Persia

Persia ou Imperio persa (en , transliterado Šâhanšâhiye Irân, literalmente: Irán imperial, en grego clásico Περσίς, romanizado Persís) é o nome dado ao territorio ocupado polo Imperio Persa que se desenvolveu no Medio Oriente (na rexión dos Montes Zagros), entre os séculos VII e IV a.C.. Tamén é o nome dado á rexión actual do Irán; a cultura e o pobo iraniano tamén son descritos co adxectivo persa.

 Nome 
O nome, usado no Occidente, foi unha herdanza do nome grego para o Irán, Persis, centro do imperio, aínda que o mesmo teña se estendido a lugares actuais como Turquía, noroeste da India e Exipto. No século III, baixo o Imperio sasánida, aparece a palabra Ērān (Irán) ou Ērānšahr ("País dos arios" ou "País dos iranianos"). No século VII, despois da caída dos sasánidas, o país é chamado de novo "Persia" polos estranxeiros. Esta denominación empregaríase até 1934, cando Mohammad Reza Pahlavi, por decreto asinado o 31 de decembro dese ano, substitúe o nome de "Persia" por Irán. 

De feito, o país sempre fora chamado "Irán" polo seu pobo, pero durante séculos, tiña sido referido polos europeos como "Persia" (de Pars ou Fars, provincia no sur do Irán), por influencia dos escritos dos historiadores gregos. Máis tarde, en 1959, ambos os nomes pasaron a ser admitidos oficialmente polo goberno iranianoIranian.ws , Iranian & Persian Art. aínda que a denominación "Irán" se tornou a máis usual en Occidente a partir de 1935.

Hoxe, o termo Persia acostuma ser reservado ao Imperio Persa, fundado por un  grupo étnico (os persas) a partir da cidade de Anshan, situada na actual província iraniana de Fars. O imperio foi gobernado por dinastías sucessivas (persas ou non), que controlaban o altiplano iraniano e os territorios adxacentes.

"Persa" pode, polo tanto, significar:

 algo pertinente a Irán ou ao Imperio Aqueménida;
 o natural ou habitante de Irán;
 algo pertinente ao grupo étnico persa;
 a lingua persa, sexa o persa antigo, o persa medio (pálavi) ou, tamén, o persa moderno (parsi ou farsi).

 Etimoloxía 
Polo menos desde , o termo Persis era usado polos gregos para referirse a Persia/Irán. Persis provén do persa Pars ou Parsa – o nome do clan principal de Ciro e que tamén deu o nome á rexión onde habitaban os persas. O latín emprestou o termo do grego, transformándoo en Persia, forma adoptada polas diversas linguas europeas. En lingua aramea, o nome Persia, significa división,  desdobramento, acto de repartir.

O pobo iraniano, para se referir ao propio país, usaba, desde o período sasánida, o termo "Iran", que significa “terra dos arianos”, derivado de Aryanam, forma encontrada en textos persas antigos. No período aqueménida, os persas usaban o termo Parsa. En 1935, o xa solicitou formalmente que a comunidade internacional pasase a empregar o nome nativo do país, Iran e en 1959 anunciou que tanto Persia como Irán eran formas correctas de referirse ao seu país.

 Etnia e lingua 
Persa é tamén unha etnia; os persas descenden dos arios, un pobo indoeuropeo que migrou para a rexión da Persia a partir da Asia Central, no inicio do primeiro milenio a.C. A súa lingua chámase persa, ou farsi. Nos vedas e nos textos zoroastrianos a palabra aryan designa nobreza ou xentileza, pero nunca referido a unha suposta raza ariana.

De acordo con fontes do goberno estadounidense, o 51% da poboación actual de Irán é da etnia persa. Outras estimativas chegan a colocar esa parcela en 70%. Existen minorías persas tamén en Afganistán, Tadjiikistán e Uzbekistán. Moitas outras etnias existen en Irán, incluíndo grupos arios non-persas, como os g; as etnias de ascendencia turca, como os acerbaixanos, kurdos, e turcománs; árabes e algunhas outras minorías. Vexa Demografía de Irán para máis detalles.

Para informacións sobre a moderna historia de Irán, vexa Historia de Irán.

O antigo país de Persia foi ocupado sucesivamente por unha serie de pobos e imperios:

 Gutis
 Imperio Elamita
 Media
 Imperio aqueménida
 Reino Parto
 Imperio Sasánida
 Califato Omeia
 Califato Abbásida
 Ilkhanato
 Imperio Safávida
 Irán

 Personaxes históricos 

 Aquemenes, fundador da dinastía aqueménida
 Ciro II, emperador
 Darío I, emperador que enfrontou os helénicos
 Xerxes I, emperador
 Zoroastro ou Zaratustra, sacerdote e sabio, fundou o Zoroastrismo, relixión da Persia antiga

 Cidades importantes 
miniatura|Ruínas de Persépole.
 Arbela
 Arya
 Bactra (O oeste, en lingua persa, como Bactriana)
 Behistun
 Borazjan
 Dariush Kabir
 Dakyanus
 Ecbatana
 Erxili
 Ghulaman
 Hamadán (antes Ecbatana)
 Hierápolis
 Hircania
 Istakhr
 Jinjan
 Marxiana
 Merv
 Pasárgada
 Persépole
 Sardis
 Samarcanda
 Samaria
 Samosata
 Sidón
 Susa
 Tureng Tepe
 Zohak

 Notas 

Categoría:Xeografía
Categoría:Persia
Categoría:Historia de Irán
Categoría:Estados da Idade Antiga

en:History of Iran
nn:Persia