Samoa

Samoa, oficialmente o Estado independente de Samoa e ata 1997 coñecido como Samoa Occidental, é un país insular polinesio formado por de dúas illas principais (Savaii e Upolu); dúas illas máis pequenas e habitadas (Manono e Apolima) e varias illas máis pequenas e deshabitadas, incluíndo as Illas Aleipata (Nu'utele, Nu'ulua, Fanuatapu e Namua). Samoa está situada a 64 km. ao oeste de Samoa Americana, 889 km. ao nordeste de Tonga (país estranxeiro máis próximo), 1152 km. ao nordeste de Fiji, 483 km. ao leste de Wallis e Futuna, 1151 km. ao sueste de Tuvalu,  519 km. ao sur de Tokelau, 4190 km. ao suroeste de Hawai e 610 km. ao noroeste de Niue. A capital é Apia. O pobo Lapita descubriu e asentou no arquipélago de Samoa hai uns 3.500 anos. Desenvolveron unha lingua samoana e unha identidade cultural samoana.

Samoa é unha democracia parlamentaria unitaria con 11 divisións administrativas. O Estado soberano é membro da Commonwealth de Nacións. Samoa Occidental foi admitida nas Nacións Unidas o 15 de decembro de 1976. Debido ás habilidades mariñeiras dos samoanos, os exploradores europeos anteriores ao século XX referíanse a todo o arquipélago (que inclúe a Samoa Americana) como as "Illas dos Navegantes". O país foi unha colonia do Imperio Alemán de 1899 a 1915, despois pasou baixo un conxunto británico e Administración colonial neozelandesa ata o 1 de xaneiro de 1962, cando se independizou.

 Historia 
Emigrantes desde o Sueste de Asia chegaron ás illas de Samoa hai máis de 3000 anos atrás e desde alí colonizaron o resto desde Polinesia cara ao leste. O contacto cos europeos chegaron a principios de 1700, pero non se intensificou ata a chegada de misioneiros e comerciantes ingleses, en 1830. Coa chegada do século XX, as illas foron divididas en dúas seccións: as illas do leste chegaron a ser territorio dos Estados Unidos en 1904 e hoxe en día son coñecidas como Samoa Americana; as illas do oeste convertéronse en territorio alemán chegando a coñecerse como Samoa Alemá, despois Samoa Occidental pasou do control alemán ao neozelandés en 1914. Samoa converteuse na primeira illa do océano Pacífico en obter a súa independencia.

En xullo de 1997, a constitución foi reformada para cambiar o nome do país de Samoa Occidental a Samoa. A nación foi coñecida simplemente como Samoa na ONU desde o seu ingreso á organización, en 1976. O veciño territorio estadounidense de Samoa Americana protestou aquel cambio, sentindo que o cambio diminuía a súa propia identidade como país. Os habitantes de Samoa Americana aínda usan os termos Samoa Occidental e samoanos occidentais.

 Goberno e política 

Samoa forma unha monarquía constitucional independente. A constitución de 1960, que tomou formalmente efecto logo da independencia do país, baséase na democracia parlamentaria do Reino Unido, modificada para ter en conta os hábitos de Samoa. Os dous grandes xefes samoanos desde a independencia veñen designando conxuntamente desde o cargo de xefe de Estado. O último xefe de Estado, Malietoa Tanumafili II, que faleceu o 12 de maio de 2007 á idade de 94 anos, ocupou este cargo desde a morte do segundo gran xefe en 1963. O seu posible sucesor será designado pola lexislatura por un mandato de 5 anos.

 Organización político-administrativa 

A Constitución actual entrou en vigor ao tempo da independencia o 1 de xaneiro de 1962. fora elaborada por unha Convención Constitucional en outubro de 1960 e aprobada en maio de 1961 en referendo.

A carta magna establece un modelo singular de República constitucional (2007) no que o Xefe do Estado é elixido polo Parlamento por un período de cinco anos, fóra de quen eran Xefe do Estado ao tempo da independencia que foron declarados Xefes de Estado vitalicios, en virtude dun acordo entre os matai samoanos. O Parlamento denomínase "Fono" e fórmano 49 deputados elixidos por sufraxio universal por cinco anos. O dereito a ser candidato e elixido para 47 dos 49 obrígalles a ser xefes de clan (matai) e os outros 2 deben ser non samoanos. O poder executivo fórmao un primeiro ministro elixido polo Fono. Os ministros deben ser tamén membros da asemblea lexislativa.

 Distritos políticos 

Samoa está composto por once itūmālō (distritos políticos). Estes son os once distritos tradicionais que se estableceron antes da chegada europea. Cada distrito ten a súa propia base constitucional (faavae) sobre a base da tradicional orde de precedencia de títulos atópanse en cada distrito faalupega (tradicionais saúdos).

 600px|Political Districts of SamoaNº Distrito  Capital  Superficie(km2)  Poboación(Censo 2016)Census 2016 Preliminary Count Report , Samoa Bureau of Statistics. Upolu (incluídas as illas menores) 1   Tuamasaga  Afega  479  95,907 2   A'ana  Leulumoega  193  23,265 3   Aiga-i-le-Tai1)  Mulifanua  27    5,029 4   Atua2)  Lufilufi  413  22,769 5   Va'a-o-Fonoti  Samamea  38  1,621  Savaii 6   Fa'asaleleaga  Safotulafai  266  13,566 7   Gaga'emauga3)  Saleaula  223  7,840 8   Gaga'ifomauga  Aopo  365  4,878 9   Vaisigano  Asau  178  6,543 10   Satupa'itea  Satupa'itea  127  5,261 11   Palauli  Vailoa  523  9,300     Samoa  Apia  2,831  195,9791) inclúe as illas Manono, Apolima e Nu'ulopa2) inclúe as Illas Aleipata e a illa Nu'usafe'e3) Exclaves Salamumu e Le'auva'a en Upolu

Exclaves de distritos políticos
Teña en conta que varios distritos inclúen múltiples exclavess:
Gaga'emauga: ademais da parte principal en Savaii, hai dous pequenos enclaves en Upolu: Salamumu e Le'auva'a { {spaced ndash}}este é o único distrito con áreas nas dúas illas principais
Satupa'itea: consta de dúas áreas separadas no lado sur de Savaii
Palauli: consta de dúas áreas separadas no lado sur de Savaii
A'ana: ademais da parte principal, hai un pequeno enclave (aldea de Satuimalufilufi)
Va'a-o-Fonoti: ademais da parte principal, hai un pequeno enclave (aldea de Faleāpuna)
Aiga-i-le-Tai: inclúe as illas Manono, Apolima e Nu'ulopa
Atua: inclúe as Illas Aleipata e Nu'usafe'e

 Xeografía 

Samoa atópase ao leste da liña internacional de cambio de data e ao sur do ecuador, aproximadamente a metade de camiño entre Hawai e Nova Zelandia, na Polinesia. As illas son de orixe volcánica, e ocupan unha área de 2.934 km². O 96 % do territorio compóñeno as dúas grandes illas de Upolu e Savai'i, e o resto distribúese entre oito pequenos illotes: Manono, Apolima, Nuutele, Nuulua, Namua, Fanuatapu, Nuusafee e Nuulopa. En Upolu habitan case as tres cuartas partes da poboación do país; o seu capital é Apia.

O clima de Samoa é tropical, cunha temperatura media anual de 26,5 °C, e unha estación chuviosa de novembro a abril. O cume máis alto sitúase en Savai'i, e denomínase Silisili con 1.858 metros.

 Economía 

 Demografía 

Apia, cunha poboación de 38.800 habitantes (est. 2001), é a capital e o centro comercial de Samoa. O 50 % da poboación de Samoa habita ou traballa no exterior. A maior parte faio en Nova Zelandia, Australia ou na Samoa Americana, primeiro etapa antes de emigrar cara aos Estados Unidos. 
miniatura|Mapa de Samoa
 Cultura 

 Festas en 2005  Data  Nome en galego  Nome local  Notas 1 de xaneiro  Ano Novo  New Year's Day  Todos os anos 2 de xaneiro  Día Seguindo ao Ano Novo  Day Following New Year's Day  Todos os anos 4 de xaneiro  Aniversario do Xefe do Estado  Head of State's Birthday  Todos os anos 17 de xaneiro  Día de Martin Luther King  Martin Luther King's Day  - 28 de marzo  Luns de Pascua  Easter Monday  - 17 de abril  Día da Bandeira  Territorial Flag Day  - 25 de abril  Día de Anzac  Anzac Day  Día en cal hónrase aos veteranos de guerra 1 de maio  Festa do Pobo  Day of the People  Todos os anos 14 de maio  Día das Nais de Samoa  Mothers of Samoa Day  - 1 de xuño  1er Día da Independencia  Independence Day  Festa Nacional 2 de maio  2º Día da Independencia  Independence Day  Festa Nacional 6 de agosto  Día do Traballo  Labor Day  - 15 de outubro  Lotu-a-Tamaiti  Children's Sunday  Todos os anos 2 de novembro  Día das Árbores  Day of Trees  Todos os anos 25 de decembro  Nadal  Christmas Day  Todos os anos 

Notas

Referencias

Véxase tamén

Ligazóns externas

Goberno
Government of Samoa
Chief of State and Cabinet Members

Información xeral
Samoa. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
University of Colorado  from UCB Libraries GovPubs

Samoa from the BBC News

Samoa Tourism Authority
Key Development Forecasts for Samoa from International Futures