Século X

Tempo que transcorre dende o ano 901 ó ano 1000 da era cristiá.

 Acontecementos destacados 

 Galiza 

 Compostela terceira meta de peregrinación da cristiandade. 
 905 - 910: peregrinación a Santiago de Compostela de Afonso III.
 950: visita ao Apóstolo do bispo Gotestalco de Le Puy.

 Europa 

 O emperador Simeón o Grande solidifica o Primeiro Imperio Búlgaro como un dos estados máis poderosos de Europa.
 899 - 970: incursións da cabalaría maxiar (húngara) en toda Europa Occidental (47 expedicións na Alemaña, Italia e Francia). 907: o exército húngaro destrúe as forzas bávaras baixo o mando do duque Liutpold e do rei Lois o Neno na batalla de Pozsony. Toda a forza alemá é aniquilada.
 907: os viquingos do Loira invaden a Bretaña. A corte bretoa foxe á Inglaterra de Eduardo o Vello. 
 910: fundación da Orde de Cluny.

 911: os viquingos aséntanse ao norte de Francia, concédeselle a Hrolf Ganger o condado de Ruán: fundación oficial de Normandía.
 917: os búlgaros destruíron o exército bizantino na batalla de Anquíalo, unha das batallas máis sanguentas da Idade Media. 925: o estado croata medieval convértese nun reino unificado baixo o rei Tomislau.
 927: recoñecemento oficial da primeira Igrexa nacional independente de Europa, o Patriarcado de Bulgaria.
 927: o reino de Inglaterra convértese nun estado unificado. 929: Abderramán III é proclamado califa, nace o Califato de Córdoba.
 c. 936: Gorm o Vello convértese no primeiro rei recoñecido de Dinamarca, e fúndase a monarquía danesa.

 936: Alan II, co apoio de Æthelstan, comeza a reconquista da Bretaña.

 939: a batalla de Simancas convértese nunha importante vitoria dos cristiáns contra os musulmáns na Península Ibérica.

 955: a batalla de Lechfeld supón unha vitoria decisiva de Odón I o Grande, rei dos xermanos, sobre a harka húngara Bulcsú e os xefes Lél (Lehel) e Súr.
 966: Miecislao I, primeiro duque de Polonia, bautizado coma cristián.
 968: ocorre a batalla de Silistra entre rusos e búlgaros.
 985 - 986: o nórdico Erik o Roxo comeza a colonización de Groenlandia. 987: comeza a dinastía dos Capetos en Francia.
 988: Vladimir I, príncipe da Rus' de Kíiv, bautizado coma cristián.

 África 

 O reino cristián de Nubia alcanza o seu cumio de prosperidade e poder militar.
 c. 909: xorde o califato fatimí en Kabylie, a tribo Kutama.
 c. 948: comeza o reino de Nri no que hoxe é o sueste de Nixeria.
 c. 980: a Universidade Al-Azhar establécese no Cairo pola dinastía fatimí.

 Asia 

 907: Zhu Quanzhong depón ao emperador Ai de Tang e establece unha nova dinastía posterior Liang.
 907: entra en erupción o volcán Sumbing, segundo a inscrición de Rukam.
 907: o rei Balitung crea a inscrición Mantyasih que contén a lista dos reis de Mataram, traslada a capital de Mamratipura a Poh Pitu e amplía o templo de Prambanan.
 910: Parantaka I da dinastía Chola expulsa aos Pandyan do sur da India cara a Lanka (agora Sri Lanka), que tamén finalmente conquista.
 914: a dinastía Warmadewa goberna Balí.
 919: o primeiro uso da pólvora na batalla ocorre na China coa batalla de Langshan Jiang, onde a frota naval de Wuyue ao mando de Qian Yuanguan vence á frota de Wu. Qian utilizara lanzachamas acendidos por mechas de pólvora para queimar a frota Wu.
 928: establécese a dinastía Ziyarid no norte de Irán.
 929: Mpu Sindok traslada a sede do poder do reino de Mataram desde a chaira de Kewu, en Xava Central, ata Tamwlang, en Xava Oriental e establece a dinastía Isyana. O cambio é probablemente como resultado da erupción do monte Merapi e/ou da invasión de Srivijaya.
 930: a dinastía persa Shia Buyid establece e controla a parte central e occidental de Irán, así como a maior parte de Iraq.
 936: a dinastía Goryeo unifica os tres reinos posteriores de Corea.
 937: Mpu Sindok traslada a capital de novo de Tamwlang a Watugaluh, ambos preto da beira do río Brantas no moderno Jombang, en Xava Oriental.
 960: Zhao Kuangyin establece a dinastía Song.
 960: os selxúcidas convértense ao islam.
 965: o reino Khazar é atacado e derrotado pola Rus de Kíiv.
 971: a dinastía Song rexistrou o antigo estado soberano de Ma-i na lista de estados que realizan comercio nos mares do sur e os esforzos do goberno para regular e taxar este comercio "luxoso".
 975: a dinastía dos Ghaznavids, como primeiro sultanato turco, foi establecida en Asia Central.
 979: a dinastía Song unifica a China.
 980: casamento dinástico entre a princesa xavanesa Mahendradatta de Isyanas e o rei balinés Udayana de Warmadewas.
 990: o rei Dharmawangsa do reino de Mataram lanza unha invasión naval en Palembang nun intento infrutuoso de conquistar Srivijaya. 
 990: Airlangga, fillo do rei Udayana e da raíña Mahendradatta naceu en Balí.
 996: Dharmawangsa encargou a tradución do Mahabharata ao xavanés antigo.
 999: a dinastía Samánida foi derrotada e conquistada polos ghaznavides.

 América 

 Colapso da civilización central Maia. Comeza o período Maia posclásico. Chichén Itzá convértese nunha capital rexional da península de Iucatán.
 Aumento dos Toltecas en México.
 Idade de ouro dos Anasazi.
 A cultura de Mississippi comeza no sueste de norteamérica.
 987: Ah Mekat Tutul Xiu unificou Uxmal, Mayapan e Chichen Itza fundando a Liga de Mayapan.

 Personaxes destacadas 

 Afonso III (866-910): rei de Galicia, Asturias e León.
 Abderramán III (891-961): primeiro califa do Califato de Córdoba.
 Adalberto de Praga (956-997): santo e bispo de Praga.
 Athelstan (895-939): primeiro rei da Inglaterra unificada.
 Al-Farabí (872-950): filósofo árabe.
 Alhazen (965-1040): matemático, físico e astrónomo árabe.
 Basilio II (958-1025): emperador bizantino, coñecido por ampliar de novo as fronteiras do imperio.
 Erik o Roxo (950-1003): explorador viquingo e pirata.
 Ferdowsi (935-1020): poeta persa.
 Harald I de Noruega (850-933): primeiro rei de Noruega.
 Hugo Capeto (940-996): rei de Francia, fundador da dinastía dos Capetos.
 Nicéforo II Focas (912-969): emperador bizantino.
 Olavo I de Noruega (963-969-1000): rei de Noruega.
 Odón I (912-973): primeiro emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
 Odón II (955-983): segundo emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
 Sancho III de Navarra (990/992-1032): rei de Navarra.
 Silvestre II (945-1003): papa de Roma, chamado "o papa do ano 1000".
 Simeón I (864/865-927): rei do Primeiro Imperio Búlgaro.
 Taizu de Song (927-976): fundador da dinastía Song.
 Udalrico de Augsburgo (890-973): santo, bispo de Augsburgo.
 Vladimir I de Kíiv (958-1015): príncipe de Kíiv e Nóvgorod.

 Invencións, creacións e descubrimentos 

 Comeza a construción do Templo Brihadisvara da India, durante o reinado de Rajaraja Chola I.
 A primeira esclusa foi inventada polo enxeñeiro chinés Qiao Weiyo, mellorando o sistema de peche de canles.
 As frechas de lume son inventadas polos chineses.
 A primeira aparición coñecida en México de fundición á cera perdida.
 Publícanse tres dos Catro Grandes Libros de Song, que eran enormes enciclopedias chinesas con millóns de caracteres chineses escritos cada unha.
 Lúpulo mencionado por primeira vez en relación coa elaboración de cervexa.
 Zhang Sixun da China utiliza por primeira vez mercurio líquido no canto de auga para alimentar o mecanismo de escape que xira unha esfera armilar, xa que o mercurio líquido non se conxela facilmente como a auga durante o inverno e non oxida as pezas metálicas.

10