Linguas indoeuropeas

En lingüística, desígnase por linguas indoeuropeas a unha familia de linguas que teñen unha orixe común, o protoindoeuropeo, que se falou alá polo 5000 a.C. (moito antes da invención da escrita) nun territorio próximo ao Mar Negro. Agrupan preto dun milleiro de linguas faladas hoxe en día por tres mil millóns de individuos en todos os continentes (sobre un 40-45% da poboación mundial).Crystal, p. 283

O indoeuropeo é unha familia lingüística ampla que engloba a maior parte das linguas europeas antigas e actuais. Ten este nome porque a rexión xeográfica na que se teñen desenvolvido estas linguas esténdese desde a Europa ata a India setentrional. Son preto de 450 linguas, faladas actualmente por 3.000 millóns de persoas en todo o mundo. Este termo, orixinalmente lingüístico, aplícase tamén á cultura da que se cre que parten todas estas linguas, e que se localiza na rexión do Mar Negro arredor do V milenio a.C.

A existencia desta familia lingüística propúxose a finais do século XVIII. William Jones, un xuíz británico na India, observou as semellanzas consistentes que se daban entre o sánscrito, o grego, o persa e o latín. Estimouse que estas afinidades só se podían deber a unha orixe común. Á lingua da que derivaban chamóuselle primeiro indoxermánico, durante un tempo indoario e finalmente indoeuropeo, conforme se ampliaba o número de linguas que mostraban esas semellanzas sistemáticas. Cando a arqueoloxía sacou á luz textos escritos en linguas anteriormente descoñecidas, como as anatolias e as tocarias, probouse que tamén compartían este parentesco común.

As linguas indoeuropeas son xeralmente clasificadas en grandes grupos pero unha das distincións máis importantes concirne á oposición entre as linguas satem no leste (grupos baltoeslavo, indoiranio e armenio) e as linguas centum no oeste (grupos grego, itálico, céltico e xermánico), en razón do diferente tratamento dos sons velares en preindoeuropeo. Á parte están os grupos anatolio, tocario e albanés. Esta división entre centum e satem é a clásica dentro da gramática histórica, aínda que hoxe a tendencia é a non tela en conta.

 O proto-indoeuropeo 
Chámase indoeuropeo común, proto-indoeuropeo, ou simplemente indoeuropeo (abreviado habitualmente como IE) a unha lingua prehistórica reconstruída a partir da comparación entre as linguas antigas e actuais das que estas proveñen. O indoeuropeo, que nunca foi escrito, é a lingua suposta que está nas orixes de todas as linguas indoeuropeas. O método que permitiu reconstruír esta protolingua repousa esencialmente sobre a lingüística comparada, na que a fonética histórica ten un papel fundamental.

A descuberta deste grupo débeselle a Marcus Zuerius van Boxhorn, aínda que o seu traballo non chamou a atención dos seus contemporáneos e o mérito recae sobre William Jones.

 O pobo 
O adxectivo indoeuropeo serve tamén para designar os pobos que utilizaban as linguas indoeuropeas, e en concreto os pobos da Antigüidade (como os hititas, os gregos, os arios ou indoiranios, os celtas etc).

Sobre a localización do pobo prehistórico que falaba o indoeuropeo común non hai un acordo xeralmente admitido. As teses mellor argumentadas son as seguintes:

 Marija Gimbutas sitúao na Rusia meridional e na Ucraína. Estaría na orixe da cultura dos kurgans, aparecida cara ao ano 5000 a.C. Esta tese conta co apoio de numerosos especialistas;
 Para Colin Renfrew, este pobo estaría nas orixes do Oriente Medio e a súa expansión tería coincidido coa da agricultura, que apareceu nesta rexión antes da cultura dos Kurgans.
 Gamkrelidze e Ivanov sitúan o fogar deste pobo na Anatolia, nun país de montañas altas. Esta tese repousa sobre consideracións lingüísticas, mais non de bases arqueolóxicas (admitido polos propios autores).
 Segundo Janos Harmatta, os indoiranios terían fundado a cultura dos Kurgan. De feito, os iranios son os habitantes coñecidos máis antigos da Rusia meridional. Estaban en concreto os cimerios, pobo de lingua irania.

A tese de Marija Gimbutas goza hoxe en día de maior aceptación debido a que:

 o que se sabe sobre os indoeuropeos a través da lingüística comparada e da mitoloxía comparada correspóndese coas descubertas arqueolóxicas relativas á cultura dos kurgans: civilizacións que non coñecían o ferro, domesticaran o cabalo etc..
 remontando na historia dos pobos indoeuropeos históricos (celtas, italos, gregos, indoiranios, xermanos...), chégase sempre ás zonas esteparias do sur da Rusia e da Ucraína.
 a civilización dos kurgans coñeceu ondas de expansión documentadas arqueoloxicamente que poderían corresponder coa indoeuropeización da Europa, a Persia e a India.

 Reconstrución do indoeuropeo 
Non se pode reconstruír máis do que un

esqueleto da lingua na súa fonoloxía, léxico e morfoloxía, principalmente. As investigacións actuais tentan recuperar determinados puntos de sintaxe e de poética e non unha descrición precisa. Dado que non fican restos documentais de ningún tipo, todas as reconstrucións son hipotéticas e por esa razón as formas do indoeuropeo débense escribir precedidas dun asterisco, que indica o seu carácter suposto e non testemuñado.

Existen varias maneiras de notar os étimos segundo o seu grao de precisión. Por exemplo, a palabra que significa "nai" pódese escribir como *mātēr ou, con máis precisión (e seguindo as teses laringalistas), méħ2tēr (ou ben, con outras convencións tipográficas, méH2tēr, méh2tēr). Isto resulta máis claro co étimo de "sol": séh2-ul, *séħ2-ul, *sāul- etc.

 Clasificación 
miniatura|350px|Distribución actual das linguas indoeuropeas en Eurasia:
Os distintos subgrupos da familia indoeuropea inclúen (seguindo a orde cronolóxica dos seus primeiros textos ou inscricións):

 Linguas anatólicas, a rama indoeuropea coñecida de forma máis temperá, dende o século XVIII a.C.; extintas, destaca maioritariamente a lingua dos hititas.
 Linguas indoiranias, derivan dun antepasado común, o protoindoiranio
 Linguas indoarias, na que se inclúe o védico e o sánscrito, o pali e os demais prácritos, atestado o primeiro dende a metade do segundo milenio a.C.
 Linguas iranias, atestadas dende os comezos do ano 1.000 d.C. na variante do avesta, e dende o ano 520 d.C. na forma do persa antigo
 Linguas dárdicas, (a relación deste grupo co indoario non está aínda moi clarificada, e algúns estudosos a poñen nun grupo independente).
 Linguas nuristanias
 Lingua grega, varios rexistros fragmentados en micénico dende finais do século XV a.C. ata comezos do século XIV a.C.; as tradicións homéricas datan do século VIII d.C. (Véxase Lingua protogrega, Historia da lingua grega.)
 Linguas itálicas, inclúese o latín e as súas descendentes (as linguas romances), atestadas dende o século VII d.C.
 Linguas celtas, as inscricións do galo datan aproximadamente do século VI a.C.; os textos en irlandés antigo son do século VI d.C., véxase Lingua protocelta.
 Linguas xermánicas (inclúese o inglés antigo e o inglés), os primeiros testemuños son as inscricións rúnicas runas de arredores do século II, os primeiros textos primeiros en gótico son do século IV d.C., véxase Lingua protoxermánica.
 Lingua armenia, testemuñada dende o século V d.C.
 Lingua tocaria, lingua extinta do pobo Tocario, dous dialectos existentes, tocario A e tocario B, atestados aproximadamente do século VI d.C.
 Linguas balto-eslavas, acreditado por moitos indoeuropeístas (como Schleicher 1861, Szemerényi 1957, Collinge 1985, e Beekes 1995) de derivar despois dunha protolingua común do protoindoeuropeo, mentres indoeuropeístas escépticos cren que o báltico e o eslavo están estreitamente vinculadas coma calquera outras dúas ramas do indoeuropeo.
 Linguas eslavas, atestadas dende o século IX, os textos máis recentes son en Eslavo eclesiástico antigo.
 Linguas bálticas, atestadas dende o século XIV, e, para ser linguas testemuñadas tan tarde, conservan moitos arcaísmos atribuídos ao Protoindoeuropeo.
 Lingua albanesa, atestada dende o século XV; pode ter relación co ilirio, dacio ou tracio, segundo diversos autores.

En adición á lista das dez ramas clásicas, existiron tamén varias linguas pouco coñecidas:

 Linguas ilirias — posiblemente relacionadas co mesapio ou venético; tamén se ten relacionado co albanés.
 Lingua venética — parecida ao itálico.
 Lingua liburnia — aparentemente asociada co venético.
 Lingua mesapia — non descifrado concisamente.
 Lingua frixia — lingua da antiga Frixia, posiblemente parecida ao grego, tracio ou armenio.
 Lingua peonia — lingua extinta que se chegou a falar ao norte de Macedonia.
 Lingua tracia — posiblemente parecida ao dacio.
 Lingua dacia — posiblemente parecida ao tracio ou ao albanés - ou a ambas.
 Lingua macedonia antiga — relacionada co grego; algúns autores propoñen relacións co ilirio, tracio ou frixio.
 Lingua ligur — posiblemente non indoeuropea; atópanse coincidencias con celta.
 Lingua lusitana — posiblemente relacionada ao (ou a parte do) celta, ou ligur, ou itálico.

 Árbore xenética das linguas indoeuropeas 

As linguas indoeuropeas inclúen máis de 440 linguas e dialectos falados por preto de 3.000 millóns de persoas (segundo estimación do SIL), incluíndo a maioría das principais familias lingüísticas de Europa e occidente de Asia, as cales pertencen a unha única superfamilia. Cada subfamilia nesta lista contén moitos subgrupos e linguas individuais.

 Grupo anatolio ou grupo de linguas anatolias 

 cario.
 hitita, o máis correcto é nesita ou nesili. Tamén pode aparecer como hetita.
 licio.
 milio, antes chamado licio B. Tamén se pode dicir miliano.
 lidio.
 luvita ou luvio, tamén luviano.
 luvita xeroglífico.
 palaíta ou palaico.
 pisidio ou pisídico.
 sidético.

 Grupo indoiranio 
 Familia indoaria: 
 antigo indio (sánscrito védico, sánscrito clásico) 
 indio medio (prácritos, apabhraṃśa)
 pali.
 indio moderno: 
 assamés.
 bengalí.
 biharí.
 singalés.
 gujarati.
 hindi / urdú.
 caxemirés.
 maratí.
 nepalés.
 oriya.
 paharí.
 punxabí.
 rajastaní.
 romaní (xitano).
 sindí.
 Familia irania:
 linguas iranias orientais
 linguas iranias orientais setentrionais
 avéstico/avesta
 bactrio
 coresmiano
 escita
 oriental (escita-khotanés)
 khotanés
 tumxuqués
 occidental (escita-sármata)
 oseto
 digoriano
 ironia
 xásico
 sogdiano
 iagnobí
 linguas iranias orientais meridionais
 linguas do Pamir
 grupo xugní
 xugní
 ruxaní - khufí
 bartanguí - oroxorí - sariculí
 iazgulamí
 munxí-iidgá
 munxí
 iidgá
 sanglechí-ixcaximí
 sanglechí
 ixcaxemí
 vakhí
 paxto
 paxto meridional
 paxto setentrional
 paxto central
 wanetsí 
 wazirí
 linguas iranias occidentais
 linguas iranias occidentais setentrionais
 balochí
 balochí meridional
 balochí occidental
 balochí oriental
 balochí montañés
 baxecardí
 coroxí
 grupo caspio
 guilaquí
 mazanderaní
 xahmirzadí
 grupo central iraniano
 axtianí
 fars nordoccidental
 dari-zoroastra
 gazí
 khunsarí
 natanzí
 naiiní
 parsi-dari
 parsí
 sivandí
 soí
 vafsí
 khalaxe
 grupo kurdo
 kurdo setentrional
 kurdo central, sorani
 kurdo meridional
 laquí
 ormurí-parachí
 ormurí
 parachí
 grupo semnaní
 lasguerdí
 sanguisarí
 semnaní
 sorkheí
 grupo talixe
 alvirí-vidarí
 extehardí
 gozarkhaní
 harzaní
 korex-e rostaní
 razaxerdí
 rudbarí
 xahrudí
 taquestaní
 talixi
 taromí alto
 maragueí
 kho'iní
 kaxalí
 cabateí
 grupo zaza-goraní
 dimlí
 guraní
 kirmanxekí/zazakí
 bajelaní
 shabakí
 sarlí
 inclasificado
 dezfulí
 linguas iranias occidentais meridionais
 grupo fars
 fars suroccidental
 larí
 grupo lurí
 bakhtiarí
 lurí do norte
 lurí do sur
 cumzarí
 grupo persa
 persa occidental (farsí)
 persa oriental (dari)
 taxico
 hazaraguí
 aimaq
 bukharí
 dehvarí
 darvasí
 xidí
 pahlavaní
 grupo tatí
 xudeotatí
 tatí (tatí musulmán)
 inclasificada
 tanxeví
 Familia nuristaní
 ascunu
 camkata-virí
 vasí-varí
 tregamí
 calaxa-ala
 Familia dárdica

 Grupo grego 

 grego oriental
 grupo arcado-chipriota: 
 micénico
 arcadio, chipriota, panfilio
 grupo xonio-ático: 
 ático (grego antigo)
 koiné (grego medio común)
 grego moderno
 demótico
 cazarevusa
 grego ievanítico
 chipriota
 griko
 póntico
 capadocio
 romano-grego
 xonio (asiático, insular, eubeo)
 grupo eolio (beocio, lesbio, tesalio)
 grego occidental
 dorio (laconio, arxivo, corintio etc.)
 tsaconio
 eleo, etolio, locrio, foceo, macedonio

 Grupo itálico 
 osco
 umbro
 miniatura|Distribución das linguas e dialectos de orixe latina.latín
 grupo galego-portugués linguas iberorromances
 galego
 galego de Estremadura
 portugués
 azoriano
 algarvio
 alentexano
 dialecto do Miño
 dialecto de Beira
 dialecto de Madeira
 dialecto do Alto Vouga e do Mondego
 dialecto de Castelo Branco e de Portalegre
 dialecto de Trás-os-Montes
 grupo central das linguas iberorromances
 español (castelán)
 asturiano
 leonés
 mirandés
 aragonés
 estremeño
 xudeu-español
 linguas galorromances
 occitano
 catalán
 aranés
 Noroccitan
 limusín
 auverñés
 provenzal alpino
 Sudoccitano
 languedociano
 provenzal
 gascón
 nicés
 francés e falas de oïl
 francés
 valón
 falas de oïl
 picard
 alto normando
 champañés
 loreno
 Sueste
 buguiñón
 borbonés
 franco-condado
 centro
 fráncico
 orleanés
 berrichón
 Noroeste
 galo
 anglonormando insular
 baixo normando
 maienés
 manceau
 anxevino
 turanxés
 Suroeste
 poitevino
 saintongeais
 Norteamérica
 quebequés
 francés acadio
 creoulos de base francesa
 linguas italorromances
 italiano
 siciliano
 corso
 piemontés
 lombardo
 lígur
 emiliano
 boloñés
 veneciano
 istrio
 toscano
 calabrés
 lucanio
 abruzziano
 marqués
 pouilles
 campidanés
 logudorés
 galuriano 
 linguas romances illadas
 sardo
 linguas retorromances
 romanche
 ladino
 friulano
 linguas dacorromances
 romanés 
 daco-romanés
 macedo-romanés/arrumano
 megleno-romanés
 istrio-romanés

 Grupo paleo-balcánico 
Cada unha pode pertencer á súa propia subfamilia das linguas indoeuropeas, ou estar relacionadas a outras ramas. O macedonio antigo e o frixio ás veces son considerados coma moi relacionados ao grego antigo.

 macedonio
 dacio
 tracio
 ilírico
 mesapio
 peonio
 frixio

 Grupo celta 
 Celta continental
 galo
 lepóntico 
 gálata 
 celtibérico 
 Celta insular
 grupo britónico
 galés
 córnico 
 bretón
 cúmbrico
 linguas goidélicas
 irlandés ou gaélico irlandés
 escocés ou gaélico escocés (ou erse)
 manés (ou manx)

 Grupo xermánico 
miniatura|Distribución das linguas xermánicas en Europa.
 rama oriental: 
 gótico
 burgundio
 rama occidental : 
 anglo-frisón
 sub-grupo ánglico
 escocés (scots)
 inglés
 sub-grupo frisón
 frisón antigo
 frisón contemporáneo (frisón occidental)
 frisón setentrional
 frisón oriental
 xermano-neerlandés
 baixo-alemán / Niederdeutsch
 neerlandés
 afrikaans
 alemán do Norte
 baixo saxón
 alto alemán / Hochdeutsch 
 medio alemán
 fráncico moselés
 fráncico renano
 fráncico luxemburgués
 hesés
 fráncico ripario
 turinxio
 alto saxón
 alemán superior
 alemán
 alemán de Pennsylvania
 fráncico oriental
 fráncico do Sur
 bávaro
 alemánico
 alsaciano
 suabo
 suízo alemánico
 yiddish
 rama nórdico / escandinavo
 subgrupo occidental
 islandés
 noruegués (bokmål ou riksmål)
 neonoruegués (landsmål ou nynorsk)
 feroés
 elfdaliano
 subgrupo oriental
 danés
 xutlandés ou xutio
 escaniano
 sueco

 Grupo tocario 

 tocario A (agneano) 
 tocario B (cucheno)

 Grupo armenio 

 armenio antigo
 armenio medio
 armenio clásico
 armenio moderno
 armenio oriental
 armenio occidental
 homshetsi

 Grupo balto-eslavo 

 Familia báltica : 
 rama occidental
 galindio
 antigo prusiano
 sudovio (iotvinxio)
 escalvio
 rama oriental
 letón
 latgalio
 lituano
 samoxitio
 antigo curonio
 novo curonio
 selonio
 semigalio
 Familia eslava : 
 familia occidental : 
 polaco
 polabo
 eslovaco
 checo
 sorbio
 caxubio
 familia meridional : 
 antigo eslavo eclesiástico, eslavo eclesiástico ou eslavón
 bosníaco
 búlgaro
 serbio
 croata
 esloveno
 eslavo-macedonio
 brazo oriental
 ruso
 ucraíno
 belaruso
 rusín

 Grupo albanés 

 tosco
 Lingua arbëreshë
 arvaniticá
 guego

 Exemplos 

A título ilustrativo, as palabras "nai" e "sol" preséntase, baixo unha forma máis ou menos alterada en relación ao seu étimo, nas linguas IE seguintes:

Indoeuropeo: méħ2tēr, "nai":

 sánscrito: mātā́;
 tocario A e B: mācar e mācer;
 avéstico: mātar-;
 armenio: mayr;
 grego antigo: xónico-ático μήτηρ / mếtêr, dorio μᾱ́τηρ / mấtêr;
 albanés: motrë;
 osco: maatreis;
 umbro: matrer (xenitivo); 
 falisco: mate; 
 latín: mātĕr, do cal, nas linguas romances: 
 francés: mère,
 castelán: madre, 
 portugués: mãe;
 galego: nai e mai;
 irlandés antigo: máthir;
 alto-alemán antigo: muoter (alemán: Mutter);
 nórdico antigo: móðr (islandés: módhir);
 eslavo antigo: mati; 
 letón: māte;
 lituano: mótė.

E a palabra "sol":

Indoeuropeo: *

 avéstico (gātico): huuarǝ; 
 sánscrito: 
 védico: svàr स्व॑र्, súvar सुव॑र्, sū́rya- सूर्य॑,
 clásico: sū́ra- सूर॑; 
 gótico: ����� sauil, ����� sunnō;
 inglés antigo: sunne; inglés: sun; 
 alto-alemán antigo: sunna, alemán: Sonne; 
 neerlandés: zon;
 islandés: sól ; 
 dinamarqués, noruegués, sueco: sol;
 grego: 
 homérico: ἡέλιος / hēélios e ἠέλιος / ēélios, 
 cretense e panfilio: ἀϐέλιος / avélios, 
 ático: ἥλιος / hḗlios, 
 dorio literario: ἀέλιος / haélios e ἅλιος / hálios, 
 arcadio: ἀέλιος / aélios, 
 lésbico: ἀϜέλιος / avélios,

Consultar Dialectos gregos para maiores detalles sobre estas linguas.

 lituano: sáulė 
 eslavo antigo: slǔnǐce слъньце; 
 ruso: solnce солнце; 
 polonés: słońce; 
 checo: slunce; 
 servo-croata: sunce сунце
 irlandés antigo: súil («ollo»);
 galés: haul; 
 bretón: heol; 
 latín: sōl: 
 castelán, catalán, galego-portugués: sol, 
 italiano: sole, 
 occitano (auvergnat): solèlh, soleu (provenzal), francés: soleil (de soliculum),
 romanés: soare,
 luvita: seḫuu̯al(a);
 albanés: hül.

Esta lista é aberta e non comprensiva.

 Linguas indoeuropeas cuxa relación ás outras linguas na familia non é clara 

 Lingua ligur, posiblemente relacionada co itálico ou o céltico.
 Lingua lomavren
 Lingua cimeria, posiblemente relacionada co tracio ou o iranio.

 Principais leis lingüísticas relacionadas coa fonética histórica das linguas IE 
Indícase entre parénteses a área de extensión da lei.
 Lei das dentais en contacto (IE).
 Lei de Bartholomae (indoiranio).
 Lei de Bartsch (francés antigo).
 Lei de Brugmann (indoiranio).
 Lei de Caland-Wackernagel (IE; A lei de Wackernagel aplícase ó protoindoeuropeo).
 Lei de Grassmann (grego e indoiranio).
 Lei de Grimm (xermánico común e armenio).
 Lei de Hirt (baltoslavo).
 Lei de Lachmann (latín).
 Lei de Leskien (balto).
 Lei de limitación (grego).
 Lei de Lindeman (IE).
 Lei de Meillet (balto-eslavo). 
 Lei de Osthoff (grego).
 Lei de Pinault (IE).
 Lei de redución das velares (IE).
 Lei de Saussure (balto).
 Lei de Siebs (IE).
 Lei de Siever (IE). 
 Lei de Stang (IE).
 Lei de Rix (grego). 
 Lei de Verner (xermánico común).
 Lei de Winter-Kortlandt (baltoeslavo).
 Lei ruki (linguas satem). 
 Segunda mutación consonántica (alto alemán).

 Outras áreas de investigación 
Ademais dos aspectos lingüísticos, o IE permite atopar unha simboloxía común aos pobos IE, o que se estuda, entre outras, na mitoloxía comparada, a poética comparada e mesmo no estudo das institucións indoeuropeas.

Notas

 Véxase tamén 
 Bibliografía 
 Beekes, Robert S. P. (1995) Comparative Indo-European Linguistics. Amsterdam: John Benjamins. ISBN 90-272-2151-0 (Europe), ISBN 1-55619-505-2 (U.S.)
 Chakrabarti, Byomkes (1994) A comparative study of Santali and Bengali. Calcutta: K.P. Bagchi & Co. ISBN 81-7074-128-9
 Collinge, N. E. (1985) The Laws of Indo-European. Amsterdam: John Benjamins. ISBN 0-915027-75-5 (U.S.), ISBN 90-272-2102-2 (Europe)

 Mallory, J.P. (1989). In Search of the Indo-Europeans. Londres: Thames and Hudson. ISBN 0-500-27616-1
 Remys, Edmund (2007) General distinguishing features of various Indo-European languages and their relationship to Lithuanian. Berlin, Nova York: Indogermanische Forschungen, Vol. 112, 2007.
 Renfrew, Colin (1987). Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins. Londres: Jonathan Cape. ISBN 0-224-02495-7
 Schleicher, August (1861/62) A Compendium of the Comparative Grammar of the Indo-European Languages.
 Strazny, Philip (Ed) (2000) Dictionary of Historical and Comparative Linguistics. Ed.: Routledge, 1. ISBN 978-1-57958-218-0
 Szemerényi, Oswald. (1957) The problem of Balto-Slav unity (vol.2) Ed.: Kratylos (páxinas 97–123)
 Watkins, Calvert (2000) The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots. Ed.: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-08250-6
 Outros artigos 
 Lista de raíces indoeuropeas
 Linguas do mundo
 Lei de Wackernagel
 Linguas preindoeuropeas
 Antigo europeo

 Ligazóns externas 
 IE language family overview (SIL)
 Indo-European  at the LLOW-database
 TITUS (English Startpage) Collection of IE scholarly materials
 Indo-European languages family tree graphic
 Indo-European family tree, showing Indo-European languages and sub branches 
 Image of Indo-European migrations from the Armenian Highlands