Racismo

O racismo é un concepto relativamente moderno, que xurdiu na era do imperialismo europeo, no posterior crecemento do capitalismo e, especialmente, no comercio atlántico de escravos, dos cales foi un importante motor.Fredrickson, George M. 1988. The arrogance of race: historical perspectives on slavery, racism, and social inequality. Middletown, Conn: Wesleyan University Press Tamén foi unha das principais forzas detrás da segregación racial nos Estados Unidos nos séculos XIX e comezos do XX, e do apartheid en Suráfrica; o racismo dos séculos XIX e XX na cultura occidental está particularmente ben documentado e constitúe un punto de referencia nos estudos e discursos sobre o racismo. O racismo xogou un papel en xenocidios como o Holocausto, o xenocidio armenio, o xenocidio ruandés e o xenocidio dos serbios no Estado Independente de Croacia, así como proxectos coloniais incluíndo a colonización europea de América, África, Asia, e as deportacións de pobos na Unión Soviética incluíndo as deportacións de minorías indíxenas. Os pobos indíxenas foron e son suxeitos de actitudes racistas.

 Etimoloxía, definición e uso
miniatura|esquerda|Un uso temperán da palabra racismo por Richard Henry Pratt en 1902: "A asociación de razas e clases é necesaria para destruír o racismo e o clasismo".
No século XIX, moitos científicos subscribiron a crenza de que a poboación humana podía dividirse en razas. O termo racismo é un substantivo que describe o estado de ser racista, é dicir, que subscribe a crenza de que a poboación humana pode ou debe ser clasificada en razas con capacidades e disposicións diferenciais, o que á súa vez pode motivar unha ideoloxía política na que os dereitos e privilexios se distribúen de forma diferenciada en función destas categorías raciais. O termo "racista" pode ser un adxectivo ou un substantivo, este último describindo unha persoa que sostén esas crenzas. A orixe da palabra raíz "raza" non está clara. Os lingüistas en xeral concordan en que chegou á lingua inglesa a partir do francés medio, mais non existe tal acordo sobre como chegou ás linguas baseadas no latín. Unha proposta recente é que deriva do árabe ra, que significa "cabeza, comezo, orixe" ou do hebreo rosh, que ten un significado semellante. Os primeiros teóricos das razas en xeral consideraban que algunhas razas eran inferiores a outras e, en consecuencia, crían que o tratamento diferencial das razas estaba totalmente xustificado.Fontes múltiples:

  Estas primeiras teorías guiaron as suposicións da investigación pseudocientífica; os esforzos colectivos por definir e formar hipóteses adecuadamente sobre as diferenzas raciais denomínanse xeralmente racismo científico, aínda que este termo é un nome erróneo, debido á falta de ciencia real que apoie as afirmacións.

A maioría dos biólogos, antropólogos e sociólogos rexeitan unha taxonomía de razas en favor de criterios máis específicos e/ou empiricamente verificables, como a xeografía, a etnia ou unha historia de endogamia. A investigación do xenoma humano indica que a raza non é unha clasificación xenética significativa dos humanos.

Como indica a súa historia, o uso popular da palabra racismo é relativamente recente. A palabra entrou en uso xeneralizado no mundo occidental na década de 1930, cando se usaba para describir a ideoloxía social e política do nazismo, que trataba a "raza" como unha unidade política dada naturalmente. Existe consenso en que o racismo existía antes da acuñación da palabra, pero non hai un amplo acordo sobre unha única definición do que é o que non é o racismo. No presente, algúns estudosos do racismo prefiren empregar o concepto en plural racismos, co fin de salientar as súas múltiples formas que non cadran facilmente nunha única definición. Tamén argumentan que diferentes formas de racismo caracterizaron diferentes períodos históricos e áreas xeográficas. Garner (2009: p. 11) resume diferentes definicións existentes de racismo e identifica tres elementos comúns contidos nesas definicións de racismo. En primeiro lugar, unha relación histórica e xerárquica de poder entre grupos; segundo, un conxunto de ideas (unha ideoloxía) sobre as diferenzas raciais; e, en terceiro lugar, as accións (prácticas) discriminatorias.

 Racismo e outras discriminacións de tipo racial 
 Racismo propiamente dito 
O termo "racismo" aplícase xeralmente ás accións dun grupo dominante nunha sociedade sobre os outros, posto que os grupos máis débiles teñen menos probabilidades de manifestaren publicamente condutas racistas en contra dun grupo máis numeroso por razóns prácticas.

O racismo comporta as seguintes afirmacións:
 Hai razas superiores e inferiores (a superioridade na xerarquía das razas corresponde á branca no caso do racismo europeo).
 A superioridade e a inferioridade raciais maniféstanse na superioridade e a inferioridade das culturas producidas, respectivamente, polas distintas razas.

Ambas as afirmacións son facilmente refutables:
 As diferenzas raciais non explican as diferenzas culturais. Os procesos de endoculturación poñen de manifesto que a orixe racial dos individuos non garda relación ningunha coa súa capacidade para asimilar calquera cultura.
 As diferenzas raciais non explican as diferenzas intelectuais. Na capacidade intelectual dos individuos inflúen os factores hereditarios, que non están necesariamente vinculados á súa orixe racial; e tamén os factores culturais, como o ambiente e a educación recibida.

 Discriminación racial 
Porén, coñecemos como "discriminación racial" o feito de outorgar ou reter dereitos ou privilexios baseándose na raza, ou ben rexeitar o trato ou asociación con persoas pola raza.

 Racialismo 
A crenza de que o carácter e as habilidades dos individuos están correlacionadas coa súa raza non ten por que ser necesariamente racismo, pois esta diferenza pode afirmarse sen implicar unha desigualdade de valor.

 Historia 
Historicamente, o racismo serviu para xustificar o imperialismo, o colonialismo, a escravitude, e o xenocidio de pobos enteiros. O racismo acostuma a estar relacionado co etnocentrismo e o chauvinismo cultural.

 Amerindios e negros 
Foi durante a expansión española e portuguesa na América cando xurdiu a idea de procurar unha base ideolóxica, influenciada pola relixión, de que os "indios" non eran seres humanos. Estes eran animais e polo tanto era xustificada por Deus a súa explotación para o traballo, desta forma eran socialmente aceptados os suplicios a que eran sometidos. Esta crenza estendeuse logo á raza negra.

Os negros foron traídos para seren escravos debido ás dificultades da escravización dos amerindios. A Igrexa católica era contraria a predación dos amerindios, pois quería catequizalos, así obterían novos adeptos á relixión católica. En contrapartida, a igrexa non se opuña á escravitude negra, pois considerábaa unha raza inferior (tanto que se chegou a pensar na época, que un fillo de branco cun negro sería estéril, igual que as mulas, e dese pensamento xurdiu a expresión mulato), considerábase nun comezo que os negros non tiñan almas. Isto serviu para xustificar a motivación financeira, pois o tráfico negreiro foi unha importante fonte de renda no período colonial.

 Orixes 
As orixes do racismo son controvertidas. O fenómeno ocorre na maioría de etnias e países. Un exemplo típico de racismo ocorreu cando o Xapón, pouco antes da segunda guerra mundial, atinxiu un desenvolvemento económico social equivalente ós países máis adiantados económica e tecnoloxicamente. O pobo xaponés comezou entón a se comportar de forma extremadamente racista con respecto doutras nacionalidades, os estranxeiros en terras xaponesas non eran benvidos. Da mesma maneira que ocorreu no Extremo Oriente, no mundo occidental tamén houbo fenómenos extremadamente violentos ligados ao racismo. Na América, en especial nos Estados Unidos de América, o racismo chega ós extremos en contra dos negros e dos latinos, en especial no sur do país. Ata a década de 1950, nos EUA acontecía que se asasinaba a negros, enforcándoos nas árbores, sen xuízos, sen que os autores destes asasinatos fosen castigados. Había, e hai, mesmo unha sociedade secreta, o Ku Klux Klan, co obxectivo de perseguir e axustizar os negros.

 A tentativa de explicación da superioridade racial 
No século XIX houbo unha tentativa científica para explicar a superioridade racial a través da obra do conde de Gobineau, intitulada Essai sur l'inégalité des races humaines (Ensaio sobre a desigualdade das razas humanas). Nesta obra o autor sustentou que da raza aria naceu a aristocracia que dominou a civilización europea e cuxos descendentes eran os señores naturais das outras razas inferiores.

 O nazismo 
miniatura|Alemaña nazi: "Non compre aos xudeus!"

En 1899, o inglés Houston Stewart Chamberlain, chamado O antropólogo do káiser, publicou na Alemaña a obra Die Grundlagen des neunzehnten Jahrhunderts (Os fundamentos do século XIX). Esta obra trouxo de volta o mito da raza aria, identificándoa co pobo alemán.

Alfred Rosenberg tamén creou obras que reforzaron a teoría da superioridade racial. Estas foron aproveitadas polo programa político nazi de cara á unión dos alemáns utilizando a identificación dos trazos raciais específicos. Como a "raza alemá" estaba bastante mesturada, isto é, non había unha normalidade de trazos fisionómicos, definíronse entón razas inimigas, reforzando desta forma un sentimento de hostilidade e aversión dirixido a persoas e cousas estranxeiras. Deste xeito, os nazis usaron a xenofobia asociada ó racismo, atribuíndo a individuos e grupos sociais actos de discriminación para amalgamar o pobo alemán contra o que era diferente. A escravización dos pobos da Europa oriental e a persecución ós xudeus eran as probas pretendidas polos nazis da superioridade da raza aria sobre os demais ‘‘grupos diferentes’‘ e raciais.

 O apartheid 

Unha demostración vergoñosa sobre o racismo ocorreu en pleno século XX, a partir de 1948 en Suráfrica, cando o apartheid mantivo a poboación africana so o dominio dun pobo de orixe europea. Este réxime político racista acabou cando por presión mundial se convocaron as primeiras eleccións para un goberno multirracial de transición, en abril de 1994.

 Israel 
miniatura|300px|O muro entre Abu Dis e Xerusalén, xuño de 2004.
En 1975, por presión dos países árabes e co apoio dos soviéticos, o sionismo foi considerado unha forma de racismo pola Resolución 3379 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas. Porén, en 1991, esa acusación eliminouse pola Resolución 4686 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas.

En 2002, o Parlamento israelí aprobou unha lei que nega os cidadáns de orixe árabe do país o dereito de conviviren cos seus cónxuxes en caso de contraeren matrimonio con palestinos, pois a estes será recusada a permisión de residencia no país. A lei foi levada a xuízo por diversas entidades de dereitos humanos, aínda que o 15 de maio de 2006 foi confirmada pola Suprema Corte de Israel.

A Asociación polos dereitos civís no Israel alega un plan de prácticas discriminatorias do Israel, a flagrante e sistémica discriminación dos palestinos coa única base na súa orixe nacional ... reminiscencia de políticas características do réxime do Apartheid.  Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights.

 Racismo e xenofobia 
Moitas veces o racismo e a xenofobia, malia seren fenómenos distintos, poden considerarse paralelos e dunha mesma raíz, isto é, acontece cando un determinado grupo social comeza a hostilizar a outro por calquera motivo. Esta antipatía xera un movemento polo que o grupo máis poderoso e homoxéneo hostiliza o grupo máis feble, ou diferente, pois o segundo non acepta seguir as mesmas regras e principios ditados polo primeiro.

 Día internacional 
O Día Internacional pola abolición da discriminación racial é o 21 de marzo.

 Notas 

Véxase tamén

Outros artigos
 Aporofobia
 Xenofobia
 Bibliografía 

 Allen, Theodore. (1994). The Invention of the White Race: Volume 1 Londres: Verso.
 Allen, Theodore. (1997). The Invention of the White Race: Volume 2 Londres: Verso.
 Barkan, Elazar (1992), The Retreat of Scientific Racism : Changing Concepts of Race in Britain and the United States between the World Wars, Cambridge University Press, New York.
 Barth, Boris: nbn:de:0159-2010092173 Racism , European History Online, Mainz: Institute of European History, 2011, consultado o 16 de novembro de 2011.

 Bonilla-Silva, Eduardo. 2018. Racism without Racists: Color-Blind Racism and the Persistence of Racial Inequality in the United States. Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

 Dain, Bruce (2002), A Hideous Monster of the Mind : American Race Theory in the Early Republic, Harvard University Press, Cambridge. (18th century US racial theory)
 Daniels, Jessie (1997), White Lies: Race, Class, Gender and Sexuality in White Supremacist Discourse, Routledge, New York.
 Daniels, Jessie (2009), Cyber Racism: White Supremacy Online and the New Attack on Civil Rights, Rowman & Littlefield, Lanham, MD.
 Ehrenreich, Eric (2007), The Nazi Ancestral Proof: Genealogy, Racial Science, and the Final Solution, Indiana University Press, Bloomington.
 Ewen & Ewen (2006), "Typecasting: On the Arts and Sciences of Human Inequality", Seven Stories Press, New York.
 Feagin, Joe R. (2006). Systemic Racism: A Theory of Oppression, Routledge: New York.
 Feagin, Joe R. (2009). Racist America: Roots, Current Realities, and Future Reparations, 2nd Edition.Routledge: New York.
 Eliav-Feldon, Miriam, Isaac, Benjamin & Ziegler, Joseph. 2009. The Origins of Racism in the West, Cambridge University Press: Cambridge
 Gibson, Rich (2005) Against Racism and Irrationalism
 Graves, Joseph. (2004) The Race Myth NY: Dutton.
 Ignatiev, Noel. 1995. How the Irish Became White NY: Routledge.
 Isaac, Benjamin. 1995 The Invention of Racism in Classical Antiquity Princeton: Princeton University Press
 Lentin, Alana. (2008) Racism: A Beginner's Guide Oxford: One World.
 Lévi-Strauss, Claude (1952), Race and History, (UNESCO).


 Rocchio, Vincent F. (2000), Reel Racism : Confronting Hollywood's Construction of Afro-American Culture, Westview Press.

 Smedley, Audrey. 2007. Race in North America: Origins and Evolution of a World View. Boulder, CO: Westview.
  (historiografía de raza e racismo)
 Taguieff, Pierre-André (1987), La Force du préjugé : Essai sur le racisme et ses doubles, Tel Gallimard, La Découverte.
 Poliakov, Leon. The Aryan Myth: A History of Racist and Nationalistic Ideas In Europe (Barnes & Noble Books (1996)) .
 Trepagnier, Barbara. 2006. Silent Racism: How Well-Meaning White People Perpetuate the Racial Divide. Paradigm Publishers.
 Twine, France Winddance (1997), Racism in a Racial Democracy: The Maintenance of White Supremacy in Brazil, Rutgers University Press.
 UNESCO, The Race Question, 1950
 Tali Farkash, "Racists among us" in Y-Net (Yediot Aharonot), "Jewish Scene" section, April 20, 2007
 Winant, Howard The New Politics of Race (2004)
 Winant, Howard and Omi, Michael Racial Formation in the United States Routeledge (1986); Second Edition (1994).

 Wright W.D. (1998) "Racism Matters", Westport, CT: Praeger.


Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Ciencias sociais)