A esmorga

A esmorga é unha novela tremendista<ref>Carta de Ramón Piñeiro a Fernández del Riego o 13 de marzo de 1956 (, [http://www.editorialgalaxia.es/imxd/libros/doc/1263989389184_Xose_M_Dasilva.pdf "As vicisitudes editoriais dA esmorga]  en Grial n.º 184 ).</ref> escrita por Eduardo Blanco Amor, publicada en Buenos Aires en 1959Imaxe da cuberta  e da portada  orixinais. e en Galicia en 1970.Ficha da edición de 2014  na web de Galaxia. 152 páxinas na edición de 1986. Foi unha das primeiras novelas galegas de posguerra, e marcou un fito na historia da literatura galega. A súa repercusión nas xeracións posteriores levouna a ocupar un lugar destacado do canon literario. O libro foi adaptado ao cinema e mailo teatro e traducido a varias linguas.

En 2020 Galaxia publicou unha edición ilustrada por Diego Estebo conmemorando os 50 anos da publicación en Galicia.
miniatura|Expediente de censura, 1969.
 Trama 

A novela narra a esmorga de tres personaxes, Cibrán o Castizo, Xanciño o Bocas, e Aladio Milhomes, que botan de bebedela un día enteiro e mais a súa noite, e que rematará co falecemento de dous deles e o axuizamento do terceiro. De feito, é este terceiro, Cibrán, quen lle conta toda a historia ao xuíz, e grazas ao cal coñecemos o sucedido (a súa versión do sucedido). A novela está dividida en cinco capítulos precedidos dun pequeno texto de introdución. A introdución está escrita polo autor do texto principal, que retoma a súa voz tamén nos dous últimos, mentres que a maior parte dos capítulos están postos directamente na voz de Cibrán.

A trama desenvólvese na cidade de Auria, representación de Ourense, con diversas referencias a espazos ourensáns reais. As 24 horas da esmorga transcorren en inverno, durante unha xornada de choiva, frío e xeada.

 Personaxes principais 
 Cibrán o Castizo (Cipriano Canedo). Traballador das obras da estrada nacional. Na vintena. Orfo de pai, non se leva coa nai, e ten unha parella ocasional (A Raxada) con quen ten un fillo de catro anos (Lisardiño).
 Xan o Bocas (Juan Fariña). De profesión descoñecida. Na vintena.
 Aladio o Milhomes (Eladio Vilarchao). Xastre. Na vintena.

 O tempo 
A aventura narrada n'''A esmorga ocorreu 90 anos antes da súa narración, e foi recollida a través dun proceso de investigación de fontes e de documentos. 

NA esmorga hai tres tempos diferentes:
 O tempo da historia: A sucesión de acontecementos que lles suceden ós esmorgantes, e que comprende unhas vinte e catro horas, dende antes do amencer dun luns ata o amencer do día seguinte.
 O tempo en que se relata: Os diferentes momentos en que Cibrán enuncia o seu relato.
 O tempo da escrita: Momento previo ó da comunicación literaria (ou tempo da lectura) en que o autor implícito transmite o conxunto da obra.
miniatura|Fonte das Burgas.
Non hai demasiadas referencias ó transcurso específico do tempo, mais o movemento da acción (a sucesión de lugares e o camiño en que se desenvolve A esmorga) dá unha perspectiva temporal que está moi próxima á do tempo de ficción. 

O tempo real é o do diálogo entre Cibrán e o xuíz. Transcorre en diversos momentos, dentro dunhas 48 horas. Permiten observar isto as alusións temporais dos comezos dos capítulos primeiro, segundo e terceiro, o final do cuarto, e algunha que outra alusión referente á comida.

O tempo real en relación cos capítulos desenvólvese do seguinte xeito: capítulo 1: hora de comer; capítulo 2: tarde; capítulo 3: mañá-xantar; capítulo 4: tarde e capítulo 5: tarde.

Ó final do 5.º capítulo hai unha referencia importante 

 O lugar
Podemos definir A Esmorga como unha novela itinerante, ambientada nun espazo urbano. Esta é a sucesión de lugares polos que vai pasando a acción na cidade de Auria, transposición literaria do Ourense natal do autor:
 O personaxe do narrador sae da casa da Raxada, máis aló de Mariñamansa, para estar ás sete no seu traballo na obra. Atopa o Bocas e o Milhomes antes de chegar ó mesón da Cristalina.
 A taberna da tía Esquilacha (pasa unha hora): 
 A Ponte da urbe (unha hora).
 Casa dos Andrada. O cano grande da Burga (hora de comer).
 Pasan o Barbaña, atallan polo Salto do Can e chegan ao pazo dos señores do castelo (tarde).
 Na tardiña, os protagonistas camiñan pola estrada nova nos arrabaldes do Posío . Pasan pola Porta da Aira, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 74., pola fonte de San Cosme e no barrio da Ferrería, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 75. deciden ir ver as prostitutas, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 76. (é noite).
 Casa da Monfortina. A presenza do faroleiro mostra que a noite vai avanzada. {{cita|E nestas comezaron a ferrarnos botellazos dende o piso de enriba e vimos que chegaba, con grande troupeleo das zamancas nas losas da rúa, o faroleiro vello, acenando pra nós coa estopa do lume enriba do chuzo , A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 80.}}
 Casa de Nonó, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 81.. Saen á praza da Santísima Trindade,, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 91. pasan pola praza do Corrixidor, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 91.. É media noite 
miniatura|Igrexa de Santa Eufemia.
 Pasa unha hora. Rúa dos Fornos, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 93.. Churrería da parroquia. Rúa Tecelán. Rúa do Instituto, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 95.. Igrexa de Santa Eufemia. Fonte do Rei , A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 98.. Mesón do Roxo, A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 101.. Praza Maior 
 Alameda. Canellón da Burga [105]. Casa dos Andrade [107].
miniatura|esquerda|Fonte do Rei.
 Camiñan cara a estación , A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 121. deténdose na Ponte Maior (antes das cinco, hora na cal saía o tren).
miniatura|Ponte Maior.
 Volven sobre os seus pasos ao seren avisados de que a Garda Civil rolda na estación. Taberna do Sancristán. Leira do Abade das Vellas., A esmorga, Galaxia, ed. 1996, páx 130. Campo das Bestas. Casa de Socorrito a Tola. Amence (pasaron vinte e catro horas).

 O narrador 

dereita|miniatura|Extracto da novela na Insua dos Poetas.

Na obra non hai identificación entre autor e narrador. O autor só ten presenza nese primeiro texto introdutorio de documentación e nunha declaración asinada; o resto do relato preséntase dende a perspectiva dun narrador protagonista que narra en primeira persoa e que non accede á mente dos outros personaxes agás naquilo que estes deixan entrever polas súas miradas, faccións ou feitos.

Os coñecementos da acción narrativa que o narrador ten proceden así pois dunha perspectiva de "visión con", pois é estando á beira dos outros personaxes como el vai coñecendo os feitos. Pero esta visión, que é a única que se manifesta, está no seu fondo complementada por unha "visión dende fóra", pois o narrador é coñecedor tamén do que lle contan ó autor, dos papeis do xuízo e do que se lles oe ás xentes de Auria entre corenta e noventa anos despois de teren ocorrido os feitos.

A participación nos feitos do personaxe-narrador é a dunha testemuña presencial que se ve implicada nos feitos por un destino fatal. Cibrán o castizo é menos protagonista e máis inocente ca O estranxeiro de Albert Camus. O estranxeiro é un xoguete da forza fatal exercida polo Sol, mais Cibrán éo aínda máis do poder da chuvia que tira por terra o seu propósito de rexeneración. A chuvia íllao, déixao a mercé do pensamento, acaba aniquilándoo e ó mesmo tempo sérvelle de frouxo motivo de xustificación: A choiva tivo moito da culpa (p.51).

Será o día chuviñoso o que o determine a ir cos seus amigos esmorgantes. Os bos propósitos que na fin de semana conviñera coa súa amante quedaron diluídos e foron arrastrados pola chuvia. O traballo como meta de redención resultará imposible de atinxir e será nese ambiente de animadversión meteorolóxica onde comezará o viacrucis dos tres esmorgantes e que acabará no campo das bestas, especie de Gólgota esperpéntico a onde vai parar o lixo da cidade.

 Presaxios e final 
miniatura|Rúa de Hernán Cortes.
Hai dous elementos que permiten entrever dende o comezo o tráxico final. Son a noite e o lume.

O personaxe principal vive nunha noite "como se fosen moitas noites xuntas". Incluso o día se puxo máis pardo e chuviñoso como se fose vi-la noite (páx. 35).

O mesmo agoiro observaremos no nervioso e impotente dirixir as miradas cara ao pazo incendiado (preséntasenos o lume como elemento purificador e de condenación) ou no viño a renxer polo lume cando están a piques de os botar da casa, que outrora fora vista como un paraíso, de Nonó.
miniatura|esquerda|Fonte do Rei.
Despois de saír da casa de Nonó aínda pasarán pola fonte do Rei, onde deciden volver á casa dos Andrada. De aí van ó campo das bestas, e só volverá Cibrán o Castizo para servir de narrador da aventura, pero unha vez cumprida a súa misión non se librará do tráxico final dos seus compañeiros, final ó que está predestinado dende un principio e que o autor se encarga de presentar como ambiguo.

Hai dous posibles finais. Un primeiro, o suicidio, viría apoiado pola teima de matarse que ten o protagonista (p. 122, 124). No caso de que se suicidase morrería como un Xudas esperpéntico, traidor á súa redención como home, como ser humano, morrería denigrado como un porco (esta afirmación procede de que "castizo" (páx. 19) é unha voz que se pon en relación cos porcos: ...eu son Cipriano Canedo e me chaman Cibrán ou o Castizo, como vostede goste, pois o meu pai tiña un castizo pra servire porcas, con licenza...).

O segundo posible final é que morra golpeado polos gardas civís. Isto entroncaría coa denuncia social perseguida polo autor que estaría acentuada con trazos tremendistas.

Con este ambiguo final e coa adopción da técnica do diálogo telefónico o autor consegue facer participar ao lector na obra, ó ter que maxinar o interrogatorio e decidir o remate que máis convenza de acordo coa nosa postura ante esas determinadas condicións sociais.

Asemade, a intemporalidade do relato, faino universal e válido para calquera época, polo que a denuncia social da obra adquire vixencia e actualidade.

 Homosexualidade 
É a primeira novela galega en que se aborda claramente a temática homosexual. Un dos personaxes, o Aladio o Milhomes, é caracterizado polo Cibrán o Castizo en varias ocasións polos seus trazos efeminados, e sente celos do Xan o Bocas cando este está coas prostitutas. Ademais, tanto o Milhomes coma o Bocas xogan acotío a estimularse, a beliscarse e a tocarse.

 Adaptacións e traducións 
 Cine 
A obra foi levada ao cine co título de Parranda en 1977, con dirección de Gonzalo Suárez e guión do propio Blanco Amor,Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada e, o 15 de novembro de 2014, estreouse A esmorga, con dirección de Ignacio Vilar, no Festival de Cine Internacional de Ourense, e o 21 de novembro en toda Galicia.«A Esmorga» se estrenará el 21 de noviembre en toda Galicia con 50 copias La Voz de Galicia, 15/09/2014.«A Esmorga», del papel a los cines de toda Galicia ABC, 21/11/2014.«A esmorga», a corredoira movie. La Voz de Galicia, 21/11/2014.

 Teatro 
Tamén foi levada ao teatro en diversas ocasións. O grupo ourensán Sarabela Teatro realizou senllas montaxes en 1996 e 2010, sobre a adaptación que escribiron os dramaturgos Begoña Muñoz e Carlos Couceiro. Ambas montaxes resultaron premiadas nos premios María Casares de teatro.

 Traducións 
Foi traducida:
 Ao castelán, polo propio autor en 1960, co título de La Parranda."Blanco Amor, Eduardo Modesto" en Dicionario biográfico de Galicia, Tomo 1, p. 114. Ir Indo Edicións, 2010, Vigo.
 Ao asturiano, por Xosé Miguel Suárez Fernández en 1998, publicada por Editora del Norte co título de La FolixaFicha  en BiTraGa..
 Ao italiano, por Attilio Castellucci en 2006, publicada pola editorial Carucci co mesmo nome, A esmorga e por Manuele Masini en 2007, La Baldoria, SEF editrice. 
 Ao francés, por Vincent Ozanam en 2007, e publicada pola editorial bretoa Terre de Brume baixo o título de Le noce.
 Ao inglés, por Craig Patterson en 2012, On a bender, Gales, Ed. Planet, 2012. ISBN 978-0-9540881-9-4.
 Ao catalán, por Jaume Silvestre, La gresca, Mallorca. Ed. El Gall Editor, 2014. ISBN 978-84-941685-2-9.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 














 Outros artigos 
 A esmorga (filme de 1977)
 A esmorga (filme de 2014)

 Ligazóns externas 
 Ruta da Esmorga. Concello de Ourense
 Afonso Vázquez-Monxardín: Roteiro literario de "A esmorga" Concellería de Cultura do Concello de Ourense.
 A esmorga  en Pressbooks.

Categoría:Obras literarias de 1959
Categoría:Obras narrativas en galego
Categoría:Novelas ambientadas en Ourense
Categoría:Artigos destacados sobre Galicia
Categoría:Editorial Galaxia
Categoría:Eduardo Blanco Amor
Categoría:Literatura LGBT