Perífrases verbais galegas

Que é unha perífrase verbal? 

Unha perífrase verbal é unha forma verbal composta de dous verbos que expresa unha soa
idea verbal. As perífrases serven para expresar ideas como a obriga, inminencia, posibilidade etc.

 Perífrase: ir + infinitivo 

A perífrase ir + infinitivo pode expresar:

 Futuridade: Mañá imos xogar ao fútbol, é dicir, mañá xogaremos ao fútbol
 Intencionalidade: Se me segues amolando coa música, vou coller a radio e vouna tirar polo balcón
 Idea de movemento: Ergueuse e foi pechar a porta

Entre o verbo ir e mais o infinitivo non vai nunca a preposición a, aínda que haxa algún elemento
intercalado no medio: Vai vir cedo no tren / Foi onte comer cos seus pais. Non 
debemos poñer a preposición a, pois constitúe un castelanismo.

 Perífrase: haber (de) + infinitivo 

A perífrase haber + (de) + infinitivo aparece con valor de futuridade, fundamentalmente 
co presente e pretérito imperfecto de indicativo: heiche de contar un conto = contareiche un conto.
Con este valor, na lingua actual é máis frecuente o uso das perífrases cás formas simples
de conxugación: Non te apures que non o hei dicir = Non te apures que non o direi.
A perífrase haber + (de) + infinitivo ten tamén valor obrigatorio: Haslle dar unha boa malleira. Tamén ten un valor de futuridade non inmediata: Has de mirar cando vaias alí de novo. 

Co pretérito perfecto de indicativo, a perífrase indica unha acción que estivo a piques de realizarse
pero non se realizou: Houbo de esganarse por comer todo apurado.

A perífrase haber + (de) + infinitivo ten tamén valor hipotético: Esa muller ha de andar polos corenta.

 Perífrase: ter + que/de + infinitivo 

A perífrase ter + que + infinitivo expresa obrigatoriedade:

 Teño que marchar, porque debo abrir ás sete e xa son

A obrigatoriedade que expresa é maior cá doutras perífrases, por exemplo haber + que + infinitivo

 Hai que calar

Ter + que + infinitivo é unha perífrase que ten un significado de acción pendente de cumprimento obrigatorio. Na fala é moi común esta perífrase, pero na lingua literaria é máis usual ter + de + infinitivo: A primeira ter + que, expresa un deber xeral e a segunda, ter + de, contén un matiz de acción por cumprir obrigatorio

 Teño que facer a comida antes das dúas
 Teño de ir a Vigo para ver o mar antes de morrer

 Perífrase: dar + participio 

dar + participio é unha das perífrases máis características do galego. Equivale á 
perífrase ser capaz de. O seu valor é o de atribuírlle ao suxeito a capacidade para 
realizar a acción expresada polo verbo auxiliado. É, sobre todo, frecuente en oracións 
negativas ou interrogativas:

 Estás a facer tanto e non dás feito
 Se dan acabado o traballo axiña imos ao cine
 Se non apuro non vou dar chegado a tempo
 ¡Non vou dar rematado o traballo se me segues dando a lata!

 Perífrase: haber (en pasado) + (de) + infinitivo 

A perífrase haber (en pasado) + (de) + infinitivo coas formas do 
pretérito (houben, houbera, houbese) indica unha acción que estivo a 
piques de realizarse pero non se realizou:

 Houben caer por causa do raio
 Houbo de aprobar o exame
 Houbesen de chegar máis cedo se viñeran no coche
 Houben mercar a casa se tivera os cartos

 Perífrase: poder + infinitivo 

A perífrase poder + infinitivo constitúe unha perífrase verbal cando 
presenta a acción cun sentido de probabilidade, de hipótese, é dicir, cando 
xa non ten o significado primario do verbo poder. Alterna coas outras 
perífrases hipotéticas deber (de) + infinitivo e haber (de) + infinitivo

 O traballo pode facerse en 2 días
 Esta noite podería vir velo
 Ese coche pode costar uns cinco millóns
 Quen puidera namorala, meu amigo

 Perífrase: estar + xerundio 

As perífrases estar + xerundio = estar + a + infinitivo son as máis 
características das perífrases imperfectivas. Ámbalas dúas teñen o mesmo valor, 
pois o infinitivo pode ter, precedido da preposición a, valor xerundial.

 Ela sempre está a enredar = Ela sempre está enredando
 Cando viñeron os meus amigos eu estaba a maquillarme (=estaba maquillándome)
 Non sei o que estades a facer no faiado (=estades facendo)

 Perífrase: andar + xerundio 

Na perífrase andar + xerundio = andar + a + infinitivo o verbo andar indica un movemento continuado, por iso as construcións con andar presentan un valor de acción imperfecta case reiterativa, moi prolongada no tempo. Andar + xerundio é equivalente a andar + a + infinitivo.

 Andaba fedellando no coche e non daba reparado a avaría (= andaba a fedellar)
 Anda a amañar a televisión e non dá feito (= anda amañando)

 Perífrase: botar(se) + a + infinitivo 

A perífrase botar(se) + a + infinitivo indica o comezo dunha acción:

 Iria botouse a chorar no medio da película.
 Para volver á costa botaron a funcionar o motor da barca.
 Carlos botou a correr cando escoitou o estoupido.

 Perífrase: estar a/para infinitivo 

A perífrase estar + a/para + infinitivo indica unha acción a piques de suceder:

 Está para saír a nova novela de Manolo Rivas	
 Estivera a morrer por culpa dunhas ostras	
 Estivo para casar con aquel langrán
 Carlos estivo para emigrar pero atopou choio aquí

 Véxase tamén 
 Perífrase verbal
 En Locución verbal coméntase a diferenza entre esta e as perífrases
 Hai un wikilibro sobre as perífrases verbais

Categoría:Gramática da lingua galega
Categoría:Verbo