Camilo Díaz Baliño

Camilo Buenaventura Díaz Baliño, nado en Ferrol o 14 de xullo de 1889Certificado de nacemento e asasinado en Saa (Meixide, Palas de Rei) o 14 de agosto de 1936, foi un escritor, pintor, debuxante, ilustrador de libros, muralista, cartelista, escenógrafo e versátil artista gráfico galego, membro da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, das Irmandades da Fala desde 1918, do Seminario de Estudos Galegos desde 1926 e do Partido Galeguista. Colaborou nas coleccións Lar e Céltiga e noutras obras da literatura galega.

 Traxectoria 
Foi fillo de Germán Díaz Teijeiro, comerciante natural e veciño de Ortigueira, e Camila Baliño López, de Ferrol. Camilo estudou en Ferrol no Colexio Dequidt e alí compartiu aulas con Francisco Franco. En 1905 trasladouse a Madrid pensionado pola deputación da Coruña, pero como non chegou a axuda prometida traballou nun taller de escenografía e regresou á Coruña onde ingresou na Escola de Artes e Oficios. En 1908 volveu a Madrid, contratado polo ministerio de Graza e Xustiza, e estudou escenografía. Participou na Exposición Rexional de 1909, na que obtivo medalla de ouro. En 1916 iniciou a súa relación profesional e persoal co empresario de cines Isaac Fraga (que sería padriño do seu fillo Isaac). Participou na Exposición Rexional de Arte Galega celebrada na Coruña en 1917. En 1920 trasladouse a Santiago de Compostela onde estableceu na rúa das Hortas o taller de escenografía da Empresa de Espectáculos Fraga (1920-1924) coa que se trasladou a Madrid entre 1922 e 1924. Participou na Exposición Rexional Galega de Belas Artes de Santiago de 1923. En 1925 ingresou como delineante interino no concello de Santiago e despois obtivo o posto en propiedade. De xaneiro a maio de 1931 a Coral de Ruada fixo unha rolda de concertos pola Arxentina, o Uruguai e o Brasil na que Díaz Baliño foi o escenógrafo. Participou na Exposición de Arte Galega celebrada no Colexio de San Clemente no verán de 1926.

Foi membro das Irmandades da Fala desde 1918 e do Seminario de Estudos Galegos desde 1926 e militante do Partido Galeguista (1931). Fixo relatos e ocasionalmente poesías que apareceron publicados na prensa galega da época, sobre todo en A Nosa Terra, cun forte estilo patriótico. Deseñou a capa de varios libros, entre eles as obras publicadas na colección Lar. Da súa imprenta tamén saíu o cartel en prol do 'Si' no plebiscito de 28 de xuño de 1936 do Estatuto de Autonomía de Galicia.
miniatura|Carné de correspondente de LAR.
Pertenceu á masonería, que foi perseguida polo seu propio irmán Gonzalo, membro da milicia de Los Caballeros de La Coruña e da Brigada de Investigación y Vigilancia.

Detido ao comezo da guerra civil española, estivo na prisión de Santiago de Compostela, nos baixos do Pazo de Raxoi. Estando prisioneiro debuxou nun caderno retratos dos seus vinte e seis compañeiros, o que foi o seu derradeiro traballo. Sen ser sometido a xuízo, foi trasladado ao cárcere de Arzúa, onde estivo só unhas horas; pouco despois tres falanxistas, o Solla, o Xerpe e o Baluxa, asasinárono en Palas de Rei o 14 de agosto de 1936, cando contaba con corenta e sete anos de idade. O seu cadáver apareceu, canda o de Sixto Aguirre, á beira da estrada en Saa, na parroquia de Meixide (Palas de Rei).

Hai obra súa no Museo do Pobo Galego, no Museo das Peregrinacións e de Santiago, no Museo Provincial de Lugo e no Museo Provincial de Pontevedra.

 Vida persoal 
Foi irmán dos tamén artistas Indalecio (1896-1952), Ramiro (1902-1972) e María Dolores Díaz Baliño (1905-1963). En 1909 casou con Antonia Pardo Méndez, coa que tivo tres fillos: María del Milagro Antonia "Marujita" (1911-1917), Mercedes "Chita" (1916) e Isaac (1920-2012). Antonia, de familia anarquista, compartía o ideario galeguista de Camilo e afiliouse ás Irmandades da Fala. Tralo fusilamento do seu marido, perdeu a consciencia e finou de cancro dous anos despois que o seu marido, en decembro de 1938.

 Obra bibliográfica 
 Conto de guerra, Nós, 1928 (narrativa), ambientado na época da invasión napoleónica.Iglesias, Xabier: Conto de guerra en Os libros de Ánxel Casal, 1/4/2016.

 Outros libros ilustrados por Camilo Díaz Baliño 

 Oro de la amanecida de Manuel Fuentes Jorge, Compostela, El Eco de Santiago, 1920
 A tentación de Eugenio Carré Alvarellos, A Cruña, Roel, 1921
 Almas mortas de Antón Villar Ponte, Ferrol, Editorial Céltiga, 1922
 Quiso robar una estrella de Manuel Ortiz Novo, 1923
 Lubicán de Armando Cotarelo Valledor, Santiago, El Eco de Santiago, 1924
 La tumba del Apóstol Santiago de Manuel Vidal Rodríguez, Santiago, 1924
 A miña muller de Wenceslao Fernández Flórez, 1924, e tódalas da colección Lar.A Colección Lar está composta por 40 títulos, coa mesma cuberta, mudando a cor.
 Galicia, voto en cortes de Manuel Silva Ferreiro, Santiago, 1925
 Paisaxes de Manuel Posse Rodríguez, Santiago, El Eco Franciscano, 1925
 O Fidalgo de Xesús San Luís Romero, S.L. 1925
 Da vella roseira de Victoriano Taibo, Cibdá de Compostela, 1925
 Santiago de Compostela, de autor e edición anónimosProbablemente a edición correspondese á tenda de obxectos de escritorio El Sol, propiedade de Román López López. O libro é un álbum de fotografías de 29x23 cm, en ocogravado, de 40 páxinas máis unha páxina dobre, con imaxes de Compostela., Santiago, ca. 1925 
 El Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago de Manuel Vidal Rodríguez, El Eco Franciscano, 1926.Editouse en dous volumes, o segundo é un álbum con 29 láminas fotográficas en b/n.
 Nubes y sombras de Salvador García-Bodaño, A Coruña, Moret, 1927
 Hojas del corazón de Salvador García-Bodaño, A Coruña, Moret, 1928
 A volta do bergantiñán de Xesús San Luís Romero, A Cruña, Editorial Nós, 1928
 Vagalumes de Xosé Manuel Cabada, Santiago, Imp. do Seminario Conciliar Central, 1931
 Como los pájaros cantan de Luciano García Rodríguez, Santiago, Librerías Porto, 1931
 Estatuto de Galicia, Litografía e Imprenta Roel, Coruña, 1932.A portada foi impresa por Roel, pero as páxinas interiores, tituladas Autonomía Gallega. El Estatuto de Galicia y La Asamblea Regional de Municipios, foron impresas por Tipografía «El Eco de Santiago».
 O poema da Cruña de Xosé Rubinos, Santiago, Editorial Nós, 1933
 Santiago de Compostela. Guía del peregrino y del turista de R. L. López, Santiago, El Eco Franciscano, 5ª ed. e ss., 1933
 Fiestas patronales. Santiago de Compostela. Julio 1947 de Jesús Rey-Alvite, Santiago, Publicaciones Rey Alvite, 1947.A portada contén un debuxo de Camilo Díaz de 1915 (segundo pon baixo a súa sinatura), que foi impreso orixinalmente por Ferrer, aínda que a portada do 47 foi impresa na "Imprenta Paredes", en Santiago. Este mesmo debuxo aparece publicado en El Ideal Gallego do 25 de xullo de 1923 cunha breve explicación (Galiciana).

 Obra belenística 
Na década de 1920, Díaz Baliño recibiu a encarga para deseñar un belén para a igrexa parroquial de Santa Marta de Ortigueira, que se rematou en 1924. É un belén de dimensións considerables, delimitado por lonas sostidas por bastidores de madeira, que aparenta un escenario con diversos planos. Os decorados reflicten imaxes do antigo Exipto, pero tamén figuran paisaxes do Ortegal, terra de seu pai e que o propio Camilo visitou en diversas ocasións.En Ortigueira un «belén» excepcional obra del ferrolano Camilio Díaz Baliño (1924) Posteriormente tamén deseñou os fondos do belén da Grande Obra de Atocha na Coruña.El belén de la grande obra de Atocha (1923)Belén da Grande Obra de AtochaOrtigueira e Exipto, unidos pola obra de Camilo Díaz Baliño

 Legado 
O seu fillo, Isaac Díaz Pardo, que tiña quince anos cando mataron o pai, reuniu parte da súa obra no Instituto Galego de Información, fundado en 1977 e pertencente ao Grupo Sargadelos. O fondo foi cedido despois, para a súa clasificación, custodia e difusión, á Biblioteca de Galicia da Cidade da Cultura de Galicia e pode consultarse na biblioteca virtual Galiciana.Obras de Camilo Díaz Baliño  en Galiciana. Está composto por arredor de 200 fotografías, relatos, unha pequena biblioteca e 10 álbums que recollen toda a súa actividade profesional en América, ademais dun centenar de cartas e documentos persoais. Destacan tamén os debuxos realizados na cadea.

 Recoñecementos 
A cidade de Ferrol fíxolle unha homenaxe en 1959, colocando o seu busto en bronce no Cantón de Molíns. Unha praza de Santiago de Compostela, diante da estación de autobuses, e unha rúa de Oleiros, levan o seu nome.

O escritor Manuel Rivas evocou a estadía dos represaliados no cárcere do Pazo de Raxoi no seu libro O lapis do carpinteiro (1998, Xerais), novela da que se faría a película homónima, estreada en 2003, dirixida por Antón Reixa, na que Carlos Blanco Vila interpreta a Gonzalo Rincón, o pintor.

En 2018 dedicóuselle o Día da ilustración a Camilo Díaz Baliño."Día da Ilustración 2018" Asociación Galega de Profesionais da Ilustración (AGPI).

 Galería de imaxes 

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
























 Outros artigos 
 Día da Ilustración
 Mario Granell (discípulo)

 Ligazóns externas 

 Ficha en galegos.info
 Día da Ilustración 2018 AGPI.
 Compilación de bibliografía sobre Camilo Díaz Baliño en pintoresgallegos.com
Programa especial no aniversario da súa morte no programa Á Tarde, Radio Galega, 14 de agosto de 2020.

Categoría:Nados en 1889
Categoría:Asasinados polo bando nacional en Galicia
Categoría:Irmandades da Fala
Categoría:Escritores de Galicia en lingua galega
Categoría:Pintores de Galicia do século XX
Categoría:Nados en Ferrol
Categoría:Finados en 1936
Categoría:Escritores de Galicia coa obra no dominio público
Categoría:Pintores de Galicia coa obra no dominio público
Categoría:Debuxantes de Galicia
Categoría:Fusilados
Categoría:Ilustradores de Galicia
Categoría:Día da Ilustración
Categoría:Políticos do Partido Galeguista