Nomo

Este artigo trata das divisións administrativas do Antigo Exipto. Para os seres fantásticos véxase gnomo.

Un nomo (νομοι, "distrito" en grego) era unha división administrativa no Antigo Exipto. Estas comunidades organizadas e independentes apareceron no período Predinástico (arredor do século XXXII a.C.), agrupados en dous reinos (o do Norte e o do Sur), e por volta de 3200 a.C. foron unificados nun só reino polo faraón Menes. Os nomos tiñan unha capital, un emblema propio, un número, e estaban gobernadas por un nomarca, que actuaba en nome do faraón. No período greco-latino (a partir do século IV) convertéronse en rexións administrativas. O termo demótico era sepat pero, como en case todo o referente ao Antigo Exipto, é a expresión grega a que se transmitiu a Occidente.

O número de nomos e a súa numeración variou moi pouco, entre 38 e 42, durante os tres milenios que durou esta civilización. Algúns, como Xois, no delta do Nilo, ou Khent, no Alto Exipto, xa aparecen na Pedra de Palermo, que data da V dinastía. Outros menciónanse máis tarde, como Bubastis, no Imperio Novo. A numeración iníciase de sur a norte, xa que para os antigos exipcios todo comezaba no sur. Os 22 nomos do Alto Exipto fixáronxe na V dinastía (están gravados no quiosque de Senwosret I en Karnak). O número definitivo de vinte nomos do Baixo Exipto non foi fixado até o Período grecorromano. El Fayum e os oasis non formaban parte do esquema.

O número total de 42 nomos tiña un valor simbólico, xa que este era no número dos xuíces dos mortos. Un escritor cristián do século II, Clemente de Alexandría aseguraba que os exipcios tiñan 42 libros sagrados.

 O nomarca 

Durante a primeira parte do Imperio Antigo a administración provincial estaba a cargo de diferentes funcionarios do goberno central, que en ocasións eran enterrados no cemiterio real e participaban na construción das pirámides. Durante as dinastías V e VI apareceron no Alto Exipto os nomarcas, que compaxinaban a súa función de gobernadores coa de "gran sacerdote". O seu posto foi en ocasións hereditario e noutras foi designado polo faraón. Se o goberno central era forte, os nomarcas actuaban como gobernadores do rei e se era feble convertíanse case en reinos nos que os nomarcas instauraban casas dinásticas e que se enfrentaban entre si até que un deles se establecía como faraón de todo o Exipto.

En realidade, os exipcios nunca usaron o título "nomarca", que é unha denominación grega. Desde o Imperio Medio a dignidade coñecíase como combinación de "gran sacerdote" e "gobernador da cidade". Só en Beni Hasan non contaban coa compoñente relixiosa.

 Evolución 
Os nomos sobreviviron o período greco-latino. En época romana, chegaron a acuñar moeda e mantiveron o seu papel de unidades administrativas até os tempos de Diocleciano e Constantino. A partir de 307 foron substituídos por unidades de menor tamaño chamadas pagi, nos que o control pasou ás mans dos pagarcas. Estes tiñan como función principal ao principio a recadación de impostos, mais logo asumiron tamén un papel militar.

 Lista de nomos 

O Baixo Exipto, que se estende polo delta do Nilo desde Menfis, a capital do Imperio Antigo desde o Imperio Antigo, até o mar Mediterráneo, contaba con 20 nomos. O primeiro era, precisamente o que incluía Menfis, Saqqara e Gizeh, na rexión actual do Cairo, e logo continuaban numerados polo oeste e finalmente polo leste. Así, Alexandría era o terceiro nomo e Bubastis o número dezaoito.

O Alto Exipto, que vai desde a Primeira Catarata cara ao norte polo val do Nilo, dividíase en 22 nomos. O primeiro era o de Elefantina, fronteira tradicional coa Nubia no que hoxe en día é Asuán. Waset (a Tebas antiga e Luxor contemporáneo) estaba no cuarto nomo, Amarna no número catorce e Meidum no vixésimo-primeiro.

 Baixo Exipto 

 Número  Nome exipcio  Capital  Capital actual  Tradución do nome  1  Aneb-Hetch  Menfis  Mit Rahim  Muro branco  2  Khensu  Letópole  Ausim  Coxa de vaca  3  Ament  Apis  Kom el-Hisn  Oeste  4  Sapi-Res  Ptkheka  Tanta  Escudo do Sur  5  Sap-Meh  Sais  Sa el-Hagar  Escudo do Norte  6  Khaset  Xois  Sakha  Touro da montaña  7  A-ment  Metelis  Damanhur  Arpón do Oeste  8  A-bt  Herónpole  Tell al-Maskhuta  Arpón do Leste  9  Ati  Busiris  Abu Sir Bara  Andjeti 10  Ka-khem  Athribis  Tell Atrib  Touro negro 11  Ka-heseb  Leontópole  Tell al-Urydam  Touro de Heseb 12  Theb-ka  Sebennytos  Samanud  Becerra e vaca 13  Heq-At  Heliópole  Materiya (suburbio do Cairo)  Cetro prósperos 14  Khent-abt  Tanis (Sile)  San el-Hagar  Oriental 15  Tehut  Hermópole parva  Baqliya  Ibis 16  Kha  Mendes  Tell al-Rubˁ  Peixe 17  Semabehdet  Dióspole parva  Tell Balamun  O trono 18  Am-Khent  Bubastis  Tell Bastah (near Zagazig)  Príncipe do Sur 19  Am-Pehu  Leontópole (Tanis)  Nebesha or San  Príncipe do Norte 20  Sopdu  Arabia  Saft al-Henna  Falcón con plumas

 Alto Exipto 
 Número  Nome exipcio  Capital  Capital actual  Tradución do nome  1  Ta-Seti  Elefantina  Asuán  Terra do arco  2  Thes-Hor  Apolonópole magna  Edfu  Trono de Horus  3  Ten  Nekhen  al-Kab  Santuario  4  Waset  Tebas  Karnak  Cetro  5  Herui  Coptos  Qift  Os dous falcóns  6  Aa-ta  Tentira  Dendera  O crocodilo  7  Seshesh  Dióspole parva  Hu  Sistro  8  Abdju  Abidos  al-Birba  Terra grande  9  Min  Panópole  Akhmim  Min 10  Wadkhet  Afroditópole  Ifteh  Cobra 11  Set  Hypselis  Shutb  A criatura asociada co deus Set 12  Tu-ph  Antaeópole  Qaw al-Kebir  Víbora da montaña 13  Atef-Khent  Licópole  Asyut  Sicomoro do Baixo e Víbora 14  Atef-Pehu  Cusae  al-Qusiya  Sicomoro do Alto e Víbora 15  Un  Hermópole magna  al-Ashmunayn  Lebre 16  Meh-Mahetch  Teodosiópole  Beni Hassan  Orix 17  Anpu  Cinópole  al-Kais  Anubis 18  Sep  Alabastronópole  Kom al-Ahmar  Set 19  Uab  Oxyrhynchus  al-Bahnasa  Dous cetros 20  Atef-Khent   Heracleópole Magna  Ihnasiyyah al-Madinah  Sicamoro do Sur 21  Atef-Pehu  Crocodilópole/Arsinoe  Madinat al-Fayyum   Sicamoro do Norte 22  Maten  Afroditópole  Atfih  Coitelo

Categoría:Antigo Exipto