Linguas do mundo

Un idioma (do latín idiōma, e do grego ἰδίωμα, 'peculiaridade, idiosincrasia, propiedade') é un sistema de comunicación verbal ou xestual propio dunha comunidade humana. Na práctica, os idiomas son un conxunto de sistemas moi similares entre si, chamados dialectos ou máis propiamente variedades lingüísticas, mutuamente intelixibles. A determinación de se dúas desas variedades son parte ou non do mesmo idioma é máis unha cuestión socio-política que lingüística.

 Orixes das linguas do mundo 
Con respecto á orixe das linguas do mundo, algúns estudos defenderon a monoxénese e outros a polixénese, é dicir, uns sosteñen que todas as linguas proveñen dunha única lingua orixinal, mentres que outros argumentan que a linguaxe orixinouse en varios lugares de maneira independente.The Origin and Diversification of Language. Morris Swadesh p.1 
En lingüística, a diversidade trata de explicarse mediante os procesos de cambio lingüístico.

 Familia indo-europea 

 Linguas xermánicas 
 occidentais: inglés, frisón, alemán, yiddish, neerlandés, afrikaans, luxemburgués.
 nórdicas: escandinavo dinamarqués, sueco, noruegués, feroés, islandés.
 orientais: gótico.

 Linguas célticas 
 antigas: galo, lepóntico, gálata, celtibérico.
 modernas: bretón, galés, irlandés, gaélico escocés, manxés, córnico.

 Linguas itálicas 
 latín, osco, umbro,...
 do latín proceden as linguas románicas: galego, portugués, español/castelán, catalán, occitano, francés, rético, friulano, italiano, sardo, dálmata, romanés.

 Linguas baltoeslavas 

 Linguas eslavas: 
 orientais: ruso, belaruso, ucraíno
 occidentais: polaco, checo, eslovaco, caxubo, sorbio
 meridionais: croata, búlgaro, macedonio, esloveno, serbio, bosníaco, montenegrino

 Linguas bálticas: 
 lituano, letón, prusiano.

 Linguas indoiranias 

 Linguas iranias 
 antigas: persa antigo, avéstico, pélevi.
 modernas: kurdo, persa, baluchi, taxico;

 Linguas indias 
 antigas: sánscrito, védico
 hindi, urdú, bengalí, assamés, oriá, marathi, guxarati, sindi, panxabí, caxemir/dardo, nepalés, singalés;

 Lingua grega 
 Lingua micénica, grego clásico, grego moderno,

 Lingua albanesa 
 albanés

 Linguas paleo-balcánicas 
 macedonio antigo, dacio, tracio, ilírico, mesapio, peonio, frixio.

 Lingua armenia 
 armenio

 Lingua tocaria 
 tocario e tocario B

 Linguas anatolias 

 Do II milenio antes da nosa era: hitita, luvita, palaíta.
 Do I milenio antes da nosa era: luvita, milio, pisidio, cario, lidio, sidético, licio

 Familias fino-úgrica, altaica e linguas caucásicas 

 Fino-úgrica 
 finés, estoniano, húngaro, saami

 Altaica 
 linguas turcas: turco, azerí, uzbeko, turcomán, kazá.
 mongol, manchú, tungusco.

 Caucásica 
 norte-caucásicas: abaza, abkhazo, ávaro, checheno, kabardino
 sul-caucásicas: xeorxiano, mingreliano

 Familia camito-semítica ou afro-asiática 

 Linguas semíticas 
 hebreo, árabe, amhárico, tigriña, etíopes; acadio/asirio/babilonio, arameo, siríaco, fenicio, cartaxinés

 Linguas exipcias 
 Exipcio, copto

 Linguas bérberes 
 kabile, chleuh, zenaga, linguas tuaregs

 Linguas cuxíticas 
 somalí, afar, gala, bedja

 Linguas chadianas 
 hausa

 Familia nilótica 

 Nilótico central 
 dinka, nuer, chiluque, acholi, masai, nandi.

 Linguas norte-sudanesas 

 Sudanés central 
 baguirmi, moru.

 Sahariano central 
 kamuri.

 Familia níxero-congolesa 

 atlántico-occidental 
 abua, timmeo, bulon, ulof, fulbé

 mandinga 
 kpelle, loma, mendé, malinké, bambara

 kwa 
 abé, abidji, aburé, akan, kposo, baulé, ewe, fon, ioruba, igbo, nupe, basa, kru

 gur 
 mosi

 zandé e sango 

 linguas centrais 
 efik, tiv

 linguas bantús 
 abo/bankon, abón/abong, abanyom, suahili, congo, luba, ngala, chona, ngamya, ganda, kykuyu, kamba, bemba, zulú, xhosa, suazi, tswana

 khoisa 
 sandawe, hatsa, bosquimán, hotentote

 Linguas da Asia oriental e da Polinesia 

 Familia sino-tibetana 
 tibetano-birmanés: tibetano, birmana, garo, bodo, naga, kachi, achang.
 chinés: chinés mandarín, min, hakka, cantonés.

 Familias do xaponés e coreana 
 xaponés, ryukyu; coreano

 Familia kra-dai 
 tailandés, laosiano, chan

 Familia malaio-polinesia 
 occidentais ou indonesias: abung, achinés, adabe, malaio, indonesio, xavanés, sundanés, madurai, batak, balinés, dayak, macasar, tagal, vigaya, iloko, chamorro, malgaxe
 orientais: micronesio, polinesio (hawaiano, tahitiano, samoano, maorí), melanesio (fixiano)

 Familia dravídica 
 abujmaria, telugu, támil, kannará, malaiala, brahoui, gondi, khurukh, kuí; linguas munda (santali, khasi, nicobarés, palaungue, wa

 Familia austroasiática 
 mon, khmer, vietnamita

 Linguas de Nova Guinea 

 Familia Sepik Ramu 
 ramu: abu

 Familia Trans-Nova Guinea 
 abui, abun, adang

 Linguas americanas 

 Familia algonquina 
 atlánticas: abnaki, massachusetts/algonquino, powhatan, delaware, mohagan, penobscot, pasamaquoddy, micmac
 algonquino-central: fox, cree, monomini, ojibwa
 occidentais: potawatomi, ilinois, chawni, pés negros, arapaho, cheyenne

 Familia natchez-muskogee 
 creek, alabama, chikasaw, lingua choctaw, natchez

 Familia iroquesa 
 cherokee, tuscarora, huron, erie, oneida, seneca, onondaga, cayuga, conestoga

 Familia síux 
 biloxsi, ofo, tutelo, katawba, datoka, mandan, winnebago, chiwere (iowa, missouri), dheguiba (omaha, ponca, osage, kansa, quapaw, arkansa), hidatsa, crow

 Familias caddo 
 caddo, wichita, pawnee, tunica, ychi, hoka

 Familia esquimó-aleutiana 
 aleutiano, inuit, iupik

 Familia mosan 
 salish: bella coola, chehalis, kalispel
 wakash: nukta, kwakʼwala, bella bella
 chimakuan: chimakum, quileuta

 Familia maia 
 mam, ʼeqchiʼ, quiché, kaqchikel, poqomam, poqomchiʼ, ixil, tzeltal, tzotzil, tojolabʼal, ch’ol, chontal, ch’orti’, iucateca, huasteca

 Familia uto-azteca 
 náhuatl, shoshone, painté, tübatulabal, hopi, papago, pima, tarahumara, cora, huichol, comanche.

 Familia na-dené 
 sarsi, chipewyan, haída, tlingit, apache (navagho), hupa, chasta, costa, matole

 Familia arauaca 
 achagua, guahibo, culina, calipur, kampa

 Familia aimará 
 aimará, jaqaru

 Familia caribe 
 pemón, akawaio, hixkaryána, caribe

 Familia tupi-guaraní 
 aché

 Familias chapacura-wanham, chibcha, chocó, quichua 

 Outras familias norte- e centro-americanas 
 wintun, maidu, miwok, costanoan, chinook, karok, chimariko, yana, tonkaya, tlapanec
 mixe, zoque, popoloca, totonaque, tepehua, huava, poteca, chatino, mixteca, cuicateca, trique, amusgo, mazateca, chocho, ixcateca, popoloca, otomi, mazahua, pama, tarasca

 Notas 

 Véxase tamén 
 Outros artigos 
 Linguas en perigo de extinción.

Categoría:Linguas
Categoría:Listas de arte e cultura