Igrexa católica

A Igrexa católica, tamén coñecida como Igrexa católica romana, é a maior denominación relixiosa cristiá con máis de 1.200 millóns de fieis.Number of Catholics on the rise , en Zenit. Visitado o 19 de xuño de 2010  Reclámase organizativa e doutrinalmente a Igrexa cristiá orixinal fundada por Xesús e os Doce Apóstolos. A Igrexa católica está gobernada polo papa e polo Colexio Episcopal, integrado polos bispos en comuñón con el, e do cal é cabeza. Hoxe en día os ritos que se empregan na Igrexa son o rito latino (con diversas variacións nalgunhas igrexas locais e nalgunhas ordes relixiosas), o rito bizantino, o rito copto, o siríaco, o armenio, o maronita e o rito caldeo.Catecismo da Igrexa Católica "1203 As tradicións litúrxicas, ou ritos, actualmente en uso na Igrexa son o rito latino (principalmente o rito romano, pero tamén os ritos dalgunhas igrexas locais como o rito ambrosiano, o rito hispánico-visigótico ou os de diversas ordes relixiosas) e os ritos bizantino, alexandrino ou copto, siriaco, armenio, maronita e caldeo. "O sacrosanto Concilio, fiel á Tradición, declara que a santa Nai Igrexa concede igual dereito e honra a todos os ritos lexitimamente recoñecidos e quere que no futuro se conserven e fomenten por todos os medios"

As notas esenciais que definen á Igrexa son a súa Unidade, Santidade, Catolicidade e Apostolicidade; estas notas atópanse en tódalas Igrexas particulares que constitúen a Igrexa católica, que son a Igrexa latina e as igrexas católicas orientais; todas elas teñen en común as devanditas notas ou características esenciais e a autoridade suprema do Romano Pontífice.

En ocasións a Igrexa católica é aludida como Igrexa católica apostólica romana ou como Igrexa católica romana; quen fai isto sostén que as Igrexas anglicana e ortodoxa tamén son católicas (no sentido etimolóxico e en todo o contido do termo) e que a única diferenza é non estar sometidos á autoridade do papa, ou ben se trata de persoas procedentes de países nos que o idioma adoptou esta expresión debido ao uso intenso por parte de comunidades relevantes de anglicanos e outros protestantes e de ortodoxos.

 Nome 
O adxectivo católico deriva do grego antigo καθολικός (kazolikós), que significa 'universal'. Ignacio de Antioquía, discípulo de san Xoán, dá no ano 110 o testemuño máis antigo deste nome: "Onde estea o Bispo, estea o xentío, así como onde estea Xesucristo estea a Igrexa católica",Carta aos esmirniotas 8:2 e san Cirilo de Xerusalén xa emprega o termo nas súas "Lecturas catequéticas" para distinguirse de quen se facían chamar cristiáns, pero caeran en herexías. Nos tres primeiros séculos da Igrexa os cristiáns dicían "cristián é o meu nome, católico o meu sobrenome".

Logo do Cisma de Oriente de 1054, a igrexa que permaneceu en comuñón coa Sé de Roma continuou chamándose "católica", mentres que as igrexas orientais pasaron a coñecerse como "ortodoxas". Despois da reforma protestante do século XVI, a Igrexa seguiuno empregando para distinguirse das diferentes denominacións protestante que xurdiron.

O nome de Igrexa católica é a denominación máis empregada nos documentos oficiais eclesiásticos, así como o termo empregado por Paulo VI para asinar os documentos do Concilio Vaticano II.Documentos do Concilio Vaticano II Porén, os documentos tanto da Santa SéExemplos: as encíclicas Divini Illius Magistri (pt) de Pío XI e Humani generis (pt) de Pío XII; declaracións comúns de Bieito XVI co Arcebispo de Canterbury Rowan Williams (en) e co Patriarca Bartolomé I de Constantinopla (en)  e por algunhas conferencias episcopaisExamplo: O Catecismo de Baltimore, catecismo autorizado polos bispos católicos dos Estados Unidos, sostén: "That is why we are called Roman Catholics; to show that we are united to the real successor of St Peter" (punto 118) e refírese á Igrexa como "Igrexa Católica Romana" nos puntos 114 e 131 (Baltimore Catechism). ás veces falan da Igrexa católica romana. O Catecismo de san Pío X publicado en 1908 tamén emprega o termo "Romana" para distinguir a Igrexa doutras comunidades cristiás que non están en comuñón coa Igrexa de Roma.

 Características xerais 
É posible coñecer e distinguir a Igrexa católica a través das súas catro notas, da súa doutrina e da súa práctica singulares.

 Características esenciais 
A Igrexa católica defínese a si mesma mediante catro notas ou características esenciais, cuxo fundamento sitúa no Evanxeo e o ensino de Xesucristo contida nel; estas catro notas ou características esenciais son:

 Unidade en canto a Fe e Moral de tódolos seus integrantes, todos eles baixo a autoridade dun único Xefe Supremo, o papa, que é o bispo de Roma.
 Santidade ao soster que, aínda que membros da Igrexa, ata membros de alta xerarquía, poidan pecar, a Igrexa no seu conxunto e en tanto que Corpo Místico de Cristo está libre de toda mancha.
 Catolicidade, entendida como universalidade (do grego katholikos, "universal") e referida ao feito de que a Igrexa está destinada a facerse presente en todo tempo, en todo lugar e a todo home, a fin de poder anunciar o Evanxeo.
 Apostolicidade, condición que a Igrexa reclama para si ao considerar os seus actuais xerarcas (o papa e os bispos) como sucesores de san Pedro e os demais Apóstolos e herdeiros de toda a súa autoridade e poder na comunidade dos cristiáns; esta nota proporciona, á súa vez, fundamento á doutrina da sucesión apostólica, a través da cal perdurou ata a actualidade.

 Doutrina esencial 

A característica máis sobresaliente e xenuína para distinguir os Católicos é a súa posición persoal respecto ao bispo de Roma. O bispo de Roma recibe o título de papa e considéraselle non só bispo do seu diocese senón bispo da Igrexa católica enteira, é dicir, Pastor e Doutor de tódolos cristiáns.

O papa goza na Igrexa católica dun status de xerarquía suprema, posuíndo o primado sobre todos os demais Bispos e a plenitude da potestade de réxime (como se denomina na Igrexa católica ao poder lexislativo, executivo e xudicial), a cal pode exercer de forma universal, inmediata e suprema sobre todos e cada un dos pastores e dos fieis católicos. É posible afirmar que quen recoñece a autoridade do bispo de Roma e a acata, e ademais acéptao como Vigairo de Cristo na Terra, ese é un católico.

Outras partes da Doutrina Católica sobresalientes e distintivas en relación ao resto dos cristiáns son a crenza na Inmaculada Concepción e na Maternidade Virxinal de María, nai de Xesús, así como a fe na autoridade espiritual efectiva da Igrexa para perdoar pecados e remitir as penas debidas por eles, mediante o Sacramento da Reconciliación e as indulxencias, a preponderancia da tradición que ten como referente os Pais da Igrexa.

A crenza nas tres persoas de Deus, o pecado orixinal, a encarnación e resurrección da carne e a vida eterna son crenzas baseadas nos dogmas definidos dos sete primeiros concilios apostólicos, que son tamén a base da fe da Igrexa ortodoxa. As igrexas ortodoxas orientais non aceptan o Concilio de Calcedonia, pero teñen asinado no século XX declaracións de fe cristolóxicas coa Igrexa católica.

 Perspectiva xeral 
A Igrexa católica ten membros en cada un dos países da Terra. É unha organización xerárquica na cal o clero ordenado está dividido en bispos, sacerdotes e diáconos.

Ao final de 2004 o mundo estaba dividido en 2.755 bispados ou dioceses, cada unha cun bispo que a preside, responsable do benestar relixioso dos crentes que estean na súa área xeográfica. O principal bispado é o de Roma, cuxo encargado é o papa.

A Igrexa vese a si mesma como a encargada por Xesucristo para axudar a percorrer o camiño espiritual cara a Deus vivindo o amor recíproco e por medio da administración dos sacramentos (bautismo, eucaristía, confirmación, penitencia, matrimonio, orde sacerdotal e unción dos enfermos ou extrema unción), a través dos cales Deus outorga a graza ao crente.

A autoridade para ensinar o maxisterio da Igrexa basea os seus ensinos tanto nas Escrituras como na tradición apostólica. A Igrexa suma moitas ordes monásticas de frades e monxas que fan votos de obediencia, pobreza e castidade e actualmente varios movementos laicos compostos por cristiáns comprometidos, algúns de cuxos membros tamén fan ditos votos. Todos eles dedican as súas vidas enteiramente a Deus. Outras prácticas relixiosas inclúen o xaxún, a meditación, a oración, a penitencia e a peregrinación.

 Outros termos para designala 
Os seguintes termos xorden especialmente a consecuencia do Concilio Vaticano II (da década do anos 1960). Fan referencia a distintas formas de entender a natureza e obxectivos da Igrexa católica:
 Sacramento de Cristo.
 Pobo de Deus.
 Corpo de Cristo.
 Esposa de Cristo.

 Organización e demografía 
miniatura|dereita|200px|Basílica de San Xoán de Latrán.
O clero está organizado de forma xerárquica, pero ten en conta a comuñón dos fieis. Cada membro do clero depende dunha autoridade superior, pero a autoridade superior debe exercer o seu goberno tendo en conta a comunidade, a través de consultas, reunións, intercambio de ideas.

Territorialmente, a Igrexa católica organízase en dioceses, cada unha a cargo dun bispo. Estas, á súa vez, reúnense en provincias, que conforman unha arquidiocese. Outras xerarquías son as prelaturas e os vicariatos.

O goberno da igrexa reside nos sacerdotes:

 Os bispos encárganse de cada diocese. Son axudados polos presbíteros e os diáconos. Ningún bispo, aínda que sexa nomeado cardeal, ten autoridade sobre outro senón directamente do papa.
 Os cardeais: axudan o papa no pastoreo da Igrexa universal e na administración do Vaticano e a Curia romana. Cando o papa morre, elixen o sucesor. Colectivamente forman o colexio cardinalicio. Os cardeais son elixidos persoalmente polo papa.
 O papa é electo polo colexio de cardeais, reunido en conclave. Outórgaselle a infalibilidade só a partir do Concilio Vaticano I, en 1871, privilexio que aínda causa polémica. O desenvolve o seu ministerio coadxuvado por dous grupos de colaboradores: os cardeais e o concilio ecuménico.
 O concilio ecuménico, asemblea de tódolos bispos do mundo presidida polo papa, é convocado cando hai que tomar as decisións máis importantes, en materia de fe (dogmas) e de moral.

Para cada país, hai unha conferencia episcopal, cuxos cargos son electivos entre os bispos da mesma nación. Tamén se organiza por provincias eclesiásticas; en cada provincia, ao bispo da sé máis importante chámaselle arcebispo ou metropolita, e a súa diocese chámase arquidiocese.

As ordes relixiosas non pertencen á organización xerárquica da Igrexa. Elas poden ser de dous tipos:
 Ordes relixiosas de dereito diocesano: dependen do bispo da diocese na que foron recoñecidas.
 Ordes relixiosas de dereito pontificio: dependen directamente do papa, aínda que deben traballar en comuñón cos bispos das dioceses.

 Igrexas particulares autónomas 

A Igrexa católica estrutúrase en 23 igrexas particulares autónomas, que comparten unha mesma doutrina, mais que teñen diferentes tradicións litúrxicas e canónicas. A maior delas é a Igrexa católica latina, e as 22 restantes reciben a denominación común de igrexas católicas orientais, algunhas delas chamadas uniatas por non estar ao longo da súa historia en continua comuñón coa Santa Sé.

 Historia da Igrexa 
Para a historia anterior á Idade Media, ver cristianismo xa que son inseparables

 Orixe 
A fe católica e a fe cristiá en xeral están baseadas na vida, palabra e obra de Xesús de Nazaret, tal e como vén contada nos evanxeos; así como noutros textos do Novo Testamento, como as epístolas paulinas, as epístolas católicas e o libro da Apocalipse.

Algo que diferenza a fe católica doutras doutrinas cristiás é o recoñecemento da santidade, entendida como capacidade das persoas que viviron de acordo coa lei divina para interceder entre Deus e os homes para a realización de milagres. Polo tanto, a fe católica integra os evanxeos co exemplo das persoas recoñecidas oficialmente como santos e santas. (Véxase o santoral católico.)

Segundo a doutrina católica, Xesús fundou unha comunidade cristiá xerárquica e con autoridade, dirixida polos apóstolos (o primeiro dos cales era san Pedro). Posteriormente (segundo os Feitos dos apóstolos), os apóstolos e dos primeiros seguidores de Xesús estruturaron unha igrexa organizada, ao repartir responsabilidades entre bispos, presbíteros e diáconos, á medida que ían propagando o cristianismo.

Logo dun primeiro éxito en Galilea, moitos dos entusiastas seguidores de Xesús abandonárono. Foi entón cando comezou a prestar maior atención aos seus colaboradores máis próximos, especialmente ao grupo de doce apóstolos que o acompañaban dende un principio e a quen o chamara persoalmente. Xesús, principalmente a través de parábolas, anunciou a chegada do Reino de Deus e predicou unha doutrina que denominou a «boa noticia» (en grego evanxeos, e que, segundo el, non é só para os fillos de Israel, senón para calquera persoa, rexeitando deste xeito o concepto de «pobo elixido» que aparece no Torá xudeu e en case tódalas relixións.

Xesús refugou limitar a súa misión a un grupo selecto, e escandalizou a moitos pola súa boa disposición cara ao conxunto do pobo, incluíndo aqueles que ata o momento eran social e relixiosamente rexeitados: pecadores recoñecidos, mulleres, impuros (doentes), ladróns, samaritanos e pagáns. Sentábase á mesa con eles e entraba nas súas casas.

Elixiu os Doce Apóstolos, en representación das doce tribos de Israel, para que o seguisen e enviounos a predicar o seu Evanxeo. A Igrexa católica considera que, logo de morrer, Xesús resucitou e subiu ao Ceo.

Segundo a tradición católica, san Pedro foi elixido polo propio Xesús para a misión de confirmar na fe os seus compañeiros e, aparentemente, o conxunto daquela comunidade orixinal de crentes así o recoñeceu, o que fixo xurdir a Igrexa católica, xerarquizada sempre en torno ao papa como sucesor dese primeiro xefe.

Así a todo, este punto de vista difire moito do aceptado polo protestantismo, xa que non existen documentos fiables que demostren que san Pedro algunha vez sexa bispo en Roma (o primeiro bispo de Roma en chamarse papa foi nomeado ao redor de 300 anos despois de Cristo e polo tanto de Pedro). Aínda que os últimos estudos arqueolóxicos demostraron que san Pedro está enterrado debaixo do altar da Basílica de san Pedro no Vaticano (Roma) e hai antigos relatos dende o século II de que aí foi crucificado de cabeza polo emperador romano. Así mesmo, ao final da súa primeira Carta no Novo Testamento, san Pedro afirma saúda dende "Babilonia", nome con que os cristiáns chamaban a Roma. Ademais tamén existe unha carta de san Clemente (cuarto bispo de Roma do ano 89 ao 97) a unha comunidade cristiá (os Corintios) para resolver un problema cando aínda vivía o Apóstolo Xoán, demostrando a súa primacía nos asuntos de doutrina desa época.

O rexeitamento da autoridade papal por causas de independencia política e económica e o rexeitamento de Martiño Lutero ao feito de que se cobrase diñeiro polas indulxencias, provocará o xurdimento do protestantismo.

 Idade Media 
 Separación da Igrexa ortodoxa.
 Impulso ás cruzadas.
 Texto da Doazón de Constantino
 Inquisición.

 Contrarreforma 
Como resposta a reforma protestante propugnada por Martiño Lutero e outros, a Igrexa católica realiza unha serie de reformas no seu interior.

 Contemporaneidade 
 Concilio Vaticano II.
 Papado de Xoán Paulo II.
 Orientado especialmente ao ecumenismo e ao entendemento de tódalas relixións.

 Críticas 

 Sostemento económico da Igrexa 
En países como España e a Arxentina a Igrexa católica é criticada por percibir unha determinada cantidade monetaria directamente do Estado, tal como está contemplado nos Acordos entre o Estado Español e a Santa Sé de 1979 e no artigo 5 das Constitucións Arxentina, por exemplo.

O efecto é que cidadáns non católicos ven aplicada unha porcentaxe, por pequena que for, dos seus impostos ao sostemento dunha institución relixiosa cuxa doutrina é contraria ás súas propias crenzas ou que, sinxelamente, non consideran necesaria nin útil nas súas vidas. En España isto cambiou ó ser preguntado á hora de pagar o IRPF.

A contribución do Estado ao sostemento económico da Igrexa católica ten explicacións diversas segundo a historia e cultura de cada país, e en cada caso ten un alcance diferente.

En España a contribución ten lugar conforme un sistema máis libre e dependente da vontade de cada cidadán, quen ten a posibilidade de destinar un 0'54% dos seus impostos ao sostemento económico da Igrexa católica, marcando a cuadrícula destinada para o efecto na Declaración do Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas. No entanto, a Igrexa católica ten garantido un nivel mínimo de ingresos, que o Estado debe completar no caso de que non se alcance pola vía anteriormente explicada.

Na Arxentina un bispo recibe un salario asignado e pago directamente polo Estado Arxentino, equivalente ao dun Deputado nacional (aproximadamente 1500 euros).

 Rexistro do número de católicos 

A Igrexa católica é criticada tamén por contabilizar o número dos seus fieis en cada país en función da cantidade de nados bautizados e non pola cantidade de adultos que asisten aos seus actos, reciben os seus sacramentos ou viven de acordo cos seus ensinos.

O problema nace do feito de que o bautismo deixou de ser unicamente un Sacramento para converterse ademais nun acto social costumista, case folclórico, e ineludible. O mesmo sucede co matrimonio pola Igrexa, en contraposición ao matrimonio civil, aínda que constitúe un acto de xustiza afirmar que quen o fan seguen facéndoo con total liberdade e contraen matrimonio católico ou bautizan os seus fillos porque así é o seu desexo.

Na Arxentina, por exemplo, considérase que máis do 80 por cento da poboación do país é católica, o cal pode proporcionar un argumento para asignar fondos procedentes do erario público destinados ao sostemento económico da Igrexa católica. Se fosen contabilizadas unicamente as persoas asisten aos actos de culto da Igrexa ou que viven de acordo cos seus ensinos, a porcentaxe podería mostrar unha cifra moi inferior. Por outra banda, existe un segmento extenso de poboación que se autodenomina católico pero non asisten aos actos de culto ou disenten da Igrexa en ensinos sobre materias como sexualidade, planificación familiar ou outras.

 Como renunciar legalmente aos lazos coa Igrexa católica 
Se unha persoa bautizada desexa deixar de pertencer á Igrexa católica, debe dirixirse persoalmente a unha igrexa diocesana e requirir unha «carta de apóstata», onde declara oficialmente que renuncia aos seus lazos coa Igrexa católica.

 Distribución no mundo 
O total de números de católicos no mundo é máis de mil millóns, concentrándose nos continentes de Europa e América e en países en vías de desenvolvemento.Annuarium Statisticum Ecclesiae ; L'Osservatore Romano, 2000.

En Europa, son maioritarios os Católicos en Andorra, Austria, Bélxica, Croacia, Francia, Hungría, Irlanda, Italia, Lituania, Malta, Mónaco, Polonia, Portugal, San Marino, Eslovaquia, Eslovenia e España. En Alemaña, Chequia, Países Baixos, Suíza, e Irlanda do Norte, están divididos en números similares entre católicos e protestantes.

Nos países de fala inglesa e en xeral na Mancomunidade Británica de Nacións o catolicismo non prosperou a consecuencia do non recoñecemento histórico de Henrique VIII á autoridade espiritual do Vaticano.

A maior parte da poboación de América Latina considérase católica en maior ou menor grao, (exceptuando Cuba onde o catolicismo se estende a pouco menos da metade da poboación).

En Asia, os países católicos están rodeados de países musulmáns como Filipinas (influído por ser unha ex-colonia española) e Timor Oriental (ex-colonia portuguesa) noutros como Líbano só o son a metade da poboación e en Palestina e Siria, hai pequenas minorías salientables, e algo menos aínda en Corea, India, e Vietnam.

En África son maioritarios os Católicos en Ruanda. O total de seguidores é de máis de 100 millóns.

 Situación en Galicia 

En Galicia, a Igrexa católica estrutúrase en 5 dioceses, a arquidiocese de Santiago de Compostela e as súas sés sufragáneas de Lugo, Ourense, Mondoñedo-Ferrol e Tui-Vigo; e parte da diocese de Astorga, sufragánea da arquidiocese de Oviedo.

En canto á demografía, segundo o Barómetro Autonómico publicado polo CIS (Centro de Investigaciones Sociológicas) entre outubro e decembro do 2012, o 80% dos galegos se declaran católicos, sendo a relixión maioritaria fronte ao 0,8% que declara profesar outra relixión.

Os datos de asistencia a oficios relixiosos –sen contar as cerimonias de tipo social como vodas, funerais, bautizos etc. e computando as respostas de todas as persoas que se definen como crentes (tanto no catolicismo como noutras relixións)– son os seguintes: o 47,7% case nunca asisten a oficios relixiosos, o 21,1% asiste varias veces ao ano a oficios relixiosos, o 11,6% asiste algunha vez ao mes, o 16% asiste case todos os domingos e festivos e un 2,5% afirma que vai varias veces por semana.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Cristianismo
 Eclesioloxía
 Igrexa ortodoxa e Gran Cisma
 Igrexa particular
 Bibliografía 

 Asci, Donald P. (2002) The Conjugal Act as Personal Act. A Study of the Catholic Concept of the Conjugal Act in the Light of Christian anthropology, San Francisco: Ignatius Press. 


 Barry, Rev. Msgr. John F (2001). One Faith, One Lord: A Study of Basic Catholic Belief. Gerard F. Baumbach, Ed.D. .
 Bauer, Susan Wise (2010). The History of Medieval World: From the Conversion of Constantine to the First Crusade. Norton. .
 Baumgartner, Frederic J. (2003). Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections. Palgrave Macmillan. .
 Bethell, Leslie (1984). The Cambridge History of Latin America. Cambridge University Press. .

 Bunson, Matthew (2008). Our Sunday Visitor's Catholic Almanac. Our Sunday Visitor Publishing. .
 Bruni, Frank; Burkett, Elinor (2002). A Gospel of Shame: Children, Sexual Abuse and the Catholic Church. Harper Perennial. p. 336. .
 Chadwick, Owen (1995). A History of Christianity. Barnes & Noble. .
 Clarke, Graeme (2005), "Third-Century Christianity", in Bowman, Alan K., Peter Garnsey and Averil Cameron. The Cambridge Ancient History 2nd ed., volume 12: The Crisis of Empire, A.D. 193–337, Cambridge University Press, pp. 589–671, .
 Collinge, William J. Historical dictionary of Catholicism (1997) online free
 Collins, Michael; Price, Mathew A. (1999). The Story of Christianity. Dorling Kindersley. .
 Coriden, James A; Green, Thomas J; Heintschel, Donald E. (1985). The Code of Canon Law: A Text and Commentary, Study Edition. Paulist Press. .
 Davidson, Ivor (2005). The Birth of the Church. Monarch. .

 Derrick, Christopher (1967). Trimming the Ark: Catholic Attitudes and the Cult of Change. New York: P.J. Kennedy & Sons. .
 Duffy, Eamon (1997). Saints and Sinners, a History of the Popes. Yale University Press. .

 Dussel, Enrique (1981). A History of the Church in Latin America. Wm. B. Eerdmans. .
 Fahlbusch, Erwin (2007). The Encyclopedia of Christianity. Wm. B. Eerdmans. .
 Froehle, Bryan; Mary Gautier (2003). Global Catholicism, Portrait of a World Church. Orbis books; Center for Applied Research in the Apostolate, Georgetown University. .
 Gale Group. (2002) New Catholic Encyclopedia, 15 vol, with annual supplements; highly detailed coverage
 Hastings, Adrian (2004). The Church in Africa 1450–1950. Oxford University Press. .
 Herring, George (2006). An Introduction to the History of Christianity. Continuum International. .
 Koschorke, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America, 1450–1990. Wm B Eerdmans Publishing Co. .
 Kreeft, Peter (2001). Catholic Christianity. Ignatius Press. .
 Latourette, by Kenneth Scott. Christianity in a Revolutionary Age: A History of Christianity in the 19th and 20th centuries (5 vol. 1969); detailed coverage of Catholicism in every major country
 Ulrich L. Lehner, (2016) The Catholic Enlightenment. The Forgotten History of a Global Movement 
 Leith, John (1963). Creeds of the Churches. Aldine Publishing Co. .
 MacCulloch, Diarmaid (2010). Christianity: The First Three Thousand Years. Viking. . originally published 2009 by Allen Lane, as A History of Christianity
 MacCulloch, Diarmaid (2003). The Reformation. Viking. .
 MacMullen, Ramsay (1984), Christianising the Roman Empire: (A.D. 100–400). New Haven, CT: Yale University Press, 
 Marthaler, Berard (1994). Introducing the Catechism of the Catholic Church, Traditional Themes and Contemporary Issues. Paulist Press. .
 McBrien, Richard and Harold Attridge, eds. (1995) The HarperCollins Encyclopedia of Catholicism. HarperCollins. .
 McManners, John, ed. The Oxford Illustrated History of Christianity. (Oxford University Press 1990). .
 Norman, Edward (2007). The Roman Catholic Church, An Illustrated History. University of California Press. .
 O'Collins, Gerald; Farrugia, Maria (2003). Catholicism: The Story of Catholic Christianity Oxford University Press. .
 Perreau-Saussine, Emile (2012). Catholicism and Democracy: An Essay in the History of Political Thought. .
 Phayer, Michael (2000). The Catholic Church and the Holocaust, 1930–1965. Indiana University Press. .
 Pollard, John Francis (2005). Money and the Rise of the Modern Papacy, 1850–1950. Cambridge University Press. .
 Rhodes, Anthony (1973). The Vatican in the Age of the Dictators (1922–1945). Holt, Rinehart and Winston. .
 Riley-Smith, Jonathan (1997). The First Crusaders. Cambridge University Press. .
 Schreck, Alan (1999). The Essential Catholic Catechism.Servant Publications. .
 Schwaller, John Frederick. (2011) The history of the Catholic Church in Latin America: from conquest to revolution and beyond (NYU Press)
 Smith, Janet, ed. (1993) Why "Humanae Vitae" Was Right, San Francisco: Ignatius Press.
 Smith, Janet (1991) "Humanae Vitae", a Generation Later, Washington, DC: Catholic University of America Press,
 Stewart, Cynthia (2008) The Catholic Church: A Brief Popular History 337 pp.
 Tausch, Arno, Global Catholicism in the Age of Mass Migration and the Rise of Populism: Comparative Analyses, Based on Recent World Values Survey and European Social Survey Data (24 de novembro de 2016). Available at https://mpra.ub.uni-muenchen.de/75243/1/MPRA_paper_75243.pdf IDEAS/RePEc, University of Connecticut
 Tausch, Arno, The Effects of 'Nostra Aetate:' Comparative Analyses of Catholic Antisemitism More Than Five Decades after the Second Vatican Council (8 de xaneiro de 2018). Available at  or 
 Tausch, Arno, Are Practicing Catholics More Tolerant of Other Religions than the Rest of the World? Comparative Analyses Based on World Values Survey Data (21 de novembro de 2017). Available at  or 
 Vatican, Central Statistics Office (2007). Annuario Pontificio (Pontifical Yearbook). Libreria Editrice Vaticana. .
 Vidmar, John (2005). The Catholic Church Through the Ages. Paulist Press. .
 Wilken, Robert (2004). "Christianity". in Hitchcock, Susan Tyler; Esposito, John. Geography of Religion. National Geographic Society. .

 Ligazóns externas 
 Portal da Igrexa católica en Galicia

Categoría:Catolicismo
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Relixión)