río acurtouse considerablemente respecto do seu curso natural debido a unha serie de proxectos de canalización completados nos séculos XIX e XX. A «lonxitude total do Rin», incluíndo o lago de Constanza e o Rin Alpino, é máis difícil de medir obxectivamente; o Rijkswaterstaat holandés cifrouna en 1232 km en 2010.

O seu curso divídese convencionalmente do seguinte xeito:
{|class="wikitable"
|-
!Lonxitude || Sección || Descarga media || Elevación || Afluentes esquerdos&hairsp; || Afluentes dereitos&hairsp;
|- 
| 76 km&hairsp; || As diversas fontes e cabeceiras que forman o Rin anterior e o Rin posterior dentro dos Grisóns, Suíza || 116 m3/s&hairsp; || 584 m || Aua Russein, Schmuèr || Rein da Tuma, Rein da Curnera, Rein da Medel, Rein da Sumvitg (Rein da Vigliuts), Glogn (Valser Rhine), Rabiusa, Rein Posteriur/Hinterrhein (entre cuxos afluentes atopase o Ragn da Ferrera, Albula/Alvra, Gelgia, e Landwasser)
|-
|  90 km&hairsp; || O Rin alpino que atravesa o val do Rin Grisón e San Galo (formando en parte a fronteira suíza con Liechtenstein e Austria) || 245 m3/s&hairsp; || 400 m || Tamina, Saar || Plessur, Landquart, Liechtenstein inland canal, Ill, Frutz
|-
| c. 60 km&hairsp; ||Lago Constanza, incluída a curta canle chamada Seerhein en Constanza , que conecta Obersee e Untersee. || 364 m3/s&hairsp; || 395 m || Alter Rhein (Rheintaler Binnenkanal), Goldach, Aach || Dornbirner Ach, Bregenzer Ach, Leiblach, Argen, Schussen, Rotach, Brunnisach, Lipbach, Seefelder Aach, Stockacher Aach, Radolfzeller Aach
|-
| c. 150 km&hairsp; || O Alto Rin desde a saída do lago Constanza até Basilea, que forma unha parte substancial da fronteira xermano-suíza. || 1,089 m3/s&hairsp; 
| 246 m|| Thur, Töss, Glatt, Aare, Sissle. Möhlinbach, Ergolz, Birs || Biber, Durach, Wutach, Alb, Murg, Wehra
|-
| 362 km&hairsp; || O Alto Rin desde Basilea até Bingen formando a Chaira do Alto Rin e no seu curso superior a fronteira franco-alemá. || || 79 m || Birsig, Ill, Moder, Lauter, Nahe || Wiese, Kander, Elz, Kinzig, Rench, Acher, Murg, Alb, Pfinz, Neckar, Main
|-
| 159 km&hairsp; || O Rin Medio entre Bingen e Bonn ou Colonia transcorre integramente en Alemaña, pasando polo Desfiladeiro do Rin; || || 45 m || Moselle, Nette, Ahr || Lahn, Wied, Sieg
|-
| 177 km&hairsp; || O Baixo Rin ou  augas abaixo de Bonn, ao seu paso pola rexión do baixo Rin de Renania do Norte-Westfalia.|| || 11 m || Erft || Wupper, Düssel, Ruhr, Emscher, Lippe
|-
| c. 50 km&hairsp; || O Baixo Rin ou  (curso abreviado de Oude Rijn dentro do delta do Rin-Mosa-Escalda nos Países Baixos)|| 2,900 m3/s&hairsp; || 0 m || Mosa || Oude IJssel, Berkel
|}

Cabeceiras e fontes
Fontes
miniatura|upright|Lago Toma visto desde a parte alta do Rin
O Rin leva o seu nome sen accesorios distintivos só despois da confluencia dos ríos Rin Anterior/Vorderrhein e Rin Posterior/Hinterrhein na aldea de Reichenau no cantón suízo de Tamins. Por encima deste punto atópase a extensa zona de captación das cabeceiras do Rin. Esta zona pertence case exclusivamente ao cantón suízo dos Grisóns (ou  en alemán), e abarca desde o macizo de Saint-Gotthard, ao oeste, pasando por un val situado entre o cantón de Tesino e a provincia de Sondrio (Lombardía, Italia), ao sur, até o paso de Flüela, ao leste. O Rin é un dos catro grandes ríos que nacen na rexión do Gotardo, xunto co Tesino (conca hidrográfica do Po), o Ródano e o Reuss (conca do Rin). O Witenwasserenstock é a tripla divisoria de augas entre o Rin, o Ródano e o Po.

Tradicionalmente, o lago Toma, cerca do paso de Oberalp, na rexión de San Gotardo, considérase o nacemento do Rin Anterior e do Rin no seu conxunto. O Rin posterior nace no val de Rheinwald, baixo a montaña de Rheinwaldhorn.

Rin anterior e Rin posterior
miniatura|upright|A confluencia do Rin anterior, abaixo á esquerda, e do Rin posterior, ao fondo, forma o Rin Alpino (á esquerda) a altura de Reichenau.
O nacemento do río considérase xeralmente ao norte de Lago da Tuma/Tomasee en Rein Anteriur/Vorderrhein, aínda que o seu afluente meridional Rein dá Medel] é en realidade máis longo antes da súa confluencia co Rin Anterior preto de Disentis.

O Rin Anterior (, ) nace no Lago da Tuma/Tomasee, cerca do porto de Oberalp e pasa pola impresionante garganta de Ruinaulta formada polo maior desprendemento de rochas visible dos Alpes, o desprendemento de rochas de Flims.

O Rin Posterior (, ) nace no Glaciar Paradies, cerca do Rheinwaldhorn. Un dos seus afluentes, o Reno di Lei, drena o Val di Lei en territorio politicamente italiano. Tras tres vals principais separados polas dúas gargantas, Roflaschlucht e Viamala, chega a Reichenau en Tamins.
miniatura|upright|Mapa do Rin alpino
miniatura|esquerda|upright|Sinal do nacemento do Rin () cerca do lago Toma.
O Rin Anterior nace de numerosos arroios no alto da Rexión de Surselva e flúe en dirección leste. Unha das súas fontes é o lago Lai da Tuma (a 2345 m de altitude) que xunto co río  Rein da Tuma, fluíndo a través del,  adoita indicarse como fonte do Rin.

Nel desembocan afluentes procedentes do sur, algúns máis longos e outros de igual lonxitude, como o Rein da Medel, o Rein da Maighels e o Rein da Curnera. O val do Cadlimo, no cantón do Tesino, está drenado polo Reno di Medel, que atravesa a xeomorfolóxica crista principal alpina desde o sur. . Todos os arroios da zona de nacemento cáptanse parcialmente, ás veces completamente, e envíanse a encoros de almacenamento para as centrais hidroeléctricas locais.

O punto culminante da conca de drenaxe do Rin Anterior é o Piz Russein do macizo de Tödi dos Alpes de Glaris a 3613 m de altitude. Comeza co arroio Aua da Russein (lit.: "Auga do Russein").

No seu curso inferior, o Rin anterior flúe a través dun canón chamado «Ruinaulta» (desprendemento de rochas de Flims). Todo o tramo do Rin anterior até a confluencia co Rin alpino, xunto a Reichenau, en Tamins, está acompañado por unha ruta de sendeirismo de longa distancia chamada «Senda Sursilvana».

Delta
miniatura|upright|o Rin o seu paso  por Lorelei
Desauga no mar do Norte mesturando as súas augas coas do río Mosa no gran delta. Atravesa ou acompaña seis países: Suíza, Austria, Liechtenstein, Alemaña, Francia e os Países Baixos. Constitúe a fronteira natural entre Suíza e Liechtenstein, entre Alemaña e Suíza e entre Alemaña e Francia.

Nos Países Baixos, o Rin divídese para formar un delta:
 Preto de Noviomago o Rin divídese no Rin Baixo (ou Nederrijn en neerlandés), o Linga (ou Linge en neerlandés) e o Vales (ou Waal en holandés)
 En Arnhemia, o Rin Baixo divídese no Rin Baixo e o Isala (ou IJssel en neerlandés)
 Preto de Gorinchen, o Vales xúntase cun brazo da Mosa e continúa baixo o nome Merivido (ou Merwede en neerlandés)
 Despois Wijk bij Duurstede, o Rin Baixo divídese na Leica (ou Lek en neerlandés), no Rin Vello (ou Oude Rijn en neerlandés) e no Rin Curvado (ou Kromme Rijn en neerlandés).

 Historia 
Esta característica de fronteira nacional é relativamente recente, con excepción do período durante o cal o Imperio romano o transformou nunha barreira ao norte contra os bárbaros, cunha fronteira (limes) enchida de fortificacións, como Colonia ou Estrasburgo. Entre a caída do Imperio romano e a conquista da Alsacia por Lois XIV, o Rin era parte do mundo xermánico, que o denominaba Vater Rhein, o Rin paternal.

 Acontecementos históricos 
 No ano 9 transcorre a Batalla da fraga de Teutoburgo, entre as tropas romanas do norte do Rin, compostas por tres lexións e os queruscos de Arminio. Marcou o fin da expansión romana ao norte do río.
 No ano 406 os suevos, alanos e vándalos cruzan o río Rin, conxelado á altura de Maguncia, invadindo o Imperio Romano.

 Hidroloxía 
esquerda|miniatura|Canón ou Ruinaulta, entre Ilanz/Glion e Chur, Suíza.

Con 14.000 á 17.000 anos de idade, as cataratas do Rin teñen unha altura de 23 metros (desnivel total de 33 metros) e unha largura de 150 metros, cun fluxo medio de 373 m³/s.

O fluxo medio anual na fronteira franco-alemá é de 1.240 m³/s, en Estrasburgo de 1.080 m³/s, e en Basilea de 1062 m³/s. A maior seca foi de 202 m³/s, e a maior enchente de 5.700 m³/s.

 Afluentes principais 
Os principais afluentes do Rin, por orde de confluencia desde o nacemento ata a desembocadura, son:
 Aar: nace nos Alpes berneses e desemboca no Rin pola súa esquerda en Suíza. O seu curso está completamente en territorio suízo e ten unha lonxitude de 291 km. Pasa por Berna, a capital do país.
 Neckar: nace na Selva Negra e únese ao Rin pola súa marxe dereita en Mannheim despois de percorrer 367 km. do estado alemán de Baden-Württemberg. Baña a cidade universitaria de Heidelberg.
 Main (Río Meno): é un dos afluentes máis caudalosos do Rin. Nace na Selva de Franconia no estado alemán de Baviera preto da fronteira con Chequia. Atravesa territorio alemán en dirección leste-oeste ao longo dos seus 524 km. pasando polos estados federados de Baviera e Hessen, para unirse ao Rin pola súa dereita fronte á cidade de Maguncia. No seu curso áchanse a cidade operística de Bayreuth e a cosmopolita Frankfurt.
 Lahn: nace na rexión montañosa de Sauerland no estado federado alemán de Renania do Norte-Westfalia, para entrar pronto en Hessen e rematar o seu curso na marxe dereita do Rin preto de Coblenza no estado federado de Renania-Palatinado. Ten unha lonxitude de 242 km.
 Mosela: ao longo dos seus 545 km. atravesa tres países: Francia, Luxemburgo e Alemaña. Nace no macizo francés dos Vosgos e discorre en dirección norte ata ser fronteira natural entre Luxemburgo e Alemaña. A partir de aquí toma a dirección nordeste, xa en territorio alemán, no estado de Renania-Palatinado, ata confluír co Rin pola súa esquerda en Coblenza. Cidades importantes polas que pasa son a francesa de Metz e a alemá de Tréveris.
 Ruhr: coma o Lahn, nace na rexión de Sauerland e o seu curso de 221 km. discorre enteiramente polo estado federado alemán de Renania do Norte-Westfalia. O seu val está densamente poboado e industrializado, sendo unha das rexións máis urbanizadas de Europa. Baña as importantes cidades de Dortmund, Bochum, Essen e Duisburgo, pouco despois da cal desemboca no Rin pola dereita.
 Mosa: do mesmo xeito co Mosela, percorre tres países nos seus 950 km.: Francia, Bélxica e os Países Baixos. Nace no planalto francés de Langres e discorre en dirección norte pasando polas cidades francesas de Verdun e Sedan. Ao chegar á cidade belga de Namur xira ao leste ata Liexa onde retoma o norte para entrar nos Países Baixos por Maastricht. Na súa desembocadura mestúrase co Rin pola súa marxe esquerda para formaren o Hollandsch Diep, un río, esteiro e delta común.
miniatura|500px|centro|O río Mosa nas Ardenas francesas.

 Economía 
miniatura|250px|Buque mercante no Rin, preto de Karlsruhe.
Entre Basilea e o seu estuario, o Rin atravesa unha das zonas máis densamente poboadas da Europa occidental, historicamente rica en comercio e trocas. O Val do Rin tamén foi o berce dunha das principais rexións da Revolución Industrial, a rexión do Ruhr, que se beneficia dunha importante reserva de recursos minerais, de fácil acceso e favorábeis ao desenvolvemento da industrialización.

Desde a «Convención de Mannheín» de 1868, o Rin considérase unha rexión de "augas internacionais" da última ponte da Basilea até o mar do Norte, asegurándolle a Suíza un acceso libre ao mar. A sede da Comisión central pola Navegación do Rin''' está en Estrasburgo. Fundada en 1815 durante o Congreso de Viena, é a máis antiga organización internacional.

En 2000, a Organización das Nacións Unidas para a Educación, Ciencia e Cultura (UNESCO) inscribiu os 65 km do Val Medio do Rin na lista do Patrimonio da Humanidade, xuntamente co rochedo da Lorelei, preto da cidade de Saint-Goar, en Alemaña.

 Toponimia 
O Rin deu o seu nome aos dous departamentos franceses da rexión de Alsacia:
 Baixo Rin (Bas Rhin, cuxa capital é Estrasburgo)
 Alto Rin (Haut Rhin, cuxa capital é Colmar)

Dá tamén o seu nome a dous Estados de Alemaña:
 Renania-Palatinado (Rheinland-Pfalz)
 Renania do Norte-Westfalia (Nordrhein-Westfalen)

 Canais 
miniatura|dereita|Gran Canal da Alsacia.
O curso do Rin está afectado por diversos canais, de varias naturezas, que discorren paralelos (o gran canal da Alsacia) ou que o unen co curso doutros ríos (o Canal Saint-Symphorien que o une co Ródano-Saona).

 Gran Canal da Alsacia 
Comezou a construírse no ano 1920 no lado francés da Alsacia, o que permitiu a este país construír no seu territorio centrais hidroeléctricas e presas. Estas construcións fixeron baixar ostensibelmente o caudal do río e que o río Rin pasase a ser un dos máis contaminados do continente europeo, como consecuencia en 1935 o salmón desapareceu das súas augas.

Grazas ó labor conxunto dos países polos que trascorre o río este recobrou parte da súa pureza e o salmón ao igual que algunha outra especie volve ter presenza nel.

 Canal Rin-Meno-Danubio 
Comezou a construírse despois da segunda guerra mundial e rematouse en 1993. Con 677 quilómetros de lonxitude percorre a parte meridional de Alemaña, esténdese polo Estado federado de Baviera dende Aschaffenburg ata as proximidades da fronteira con Austria. Pasa polos vales dos ríos Meno, Regnitz e Altmül, permitindo a navegación ata o Danubio e polo tanto ata o Mar Negro dende o Mar do Norte.

 Cita 
«Toda a historia de Europa (...) está resumida neste río de guerreiros e de pensadores, nesta onda inmensa que sacode Francia, neste murmurio profundo que fai soñar a Alemaña. O Rin reúne todo Il y a toute l'histoire de l'Europe (...) dans ce fleuve des guerriers et des penseurs, dans cette vague superbe qui fait bondir la France, dans ce murmure profond qui fait réver l'Allemagne. Le Rhin réunit tout.» Le Rhin'', Victor Hugo, 1842.

 Galería de imaxes 

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

Bibliografía

 Outros artigos 
 Comisión Central para a Navegación do Rin
 Ligazóns externas 
 Axencia hidrográfica Rhin-Meuse, en francés
 Datos hidrolóxicos, en francés

Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)
Categoría:Río Rin