Urano (mitoloxía)

Na mitoloxía grega Urano é o deus primordial do ceo. O seu nome procede do grego Οὐρανός Ouranós, «ceo», latinizado como Uranus. Na mitoloxía grega personifícase como o fillo e esposo de Gaia, a Mai Terra. Ambos foron antepasados da maioría dos deuses gregos.

Outras fontes reclaman un parentesco diferente para el. Na súa obra De Natura Deorum, Cicerón afirma que era descendente dos antigos deuses Éter e Hemera. Na tradición órfica, Urano era o fillo da personificación da noite, Nix.

O seu equivalente na mitoloxía romana era Coelus (en latín, «ceo»).

 Mitoloxía 
miniatura|dereita|300px|A castración de Urano, fresco de Giorgio Vasari e Cristofano Gherardi, c. 1560 (Sala di Cosimo I, Palazzo Vecchio, Florencia).
Segundo o mito olímpico da creación, Urano acudía cada noite a cubrir a terra e unirse a Gaia. Desta unión naceron os titáns Crío, Ceo, Hiperión, Xápeto, Océano e Crono, e as titánides Temis, Rea, Tetis, Tea, Mnemósine e Febe, modelos de beleza e deidades de animais e vexetais, océanos, bosques, mares, lagos e ríos. Mais os seus fillos menores resultaron ser monstros: os Ciclopes (Arxes, Brontes e Estéropes), xigantes dun só ollo, e os Hecatonquiros (Coto, Briareo e Xixes), xigantes de cen brazos e cincuenta cabezas.

Urano avergonzouse deles e decidiu encerralos no Tártaro, o mundo das profundidades e a escuridade. Polo contrario, Gaia amábaos, así que incitou os titáns a que se rebelaran contra o seu pai. Urano terminou por pechalos tamén no Tártaro. Gaia acudiu a axudarlles coas titánides. Mais apenas liberados, os ciclopes atacaron os titáns e os hecatónquiros ás titánides, celosos da súa beleza.

Gaia viuse entón obrigada a pechar pola súa conta e para sempre ciclopes e hecatónquiros. Gaia pediu axuda aos seus fillos, titáns, para se vingar de Urano, mais só Crono estivo disposto a cumprir coa súa obrigación. Crono encontrou a Urano confiado en brazos de Nix, coa que xerara a Tánatos e Hipnos, e castrouno cunha fouce de pedernal que lle dera Gaia, tirando os xenitais tras el. Ao salpicar o sangue (ou, segundo o mito, o seme) destes na Terra, xurdiron os Xigantes (máis tarde destruídos polos deuses coa axuda de Heracles), as Erinias e as Melias (ninfas dos freixos). Crono lanzou ao mar a fouce (que deu orixe á illa de Corfú) e os xenitais de Urano, e produciron unha espuma da que naceu Afrodita. Crono pechou entón a Urano no Tártaro xunto cos ciclopes e hecatónquiros, aos quen tamén temía.

Tras esta vitoria Crono subiu ao trono e reinou no Universo. Casou coa súa irmá Rea, con quen tivo seis fillos: Hestia, Deméter, Hera, Hades, Poseidón e Zeus. Gaia e Urano, posuidores do coñecemento do porvir, vaticinaron que un dos fillos de Crono lle arrebataría o poder, como el fixera co seu pai, polo que Crono devorou os seus cinco primeiros fillos a medida que foron nacendo. Cando Rea quedou encinta por sexta vez, desesperada ao ver como Crono comía os seus propios fillos, escondeuse na illa de Creta, onde deu a luz a Zeus. Enganou a Crono, dándolle a comer unha pedra envolta en cueiros. Zeus creceu en segredo, e ao ser maior, coa axuda de Gaia, deulle a Crono unha apócema que lle fixo vomitar os seus irmáns. Coa súa axuda e coa dos Ciclopes, que liberara do Tártaro, logrou vencer a Crono e os Titáns. Crono foi encadeado no Tártaro e Zeus ocupou o Olimpo.

 Análise 
Estes mitos antigos non eran expresados nos cultos dos helenos (Kerenyi p. 20). A función de Urano é a de derrotado deus dun tempo pasado, antes de que o tempo real comezase. Tras a súa castración, o Ceo non volveu a acudir a cubrir a terra pola noite, senón que ocupou o seu lugar, e «os pais orixinais chegaron ao seu fin» (Kerenyi).

O detalle de que a fouce sexa de pedernal en vez de bronce ou incluso ferro foi conservado polos mitógrafos gregos (aínda que ignorado polos romanos). Anacos de pedernal dispúñanse en fouces de madeira ou óso como fíos cortantes a finais do Neolítico, antes do comezo da Idade de Bronce. Tales fouces puideron pervivir até máis tarde en rituais onde o metal era tabú, mais este detalle suxire a antigüidade do mitema.

A identificación de Robert Graves e outros do nome «Urano» co hindú Varuna é amplamente rexeitada. A etimoloxía máis probábel é a do protogrego *vorsanos, da raíz protoindoeuropea *vers, «humedecer».

Os neopagáns ofrecen interpretacións máis abstractas á mitoloxía, non entendendo tan literalmente o mito da castración.

 Consortes e descendencia 
miniatura|Urano era a representación do ceo estrelado
 Sen mai
 Afrodita
 Erinias
 Alecto
 Mexera
 Tisífone
 Xigantes
 Alcioneo
 Athos
 Clitias
 Encélado
 Equión
 Melias
 Con Gaia
 Ciclopes
 Arxes
 Brontes
 Estéropes
 Hecatonquiros
 Briareo
 Cotto
 Xigues
 Titáns
 Ceo
 Crío
 Cronos
 Hiperión
 Xapeto
 Océano
 Titánides
 Febe
 Mnemósine
 Rea
 Tía
 Temis
 Tetis

 Bibliografía 
 Kerenyi, K.: The Gods of the Greeks, 1951
 Graves, R.: The Greek Myths, edición revisada, 1960

 Véxase tamén 
 Ligazóns externas 
 Greek Mythology Link - Uranus .
 Theoi Project - Ouráns .

Categoría:Deuses gregos
Categoría:Deuses do ceo e do clima