Nélida Piñón

Nélida Cuinas Piñon, coñecida como Nélida Piñón, nada no Río de Xaneiro o 3 de maio de 1937 e finada en Lisboa o 17 de decembro de 2022, foi unha escritora brasileira. Foi presidenta da Academia Brasileira de Letras, sendo a primeira muller en presidila, e académica de honra da Real Academia Galega. O seu nome é un anagrama do nome do avó, Daniel. Foi considerada unha das maiores escritoras do Brasil.

En novembro de 2021 o Consello de Ministros concedeulle a nacionalidade española que asumiu formalmente nun acto no consulado español no Río de Xaneiro en xaneiro de 2022.

 Traxectoria 
miniatura|Nélida Piñón en 1971
Licenciada en Xornalismo pola Facultade de Filosofía da da Pontificia Universidade Católica do Río de Xaneiro. Ampliou estudos na Universidade de Columbia (Estados Unidos). Xa en 1970 inaugurou a primeira cátedra de Creación Literaria na Universidade Federal de Río de Xaneiro e foi titular da cátedra Dr. Henry King Stanford de Humanidades da Universidade de Miami (1990 - 2003) e exerceu como profesora visitante en universidades como as de Harvard, Georgetown, Johns Hopkins e Columbia. Ademais, impartiu docencia en universidades de Francia, España e o Perú. É colaboradora habitual en medios de comunicación brasileiros. Foi editora e membro do consello editorial de varias revistas no Brasil e Exterior. Tamén ocupou cargos no consello consultivo de diversas entidades culturais na súa cidade natal.

Salientou sempre na loita a favor da condición feminina, sendo a primeira muller que presidiu a Academia Brasileira de Letras (entre 1995 e 1996).

De carácter aberto e extravertido, Nélida sentiu moi cedo a paixón pola literatura. Estreou na literatura co romance "Guia-mapa de Gabriel Arcanjo", publicado en 1961, que ten como temas o pecado, o perdón e a relación dos mortais con Deus.

A súa obra xa foi traducida na Alemaña, Italia, España, Rusia, Estados Unidos etc.

A crítica internacional ten salientado sempre a calidade da súa obra, a forza da súa imaxinación e maila súa capacidade de expresar literariamente os soños da gran familia iberoamericana, como ben indicou en 1989 The New York Times Book Review.

 A República dos Soños 
miniatura|Nélida Piñón, sen data
Esta novela de 1984 foi publicada por Editorial Galaxia en 2015, traducida por M.ª Dolores Torres París. A novela conta a historia de dous rapaces que embarcan en Vigo rumbo ao Brasil. É o ano 1913, o éxodo de emigrantes galegos acabaría por ser unha sangría de máis de millón e medio de persoas que atravesan o Atlántico á procura da súa "república dos soños". Segundo a editoraː "Novela intensa e audaz, concibida coa forza tumultuosa desa enorme epopea que foi a emigración a América, Nélida Piñon escribe esta historia dunha maneira engaiolante. Todo un legado de resistencia e vontade por sobrevivir é trasmitido a través dos dous protagonistas, o tiunfador Madruga e o soñador Venancio. Dous xeitos de reflectir as glorias e frustracións dunha experiencia inesquecible e sempre presente na memoria de todos os galegos." Na obra a autora fai reflexións sobre as relacións entre Galicia, España e o Brasil.

 Relación con Galicia 
É de familia de emigrantes galegos, de Almofrei (Cerdedo-Cotobade), e sempre ten feito gala de que Galicia a marcou profundamente. A súa nai, Carmen, falecida en 1998, foi a súa gran referencia xunto co avó, o pai morreu en 1958. Aos catro anos foi vivir a Copacabana. Aos dez, viaxou cos seus pais a Almofrei. Visitou Galicia en moitas ocasións participando e actos culturais e palestras. Varias das súas obras relatan a conexión galego-brasileira, como A República dos Sonhos e O Calor das Coisas.

Ten recibido varias homenaxes en Galiciaː

Medalla Castelao en 1992.
Doutora honoris causa da Universidade de Santiago de Compostela, 1998, con discursos de José Luís Rodriguez Fernández e Darío Villanueva. Primeira muller en recibir este título en 503 anos.
Premio Rosalía de Castro (Pen Club de Galicia), polo conxunto de obras en portugués en 2002.
Título de Filla Adoptiva de Cotobade en 2005.
Membro de Honra do Pen Club de Galicia en 2005.
A Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, o Concello de Cotobade e a Deputación de Pontevedra organizan de forma conxunta o Premio de Relato Breve Nélida Piñón en 2014.
En 2014 foi homenaxeada no pazo Quinteiro da Cruz de Ribadumia. Nesa visita, ela mesma plantou unha árbore Jacaranda no chamado Bosque das Palabras.
Foi elixida membro de honra da Real Academia Galega na sesión plenaria de 28 de marzo de 2014 debido a ser unha figura senlleira das letras e da acción cívica brasileira e cun valor singular para a Academia "non so pola reivindicación explícita, pública e reiterada, da súa orixe galega, senón por considerala constituínte da súa identidade persoal, expresiva e intercultural". Ingresou o 27 de setembro de 2014 coa lectura do discurso A épica do coração.

 En outubro de 2015 a casa do pobo de Borela pasou a chamarse Casa Cultura Nélida Piñón, asistindo a autora á inauguración.

 Obras 

 Novela 

 Guia-mapa de Gabriel Arcanjo (1961). Río de Xaneiro: Edições GRD.
 Madeira feita de cruz (1963). Río de Xaneiro: Edições GRD.
 Fundador (1969). Río de Xaneiro: José Álvaro Editor, 1969. Premio Especial Walmap 1969.
 A casa da paixão Fundador (1969). Río de Xaneiro: José Álvaro Editor, 1969. Premio Especial Walmap 1969.
 Tebas do meu coração (1974). Río de Xaneiro: José Olympio.
 A força do destino (1977). Río de Xaneiro: Editora Record.
 A República dos Sonhos (1977). Río de Xaneiro: Francisco Alves. Prêmio da Associação de Críticos de Arte – Melhor Ficção de 1985. Prêmio PEN Clube.
 A doce canção de Caetana (1987). Río de Xaneiro: Editora Guanabara.
 Vozes do deserto (1987). Río de Xaneiro: Record. Unha relectura de As mil e unha noites, á que adicou varios anos de investigación mergullándose no universo do mundo árabe e oriental.
Um dia chegarei a Sagres (2020). Record. 360 páxs. Portugal, séuclo XIX. Mateus, un mozo labrego, criado polo seu avó. Acompañado polo seu can, D. Henrique, tentará chegar a Sagres.

 Relato 
 Tempo das Frutas (1966). Río de Xaneiro: José Álvaro Editor.

 Sala de Armas (1966). Río de Xaneiro: José Olympio Editora.
 O Calor das Coisas (1980). Río de Xaneiro: Editora Nova Fronteira.
 O Cortejo do Divino e outros Contos Escolhidos (1999). Porto Alegre.
 La camisa del marido (2014). Alfaguara. 9 relatos.

 Infanto xuvenil 
 A Roda do Vento (1999). São Paulo: Ática. Novela
 Crónicas 
 Até Amanhã, Outra Vez (1999). Río de Xaneiro: Record.
 Ensaios 
 O Ritual da Arte (inédito). Ensaio sobre a creación literaria

 Pão de Cada Dia (1994). Río de Xaneiro: Nova Fronteira.
 La Seducción de La Memória (2006). México, ensaios inéditos no Brasil. México
 Aprendiz de Homero (2006). Río de Xaneiro: Record.
 Filhos da América (2006). Río de Xaneiro: Editora Record.

 Memorias 
 Coração Andarilho (2009). Río de Xaneiro: Record. 

 Livro das Horas (2012). Río de Xaneiro: Record. Textos de carácter autobiográfico.
 Uma furtiva lágrima (2019). Temas e Debates. Reúne pensamentos, reflexións, memorias, aforismos e confesións.

 Discursos 
 O Presumível Coração da América (2002). Río de Xaneiro: ABL/Topbooks.
 Obras traducidas a outras linguas 
Tempo das Frutasː Francés: Le Temps des fruits. Trad.: Violante do Canto e Yves Coleman. París: Des Femmes, 1993. Alemán: Ed. Luchterhand, 1996.

Fundadorː Español: Fundador. Trad.: Ida Vitale. Buenos Aires: Emecé, 1973. Polonés: Zalozyciel. Trad.: Janina Z. Clave. Cracóvia: Wydawnictwo Literackie, 1977. Francés: Fondateur. 1998.
A Casa da Paixãoː Francés: La Maison de la passion. Trad. Geneviève Leibrich. París: Stock, 1980. París, Des Femmes, 1987. Alemán: Zúric: Ed. Ammann, 1996.
Sala de Armasː Español: Sala de Armas. Trad.: María Elena Del Río. Argentina, Plus Ultra, 1983; trad. Jorge A. Pomar. Cuba, Arte y Literatura, 1989. Barcelona, Planeta de Agostini; Cadena de Hoteles NH, 1996.
Tebas do Meu Coraçãoː Español: Tebas de mi corazón. Trad.: Angel Crespo. Madrid: Alfaguara, 1978. México, Fin de Siglo, 1991.
A Força do Destinoː Francés: La Force du destin. Trad.: Geneviève Leibrich. París: Des Femmes, 1987. Español: La fuerza del destino. Trad.: Mario Merlino. Barcelona: Versal, 1990.
Il nuevo regno (contos selecionados)ː Italiano: Trad. Adelina Aletti. Florença, Giunti, 1989.
A República dos Sonhosː Inglés: The Republic of Dreams. Trad.: Helen Lane. USA, Knopf, 1989. USA: University of Texas Press, 1991. Inglaterra: Picador, 1994. Francés  La République des rêves. Trad. Violante do Canto e Yves Coleman. París: Des Femmes, 1991. Español: La Republica de los sueños. Trad.: Elkin Obregón Sanín. Colômbia: Norma, 1992.
 A Doce Canção de Caetanaː Español: La dulce cancion de Cayetana. Trad.: Mario Merlino. Madrid: Mondadori, 1990. Dulce canción de Caetana. Trad. Elkin Obregón. Colômbia: Norma, 1994. Inglés: Caetana’s Sweet Song. Trad.: Helen Lane. USA: Knopf, 1992. Ruso: Moscou: Raduga, 1993.
O Calor das Coisasː Español: El calor de las cosas y otros cuentos. México, 2000.

 Premios, honras e distincións 
Ademais dos xa citados en Galiciaː

 Membro da Academia Brasileira de Letras desde 1989, e primeira muller en presidir unha Academia de Letras no mundo.
 Premio de Literatura Latinoamericana y del Caribe Juan Rulfo en 1995. Primeira muller en recibir o premio.
 Premio Ibero-Americano de Narrativa Jorge Isaacs en 2001
 XVII Premio Internacional Menéndez Pelayo en 2003. Primeira muller en recibir o premio.
 Premio Puterbaugh Fellow, 2004, Universidade de Oklahoma e  revista The World Literature Today.
 Premio Príncipe de Asturias das Letras en 2005.
 2005, Premio Jabuti (Brasil), Mellor Libro do Ano por Vozes do deserto
 2010, Premio Internacional Terenci Moix de Literatura, Cinematografía y Artes Escénicas (España).
 En 2011 foi inaugurada a biblioteca Nélida Piñón no Instituto Cervantes en Salvador/Bahia.
 No día 21 de setembro de 2012 no marco do XXII Cumio Iberoamericano de Xefas e Xefes de Estado no Bicentenario da Constitución de Cádiz, foi nomeada Embajadora Iberoamericana de la Cultura.
 En 2013, Premio Cátedra Enrique Iglesias outorgado polo Banco Interamericano de Desenvolvimento – BID, en Washington, USA. Primeira muller en recibir o premio.
 En 2015, Premio El Ojo Crítico Iberoamericano, Radio Nacional de España.
 2019, Premio Vergílio Ferreira (Portugal).
2020, Premio Pen Club de Literatura do Brasil por Um Dia Chegarei a Sagres.

Na súa biografía constan máis de 20 premios brasileiros e internacionais, e máis de 40 condecoracións nacionais e internacionais entre elas:

 Brasilː Ordem do Cruzeiro do Sul, Comenda do Barão do Rio Branco, Ordem do Mérito Cultural, Ordem do Cruzeiro do Sul, Medalha Tiradentes, concedida pola Assembléia Legislativa do Estado do Rio de Janeiro, Ordem do Mérito Cultural, Medalha Tiradentes, concedida polo Goberno de Minas Gerais.
 Españaː Premio Reina Isabel La Católica, Medalha de Honor de la Emigración.
 Portugalː Medalha Dom Afonso Henriques.
 Méxicoː Medalha Aquila do México.
 Franciaː Chevalier des Arts et des Lettres, concedido pelo Goberno Francês.
 Chileː Medalha Gabriela Mistral, comemorativa dos 50 anos de outorgamento do Premio Nobel á poetisa chilena.

Recibiu varios títulos Honoris Causa: Université de Poitiers (Francia) Florida Atlantic University (EUA), Universidade de Rutgers (EUA), Universidade de Montreal (Canadá) Universidade Católica de Porto Alegre (Brasil), UNAM (México).

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 


Categoría:Escritores en lingua portuguesa
Categoría:Escritores do Brasil
Categoría:Premios Princesa de Asturias das Letras
Categoría:Medallas Castelao
Categoría:Brasileiros de ascendencia galega
Categoría:Nados en 1937
Categoría:Nados no Río de Xaneiro
Categoría:Nados na diáspora galega
Categoría:Doutores honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela
Categoría:Membros de honra da Real Academia Galega
Categoría:Académicos correspondentes da Real Academia Española
Categoría:Membros da Academia Brasileira de Letras

Categoría:Finados en 2022