Os adverbios galegos

Un adverbio é unha palabra ou elemento gramatical invariábel que serve para expresar un matiz ou para complementar un verbo, un adxectivo ou outro adverbio:

 Gústame moito
 Era moi grande
 Arribaron onte

 Os adverbios de tempo 

Os adverbios de tempo sitúan no espazo un feito ou unha acción. Podemos dividilos segundo o que indiquen: anterioridade, simultaneidade, posterioridade ou totalidade.

 Adverbios que indican anterioridade 
 antes de onte/antonte: Xa mercamos froita antonte/antes de onte
 trasantonte: Trasantonte foi a última vez que vin a Tareixa	
 onte: Onte foi o meu aniversario
 antes: ¡Apura home! Temos que chegar antes da noite
 cedo: Hoxe chegaches cedo, ¿Que pasou?
 outrora/noutrora: Ese castelo, noutrora importante refuxio dos labregos, é actualmente unha casa familiar.

 Adverbios que indican simultaneidade 

 hoxe: Hoxe teño cita no doutor	
 aínda/inda: Quero mercar un coche, pero inda/aínda non teño cartos abondos
 agora/xa: Se queremos chegar a tempo temos que saír agora/xa
 daquela: Daquela non existía a televisión
 entón: Entón non había tantas árbores
 mentres/namentres/entrementres: Ti ponte a cociñar mentres/namentres/entrementres nós buscamos aos nenos
 arestora: Arestora as mozas deben haber chegado
 asemade/ao mesmo tempo: Estades a facer a mesma pregunta asemade/ao mesmo tempo

 Adverbios que indican posterioridade 

 mañá: Lembra que mañá é a festa de Maruxa
 pasadomañá: Pasadomañá van cumprirse tres anos dende que se foi
 despois/logo: Ímos visitar a María despois/logo da misa
 pronto/axiña: ¡Corre que axiña/pronto vai chover!
 tarde: Se non colles un taxi vas chegar tarde
 enseguida/deseguida/decontado: Espera que María vai vir en seguida/de seguida/de contado

 Adverbios que indican totalidade 

 sempre: Sempre estás a molestar á túa irmá
 nunca: Nunca cumpres o que me prometes
 xamais: Xamais vou volver á escola
 endexamais: Endexamais vou volver á escola
 a miúdo/decote/decotío/acotío: Rosa ven pola aldea a miúdo/decote/de cotío/a cotío
 ás veces, de cando en vez: Iago ten bo humor aínda que ás veces enfádase

 Os adverbios de dúbida 

A dúbida preséntase con formas adverbiais mínimas como quizais/quizá/quizabes, e as locucións e expresións de dúbida seica, acaso, disque o mesmo, igual, polo visto, paréceme que, coñécese que, vese que, pode ser que. Tamén son frecuentes as locucións poida que(+subxuntivo), ao mellor, talvez, se cadra etc.

Na seguinte táboa amosamos os adverbios de dúbida, cales son as formas verbais que rexen e algúns exemplos con eles.

 adverbios  forma verbal que rexen  exemplosdisque  presente indicativo/pretérito perfecto  Disque vai vir hoxeseica/polo visto  ir + infinitivo/pretérito perfecto  Seica vai marchar no trenPolo visto vai saír na televisiónparece que  pretérito perfecto  Parece que tamén choveu aquíquizais/quizá/quizabes  presente de subxuntivo  Quizais aínda non o sabíatalvez, acaso  imperfecto de subxuntivo/presente de subxuntivo  Tal vez colla o aviónAcaso saiba algose cadraao mellor/igual/o mesmo  presente de indicativo  Se cadra vou en SantiagoAo mellor non saio esta noitepoida que/posiblemente/probablemente  presente de subxuntivo  Poida que chova esta noite

 Os adverbios de lugar 

Os adverbios de lugar indican a situación no espazo. Son adverbios mínimos, que constan dunha soa palabra, ou adverbios extensos ou locucións adverbiais, se están formados por adverbio + preposición ou preposición + adverbio.

 Adverbios de lugar absolutos 

Os adverbios de lugar absolutos sitúan no espazo referíndose ao lugar ocupado polo falante e están relacionados co demostrativo: aquí = neste lugar, "o que é máis próximo".

 Proximidade (eu)  Proximidade (ti)  Distancia este (lugar)  ese (lugar)  aquel (lugar) aquí  aí  alí acó  -  aló acá  -  alá    acolá

Vexamos algúns exemplos:

 A vaca está alí
 Maruxa vive por acolá
 Aquí non hai ningunha persoa
 Aí era a miña escola

 Adverbios de lugar relativos 

Os adverbios de lugar relativos sitúan no espazo con relación á posición dun obxecto dado.

 A posición interior ou exterior exprésase coa serie dentro/fóra: Estaba fóra
 O grao de proximidade ou de afastamento, con cerca, preto/lonxe: Ela vive lonxe
 A posición circundante: Derredor ou arredor, que indican que o obxecto rodea ao de referencia: ¡Ese neno anda todo o día arredor súa!
 Indican situación (superior/inferior) no plano vertical: arriba, enriba, derriba/abaixo, embaixo, debaixo, non moi concreta: O gato está arriba da mesa e o can está abaixo	Arriba e abaixo pode ir acompañados do adverbio máis: A igrexa está máis arriba, e a lonxa máis abaixo.

	Tamén poden indicar dirección ascendente ou descendente: A barca vai río arriba, Xosé corría monte abaixo

	Enriba, embaixo indican unha situación superior ou inferior dende o punto de vista do falante: Eu agacheime enriba e a miña irmá embaixo
 A posición anterior/posterior exprésana os adverbios: adiante,
	diante/atrás, detrás.

	Adiante indica "en dirección á fronte": Aparcou máis adiante; atrás
	indica "en dirección oposta á fronte": Non quixo volver atrás

	Moitos destes adverbios estpan vinculados coas preposicións e, seguidos da preposición de,
	forman locucións prepositivas que introducen referencia espacial: Dorme fóra da casa. Está enriba da mesa. Vive preto do mar.

 Indefinidos 

Hai tres adverbios indefinidos:

 algures significa "algún sitio": Ese papel debe estar por algures
 ningures significa "ningún sitio": Non vexo a túa camisa por ningures
 xalundes significa "calquera outro sitio": Non está aquí, busca xalundes

 Interrogativos 

 Os adverbios interrogativos son onde e u, en correspondencia co relativo ou cos interrogativos: A cidade onde vive, o país onde morreu.
 U só se utiliza na interrogativa directa, sen verbo e seguido da segunda forma do artigo ou do pronome: ¿U-las vacas?, ¿U-lo cabalo?

 Presentativos 

Velaquí, velaí utilízanse para presentar ou responder ao adverbio u: Velaí o vai, non o ves?'Velaquí están os nosos animais.

Ademais destes adverbios de lugar, dispomos de locucións adverbiais que expresan as mesmasnocións ou outras máis precisas:

 Por riba/por cima, por baixo: Bota un pano por riba da mesa De dentro, de fóra: Deixoulle unha man de fóra para que tocara o pandeiro, a chaqueta tiña un forro por de dentro	
 A carón, ao carón, a rente, a rentes, ao rente, ao rentes, ao pé: Está soterrado a carón da igrexa. Cortou o céspede a rentes do chan. Vive na vila ao pé do monte. Ao redor:'Os coches van ao redor do mercado
 De fronte: Tíñao de fronte a ela e non o vía
 Fronte por fronte: A catedral e o Concello están fronte por fronte
 A desmán: A praia quedaba a desmán
 A contramán: Irei mañá ao mercado porque agora está a contramán
 Á beira, ao lado: Está na casa á beira do mar, Ela pasou ao teu lado e non te decataches
 Ao par, de par: Esa kmoza sempre vai de paseo de par do pai

 Os adverbios de modo 

Os adverbios de modo son os seguintes:

 como: Está tola como unha cabra
 así: O caldo non se fai así
 ben: Os mobles están ben feitos
 mal: Comín moito e fíxome mal
 mellor: Esta é a mellor película
 peor: Peor non poderíamos estar
 asemade (=ao mesmo tempo): Rir e chorar asemade	
 gratis: Na festa había polbo gratis
 paseniño/engorde (=con lentitude): A campá da Berenguela soaba moi engordiño	

 As locucións adverbiais 

As locucións ás présas, ás carreiras, a escape indican rapidez; e amodo e devagar indican, dun feito, que se fai lentamente e con tino, con coidado.

 Xa vai velliño e anda moi amodo
 Saíu a escape do choio, coma unha chispa
 Colle os ovos amodo, que vas escachalos
 Andas ás présas e atrapállaste todo
 ¿Para que te ergues tan tarde se logo tes que andar ás carreiras?
 Se fas as cousas devagariño, sairanche mellor

As locucións ás toas, ás cegas, ao tuntún, a rumbo, ao chou significan "de calquera maneira, sen pensalo, tal como saia, sen orde".

De (a) feito significa "de principio a fin, dende o primeiro ao derradeiro, sen saltear, na orde en que vai" .
A eito significa "en grande cantidade e de calquera maneira, sen escoller".
A treu, a esgallo significa "sen reparar nas dificultades".
A modo, ao xeito significa "con coidado", "con moderación", "con precaución", "lentamente".Ao xeito significa tamén "como é debido".
De súpeto, de socato, de sotaque, de repente, de golpe indican brusquidade.
Ao cabo, á fin, á mantenta, a propósito, de propósito indican "con intención".
De balde, en balde indican "gratis", "sen proveito".

 Véxase tamén 

 Ligazóns externas 
 s:Normativa do galego: Adverbios e locucións adverbiais

Categoría:Gramática da lingua galega