Vilagarcía de Arousa

Vilagarcía de Arousa é un concello e vila da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés.

 Xeografía 
 Situación 
Vilagarcía de Arousa atópase na parte meridional da ría de Arousa formando unha ampla enseada. Limita ao norte con Catoira, ao leste con Caldas de Reis e ao sur con Vilanova de Arousa. O extremo norte do concello, a parroquia de Bamio, sitúase xa na confluencia do río Ulla co océano mentres que no sur destaca o Monte Lobeira cunhas boas vistas de toda a baía.

 Demografía 
Segundo o padrón municipal (IGE), a súa poboación no ano 2016 era de 37.283 persoas, das que 19.389 eran mulleres e 17.894 homes. É a novena cidade galega en poboación e a terceira da provincia tras Vigo e Pontevedra.

Fonte INE; 1857-2011

 Historia 
miniatura|300px|esquerda|Calco do panel nº1 dos Ballotes
A primeira pegada dos poboadores desta zona está representada polos restos arqueolóxicos atopados no Salgueiral (Bamio), datados no 2000 a.C., e polos petróglifos dos Ballotes, tamén en Bamio. Hai tamén restos da época castrexa: O Carril, Castro de Agudín, Monte Lobeira) e, especialmente, no castro de Alobre.

En 1812 consituíronse os concellos de Rubiáns, Sobrán, Vilagarcía e O Carril, que se reduciron a tres coa reforma de 1835: Vilagarcía, Vilaxoán e O Carril. Vilagarcía foi medrando de acordo co desenvolvemento do seu porto, especialmente a raíz da construción dos peiraos en 1866, e en detrimento dos concellos estremeiros, ata que o 1º de marzo de 1913 produciuse a fusión dos tres nun único concello, que naceu baixo o nome de Vilagarcía de Arousa e con Valeriano Deza como único alcalde.Suevia (Buenos Aires) nº 4, 12.04.1913, 13.

 Cultura 
 Toponimia 
O topónimo está composto por un elemento orixinario do latín Villam, 'explotación agropecuaria', e polo nome do seu fundador, García de Caamaño.LA FAMILIA DE D. GARCÍA DE CAAMAÑO, FUNDADOR DE LA VILLA, DESDE SU ORIGEN. en Turvilagarcia.

 Patrimonio 
 Patrimonio arquitectónico 
 Pazos
 Pazo de Rubiáns, en Rubiáns de Arriba.
 Pazo de Sobrán, en Vilaxoán, Sobrán.
 Pazo de Pardiñas, en Vilaxoán, Sobrán.
 Pazo do Rial, en Vilaxoán, Sobrán.
 Igrexas
 Igrexa de San Martiño de Sobrán, en Sobrán, románica (século XI).

 Patrimonio natural 
 Illa de Cortegada
 Illas Briñas
 Illas Malveiras
 Monte Xiabre
 Río do Con
 Praia de Compostela

 Etnografía 
 Festas e celebracións 
miniatura|Pazo de Vista Alegre.
O 22 de maio celébrase a festa de Santa Rita, na honra da italiana Rita de Casia, que ten en Vilagarcía e en toda a comarca do Salnés un gran número de devotos desde hai uns cen anos. Santa Rita é a patroa dos imposibles. Os devotos acoden ao Convento de Vista Alegre, algúns a pé desde lonxe,, para facerlle unha ofrenda á santa como sinal de agradecemento.

O 16 de agosto, día de San Roque, é o día grande das festas de Vilagarcía. Ao remate da procesión do santo dende a igrexa parroquial do centro ata a capela do santo, ten lugar todos os anos a festa da Auga en varias rúas do centro da vila, sendo unha festa que atrae a numerosos turistas de toda Galicia e mesmo de fóra dela. Esta festa naceu a finais da década de 1970, cando nunha xornada de moita calor os veciños pediron que os refrescasen con auga desde os balcóns. As festas patronais duran 10 días arredor desta data e rematan cun espectáculo pirotécnico chamado Combate Naval.

Outras festas populares son o Entroido, a Festa dos maios (o primeiro día do mes das flores) e As Uvas, celebrada o 31 de decembro ás 12 do mediodía. O último sábado de agosto celebrase a Noite Meiga, onde as meigas toman as rúas e reparten queimada e alimentos típicos.

Entre as festas gastronómicas destacan a Festa da ameixa do Carril, na segunda quincena de agosto, a Mostra do Albariño a mediado de agosto, que empezou chamándose AlbArousa, pero dende 2012 recibe o nove de ViñaGarcía e a Semana Micolóxica na segunda quincena de novembro.

En canto a música, Vilagarcía conta co festival de As Revenidas, celebrado en Vilaxóan no mes de xullo; e ata o ano 2013 contaba co Festival do Norte no mes de maio, que pasou a ser organizado na Illa de ArousaEl Festival do Norte anuncia su traslado a A Illa de Arousa.

 Deporte 
 Clubs deportivos 
 Arosa Sociedad Cultural
 Club Xadrez Fontecarmoa
 Liceo Casino Vilagarcía de Arousa
 Os Ingleses Rugby Club

 Cidades irmandadas 
  Matosinhos (Portugal)
  Xixón (España)

 Vilagarcía na literatura popular 
 Cantigueiro
 As mociñas de Carril,/ non son unha que son todas,/ poñen tres pares de medias/ para ter as pernas gordas Fermín Bouza Brey 1929, 170..
 Cando pases pola Laxe/ leva o sombreiro na man,/ elas son medias señoras/ non sei se che falarán Fermín Bouza Brey 1929, 173. A Laxe é lugar de Arealonga, parroquia de Vilagarcía..
 En Carril hai boas mozas/ e na Torre a flor de elas,/ en chegando a Trabanca/ clavixas para cancelas Fermín Bouza Brey 1929, 172). Carril é parroquia de Vilagarcía; A Torre é lugar de Arealonga, tamén parroquia de Vilagarcía. Hai un Trabanca Sardiñeira en Carril e un Trabanca Badiña en Arealonga..
 En Vistalegre dixín/ baixando a Vilagarcía:/ Eu monxa non quero ser,/ casada non sei que diga Alude a un convento que existiu en Vistalegre, chegando a Vilagarcía desde Cambados. Fermín Bouza-Brey 1929, 169.. 
 Estas mociñas da Laxe/ téñense por que alabar,/ teñen o Santo San Roque/ na entrada do lugar Fermín Bouza Brey 1929, 202. No orixinal: ô Santo. A Laxe é lugar de Arealonga, parroquia de Vilagarcía. San Roque é lugar da parroquia de Santa Baia de Vilagarcía..
 Fuches a Vilagarcía,/ fuches e non viches nada,/ non viches beilar o Rei/ na isla de Cortegada Bouza Brey engade que se trata dunha adaptación doutra cantiga popular (non viches beilar o sol...) co gallo da visita de Afonso XIII a Cortegada, en 1909. Fermín Bouza-Brey 1929, 204. No orixinal: ô Rei.. 
 Fuches a Vilagarcía,/ fuches e non viches nada,/ non viches beilar o sol/ nunha mazán colorada Fermín Bouza-Brey 1929, 203. No orixinal: n-unha.. 
 Meu amor está en Palmeira,/ meu esprito en Santa Uxía/, meu corazón en Carreira,/ meu todo en Vilagarcía Fermín Bouza-Brey 1929, 158. No orixinal: Sta. Euxía..
 Na aldeíña da Torre/ non entra un carro con toxo/ por causa dunha meniña/ que ten o peliño roxo A Torre é un lugar de Arealonga, parroquia de Vilagarcía. Fermín Bouza-Brey 1929, 160..
 Ó alcalde de Trabanca/ haino que mandar prender/ que non dou unha peseta/ pra a festa de San Miguel Fermín Bouza Brey 1929, 174. Hai un Trabanca Sardiñeira en Carril e un Trabanca Badiña en Arealonga, Vilagarcía..
 O lugarciño da Laxe/ de lonxe parece vila,/ ten unha rosa na entrada/ e un caravel na saída Fermín Bouza Brey 1929, 203..
 O pino do Pousadoiro/ ten a folla revirada/ que lla revirou o vento/ unha mañán de xiada O Pousadoiro é un monte entre Vilagarcía e Caldas de Reis. Fermín Bouza-Brey 1929, 162..
 Os de Vilagarcía/ mataron un burro,/ os de Carril, comérono crudo/ e os de Vilaxoán puxeron a bandeira/ para que lles deran a tripa cagueira Fermín Bouza-Brey 1929, 190. No orixinal: Vilaxohán, lle deran..
 Os mozos de Bamio/ prendelos, prendelos;/ van polos camiños,/ parecen carneiros Fermín Bouza Brey 1929, 170. No orixinal: pol-os..
 Santo San Xinés de Bamio,/ feito de pau de ameneiro,/ primo carnal dos meus zocos,/ irmán do meu tabaqueiro Fermín Bouza Brey 1929, 186. No orixinal: mail-a, e a miña nai.Fermín Xaquín Lorenzo Fernández, 266. Recollida na ría de Arousa..
 Se che preguntan mañán/ de quen era a parranda,/ era das mozas da Torre/ porque elas levan a palma Fermín Bouza-Brey 1929, 163..
 Señor San Bartolomeu/ que estás no medio da Ría,/ dunha banda tes Rianxo/ e doutra Vilagarcía Refírese a unha capela dedicada a San Bertomeu que había, no século XVIII, nas illas Malveiras; Bouza Brey engade que estas illas aparecen como ínsua de San Bartolomeu nas cartas de navegación antigas. Fermín Bouza-Brey 1929, 202. No orixinal: de unha, de outra..
 Teño un amor en Rianxo/ outro en Vilagarcía./ Para ver os meus amores/ teño que cruza-la ría.
 Vale máis unha da Laxe/ cunha chaqueta de liño/ que tódalas de Cornazo/ vestidas de pano fino A Laxe é lugar de Arealonga, parroquia de Vilagarcía; Cornazo é outra parroquia de Vilagarcía..
 Viva Boiro, viva Boiro,/ viva Boiro, viva ben./ Viva Boiro, viva Boiro,/ Vilagarcía tamén Fermín Bouza-Brey 1929, 200..

 Galería de imaxes 
Vexa o artigo principal en: Galería de imaxes de Vilagarcía de Arousa

 Parroquias 

 Lugares 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Vilagarcía de Arousa vexa: Lugares de Vilagarcía de Arousa.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 , Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en Arquivos do Seminario de Estudos Galegos III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
 , Xaquín: Cantigueiro popular da Limia Baixa, Galaxia, Vigo 1973.


 Outros artigos 
 A Nosa Señora da Xunqueira
 Eleccións municipais en Vilagarcía de Arousa
 Fexdega

 Ligazóns externas 
 Concello de Vilagarcía de Arousa
 Escola Municipal de música
 CEIP O Piñeiriño
 Agrupación Micolóxica de Vilagarcía de Arousa "A Cantarela"


Categoría:Topónimos de concellos galegos con etimoloxía