Émilie du Châtelet

Émilie de Breteuil, Marquesa de Châtelet, nada en 1706 e finada en 1749, foi unha física francesa.

 Traxectoria 
A filla do Barón de Breteuil naceu o 17 de decembro de 1706. Casou co Marqués do Chatelet-Lomont en 1725. Foi boa lingüista, música e matemática, e fondamente interesada na metafísica.

Autodidacta, Gabrielle-Émilie le Tonnelier de Breteuil, Marquesa do Chatelet, foi amante do filósofo francés Voltaire, con quen mantivo tamén relacións profesionais. Tivo relacións no campo da física con Maupertuis, e traduciu a Leibniz e Newton, engadindo comentarios e explicacións en pasaxes difíciles.

Escribiu Institutions de physique (1740), Dissertation sur la nature et la propagation du feu (1744), Doutes sur les religions révélées, e no 1756 publicou unha tradución dos Principia Mathematica de Newton.

 Vida persoal 
Cando comezou a intimar con Voltaire estaba practicamente separada do seu marido. É considerada como unha pensadora orixinal, aínda que máis coñecida pola súa relación con Voltaire. En 1748, deixou a Voltaire por un soldado-poeta, Jean François de Saint-Lambert, oficial da garda do Rei Stanislaw I de Polonia. Morreu polas complicacións subseguintes ó nacemento do seu fillo o 10 de setembro de 1749.

 Contribucións 

 Tradución de A fábula das abellas, de  Mandeville 
En 1736,  Mme  du  Châtelet leu e traduciu A fábula das abellas de  Bernard  Mandeville. En realidade non realizou unha simple tradución, xa que omitiu algunhas seccións, engadiu material (indicándoo claramente) e escribiu un Prefacio no que expresou os seus puntos de vista sobre a posición das mulleres e en concreto defendeu a necesidade da educación feminina.

 Dissertation sur  la nature et la  propagation  du  feu (1739) 
En 1737 a Academia das Ciencias francesa propuxo como tema do seu premio anual a natureza e propagación do lume.  Voltaire decidiu presentarse e discutiu o seu traballo con Émilie. Con todo, esta non estaba de acordo con algunha das ideas do filósofo, polo que comezou a elaborar o seu propio traballo sen contarllo. O traballo de  Voltaire, que podía utilizar o laboratorio, era máis experimental, mentres que o de Émilie, que non podía facer experimentos, era máis  deductivo. Con todo, ambos os estudos compartían algúns trazos, como a influencia de  Herman  Boerhaave e de Robert  Boyle e o rexeitamento do  cartesianismo ortodoxo.Morant Deusa, Isabel (2002). «La felicidad de Madame du Châtelet: vida y estilo del siglo XVIII». En Madame du Châtelet, ed. Discurso sobre la felicidad y Correspondencia (4ª edición). Madrid: Cátedra. pp. 11-92. ISBN 84-376-1479-1.​ 

Cando se soubo que ningún dos dous conseguira o premio (que foi outorgado a  Euler),​ Émilie contou a  Voltaire que ela tamén era autora dunha memoria. Ambos consideraron que se viron prexudicados polo  cartesianismo imperante na Academia, que rexeitaba ao grupo de  newtonianos do que eran membros. Con todo,  Voltaire pediu a  Réaumur, por entón secretario da Academia, que publicase o traballo de  Mme  du  Châtelet, co argumento de que dita publicación serviría ao mesmo tempo para dar a coñecer un traballo meritorio e recoñecer o valor singular dunha muller. Finalmente, en 1739, a Academia publicou a súa obra e a de  Voltaire xunto coa dos autores que foran premiados. 

A memoria sobre o lume de Émilie constaba de cento corenta páxinas e mostraba os seus estudos sobre os físicos anteriores. Nela utilizou os seus coñecementos sobre  Leibniz, especialmente a distinción entre fenómenos e propiedades inseparables da substancia. Na segunda parte da memoria tratou as leis da propagación do lume, para o que tivo en conta os principios  leibnizianos das forzas vivas. Nesta obra aparecían dúas importantes ideas obtidas só pola reflexión, sen apoio experimental: a atribución á luz e á calor dunha causa común, e a afirmación de que os raios de distintas cores non proporcionan o mesmo grao de calor. 

 Institutions de  Physique (1740) 
As  Institutions de  Physique foi a obra que deu a coñecer a  Mme  du  Châtelet como intelectual e a que lle daría o recoñecemento do mundo científico. Aínda que *Émilie presentouna como unha introdución actualizada á física para o seu fillo Louis  Marie  Florent,​ en realidade tratábase dun amplo e profundo tratado que ofrecía o estado da física na súa época, e no que mostraba a súa posición respecto de Newton, pero tamén sobre  Leibniz, algo moi novo entre os científicos franceses. De feito,  Leibniz non era moi valorado no seu medio intelectual, e o mesmo  Voltaire criticou o interese de Émilie por este autor. Con todo, ela apreciaba en  Leibniz o seu modo de razoamento preciso e severo, así como o seu optimismo cósmico e intelectual que defendía un mundo perfecto e explicable  racionalmente. Émilie cría que podía facer comprensible as filosofías de  Leibniz e de Newton e dalas a coñecer en Francia, onde o panorama intelectual estaba dominado polos  cartesianos​ e por iso, inspirándose na  Monadoloxía, acolle a noción de  vis viva. 

Mme  du  Châtelet consideraba que a importancia que Newton outorgaba ao momento  (que se calcula multiplicando a masa pola velocidade) era excesiva. En cambio, defendía o concepto de  vis viva de  Leibniz (que hoxe chamariamos enerxía  cinética), que se calcula como o produto da masa polo cadrado da velocidade. Desta maneira, opoñíase case  heréticamente tanto ás posicións  newtonianas como ás  cartesianas, que adoptaran o momento como unha verdadeira medida do movemento.Inicialmente, apoiara a posición  newtoniana nunha nota do seu traballo sobre a natureza do lume, pero cando esta obra ía ser publicada pediu á Academia que eliminase a nota ou que incluíse unha fe de  erratas ao final. Como a Academia non fixo caso do seu requirimento, defendeu a súa posición nas  Institutions de  physique.​ O libro estivo suxeito a outra polémica: a provocada por  König, a súa  preceptor nese momento e  leibniziano convencido, que reivindicou a autoría da obra aducindo que Émilie redactáraa a partir das leccións que el elaborara para explicarlle as teorías do filósofo alemán. Aínda que tanto  Voltaire como  Maupertuis saíron na defensa da marquesa, no seu momento algúns creron a  König, como Frederico II ou  Mme de  Graffigny.​ Aínda que na actualidade o libro carece de interese científico, na primeira metade do século  XVIII tivo o mérito de entrar no debate entre  newtonianos,  leibnizianos e  cartesianos con coñecemento de causa e mostraba o profundo coñecemento da autora sobre a física da súa época. A obra valeulle ser nomeada membro da Academia das Ciencias de Boloña en 1746.

 Réponse à la lettre de Mairan sur la question des forces vives (1741) 
As  Institutions de  Phisique provocaron un debate entre Émilie e os partidarios de Descartes e a súa teoría, oposta tanto  ao concepto de forza viva de  Leibniz como á atracción de Newton. O debate iniciouno un membro da Academia, o físico  cartesiano  Dortous de  Mairan, que publicou en París unha resposta á crítica de Émilie ao  cartesianismo. Á súa vez, a marquesa publicou unha nova resposta en Bruxelas, na que se reafirmaba nas súas opinións. Este foi o primeiro debate científico público entre un home e unha muller.

 Discours sur le  bonheur (1779) 
O Discurso sobre a felicidade foi escrito entre 1745 e 1748, cando  Mme  du  Châtelet e  Voltaire romperan a súa relación amorosa, aínda que seguían conservando unha grande amizade. Émilie apenas falou desta obra na súa correspondencia, a diferenza do que afacía facer, polo que se supón que gardou o texto e non pensou publicalo. Despois da súa morte, o texto pasou a mans de  Saint- Lambert, o seu último amante, que pensou publicalo en 1762 xunto con obras doutros importantes autores referidas ao mesmo tema. Con todo, Louis  Marie  Florent, o fillo de Émilie, impediuno, polo que a obra non viu a luz ata 1779. Este  opúsculo, ademais de inscribirse na tradición do pensamento dos  libertinos franceses, no seu espírito  mundano e no seu  epicureísmo aristocrático representados por Sur lle  Bonheur de  Fontenelle, mostraba a influencia de obras de autores ingleses como as de Locke ou o Ensaio sobre o home de Alexander  Pope.​ 

 Principes  mathématiques da  philosophie  naturelle (1759) 
En 1736,  Mme  du  Châtelet e  Voltaire, que estudaran matemáticas e física co  newtoniano  Maupertuis anos atrás, retomaron estes estudos en  Cirey. Ela entón comezou a traducir do latín os  Philosophiae  naturalis principia  mathematica de Newton para elaborar unha versión en francés comentada.​ En 1745 retomou a tradución e o ano seguinte outorgóuselle o Privilexio Real para imprimila. Utilizou a terceira edición en latín dos Principía, que se publicou en Londres en 1726 por  H.  Pemberton baixo a supervisión de Newton. Ademais, engadiu á tradución extensos comentarios e suplementos que facilitaban moito a comprensión.​ Cando en 1749 soubo que estaba embarazada intuíu que o parto podería ter un final tráxico, polo que se apresurou a terminar o seu manuscrito, traballando contra reloxo. Conseguiu envialo á Biblioteca Real o mesmo día en que morreu, só seis despois do parto.​ Unha parte desta obra publicouse en 1756 baixo a dirección de  Clairaut cun prefacio escrito por  Voltaire,​ que máis tarde, en 1759, publicou a obra completa. É a única tradución completa da obra de Newton dispoñible en francés e considerada aínda a versión de referencia neste idioma.

 Notas 

 Véxase tamén 

 Bibliografía 

 Tsjeng, Zing (2020). Mujeres olvidadas : las científicas. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,
 Muñoz Páez, Adela (2017). Sabias : la cara oculta de la ciencia. [Barcelona]: Debate. ISBN 978-84-9992-702-2. OCLC 978483032.

 Outros artigos 
 A ciencia ten nome de muller (en Wikibooks)

 Ligazóns externas 

 Madame de Châtelet (1706-1749)
MADAME CHÂTELET Y SUS SEGUIDORAS EN INSTAGRAM 

Categoría:Físicos de Francia
Categoría:Nados en París
Categoría:Nados en 1706
Categoría:Finados en 1749