Lalín

Lalín é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á Comarca de Deza. O municipio tiña unha poboación de  habitantes (), repartida entre o núcleo urbano, onde viven algo máis de 10.000 persoas, e as 47 parroquias do rural. Lalín é a capital e a vila principal da súa comarca e o noveno concello máis poboado da provincia, despois da Estrada. O concello posúe unha densidade de poboación de 61,83 hab./km² e unha superficie de 326,8 km², o que o converte no concello máis grande de Pontevedra e o cuarto de Galicia.

O concello atópase no nordeste da provincia de Pontevedra. Limita cos concellos de Silleda e Vila de Cruces polo noroeste, con Forcarei polo oeste, con Agolada e Rodeiro polo nordeste, con Dozón polo suroeste e co Irixo polo sur. Todos eles pertencen á comarca do Deza agás O Irixo, concello da provincia de Ourense.

 Xeografía 
 Demografía 

 Censo Total 20.103 (2018) Menores de 15 anos 2.467 (12.27 %) Entre 15 e 64 anos 12.564 (62.5 %) Maiores de 65 anos 5.072 (25.23 %)

 Historia 
miniatura|250px|esquerda|Antiga Casa do concello
En tempos prehistóricos, xa estiveran poboadas estas terras. Así o testemuñan os castros de Donramiro e Goiás, a pouca distancia de Lalín, e mesmo o castro que algúns historiadores sitúan no lugar que hoxe ocupa o parque do aviador Loriga, sobre o que na época sueva se construíu unha torre-fortaleza. Precisamente ao abeiro desta fortaleza medieval xurdiu o casal da Torre, que con outros casais illados formou o primitivo núcleo urbano de Lalín no século XIX. Torre-fortaleza que logo pasaría aos Suárez de Deza-Churruchao, e nos últimos tempos, antes da súa destrución, ao Conde de Lemos. Derrubado en 1846, só quedou en pé ata os primeiros anos deste século a torre da homenaxe, á beira da que se erguía un vello carballo chamado "da manteiga". A finais do XVIII, o lugar da Torre estaba formado por sete casas, nas que se daba comida e aloxamento a moitos feirantes, que concorrían ás dúas feiras mensuais, e aos viaxeiros que transitaban de Ourense a Santiago, e de Lugo a Pontevedra.

En Lalín editáronse os periódicos La Defensa (1905-1909), La Lucha (1916-1918), Verdad y Justicia (1922-1924) e Razón (1933-1934).

A vila de Lalín, formada xa polos casais da Torre, Barrio de Abaixo, Tirabeque, Cacharela, Pontillón e outros, contaba en 1930 con pouco máis de trescentos veciños. Virían logo os anos do desenvolvemento e do progreso, ata converterse nos nosos días nunha vila de referencia da Galicia Central.

 Cultura 
 Toponimia 
O nome de Lalín vén de "Lalino", un colono do Conde de Deza que tivo ao seu cargo as terras nas que, anos máis tarde (980), se erixiu o mosteiro de San Martiño de Lalín de Arriba.

 Patrimonio 
 Patrimonio arqueolóxico 
 Castros de Lalín

 Arquitectura civil  
 Pazo de Quiroga. Miguel Pérez de Deza foi administrador das terras do Conde de Lemos e señor da xurisdición de Deza. A súa filla Asunción, casou con Pedro Antonio Quiroga. O segundo dos seus fillos, José Quiroga, casou con dona Emilia Pardo Bazán no ano 1868.
 Ponte dos Cabalos. Construída no ano 970, sobre o río Arnego. Ponte feita en pedra, ten dous arcos de medio punto sobre os que se apoia o taboleiro feito de grandes laxes. Na actualidade carece de peitoril. É a única que queda en pé das seis que se construíron na Idade Media e que enlazaban a bisbarra do Deza con Antas de Ulla. Esta ponte, un dos monumentos máis antigos da bisbarra, tamén era coñecida como “ponte do portádego” xa que cumpría pagar un imposto para cruzala, para esta fin había unha pedra que estaba no lugar de Parada, este nome designa todos aqueles lugares ao longo dos camiños onde se cobraba a “parata”, a aduana. Hoxe aínda funciona como conexión entre Gurgueiro e Parada. Ambos concellos, Agolada e Lalín, impulsaron de maneira conxunta a súa rehabilitación finalizada no ano 2021.
 Pontenoufe. Ponte de fábrica granítica reforzada con formigón. Pode ter orixe medieval e sería reedificada no século XVIII. 
 Pazo de Liñares

 Patrimonio natural 
O concello salienta pola súa paisaxe de pastos e fragas. Cómpre destacar a fraga de Catasós, carballeira declarada monumento natural en 2000 na parroquia de Catasós.

 Actividade cultural 

 En Lalín funciona a Asociación Cultural O Naranxo.
 O concello contou cunha escola de teatro infantil e xuvenil, Esmutelín.
 No ano 1859 estreouse a Banda de Música de Noceda, abrindo un período fructífero con máis dunha docea deste conxuntos instrumentais de corte popular en activo ata o ano 1990: Filgueira (1862-1898), Sanxurdo-Gresande (1879-1943), Goiás (1882-1961), Mato-Palio-Bermés(1904-1973), A Xesta (1908-1954), Bendoiro (1923-1949), Prado (1927,1959), Penela (Donramiro, 1927-1959) e Soutolongo (1933-1936). Tras desaparacións e fusions tres principais permaneceron en activo durante o cambio de século, Moimenta, creada no 1880, Vilatuxe, 1943,  e Lalín, 1962. 

 Economía 
Nas cifras de 1996, predominaba o sector primario cun 38% da poboación ocupada. A construción daba emprego a un 13% da poboación ocupada. O sector secundario posuía o seu peso supoñendo un 18%. O sector servizos tiña importancia co 31% dos activos.

Os datos do ano 2001 amosan unha redución importante do sector primario, pasando dun 38% a un 27%. Porén, a construción aumenta un punto ata chegar ao 14%, igual que o sector industrial cun 19%. O crecemento máis salientábel encabézao o sector servizos cun 40%, presentando unha serie de servizos tanto públicos como privados (comercio, sanidade, educación, xustiza etc.).

 Concentración industrial 
Pode dicirse que, igual que A Estrada é a "capital do moble", Lalín é unha das "capitais da moda" de Galicia. Nos límites do seu territorio pódense atopar factorías das seguintes marcas do sector téxtil:
 Florentino
 Montoto
 Toypes
 Guerra

A comezos de década, en 2021, a Confederación Española de la Pequeña y Mediana Empresa (Cepyme) galardoou á industria do frío industrial de Lalín, MEGODEZA fundada por Ramiro Mejuto Pumar, e a impresión industrial Tecglass ao incluílas nas 500 empresas con maior liderado económico no Estado. Segundo datos do Rexistro Mercantil do Consorcio Zona Franca de Vigo ambos sectores tecnolóxicos industriais lalinenses, frío e maquinaria industrial, superan os 80 millóns de euros de facturación anual 

 Festas e celebracións 
 Gastronomía
 A Feira do Cocido celébrase en Lalín o domingo antes do Entroido.
 Romarías
 Na parroquia de Losón celébrase a romaría do Corpiño cara ao 23-24 de xuño.
 Cinema
 ANIRMAU, festival de cine de animación.

 Irmandada 
  Escaldes-Engordany, Andorra

 Galería de imaxes 

Conxunto escultórico creado por Sergio Portela Campos, en 2002, na carballeira do Rodo, próxima ó casco urbano: 

 Parroquias 

 Lugares de Lalín 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Lalín vexa: Lugares de Lalín.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Outros artigos 
 Eleccións municipais en Lalín
 Ligazóns externas 
 Páxina oficial do concello de Lalín
 Páxina oficial de turismo
 Lalín - Deputación de Pontevedra 

Categoría:Lalín
Categoría:Topónimos de concellos galegos con etimoloxía