Caso gramatical

En gramática, o caso gramatical é a forma que adquire unha palabra (substantivos, adxectivos, pronomes ou determinantes) dependendo da función sintáctica que desempeñe. Este concepto é aplicábel en principio ás linguas flexivas e ás linguas aglutinantes. Ao conxunto de casos que ten unha palabra dada chámaselle declinación. Así, por exemplo, en latín existían seis casos (nominativo, vocativo, acusativo, xenitivo, dativo e ablativo), en grego clásico cinco (nominativo, vocativo, acusativo, xenitivo e dativo). Nas dúas linguas existen tamén trazas dos antigos locativo e instrumental.

Os casos poderían clasificarse nos seguintes subtipos:

 caso formal: expresa unha relación puramente sintáctica entre o predicado e os sintagmas nominais. En latín sería o nominativo e o acusativo.
 caso relacional: establece unha relación entre dous sintagmas nominais ou entre un sintagma nominal e un verbo. En latín serían o xenitivo e o dativo.
 caso posicional: indica o lugar onde se dá ou ten lugar unha acción. En latín sería o ablativo.

Existen linguas cun sistema de casos posicionais moi desenvolvido, como o tabasarano, que posúe cincuenta e dous: entre eles o inlativo, o elativo, o ablativo, o adlativo, o sublativo, o delativo, o supralativo, o postlativo, o interlativo, o inesivo, o adesivo, o subesivo, o interesivo, o postesivo, ou o superesivo.

No grupo dos casos relacionais existen dous grandes sistemas nas linguas do mundo. Aquí do que se trata é de ver quen leva as marcas formais entre o suxeito dos verbos transitivos e intransitivos e o complemento directo dos verbos transitivos:
 Se se marca dalgún xeito o Complemento Directo estaremos ante un sistema acusativo (no que o suxeito se pon en nominativo e o Complemento Directo en acusativo) -este sería o caso do latín e, dalgún xeito, o do galego;
 Se o que se marca é o suxeito dos verbos transitivos e non o dos intransitivos nin o Complemento Directo, o primeiro irá en caso ergativo e os outros en absolutivo. É o que se chama un sistema de ergativo, propio entre outros do éuscaro.

Listaxe de casos
Esta é unha listaxe de casos tal e como se usan en varias linguas flexivas que teñen declinación.

 Lugar e tempo 

Nota: a maioría dos casos que expresan lugar e movemento empréganse tamén para indicar tempo.

 Lugar 

 Caso Uso Exemplo Existe en Adesivo  lugar adxacente  cerca de/xunto a/onda a casa estoniano | finés | húngaro | lituano Inesivo  dentro de algo  dentro da casa erzya | estoniano | finés | húngaro Locativo  lugar na casa belaruso | checo | húngaro (só nalgúns topónimos tradicionais) | saami inari | letón | lituano | saami setentrional | polaco | sánscrito | serbio | eslovaco | turco  Temporal  (só usado con expresións de tempo)especifica un momento  ás sete húngaro Superesivo  na superficie  enriba da casa húngaro

 Movemento 
 Caso  Uso Exemplo atópase en Ablativo  movemento desde algo  desde a casa erzya | estoniano | finés | húngaro | inuktitut | sánscrito | turco  Adlativo  en húngaro e en finés:movemento cara a (cerca de) algoen finés:movemento cara a algo  cara a casaá casa erzya | estoniano | finés | húngaro | lituano | turco | oseto  Delativo  movemento desde a superficie  desde (o alto d)a casa húngaro Egresivo  marca o inicio dun movemento ou tempo  empezando desde a casa udmurt Elativo  fóra de algo  fóra da casa erzya | estoniano | finés | húngaro Inlativo  movemento cara a dentro de algo  cara a dentro da casa erzya | estoniano | finés | húngaro | saami inari | lituano | saami setentrional Lativo  movemento cara a un lugar  á casa erzya | finés | turco  Prolativo  movemento usando unha superficie ou vía  a través da casa erzya | estoniano | finés Prosecutivo  por  pola estrada kalaallisut Sublativo  movemento cara a superficie  arriba cara a casa húngaro Terminativo  marca o final dun movemento ou tempo  ata a casa estoniano | húngaro Vial  por, por medio de  por medio da casa inuktitut

 Cadro resumo dos principais casos 

  interiorsuperficieadxacenciadesdeElativoDelativoAblativoondaInesivoSuperesivoAdesivocara aIlativoSublativoAdlativo

 Nivel morfosintáctico 
Para os significados dos termos axente, paciente, experimentador, e instrumento, ver papeis theta.

 Caso  Uso  Exemplo  atópase en Absolutivo (1)  paciente, experimentador  empurrou a porta e abriuna éuscaro Absolutivo (2)  paciente, experimentador involuntario  ela cruzou o xeo; el esvarou linguas nominativo-absolutivas Absolutivo (3)  paciente, experimentador; instrumento  el empurrou a porta coa súa man e abriuna inuktitut Acusativo (1)  paciente ela abriu a porta checo | erzya | Esperanto | finés | alemán | húngaro | saami inari | latín | lituano | saami setentrional | polaco | ruso | sánscrito | serbio | eslovaco  Acusativo (2)  complemento directo dun verbo transitivo; feito de; acerca de; por un tempo  eu véxoa inuktitut | persa | turco   Ergativo  axente  el empurrou a porta e abriuna éuscaro | checheno | xeorxiano | samoano Ergativo-xenitivo  axente, posesión  el empurrou a porta e abriuna; o seu can. inuktitut Instrumental/Instrutivo  instrumento  por medio da casa belaruso | checo | finés | xeorxiano | lituano | polaco | ruso | sánscrito | serbio | eslovaco  Instrumental-comitativo  instrumento, na compaña de algo  coa casa húngaro Nominativo (1)  axente  el empurrou a porta e abriuna linguas nominativo-acusativas Nominativo (2)  axente; experimentador voluntario  el abriu a porta; ela parou linguas nominativo-absolutivas Obxectivo  complemento directo ou indirecto dun verbo ou réxime dunha preposición; un caso  xeral para calquera situación non sendo nominativo ou xenitivo  eu vina; eu deille o libro; con ela. inglés Oblicuo  caso xeral; calquera situación excepto nominativo  en relación á casa hindi Pasivo ou paciente  suxeito dun verbo intransitivo ou complemento lóxico dun verbo transitivo  a porta abriuse linguas caucásicas

 Relación 
 Caso  Uso Exemplo atópase en Ablativo  caso indirecto xeral  en relación coa casa inuktitut | latín | lituano Benefactivo  para, en beneficio de  para a casa éuscaro | quechua Causal  por, a causa de  a causa da casa quechua Causal-final  causa eficiente ou final  pola casa húngaro Comitativo  na compaña de algo  coa casa estoniano | finés | saami inari | saami setentrional Dativo  mostra dirección ou destinatario  para a casa belaruso | checo | erzya | xeorxiano | alemán | hindi | húngaro | inuktitut | latín | lituano | polaco | romanés | ruso | sánscrito | serbio | eslovaco  Dedativo (Respectivo)  relacionado con  relacionado coa casa quenya Distributivo  distribución en anacos  casa por casa finés | húngaro Distributivo-temporal  con que frecuencia ocorre algo  diariamente; os domingos húngaro Xenitivo  mostra relación, posesión  da casa belaruso | checo | neerlandés | erzya | estoniano | finés | xeorxiano | alemán | grego | saami inari | latín | lituano | saami setentrional | polaco | romanés | ruso  | sánscrito | serbio | eslovaco | sueco Posesivo  posesión directa de algo  posuído pola casa inglés | quenya Sociativo  xunto con algo  coa casa húngaro

 Semántica 
 Caso  Uso  Exemplo  atópase en Disxuntivo  usado cando o suxeito se repite por énfase ou para especificar un suxeito plural  a casa e o coche, ámbolos dous están aquí francés (só nos pronomes) Partitivo  usado para cantidades  tres (das) casas estoniano | finés | saami inari Preposicional  cando unha preposición precede ao nome  en/con/para a casa ruso Vocativo  usado para chamar a alguén, con ou sen preposición  ou, casa!O casa!casa! árabe | belaruso (raro) | checo | xeorxiano | grego | hindi | latín | lituano | polaco | romanés | sánscrito | serbio

 Estado 
 Caso  Uso  Exemplo  atópase en Abesivo  falta de algo  sen a casa erzya | estoniano | finés | saami inari Esivo  estado temporal de existencia  como a casa estoniano | finés | saami inari | inuktitut | exipcio medio | saami setentrional Esivo-formal  marca unha condición como cualidade  como unha casa húngaro Esivo-modal  marca unha condición como cualidade  como unha casa húngaro Excesivo  marca unha transición desde unha condición  a partir de ser unha casa estoniano | finés Translativo  cambio dunha condición a outra  (chegando a estar) na casa erzya | estoniano | finés | húngaro

 Véxase tamén 
Outros artigos
 Flexión.
 Declinación (gramática).

 Bibliografía 
 Case (1994), de Barry J. Blake, editado en Cambridge University Press (ISBN 0-521-44661-9)
 The Oxford handbook of case: studies in honor of Bernard Comrie (2008), editado por Greville G. Corbett, Michael Noonan en John Benjamins Publishing Company, Amsterdam & Philadelphia (ISBN 978-90-272-2994-6)

Categoría:Caso gramatical