Río Congo

O río Congo (no pasado tamén coñecido como río Zaire) é o río máis grande da África central. Cos seus 4 380 km é o segundo río máis longo de África, só superado polo Nilo, de tormarmos o río Chambeshi como orixe entón a lonxitude aumenta ata os 4.700 km. O río e os seus afluentes percorren o segundo bosque tropical máis importante do mundo, logo do Amazonas. No río atópanse máis de 4 000 illas.

O río dá nome a dous estados, a República Democrática do Congo e a República do Congo e ao antigo reino do Congo. Entre 1971 e 1997 o goberno do entón Zaire deulle o nome de río Zaire.
miniatura|O Congo en Maluku, preto de Kinshasha
As fontes do Congo están nas zonas altas e montañas do Gran Val do Rift, así como nos lagos Tanganica e Mweru.

A foz do Congo visitouna por primeira vez o nevegante e explorador portugués Diogo Cão en 1482,Markham, Sir Clements Robert, ed. (1875): Discovery of the Course of the Congo. The Geographical magazine, Volume 2. London: Trübner & Co. remontando o seu curso até ás fervenzas de Ielala, preto da actual cidade de Matadi. A palabra Matadi significa "pedra" en lingua kikongo. A cidade está construída sobre empinados outeiros. Río arriba hai unha serie de covas, chamadas "rocha de Diogo Cão", nas que hai inscricións feitas polo explorador portugués en 1485 para marcar o límite da súa viaxe remontando o río.

No ano 1816 unha expedición británica chegou ata Isangila. Henry Morton Stanley foi o primeiro europeo en navegar o río en toda a súa extensión e en informar que o Lualaba non era a orixe do Nilo como el suxerira.

Case a totalidade do Congo é navegable (agás 250 km), e en unión dos camiños de ferro, boa parte do comercio de África central pasa ao longo del.

 Denominación 
Antes da colonización portuguesa da zona, os nativos denominaban ao río, Nzere ou Nzadi, que na lingua da etnia bakongo, significaba «o río que traga os demais ríos». O explorador portugués Diogo Cão, que foi o primeiro europeo que percorreu a súa desembocadura, chamouno río Zaire, por deformación do nome dado polos indíxenas. Esta denominación persistiu ata o século XVIII, en que comezou a ser nomeado como río Congo, pola etnia Congo ou bankongo, que dominaba case toda a cunca do río.

Entre 1971 e 1997, o goberno de Zaire, nome que tiña a República Democrática do Congo durante a ditadura de Mobutu Sese Seko, quixo cambiar a denominación do río Congo a río Zaire, pero ese cambio foi ignorado por moitos países, entre os cales cabe destacar a veciña República do Congo.

 Historia natural 
miniatura|O comezo das cataratas Livingstone preto de Kinshasa
miniatura|Mercado nas beiras do río en Kisangani

O curso actual do río Congo formouse hai entre 1,5 e 2 millóns de anos, durante o Plistoceno."It is hypothesized that in the late Pliocene or early Pleistocene, a coastal Lower Guinean river captured Malebo Pool, connecting the previously interior Congo Basin to the ocean." Thieme et al., Freshwater Ecoregions of Africa and Madagascar: A Conservation Assessment
Ecoregions Assessments, Island Press, 2005, p. 297.

A formación do Congo puido levar á especiación alopátrica do bonobo e do chimpancé común a partir do seu devanceiro común máis recente. O bonobo é endémico dos bosques húmidos da rexión, do mesmo xeito que outras especies emblemáticas como o Allenopithecus nigroviridis, Cercopithecus dryas, Genetta piscivora, ocapi e Afropavo congensis.

En termos de vida acuática, a conca do río Congo ten unha moi alta riqueza de especies e nela obsérvanse uns dos máximos niveis coñecidos de concentración de especies endémicas. Ata agora, rexistráronse preto de 700 especies de peixes na conca do Congo, e grandes seccións permanecen virtualmente sen estudar.Freshwater Ecoregions of the World (2008). Sudanic Congo – Oubangi.  Accessed 2 May 2011. Debido a isto e ás grandes diferenzas ecolóxicas entre as rexións da conca, a miúdo divídese en varias ecorrexións ecolóxicas (no canto de tratala como unha única ecorrexión). Entre estas ecorrexións, só a dos rápidos do baixo Congo conta con máis de 300 especies de peixes, incluíndo aproximadamente 80 especies endémicas, mentres que a parte suroeste (Conca do Kasai) por si soa ten máis de 200 especies de peixes, dos cales ao redor dun cuarto son endémicas.Freshwater Ecoregions of the World (2008). Kasai.  Accessed 2 May 2011. As familias de peixes dominantes -polo menos nalgunhas partes do río- son Cyprinidae (carpa/ciprínidos, como Labeo simpsoni, Mormyridae (peixes elefantes), Alestidae (tetras africanos), Mochokidae (bagres squeaker) e Cichlidae (cíclidos).Freshwater Ecoregions of the World (2008). Upper Lualaba.  Accessed 2 May 2011. Entre os nativos no río está o enorme e altamente carnívoro, peixe tigre xigante. Dous dos cíclidos endémicos máis raros son os esbrancuxados (non pigmentados) e cegos Lamprologus lethops, que se cre que vive a unha profundidade de 160 m por baixo da superficie, e o Heterochromis multidens, que parece estar máis estreitamente relacionado cos cíclidos das Américas que con outros cíclidos de África.Kullander, S.O. (1998). A phylogeny and classification of the South American Cichlidae (Teleostei: Perciformes). pp. 461–498 in Malabarba, L., et al. (eds.), Phylogeny and Classification of Neotropical Fishes, Porto Alegre. Tamén hai numerosas ras endémicas e caracois.Freshwater Ecoregions of the World (2008). Lower Congo Rapids.  Accessed 2 May 2011. Está prevista a construción de varias represas hidroeléctricas no río que poden conducir á extinción de moitos dos endemismos.

 Exploración do río 

miniatura|Mapa do século  do estuario do río Congo
miniatura|Neste mapa de África de 1853, a rexión  inexplorada (Unexplored Region) restante corresponde esencialmente á conca do Congo

Toda a conca do Congo está poboada por pobos bantús, divididos en varios centos de grupos étnicos ou tribais (ver grupos étnicos da República Democrática do Congo (en inglés)). A expansión bantú estímase que chegaría ata o Congo Medio ao redor do 500 a. C., e ao  Congo Alto ao comezo da era común. Restos da poboación aborixe desprazada pola migración  bantú, pigmeos/abatwa do phylum ubangiano, permanecen nas zonas forestais remotas da conca do Congo.

O reino do Congo formouse ao redor do 1400 na beira esquerda do río Congo Baixo. O seu control territorial ao longo do río mantívose limitado ao que hoxe corresponde coa provincia Congo Baixo. A exploración europea do Congo comezou en 1482, cando o explorador portugués Diogo Cão descubriu o estuario do río (probablemente en agosto), que sinalou cun padrão ou alicerce de pedra (que aínda existe, pero só en fragmentos) erixido na punta  Shark.  Cão tamén navegou río arriba establecendo contacto co reino de  Congo e chegando ás cataratas de Yellala, o límite navegable, onde erixiu outro  padrão.  Cão morreu no río perseguindo a un crocodilo. O curso do río permaneceu descoñecido durante todo o período moderno temperán.The Dieppe maps of the mid 16th century show the Congo only as a minor river, while having the Nile run throughout the continent, rising in Southern Africa. The same interpretation is in essence still found in Jan Blaeu's Atlas Maior of 1660. Jacques Bellin's map of the Congo in Histoire Generale Des Voyages by Antoine François Prévost (1754)  shows awareness of the river reaching further inland, to the inclusion of the provinces of Sundi and Pango, but has no detailed knowledge of its course.

miniatura|Henry M Stanley cos oficiais da Columna Advance, no Cairo, 1890. De esquerda a dereita: Dr. Thomas Heazle Parke, Robert H. Nelson, Henry M. Stanley, William G. Stairs e Arthur J. M. Jephson.
A conca alta do  Congo corre ao oeste desde o  Rift  Albertino aínda que a súa conexión co  Congo permaneceu descoñecida ata 1877. O extremo nordés da conca do Congo alcanzouse pola expansión nilótica nalgún momento entre os séculos  e , polos antepasados dos falantes de Luo meridional do pobo Alur. Francisco de Lacerda seguindo o río Zambeze logrou chegar en 1796 á parte máis alta da conca do Congo (ao reino de Cazembe na parte superior da conca do río Luapula).

A exploración europea continuou co intento británico de James Kingston Tuckey que en 1816, tratou de remontar o río Congo desde a súa desembocadura, logrando avanzar 480 km río dentro pero non chegou a superar as cataratas Livingstone que frearon o seu avance.

O río Congo superior, coñecido como río Lualaba, alcanzarono por primeira vez os escravistas árabes no século . A localidade de Nyangwe foi fundada como posto de avanzada dos traficantes de escravos cara a 1860.

No século  ninguén podía imaxinar que o Lualaba, que avanza implacablemente en dirección norte e o Congo que corría cara á parte suroccidental ata desembocar no Atlántico, despois de atravesar a metade do continente, fosen o mesmo río. Pensábase que o primeiro podía formar parte da corrente principal do Nilo, esta tese era defendida entre outros polo explorador David Livingstone, que percorreu o Lualaba na súa expedición de 1866, mentres que o segundo foi confundido coa desembocadura do río Níxer polo explorador e naturalista Mungo Park que entre finais do século  e principios do , percorreu o río Níxer.

Livingstone foi o primeiro europeo en chegar a Nyangwe en 1871. Livingstone propuxo demostrar que o Lualaba conectaba co Nilo, pero o 15 de xullo, foi testemuña do masacre duns 400 africanos por escravistas árabes en Nyangwe, unha experiencia que o deixou demasiado arrepiado e disuadiuno de continuar a súa misión de atopar as fontes do Nilo, polo que volveu de novo ao lago Tanganica.Livingstone, David (2012). Livingstone's 1871 Field Diary. A Multispectral Critical Edition. UCLA Digital Library: Los Angeles, CA. Disponible en: <http://livingstone.library.ucla.edu/1871diary/ >Véxase tamén Jeal, Tim (1973). Livingstone. New Haven, CT: Yale University Press. Pax. 331-335.

O curso medio do Congo permaneceu sen explorar, tanto desde o leste como polo oeste, ata a expedición de 1876-1877 de Henry Morton Stanley. No momento era unha das últimas preguntas abertas da exploración de África (ou de feito do mundo), a cuestión de se o río  Lualaba alimentaba o  Nilo (teoría de Livingstone), o  CongoJeal, 2007 p. 188-219. ou mesmo o Níxer. Financiada en 1874, a primeira exploración trans-africana de Stanley comezou en Zanzíbar e chegou ao Lualaba o 17 de outubro de 1876. Por terra chegou a Nyangwe, o centro dunha zona sen lei na que había tribos caníbales e na que Tippu Tip desenvolvía o seu comercio de escravos.   Stanley logrou contratar a unha forza de  Tippu  Tip, para protexelo nos seguintes 150 km ou polo menos, durante 90 días. A partida deixou Nyangwe por terra a través da densa selva Matimba. O 19 de novembro chegaron ao Lualaba de novo. Dado que ir polo bosque era demasiado pesado, Tippu Tip deu a volta coa súa partida o 28 de decembro, deixando a Stanley pola súa conta, con 143 persoas, entre elas 8 nenos e 16 mulleres. Tiñan 23 canoas. O seu primeiro encontro cunha tribo local foi cos caníbales wenya. En total  Stanley informaría de 32 encontros hostís no río, algúns violentos, a pesar de que tentou sempre negociar unha travesía pacífica polas súas terras. Pero as tribos eran desconfiadas e cautelosas xa que a súa única experiencia con estranxeiros era cos traficantes de escravos, e non podían entender o motivo da exploración.

O 6 de xaneiro de 1877, despois de 640 quilómetros, chegaron ás cataratas Boyoma (chamadas cataratas Stanley durante algún tempo despois), que consta de sete cataratas nun tramo de 100 quilómetros que tiveron que pasar por terra. Levoulles ata o 7 de febreiro chegar ao final das cataratas. Aquí Stanley decatouse de que o río se chamaba  Ikuta  Yacongo,Jeal, 2007 p. 199; febreiro 7, 1877 o que demostraba que chegaran ao Congo, e que o Lualaba non alimentaba o Nilo.

A partir deste punto, non  encontaron máis tribos caníbales, pero si tribos con armas de fogo, ao parecer resultado da influencia portuguesa. Unhas catro semanas e 1900 quilómetros máis tarde chegaron a Stanley Pool (agora Pool Malebo), o lugar no que se atopan as actuais cidades día Kinshasa e Brazzaville. Augas abaixo chegaron ás cataratas Livingstone (mal chamadas Livingstone que nunca estivo no Congo), unha serie de 32 caídas e rápidos cunha caída de 270 metros  en máis de 350 quilómetros. O 15 de marzo comezaron o descenso das cataratas, o que lles levou cinco meses e custoulles numerosas vidas. Desde as cataratas Isangile, cinco caídas desde o pé, vararon as canoas e o Lady Alice e deixaron o río, co obxectivo posto en alcanzar o posto de avanzada portugués de Boma a través de terra. O 3 de agosto chegaron á aldea Nsada. A partir de aí Stanley enviou catro homes de avanzada con cartas a Boma, pedindo comida para a súa xente que estaba a morrer de fame.  O 7 de agosto chegaron auxilios, sendo enviados por representantes da firma comercial de Liverpool Hatton & Cookson. O 9 de agosto chegaron a Boma, 1001 días desde que saíran de Zanzíbar o 12 de novembro de 1874. A partida consistía entón en 108 persoas, entre elas tres nenos nados durante a viaxe. O máis probable (as propias publicacións de Stanley dan cifras inconsistentes) é que perdesen 132 persoas por enfermidade, fame, afogamento, morte e deserción.Jeal, 2007 p. 217. 

Kinshasa foi fundada como un posto comercial por Henry Morton Stanley en 1881 e nomeada Leopoldville en honra a Leopoldo II de Bélxica. A conca do Congo foi reclamada por Bélxica como Estado Libre do Congo en 1885.

Durante a época colonial grandes vapores de rodas foron transportados peza a peza aos ombreiros de carrexadores desde a costa ata a parte navegable do Congo para salvar as temibles cataratas de Livingstone.
 Xeografía 

O río Congo ten a súa orixe nas montañas do val do Gran Rift, na África oriental, como os lagos Tanganica e Moero, que alimentan o río  Lualaba, que se converte no Congo por baixo das cataratas Boyoma. O río Chambeshi, en Zambia, é xeralmente considerado como a fonte do Congo, segundo o criterio frecuente da fonte máis afastada da desembocadura, como é o caso do Nilo.

O Congo discorre, en xeral, en dirección oeste a partir de Kisangani, xusto debaixo das cataratas, e despois aos poucos vólvese ao sur-oeste, pasando por Mbandaka, uníndose co río Ubangi, e precipitándose no lago Malebo (Pool Malebo, antes Stanley Pool). As cidades de Kinshasa (anteriormente Leopoldville) e Brazzaville están situadas nos lados opostos do río, no lago Malebo. A partir de alí, o Congo contráese e descende a través dunha serie de cataratas creadas por profundos canóns e coñecidas colectivamente como cataratas Livingstone. A continuación, corre en dirección a Matadi e Boma, e logo desemboca no océano Atlántico no pequeno pobo de Muanda.

O río Congo na súa maior parte ten unha profundidade de entre 15 e 30 m, aínda que nun tramo do curso baixo chega a alcanzar unha profundidade de 230 m.

Tradicionalmente, o Congo dividiuse nos seguintes tramos:

 Cabeceira: o río Lualaba — da fonte a Kisangani, onde terminan as cataratas Boyota: considerado como o curso superior, con  1800 km. O río é a miúdo estreito, tortuoso e cortado por fervenzas ou rápidos por mor das montañas e mesetas que atravesa, e discorre sempre en dirección norte.
 Curso medio: comprende o Alto Congo e o Medio Congo. Neste percorrido de 1700 km aproximadamente, o río xira cara ao oeste formando unha gran curva e atravesa a inmensa chaira central do país. O seu percorrido é pausado e está sementado de illas e bancos de area. A súa anchura chega ata os 25 a 30 km, en Makanza, formando unha rede, xunto aos seus afluentes, duns 13.000 km de vías navegables.

 Alto Congo, que vai desde Kisangani ata Mbandaka.

 Medio Congo, desde Mbandaka a Brazzaville/Kinsasa.

 Curso inferior ou Baixo Congo, desde Brazzaville/Kinsasa ata a desembocadura. Divídese en dúas partes:

 De Kinsasa a Matadi (350 km), o río atravesa os montes de Bangu, tamén denominadas montañas de Cristal, e ten 32 fervenzas que fan a navegación imposible.
 De Matadi ao océano (137 km), o río acougado permite remontar os barcos desde o mar. Entre Boma e Banana, illas baixas e pantanosas dividen o río en múltiples brazos.

 Principais illas 

 Esumba
 Sumba
 M'Bamou

 Afluentes 

O río Congo e os seus afluentes (e secundarios de máis de 200 km)   Tramo Ramal Nome do afluente Desembocadura Lonxitude (km) Conca (km²) Caudal (m³/s) País polo que flue Río Lualaba(da fonte a Kisangani)  E  -  Río Lubudi  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  Río LufiraA lonxitude segundo a Encyclopedia Britannica é de 500 km. No The Inland Waters of  Africa, op. cit., 630 km.  Lualaba        20px República Democrática do Congo E  -  Río Lovoi  Lualaba      
 || 20px República Democrática do Congo -  D  Río Kalumengonko  Lualaba      
 || 20px República Democrática do Congo -  D  Sistema Luvua—Luapula—ChambeshiEste sistema está formado  polo río Luvua (350  km), o lago Mweru, o río Luapula (480 km), o lago Bangweulu e o río Chambeshi (480 km).  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  -  Luvua Lualaba         20px República Democrática do Congo -  -  -  Lago Mweru  Luvua          20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luapula  Lago Mweru          20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Chambeshi  Luapula         20px República Democrática do Congo E  -  Río Luvidjo  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  Sistema Lukuga-lago Tanganica-Ruzizi-lago KivuO río Lukuga é o emisario de lago Tanganica e ten unha lonxitude de 350 km. A fonte máis lonxana do Tanganica é o lago Kivu (89 km de longo), que drena a través do río Ruzizi (117 km). O tramo a través do lago Tanganica que une as bocas de ambolos ríos é de uns 350 km.   Lualaba         20px República Democrática do Congo -  D  -  Sistema Lukuga-NiembeO río Lukuga, é o emisario do lago Tanganica e ten 350 km, ainda que considerando unha das súas fontes, o río Niembe, o sistema Lukuga-Niembre chega ata os 560 km.   Lualaba       20px República Democrática do Congo -  D  -  Río Lukuga  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luizi  Lukuga        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Niembe  Lukuga        20px República Democrática do Congo -  -  -  Lago Tanganica   Lukuga           20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Ruzizi   Lago Tanganica           20px República Democrática do Congo -  -  -  Lago Kivu   Ruzizi          20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Malagarasi   Lago Tanganica            20px Tanzania -  D  Río Luama  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  Río Elila  Lualaba        20px República Democrática do Congo E  -  Río Kasuku  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  Río Ulindi  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lugulu  Ulindi       20px República Democrática do Congo -  D  Río Lowa  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubutu  Lowa       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Oku  Lowa         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Oso  Lowa        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luka  Lowa        20px República Democrática do Congo -  D  Río Maiko  Lualaba        20px República Democrática do Congo -  D  Río Lindi   Lualaba          20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Tshopo  Lindi          20px República Democrática do Congo Alto Congo(Kisangani a Mbandaka)  E  -  Río Lomami  Alto Congo       20px República Democrática do Congo -  D  Río Aruwimi (incluído o Ituri)O Aruuwimi ten unha lonxitude de só 380 km, pero coa súa fonte, o río Ituri, de 750 km, chega aos 1030 km. The Inland Waters of Africa, de Robin L. Welcomme. Publicación da FAO, CIFA Tech. Pap., de 1972, 117 p. Dispoñible en liña en:  FAO. Consultado o 2 de xullo de 2010.  Alto Congo       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lulu  Aruwimi        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Nepoko  Aruwimi        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Ituri  Aruwimi        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Epulu  Ituri        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Ibina  Ituri        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Shari  Río Ituri        20px República Democrática do Congo -  D  Río Itimbiri (coa súa fonte, o río Rubi)O Itimbiri ten unha lonxitude de 220 km, pero ca súa fonte, o río Ribi, de 315 km, alcanza os 535 km. The Inland Waters of Africa, op.cit..  Alto Congo       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Tele  Itimbiri        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Likati  Itimbiri        20px República Democrática do Congo -  D  Río Mongala (co Ebola) Alto Congo        -  -  -  Río Dua  Mongala        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Ebola  Mongala        20px República Democrática do Congo E  -  Río Lulonga (coa súa fonte, o río Maringa) Alto Congo       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lopori  Lulonga        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Maringa  Lulonga        20px República Democrática do Congo E  -  Río Ikelemba  Alto Congo        Medio Congo(de Mbandaka a Brazzaville/Kinshasa)  E  -  Río Ruki-Tschuapa  Medio Congo       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Tshuapa  Ruki        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Salonga  Tshuapa        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Yenge  Salonga        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lomela  Tshuapa        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Momboyo-Luilaka  Ruki        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lokolo  Momboyo        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luile  Momboyo        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luilaka  Momboyo        20px República Democrática do Congo -  D  Sistema Ubangi—UeleO río Ubangi ten unha lonxitude de só 1.120 km, pero coa súa fonte, o río Uele, de 1.152 km, alcanza os 2.272 km.J. Callede, Y. Boulvert, J-P. Thiebaux: Le bassin de l'Oubangui   Medio Congo       20px República Democrática do Congo20px República Centroafricana20px República do Congo -  D  -  Río Ubangi   Medio Congo       20px República Democrática do Congo20px República Centroafricana20px República do Congo -  -  - Río Giri  Ubangi          -  -  -  Río Lua  Ubangi        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lobaye  Ubangi        20px República do Congo 20px República Centroafricana  -  -  -  Río Mbaéré  Lobaye        20px República do Congo 20px República Centroafricana -  -  -  Río Ouaka  Ubangi       20px República Centroafricana -  -  -  Río Kotto  Ubangi        20px República Centroafricana -  -  -  Río Mbomou  Ubangi        20px República Democrática do Congo  20px República Centroafricana  -  -  -  Río Mbari  Mbomou        20px República Centroafricana -  -  -  Río Chinko  Mbomou        20px República Centroafricana -  -  -  Río Ouara  Mbomou        20px República Centroafricana -  -  -  Río Uele  Ubangi        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Uere  Uele       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Bomokandi  Uele       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Kibali  Uele       20px República Democrática do Congo -  D  Sistema Sangha-KadeïO Sangha (790 km), cunha das súas fontes, o río Kadéi, alcanza os 1.300 km.  Medio Congo         20px República Centroafricana  20px República do Congo -  D  -  Río Sangha  Medio Congo         20px República Centroafricana 20px República do Congo -  -  -  Río Ngoko  Sangha         -  -  -  Río Moumba  Ngoko         -  -  -  Río Dja  Ngoko          20px República do Congo -  -  -  Río Kadeï  Sangha         -  -  -  Río Mambéré  Kadeï        -  D  Río Likouala  Medio Congo         -  -  -  Río Kouyou  Likouala         -  -  -  Río Lengoué  Likouala         -  -  -  Río Mambili  Likouala         -  D  Río Alima  Medio Congo        -  -  -  Río Mpama  Alima        E  -  Río Lokoro  Medio Congo        -  -  Río Nkéni  Medio Congo        -  -  Río Léfini  Medio Congo        E  -  Río Kasai  Medio Congo       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Fimi-LukenieThe Inland Waters of  Africa, op.cit..  Río Kasai        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Kwango  Kasai        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Wamba  Kwango         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Bakali  Wamba       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Culio  Kwango        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Kwilu  Kasai        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Inzia  Kwilu        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luie  Inzia        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Kwenge  Kwilu         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lutshima  Kwilu        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubalo  Kwilu         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Loange  Kasai         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luele  Loange         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Sankuru  Kasai        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubefu  Sankuru       20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubilandji  Sankuru        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luilu  Lubilandji        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubi  Lubilandji        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luembe  Lubilandji        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Mbuji-Mayi  Lubilandji        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubishi  Lubilandji        20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lulua (o Luluwa)  Kasai         -  -  -  Río Lovua  Kasai         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Chicapa (o Tshikapa)  Kasai         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Luachimo  Kasai         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lubembe  Kasai         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Chiumbe  Lubembe         20px República Democrática do Congo -  -  -  Río Lueta  Kasai         E  -  Río Nsele  Medio Congo       Baixo Congo(de Brazzaville/Kinshasa á desembocadura)  E  -  Río Inkisi  Baixo Congo       20px República Democrática do Congo E  -  Río Mpozo  Baixo Congo       -  -  Río Bundi  Baixo Congo       

 Notas 

 Véxase tamén 

 Ligazóns externas 

Categoría:Río Congo
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)