Cidade de México

A Cidade de MéxicoInformación derivada na entrada Xerardo da Guía de nomes galegos da RAG: "Xerardo Moscoso Caamaño (1945-2021), natural da Cidade de México, fillo de galegos..." (oficialmente e en castelán Ciudad de México (, antigamente chamada Distrito Federal; en ) é a capital e cidade máis poboada dos Estados Unidos Mexicanos. Con case 9 millóns de habitantes no ano 2016 e unha área metropolitana de máis de 22 millóns de persoas, é unha das urbes máis grandes de América Latina e do mundo.

Sitúase no centro da república, sobre o altiplano mexicano a uns 2.600 metros de altitude, no leito do que foi un lago e rodeada de volcáns, sobre todo ao sueste, os Popocatépetl (5.452 m) e Iztaccíhuatl (5.286 m).

Na cidade atópanse catro dos 34 sitios Patrimonio da Humanidade cos que conta o país: o Centro Histórico, Xochimilco, o Campus Central da Cidade Universitaria da UNAM e a Casa e estudio de Luis Barragán.

 Topónimo 
Cidade de México, antigamente Distrito Federal é un topónimo de orixe náhuatl cuxo significado é discutido. Deriva do vocábulo náhuatl Mēxihco , que designaba a capital dos mexicas, a antiga México-Tenochtitlán. De acordo con Bernardino de Sahagún, o vocábulo significaría 'o embigo da lúa',De Metzxico: metz(tli) (lúa), xic(tli) (embigo, centro) e -co (locativo). Sahagún, Historia xeral.... suxestión que logo fixeron súa Cecilio Robelo, Alfonso Caso e Gutierre Tibón e que se popularizou a través dos libros de texto gratuítos. Con todo, esta hipótese non é sustentable porque a morfoloxía do náhuatl non admite unha derivación do topónimo a partir das voces propostas. Clavijero suxeriu que o topónimo debía interpretarse como '[no] lugar de Mexihtli', é dicir, de Huitzilopochtli, pois Mexihtli era un dos seus nomes alternativos. No mesmo texto, Clavijero engade como nota que creu por algún tempo que o vocábulo significaba 'No centro do maguey', pero que a través do coñecemento da historia dos mexicas chegou á conclusión de que o topónimo se refire ao deus tutelar dos aztecas.

Outros pobos indíxenas asentáronse no Val de México, como os otomís, os mazahuas, os mixtecos, e por iso a cidade ten o nome de:
 Mönda en lingua otomí
 Bonrro en lingua mazahua
 Ñuu K'oyo en lingua mixteca.

 Historia 
 Época precolombiana 
miniatura|240px|Fundación de México-Tenochtitlán. Códice Durán, s. XVI.
Os indicios máis antigos de ocupación humana no territorio da Cidade de México son os da "Mujer del Peñón" e outros atopados en San Bartolo Atepehuacan (Gustavo A. Madeiro), e críase que correspondían ao período Cenolítico Inferior (9500-7000 a. C.).A evidencia consiste nun enterramento no primeiro caso, e de lascas asociadas a restos de fauna extinta. Estimábase que tiñan ao redor de 10 000 anos de antigüidade. Cfr. Acosta Ochoa, 2007: 9. Con todo, recentes estudos sitúan a súa antigüidade en 12 700 anos, e a súa orixe, polo seu ADN mitocondrial, como asiático.

Durante o primeiros tres milenios antes de nosa era, baixo o influxo ou á sombra da cultura olmeca, desenvolvéronse aquí varias poboacións importantes como Cuicuilco. No final do Preclásico, a hexemonía cuicuilca cedía ante o apoxeo de Teotihuacán, localizada ao nordés do lago de Texcoco. Durante o Clásico, esa cidade foi un núcleo que concentrou a maior parte dos poboadores da conca lacustre, quedando Azcapotzalco como un dos seus satélites na ribeira poñente, ocupado por pobos de ascendencia otomiana. No oriente do lago, o cerro da Estrela foi a sede dun pequeno pobo teotihuacano.

Cara ao século VIII comezou a decadencia de Teotihuacan. Algúns dos seus habitantes trasladáronse á ribeira do lago de Texcoco, onde fundaron poboacións como Culhuacán, Coyoacán e Copilco. A zona foi destino das migracións dos teochichimecas durante os séculos VIII e XIII, pobos que orixinarían as culturas tolteca e mexica. Estes últimos chegaron cara ao século XIV para establecerse primeiro nas beiras do lago.

Debido á súa orixe mitolóxica, non hai consenso científico sobre a data da fundación da cidade de México-Tenochtitlán, pero puido ocorrer a inicios do século XIV."A historia da migración dese grupo indíxena que saíu de Aztlán -lugar do branco- para fundar México-Tenochtitlán, foi contada de diversas formas, tanto polos mesmos protagonistas como polos conquistadores e, en épocas actuais, por historiadores mexicanos e estranxeiros; por iso non existe un consenso para determinar a data exacta de cando este pobo se estableceu no medio do lago de Tetzcoco. Determinouse 1325; con todo, isto non é seguro por dúas causas: primeiro, porque as fontes documentais dannos varias datas e, segundo, porque aínda existe polémica sobre o cómputo do tempo utilizado polos mexicas no seu calendario. Entre as excepcións máis serias descualificando ese ano, está a de Nigel Davies, quen baseándose en cómputos feitos polos historiadores Wigberto Jiménez Moreno e Paul Kirchhoff, establece como data 1345.", en "No noso país exáltase o pasado mexica e discriminase aos indíxenas actuais", Boletín UNAM-DGCS-553, México, 16 de xullo de 2003, Universidade Nacional Autónoma de México. Fontes do século XVI que fixeron correlacións dos antigos calendarios cos occidentais situárona en 1325 -2 casa na conta calendárica mexica- ou en 1345, nun illote no centro da zona lacustre. Algúns anos máis tarde unha fracción dos mexicas que migraban desde o norte do país fundarían a cidade de México-Tlatelolco noutro illote ao noroeste. Máis tarde, en 1428 Tenochtitlan, Tetzcoco e Tlacopan estableceron a Tripla Alianza a cal foi dominada polos mexicas, que crearon un imperio nun territorio de preto de 300 000 quilómetros cadrados. Como parte desta expansión, Tenochtitlan conquistou a outra cidade de orixe mexica de Tlatelolco en 1473, que dada a súa proximidade, uníronse nunha soa zona urbana. Ao momento da chegada dos españois, México-Tenochtitlan era unha das urbes máis grandes do mundo antigo contando, baseado en estimacións modernas, cunhas 300.000 persoas.Para un estudo sobre este cálculo véxase De Rojas, José Luís. "Cuantificaciones referentes a la ciudad de Tenochtitlán en 1519", en Historia Mexicana, El Colegio de México, vol. 66, núm. 4 (264). México, El Colegio de México.

Conquista española
miniatura|esquerda|En 1521, soldados españois liderados por Hernán Cortés invadiron o Imperio Azteca e ocuparon e saquearon a súa capital, Tenochtitlán.

Tras o desembarque en Veracruz, o explorador español Hernán Cortés avanzou sobre Tenochtitlan coa axuda doutros pobos nativos, chegando á capital azteca o 8 de novembro de 1519. Cortés e os seus homes marcharon ao longo da calzada que conducía á cidade de Iztapalapa e o gobernante da cidade, Moctezuma II, saudou as españois; trocaron presentes, pero a amizade non durou moito tempo. Cortés puxo a Moctezuma baixo prisión domiciliaria, na esperanza de gobernar a través da autoridade del.

As tensións aumentaron, até que na noite do 30 de xuño de 1520 - durante unha loita coñecida como "La Noche Triste" - os aztecas levantáronse contra a invasión española e conseguiron capturar e expulsar os europeos e os seus aliados tlaxcaltecas. Cortés reagrupou as súas forzas en Tlaxcala. Os aztecas pensaron que os españois marcharan permanentemente e elixiron un novo rei, Cuitláhuac, pero morreu pronto. O seguinte rei foi Cuauhtémoc.

Cortés comezou logo o cerco de Tenochtitlan en maio de 1521. Durante tres meses, a cidade sufriu coa falta de comida e auga, así como a propagación da varíola traída polos europeos. Cortés e os seus aliados desembarcaron as súas forzas na parte sur da illa e lentamente abriron camiño a través da cidade. Cuauhtémoc rendeuse en agosto de 1521. Os españois practicamente arrasaron a cidade de Tenochtitlán durante o cerco final da conquista.

Cortés primeiro estabeleceuse en Coyoacán, pero decidiu reconstruír a cidade azteca para apagar todos os vestixios da vella orde. Non estabeleceu un territorio baixo o seu propio dominio persoal, permaneceu leal á coroa española. O primeiro vicerrei español chegou á Cidade de México catorce anos máis tarde. Nesa época, a cidade xa se tornara novamente unha importante cidade-Estado, tendo un poder que se estendía alén das súas fronteiras.

Aínda que os españois preservasen o formato básico das rúas de Tenochtitlán, construíron igrexas católicas sobre os antigos templos aztecas e reivindicaron os palacios imperiais para eles. Tenochtitlán foi rebautizada como "México" porque era unha palabra máis doada de pronunciar en castelán.

 Período colonial 
miniatura|Vista da Cidade de México en 1600.
miniatura|A Catedral Metropolitana foi construída polos españois sobre as ruínas do Templo Mayor.
A cidade foi a capital do Imperio Azteca e na era colonial, Cidade de México tornouse a capital do Vice-Reino de Nova España. O vice-rei vivía no palacio vice-real na praza Zócolo. A Catedral Metropolitana da Cidade de México, a sede do arcebispado de Nova España, foi construída noutra parte do Zócolo, sobre as ruínas do antigo Templo Mayor.

As cidades españolas coloniais estaban construídas baseándose nun plano organizado en quinteiros, polo menos se ningún obstáculo xeográfico o impedía. Na Cidade de México, o Zócolo (a praza principal) era o lugar central a partir do cal os quinteiros da cidade foron construídos. Os españois vivían na área máis próxima á praza principal, no que era coñecido como traza, en rúas tranquilas e ben ordenadas. As residencias dos pobos nativos foron colocadas fóra desa zona exclusiva e as súas casas estaban máis afastadas.Edmundo O'Gorman, Reflexiones sobre la distribución urbana colonial de la ciudad de México, Mexico 1938, pp. 16ff.

O Imperio Español procurou manter os indios separados dos españois, mais como o Zócolo era un centro comercial importante para os indios, eles eran unha presenza constante na área central da cidade, o que facía que a rigorosa segregación étnica non fose cumprida.Magnus Mörner e Charles Gibson, "Diego Muñoz Camargo and the Segregation Policy of the Spanish Crown", Hispanic American Historical Review, vol. 42, pp. 558ff. O Zócolo tamén era o escenario de grandes celebracións, tamén como de execucións. A praza tamén foi o lugar de dúas grandes rebelións no século XVII, unha en 1624 e outra en 1692.Ida Altman, Sarah Cline, e Javier Pescador, The Early History of Greater Mexico, Pearson 2003, pp. 246-249.

A cidade medrou, así como a súa poboación, o que deixou cada vez menos espazo para as augas do lago. Como a profundidade da auga do lago oscilaba, a Cidade de México estaba suxeita a inundacións periódicas. Un gran proxecto de infraestrutura fixo que miles de indios fosen postos en réxime de traballo forzado para evitar novas inundacións. As enchentes non só eran un inconveniente, se non tamén un perigo para a saúde, unha vez que durante os períodos de cheas o lixo da xente contaminaba as rúas da cidade. Coa drenaxe da área, a poboación de mosquitos caeu, así como a frecuencia de doenzas. No entanto, a drenaxe dos pantanos tamén mudou o hábitat para peixes e aves e as áreas de acceso para os cultivos dos indios preto da capital.Noble David Cook, Born to Die: Disease and New World Conquest, 1492-1650. Nova York: Cambridge University Press 1998.

No século XVI, houbo unha proliferación de igrexas, moitas das cales aínda poden ser vistas no centro histórico da capital mexicana. Economicamente, a Cidade de México prosperou como resultado do comercio. Ó contrario do Brasil ou do Perú, México tiña contacto fácil cos océanos Atlántico e Pacífico. Aínda que a coroa española tentase regulamentar completamente todo o comercio na cidade, a lei tivo éxito só parcial.

O concepto de nobreza floreceu en Nova España dunha forma non vista noutras partes de América. Os españois encontraron unha sociedade na cal o concepto de nobreza era parecido ó europeo, o que fixo que os conquistadores respectasen e ampliasen a orde de nobreza indíxena. Os séculos que seguiron, un título nobre en México non significaba gran poder político. O concepto de nobreza en México non era político, mais si social e conservador, con base no mérito da familia. A maioría desas familias probaron o seu valor, facendo fortunas na Nova España fóra da propia cidade e, axiña, investindo as súas rendas na capital, coa construción de novas igrexas, institucións de caridade e casas palacio extravagantes. A manía de construír a residencia máis opulenta posíbel atinxiu o seu auxe na última metade do século XVIII. Moitos destes palacios aínda poden ser atopados, o que fixo que Alexander von Humboldt dese o alcume de "cidade de palacios" á capital mexicana.

 Independencia e Guerra Mexicano-Americana 

miniatura|esquerda|Ataque estadounidense contra o Castelo de Chapultepec durante a Batalla da Cidade de México en 1847, parte da Guerra Mexicano-Americana.
A ocupación española durou tres séculos, até que Miguel Hidalgo, un relixioso da poboación de Dolores, proclamou o famoso "grito de Dolores", iniciando a Guerra da Independencia de México, que foi conquistada tres anos despois. Trala proclamación da independencia, o 27 de setembro de 1821, os conflitos que se produciron até final do século XIX dificultaron o desenvolvemento da cidade. Nos principios do referido século, a cidade expandiuse e naceron as primeiras "colonias" residenciais, mais trala revolución o seu crecemento da poboación aumentou. As seguintes décadas foron seguidas por varios disturbios, ó mesmo tempo en que diferentes faccións pelexaban polo control de México.

A Batalla da Cidade de México, parte da Guerra Mexicano-Americana, refírese á serie de enfrontamentos ocorridos entre o 8 e o 15 de setembro de 1847, nos arredores da cidade. Inclúense as principais accións nas batallas de Molino del Rey e Chapultepec, culminando na caída da Cidade de México. O Exército dos Estados Unidos, baixo o mando de Winfield Scott, tivo un grande éxito que terminou coa guerra. A invasión estadounidense do Distrito Federal mexicano foi rexeitada por primeira vez durante a Batalla de Churubusco, o 8 de agosto, cando o batallón de San Patricio, que estaba composto principalmente por irlandeses católicos e inmigrantes alemáns, mais tamén por canadenses, ingleses, franceses, italianos, polacos, escoceses, españois, suízos e mexicanos, loitou pola causa mexicana repelendo os ataques estadounidense. Despois da vitoria do Batallón de San Patricio, a Guerra Mexicano-Americana rematou despois de que os Estados Unidos levase máis unidades de combate a México, o que resultou na captura da Cidade de México e Veracruz pola 1ª, 2ª, 3ª e 4ª Divisións do Exército dos Estados Unidos. A invasión culminou coa toma do Castelo de Chapultepec, na propia cidade.

Durante esta batalla, o 13 de setembro, a 4ª División, baixo o comando de John A. Quitman, liderou o ataque contra Chapultepec e tomou o castelo. Os futuros xenerais confederados George E. Pickett e James Longstreet participaron no ataque. Na defensa mexicana serviron os cadetes máis tarde inmortalizados como Los Niños Héroes ("Os Nenos Heroes"). As forzas mexicanas marcharon de Chapultepec e retiráronse á cidade. Os ataques ás garitas de Belén e San Cosme viñeron despois. O Tratado de Guadalupe Hidalgo foi asinado no que é hoxe o extremo norte da cidade.

 Revolución Mexicana e período contemporáneo 

miniatura|Francisco Villa e Emiliano Zapata entran na Cidade de México (1914).
Conflitos como a Guerra Mexicano-Americana, a Intervención Francesa e a Guerra da Reforma deixaron a cidade relativamente sen danos, especialmente durante o goberno do presidente Porfirio Díaz. Durante este período, a capital mexicana desenvolveu unha moderna infraestrutura, como estradas, escolas, alén de sistemas de comunicación e transporte. No entanto, o réxime concentrou recursos na cidade, mentres o resto do país quedaba na pobreza.

O rápido desenvolvemento levou á Revolución Mexicana. O episodio máis significativo deste período para a cidade foi La decena trágica ("A decena Tráxica"), en 1913, un golpe de Estado contra o presidente Francisco I. Madero e o seu vicepresidente, José María Pino Suárez. Victoriano Huerta, xeneral xefe do Exército Federal, viu unha oportunidade de tomar o poder, forzando a Madero e Pino Suárez a asinar as súas renuncias. Os dous foron asasinados máis tarde, mentres eran levados para a prisión.

As forzas zapatistas, que estaban baseadas no estado veciño de Morelos, tiñan puntos fortes no extremo sur do Distrito Federal, que incluía Xochimilco, Tlalpan, Tláhuac e Milpa Alta para loitar contra os réximes de Victoriano Huerta e Venustiano Carranza. Tralo asasinato de Carranza e un curto mandato de Adolfo de la Huerta, Álvaro Obregón tomou o poder. Despois, disposto a ser reelixido, foi asasinado por José de León Toral, un católico devoto, nun restaurante preto do parque La Bombilla, en San Ángel, en 1928. Plutarco Elías Calles substituíu a Obregón e culminou a Revolución Mexicana.

A partir do inicio do século XX, desenvolvéronse novos planos urbanísticos e a cidade creceu aínda máis. O 19 de setembro de 1985, no entanto, a cidade foi arrasada por un forte terremoto de magnitude 8,1 na escala de Richter. Aínda que este sismo non fose tan mortal ou destrutivo como moitos sismos semellantes noutras partes de Asia e de América Latina, probou ser un desastre político para o goberno unipartidista que comandaba México hai anos. O goberno foi paralizado pola súa propia burocracia e corrupción, forzando os cidadáns comúns a crear e dirixir os seus propios esforzos de rescate para reconstruír gran parte das construcións destruídas.

 Xeografía 
A Cidade de México atópase no Val de México, onde estaba a conca endorreica do mesmo nome; As súas coordenadas extremas son o norte 34; ao sur 54 de latitude norte; leste 25; oeste 54 lonxitude oeste. Ata a creación do Estado de Morelos en 1869, foi, historicamente, un enclave dentro do Estado de México. Hoxe está semi rodeada ao norte, leste e oeste polo Estado de México, e ao sur limita co citado Morelos.

 Política e goberno 
 División administrativa 
O 5 de febreiro de 2016, a cidade trocou de nome, de Distrito Federal a Cidade de México, agora é unha nova entidade federal do país e deixou de ser un territorio federal.Goberno da Cidade de México, Diario oficial da Federación; 5 de decembro de 2016.

No ano 2018, as delegacións da Cidade de México, serán chamadas concellos.Los municipios de DF., La Jornada, consultado; 5 de decembro de 2016.De delegaciones a alcaldías para 2018, El Universal, consultado; 5 de decembro de 2016.

NºDelegaciónPoboación (2010)Catalogo de Localidades , SEDESOL, 10 de decembro de 2016.1Álvaro Obregón727 0342Azcapotzalco414 7113Benito Juárez385 4394Coyoacán620 4165Cuajimalpa de Morelos186 3916Cuautémoc531 8317Gustavo A. Madero1 185 7728Iztacalco384 3269Iztapalapa1 815 78610Magdalena Contreras239 08611Miguel Hidalgo372 88912Milpa Alta130 58213Tlálhuac360 26514Tlalpan650 56715Venustiano Carranza430 97816Xochimilco415 007

 Economía 
miniatura|250px|O centro financeiro de Santa Fe.
Na historia moderna do país, Cidade de México é o seu motor económico. A comezos do século XIX caracterizábase pola especialización no sector servizos e por un contorno de claro carácter agrícola. Ao longo do século foise desenvolvendo na cidade un potente sector industrial téxtil e papeleiro, centrándose nese sector as evolucións tecnolóxicas.

Entre as décadas de 1950 e 1980, a Cidade de México chegou a producir o 36% do Produto Interior Bruto nominal do país, porén ao longo dos anos foi perdendo peso específico representando a comezos do século XXI apenas o 25%. Esta mesma progresión seguiuna o número de empregos que producía, pasando de dar traballo ao 45% dos traballadores da industria a aproximadamente o 33% de 1990.

Malia este claro retroceso, o PIB per cápita dos habitantes da Cidade de México segue sendo con diferenza o máis alto do país.

 Trasporte e comunicacións 
A cidade de México conta cun aeroporto internacional, que ten conexión coas cidades mexicanas e cidades do Continente Americano, Europa e Asia. É o aeroporto co maior tráfico de América Latina.

 Demografía 
O censo xeral de poboación e vivenda máis recente, realizado polo Instituto Nacional de Estatística e Xeografía, foi en 2020. Os seus resultados mostraron no momento da súa execución que a poboación total da Cidade de México era de 9.209.944 habitantes (o segundo lugar entre as 32 entidades federais, o 1o entre todas as cidades do país), o 52,47% son homes e o 60% son habitantes / km², a idade media é de 35 anos, a porcentaxe de crecemento en comparación co censo de 2010 foi do 0,4%, a taxa de fecundidade é de 0,9; Estas dúas últimas estatísticas son as máis baixas de todas as entidades.

 Linguas 
miniatura|250px|O náhuatl, a lingua da antiga cidade de México-Tenochtitlán.
Como en todo o país, a lingua dominante e oficial na Cidade de México é o castelán, falado pola maioría dos habitantes, aínda que tamén, como ocorre a nivel nacional, a lexislación local establece a igualdade legal do español coas 68 linguas indíxenas, neste caso 57 das cales están presentes na capital do país.

A lingua náhuatl é a lingua indíxena máis falada na capital do país e a que se falaba predominantemente na época anterior á conquista española. Era unha lingua franca cando a capital mexicana chamábase México-Tenochtitlán. Na actualidade fálase con maior presenza nas demarcacións territoriais dos concellos de Milpa Alta e Xochimilco.

Outra lingua nativa que sobreviviu á conquista e ao proceso de urbanización foi o otomí. Esta lingua aínda é falada por algúns pobos indíxenas da capital na demarcación territorial do concello de Cuajimalpa.

A diversidade étnica na Cidade de México deriva da enorme diversidade lingüística de todo o país. Na Cidade de México fálanse preto de cincuenta e sete linguas indíxenas, entre elas o mixteca (pobo mixteca de Guerrero-Oaxaca-Puebla), zapoteco (Tehuantepec, Oaxaca, Puebla, Guerreiro e Veracruz) e mazahua (pobo mazahua, do Estado de México), entre outras. Estas linguas indíxenas e as súas variantes, a pesar de ser linguas nacionais, chegaron á Cidade de México a través da migración de comunidades indíxenas á capital do país. En consecuencia, a cidade é sinónimo de intercambio cultural e lingüístico. Practicamente todas as linguas indíxenas de México fálanse na Cidade de México.

Hai outras linguas que se falan na Cidade de México. Estas linguas non teñen status de lingua nacional, pero ensínanse e fálanse nas súas comunidades. O inglés é a lingua máis falada e máis estudada despois do castelán; séguenlles francés, alemán, italiano, árabe, chinés, xaponés, catalán, éuscaro, galego, portugués, romaní, ruso, yiddish, quechua e hebreo.

Relixón
miniatura|250px|A Basílica de Santa María de Guadalupe.
De acordo co censo de 2020, a maioría dos habitantes da capital son católicos, cun total de 6.988.016 persoas que profesan o catolicismo ese ano, o que representa o 75,9% da poboación. Aínda que para os efectos o censo, este expresa que relixión practican, moitos adoitan dicir que son crentes, o que significa que se consideran seguidores do catolicismo, aínda que non determinan se son practicantes habituais. Tamén hai seguidores do cristianismo evanxélico, do cristianismo pentecostal e de grupos como as Testemuñas de Xehová e os mormóns ou a Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días.

A Cidade de México concentra a maior poboación islámica e cristiá ortodoxa do país, e a segunda poboación xudía (despois do Estado de México).

 Educación 
A Cidade de México ten universidades e centros de investigación científico-tecnolóxicos, das que cómpre citar:
 Universidade Nacional Autónoma de México
 Instituto Polotécnico Nacional
 Universidade Autónoma da Cidade de México
 Universidade Iberoamericana (UIA)
 Universidade La Salle Cidade de México

 Deporte 
miniatura|250px|O Estadio Olímpico Universitario, principal sede dos Xogos Olímpicos de 1968.
Como capital do país alberga gran parte das institucións deportivas do Estado, coma o Comité Olímpico Mexicano, a Escola Nacional de Educación Física ou a Escola Nacional de Adestradores Deportivos. Así como as principais instalacións deportivas, coma a Cidade Deportiva da Magdalena Mixiuhca, o Estadio Azteca ou o Estadio Olímpico Universitario.

A Cidade de México foi sede dos Xogos Olímpicos de 1968, converténdose na primeira cidade de Latinoamérica en ser sede olímpica. Tamén albergou distintos eventos internacionais como dous Mundiais de Fútbol en 1970 e 1986, dúas veces os Xogos Panamericanos (1955 e 1975) ou os Xogos Centroamericanos e do Caribe, en tres ocasións (1926, 1954 e 1990).

O deporte máis popular da cidade é o fútbol, existindo varios equipos que compiten na máxima categoría do país, o Club América, o Cruz Azul e o Club Universidad Nacional, máis coñecido como Pumas de la UNAM. O Estadio Azteca, casa do Club América, tamén é a sede da Selección de fútbol de México.

Na cidade tamén teñen ampla presenza outros deportes como o fútbol americano, con tres equipos na máxima categoría: as Águilas Blancas do IPN, os Burros Blancos do IPN e os Pumas CU da UNAM, o baloncesto co equipo Gansos Salvajes da UIC ou o automobilismo coa competición NASCAR.

 Galería 

 Cidades irmandadas 
A cidade forma parte da Unión de Cidades Capitais Iberoamericanas, e ademais conta actualmente con 24 convenios de irmandamento e amizade con cidades de América do Norte, América Latina, Europa e Asia, das cales 15 son capitais:
 1969  Os Ánxeles
 1978  Nagoya
 1979  San Salvador
 1983  Madrid
 1991  Chicago
 1991  Cuzco
 1992  Seúl
 1993  Berlín 1997  A Habana
 1997  Kíiv
 1999  Quito
 1999  El Cerro
 1999  San Antonio de los Baños
 1999  San Pedro Sula
 1999  Tegucigalpa
 1999  París 1999  Barcelona
 2000  San Xosé
 2006  Buenos Aires
 2009  Cádiz
 2009  Pequín
 2010  Guangzhou
 2010  Istanbul
 2011  Cidade de Kuwait

 Convenios de cooperación específica 
Ten asinados 13 convenios de cooperación específica con 15 cidades de América do Norte, Asia, América Latina e Europa:
 2013  Nova York
 2013  Chicago
 2013  Os Ánxeles
 2014  París
 2014  Bogotá 2014  Quito
 2014  Moscova
 2014  Rosario
 2015  Buenos Aires
 2015  São Paulo 2015  Shenzhen
 2015  Dublínhttps://coordinacionpolitica.sre.gob.mx/images/stories/acuerdos/df41.pdf
 2015  Quebec
 2015  San Antonio
 2016  Montevideo

 Outros irmandamentos 
Tamén pertence á Unión de Cidades Capitais Iberoamericanas (UCCI), asociación que agrupa outras 29 cidades de Iberoamérica.
  Andorra la Vella
  Asunción
  Barcelona
  Bogotá
  Brasilia
  Buenos Aires
  Cádiz
  Caracas
  Libertador
  Cidade de Guatemala  A Habana
  A Paz
  Lima
  Lisboa
  Madrid
  Managua
  Montevideo
  Cidade de Panamá
  Porto Príncipe
  Quito  Río de Xaneiro
  San Xosé
  San Xoán
  San Salvador
  Santiago de Chile
  Santo Domingo
  São Paulo
  Sucre
  Tegucigalpa

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 México
 Distrito Federal
 Xogos Olímpicos de 1968

 Ligazóns externas 
 Sitio oficial da cidade .

Categoría:Cidade de México
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)