A Estrada

A Estrada é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o IGE no ano 2018 tiña 20 661 habitantes, dos cales 419 eran de orixe estranxeira. O concello ten 51 parroquias. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é estradense, «» ou «estratense» (forma culta).

 Xeografía 
 Demografía 

 Censo total (2018) 20 661 habitantes Menores de 15 anos 2455 (11.88 %) Entre 15 e 64 anos 12 477 (60.39 %) Maiores de 65 anos 5 729 (27.73 %)

 Historia 
A xurisdición de Tabeirós ten a súa orixe en tempos do rei suevo Miro, no século VI, e aparece citada no Cronicón Iriense como pertencente á diocese de Iria. No século XII, o arcebispo Xelmírez e o rei Afonso VII de Castela trocaron a terra de Tabeirós (que pasou a ser da mitra compostelá) por Tabeirolos e o castro de Faro. A xurisdición abarcaba o actual concello da Estrada, con excepción das parroquias de Vea. A xurisdición de Tabeirós incluía os coutos de Vea, Codeseda, Vega e Oca, e o Couto do Viso.

En 1836 iniciáronse as reunións para a unión destes concellos noutros maiores ou nun só. O 1 de xaneiro de 1837 uníronse os Coutos de Vega e Oca, Viso, Codeseda e Vea con Tabeirós. O concello formouse en Cereixo, con sede en Pernaviva, xa con 51 parroquias (incluída A Estrada, que aparece por primeira vez, formada polos lugares de Figueiroa de Arriba, Figueiroa de Abaixo, Rodeiro, Regueiro, Pedregal, Vilabrasil e Vilar). Logo de tres anos de enfrontamentos entre absolutistas e liberais, en 1840 tivo lugar a destitución do concello de Cereixo, solicitando que o nome do concello fose A Estrada, aprobándose a mudanza o 23 de xaneiro de 1841.

O partido xudicial da Estrada inclúe ós concellos de Forcarei e Cerdedo.

O 6 de xullo de 1859 concedéuselle á Estrada o título de Vila por Real Decreto. En 1878, o rei Afonso XII outorgou ó concello o tratamento de Ilustrísimo, e en 1912, o seu fillo Afonso XIII, o de Excelentísimo.

Ata 1940 editouse na vila o xornal El Emigrado.

 Cultura 
 Toponimia 
O nome procede do latín strata ("terra pisada por onde se anda; camiño"). Neste lugar cruzábanse dous camiños: o que ía de sur a norte, desde a Terra de Montes, Ourense e Portugal, que seguían os arrieiros e peregrinos cara Santiago de Compostela, e de leste a oeste, desde o Deza, Trasdeza e o interior de Galiza, por onde arrieiros e, máis tarde, carrilanas, se dirixían á costa.

Como premisa dunha hipótese máis complexa, Cabeza Quiles Fernando Cabeza Quiles (2008:257, 258, 260, 263) Toponimia de Galicia. Vigo:Editorial Galaxia baséase na escaseza documental da voz estrada (fronte a strata) nos tombos de Sobrado dos Monxes, Samos ou Oseira observada por Pensado Tomé, así como a súa ausencia tamén de datos en Mondoñedo, Celanova, San Pedro de Ramirás ou San Pedro de Rocas e na antiga lexicografía do padre Sarmiento, do padre Sobreira, Xoán Manuel Pintos, Cornide e Cuveiro. A súa teoría supón a perda do uso común deste lexema para máis tarde recuperarse co significado actual de estrada, hipótese compartida por Benigno Fernández Salgado. Como topónimo da actual capital de concello, utilizábase inicialmente Tabeirolos (que deu Tabeirós) e logo contra 1600 San Paio de Figueroa, ata a época de Sarmiento que documenta A Estrada contra 1750. Polo tanto, e sempre segundo Cabeza Quiles, a data de aparición é demasiado serodia para que o topónimo proceda do latín (via) strata (participio do verbo sternere, "espallar, botar pedra por riba do chan; empedrar") e propón un étimo alternativo no participio do verbo galego estrar ("botar estrume nas corredoiras con lama, sobre todo en inverno").

 Goberno e política 

miniatura|250px|esquerda|Casa do Concello
Actualmente, o alcalde do concello da Estrada é José Carlos López Campos do PPdeG. O anterior alcalde foi José Antonio Dono López, do Partido Socialista Obrero Español, quen lle arrebatou a alcaldía ao popular Manuel de la Calle, sucesor do anterior alcalde Ramón Campos Durán, tralas eleccións de 2007. Os partidos políticos máis relevantes no ámbito local, ademais do BNG, son o Partido Popular, cuxo portavoz no pleno foi Miguel Ramón de la Calle Amaro, o Bloque Nacionalista Galego con Xosé Magariños Maceiras e Movemento Veciñal Estradense (MÓVETE) con María del Mar Blanco Casais.

O concello da Estrada estrutúrase en diferentes concellerías: de cultura e normalización lingüística, de servizos municipais: deportes, mocidade, transportes e alumeado público; de ambiente; de benestar social e participación cidadá, de promoción económica, turismo e comercio e policía local; e de obras. O concello celebra plenos ordinarios cada mes, aínda que con frecuencia celébranse plenos extraordinarios, co fin de debater temas e problemas que afectan ao concello.

A xunta de goberno, presidida polo alcalde, está composta actualmente por 9 concelleiros do PPdG. A corporación municipal está formada por 21 membros, 11 do PPdeG, 8 do PSdeG-PSOE, 1 de Móvete e 1 do BNG.

 Eleccións municipais de 2023 
+Partido PolíticoEscanosDiferenza escanosVotosRepartimento de escanosPPdeG13 +16.873PSdeG-PSOE5 -12.948BNG2 +11.327MOVETE1 -1646

 Outras eleccións municipais 
Elecciones municipais, 25 de maio de 2003Eleccións municipais de 2003 Partido  Votos %  Concelleiros PP 7.394 52,57 % 12 PSOE 3.469 24,67 % 5 BNG 2.820 20,05 % 4

 Alcalde electo: Ramón Campos Durán (PP).Eleccións municipais, 27 de maio de 2007Eleccións municipais de 2007 Partido  Votos %  Concelleiros PSOE 6168 42,6 % 9 PP 4472 30,89 % 7 BNG 1901 13,13 % 3 CIDEGA 1390 9,6 % 2

 Alcalde electo: José Antonio Dono López (PSOE).

 Galería de imaxes 
Vexa o artigo principal en: Galería de imaxes da Estrada

 Festividades 
Son famosas a Festa do Salmón e a rapa das bestas de Sabucedo. As festas patronais son na honra a San Paio e celébranse a última semana de xuño, sendo o día grande o 26 de xuño.

 A Estrada na literatura popular 
 As nenas de Paradela/ elas son moi bailadoras,/ bailan na punta do pé/ como se foran señoras Fermín Bouza-Brey, en Nós 90, 15.06.1931, 108. Santa María de Paradela é unha parroquia do concello da Estrada..
 Canta, miña prima, canta./ ¡No adro de Paradela/ non entra mellor garganta Fermín Bouza-Brey, en Nós 96, 15.12.1931, 236..
 O pandeiro toca ben,/ as ferreñas danlle o son,/ as meniñas que o tocan/ de Paradela elas son Fermín Bouza-Brey, en Nós 90, 15.06.1931, 108. No orixinal: danlle o són..
 Teño que ir á Somoza/ nuns zoquiños de abeneiro;/ pra que peleien por min/ heime de meter arrieiro.Fermín Bouza-Brey: "Folklore de San Andrés de Somoza, concello da Estrada, en terra de Tabeirós", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en Nós nº 93, 15.09.1931, 163. A Somoza é parroquia da Estrada.

 Parroquias 

 Lugares da Estrada 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Estrada vexa: Lugares da Estrada.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Bouza-Brey, F (colector): "Literatura popular da parroquia de Paradela, concello da Estrada, na terra da Ulla", "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", Nós.




 Outros artigos 
 Alcaldes da Estrada

 Ligazóns externas 
 Páxina web do Condello da Estrada
 IES Manuel García Barros
 Codeseda A Estrada 
 Portal cultural comarcal Tabeiros Montes


Categoría:Topónimos de concellos galegos con etimoloxía