Mahatma Gandhi

Mohandas Karamchand Gandhi (en gujarati, મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, devanágari मोहनदास करमचन्द गांधी), máis coñecido popularmente por Mahatma Gandhi (Mahatma, do sánscrito "grande alma"), nado en Porbandar (Gujarat) o 2 de outubro de 1869 e finado en Nova Deli o 30 de xaneiro de 1948, foi un avogado indio,  nacionalista anticolonial e un  político ético que empregou a resistencia non violenta para liderar a exitosa campaña pola independencia da India do dominio británico, e máis tarde inspirar movementos polos dereitos civís e pola liberdade en todo o mundo. O nome honorífico de Mahatmā (sánscrito: "alma grande", "venerable"), aplicado por primeira vez a el en 1914 en Suráfrica, úsase agora en todo o mundo.

Nado e criado no seo dunha familia hindú da costa de Gujarat, Gandhi formouse en dereito no Inner Amorne de Londres, e foi proclamado avogado aos 22 anos, en xuño de 1891. Tras dous anos de incerteza na India, onde non puido iniciar unha práctica xurídica exitosa, trasladouse a Suráfrica en 1893 para representar a un comerciante indio nun xuízo. Viviu en Suráfrica durante 21 anos. Foi aquí onde Gandhi formou unha familia e empregou por primeira vez a resistencia non violenta nunha campaña polos dereitos civís. En 1915, con 45 anos, regresou á India e pronto se puxo a organizar a campesiños, agricultores e traballadores urbanos para protestar contra os excesivos impostos sobre a terra e a discriminación.

Ao asumir o liderado do Congreso Nacional Indio en 1921, Gandhi dirixiu campañas a nivel nacional para aliviar a pobreza, ampliar os dereitos das mulleres, construír a amizade relixiosa e étnica, acabar coa intocabilidade e, sobre todo, lograr o swaraj ou autogoberno. Gandhi adoptou o dhoti curto, tecido con fío fiado a man como unha marca de identificación cos pobres rurais da India. Comezou a vivir nunha comunidade residencial autosuficiente, para comer comida sinxela, e emprendeu longos xaxúns como medio tanto de introspección como de protesta política. Achegando o nacionalismo anticolonial aos indios comúns, Gandhi levounos a desafiar, en 1930, o imposto sobre o sal imposto polos británicos coa marcha do sal de Dandi de 400 km. e, en 1942, a pedir aos británicos que abandonasen a India. Foi encarcerado moitas veces e durante moitos anos tanto en Suráfrica como na India.

A visión de Gandhi dunha India independente baseada no pluralismo relixioso foi desafiada a principios dos anos 40 por un nacionalismo musulmán que esixía unha patria separada para os musulmáns dentro da India británica.  En agosto de 1947, Gran Bretaña concedeu a independencia, pero o Imperio Indio Británico foi partido en dous dominios, un o da India de maioría hindú e outro o do Paquistán de maioría musulmá. Cando moitos hindús, musulmáns e sijs desprazados dirixíronse ás súas novas terras, estalou a violencia relixiosa, especialmente na rexión do Panxab e Bengala. Absténdose de participar no celebración oficial da independencia, Gandhi visitou as zonas afectadas, tentando aliviar a angustia. Nos meses seguintes, emprendeu varias folgas de fame para deter a violencia relixiosa. A última, iniciada en Delhi o 12 de xaneiro de 1948, cando tiña 78 anos,Brown (1991), p. 380: "A pesar da súa sensación de impotencia e, de feito, debido a ela, Delhi ía ser o escenario do que el chamou o seu maior xaxún... A súa decisión foi tomada repentinamente, aínda que despois dunha considerable reflexión - non deu ningunha pista diso nin sequera a Nehru e Patel que estaban con el pouco antes de que anunciase a súa intención nunha reunión de oración o 12 de xaneiro de 1948. Dixo que xaxuaría ata que se restablecese a paz comunal, unha paz real e non a calma dunha cidade morta imposta pola policía e as tropas. Patel e o goberno tomáronse o xaxún, en parte, como unha condena á súa decisión de reter unha considerable suma de diñeiro en efectivo aínda pendente de pago a Paquistán como resultado da asignación dos bens da India indivisa debido ás hostilidades que estalaran en Caxemira; ... Pero mesmo cando o goberno accedeu a pagar o diñeiro en efectivo, Gandhi non quixo romper o seu xaxún: iso só o faría despois de que un gran número de importantes políticos e líderes de organismos comunais acordasen un plan conxunto para restaurar a vida normal na cidade." Tamén tiña o obxectivo indirecto de meter presión á India para que pagase algúns activos en efectivo que se debían a Paquistán. Aínda que o Goberno da India cedeu, do mesmo xeito que os alborotadores relixiosos, a crenza de que Gandhi fora demasiado firme no seu defensa tanto de Paquistán como dos musulmáns indios, especialmente os asediados en Delhi, estendeuse entre algúns hindús na India. Entre eles estaba Nathuram Godse, un militante do nacionalista hindú do oeste da India, que asasinou a Gandhi disparándolle tres balas no peito nunha reunión de oración interrelixiosa en Delhi o 30 de xaneiro de 1948.

O 2 de outubro, aniversario do nacemento de Gandhi, conmemórase o Gandhi Jayanti, festa nacional na India, e en todo o mundo como o Día Internacional da Non Violencia . Gandhi é comunmente, aínda que non formalmente, considerado o Pai da Nación na India e chamábano comunmente Bapu (Gujarati: termo cariñoso para pai, papa  ).

Gandhi foi un influente defensor do Satyagraha (principio da non agresión, forma non violenta de protesta) como un medio de revolución. Gandhi axudou a liberar a India do goberno británico, inspirando a outros pobos coloniais a traballar polas súas propias independencias e en última análise para o desmantelamento do Imperio Británico e a súa substitución pola Comunidade Británica (Commonwealth). O principio do satyagraha, frecuentemente traducido como "o camiño da verdade" ou "a busca da verdade", tamén inspirou xeracións de activistas democráticos e antirracistas, incluíndo Martin Luther King e Nelson Mandela. Frecuentemente Gandhi afirmaba a simplicidade dos seus valores, derivados da crenza tradicional hindú: verdade (satya) e non violencia (ahimsa).

 Traxectoria 
 Xuventude 
Mohandas Karamchand Gandhi naceu o 2 de outubro de 1869Gandhi, Rajmohan (2006) pp. 1–3. nunha familia gujarati hindú da subcasta modh baniaGuha (2014): A subcasta á que pertencían os Gandhi era coñecida como Modh Bania, o prefixo aparentemente referiase á cidade de Modhera, no sur de Gujarat. en Porbandar (tamén coñecida como Sudamapuri), unha cidade costeira na península de Kathiawar e que entón formaba parte do pequeno estado principesco de Porbandar na Axencia de Kathiawar do Imperio indio. Seu pai, Karamchand Uttamchand Gandhi (1822–1885), serviu como o dewan (ministro xefe) do estado de Porbandar.  A súa familia e orixinaria da entón aldea de Kutiana no que entón era o Estado de Junagadh.

Aínda que só tiña unha educación elemental e anteriormente fora funcionario da administración estatal, Karamchand demostrou ser un ministro xefe capaz.Guha 2015 pp. 19–21 Durante o seu mandato, Karamchand casou catro veces. As súas dúas primeiras esposas morreron novas, despois de que cada unha dese a luz a unha filla, e o seu terceiro matrimonio non tivo fillos. En 1857, Karamchand buscou o permiso da súa terceira esposa para volver casar; ese ano casou con Putlibai (1844–1891), que tamén procedía de Junagadh, e era dunha familia hindú pranami visnuista. Karamchand e Putlibai tiveron tres fillos durante a década seguinte: un fillo, Laxmidas (c. 1860–1914); unha filla, Raliatbehn (1862–1960); e outro fillo, Karsandas (c. 1866–1913).Guha 2015, p. 21Guha 2015, p. 512

O 2 de outubro de 1869, Putlibai deu a luz ao seu último fillo, Mohandas, nun cuarto escuro e sen fiestras da planta baixa da residencia da familia Gandhi na cidade de Porbandar. Cando era neno, a súa irmá Raliat describiu a Gandhi como "inquieto coma o mercurio, xogando ou deambulando. Un dos seus pasatempos favoritos era torcerlle as orellas aos cans".Guha 2015, p. 22 Os clásicos indios, especialmente as historias de Shravana e do rei Harishchandra, tiveron un grande impacto en Gandhi na súa infancia. Na súa autobiografía, admite que deixaron unha impresión indeleble na súa mente. Escribe: "Obsesionábame e tiven que representar a Harishchandra para min mesmo innumerables veces". A temperá autoidentificación de Gandhi coa verdade e o amor como valores supremos débese a estes personaxes épicos.

A orixe relixiosa da familia era ecléctica. O pai de Gandhi, Karamchand, era hindú e a súa nai Putlibai procedía dunha familia hindú pranami visnuista.Gandhi, Rajmohan (2006) pp. 2, 8, 269 O pai de Gandhi pertencía á comunidade de comerciantes da casta dos Modh Baniya e da varna de Vaishia. A súa nai procedía da tradición da seita Pranami baseada no movemento bhakti medieval que se desenvolve en torno a deidade Krishna , cuxos textos relixiosos inclúen o Bhagavad Gita, o Bhagavata Purana e unha colección de 14 textos con ensinanzas que a tradición cre que inclúen a esencia dos Vedas, o Corán e a Biblia. Gandhi estivo moi profundamente influenciado pola súa nai, unha dama piadosa que "non pensaría en tomar as súas comidas sen as súas oracións diarias... ela tomaba os votos máis duros e cumpríaos sen inmutarse. Manter dous ou tres xaxúns consecutivos non era nada para ela."Guha 2015, p. 23

En 1874, o pai de Gandhi, Karamchand, abandonou Porbandar para trasladarse ao estado máis pequeno de Rajkot, onde se converteu en conselleiro do seu gobernante, o Thakur Sahib; aínda que Rajkot era un estado menos prestixioso que Porbandar, a axencia política rexional británica atopábase alí, o que daba ao diwan do estado certa seguridade.Guha 2015, pp. 24–25 En 1876, Karamchand converteuse en diwan de Rajkot e foi sucedido como diwan de Porbandar polo seu irmán Tulsidas. A súa familia reuniuse con el en Rajkot.

miniatura|upright|Gandhi (dereita) co seu irmán maior Laxmidas en 1886
Aos 9 anos, Gandhi entrou na escola local de Rajkot, preto da súa casa. Alí estudou os rudimentos da aritmética, da historia, da lingua gujarati e da xeografía. Aos 11 anos trasladouse ao instituto de Rajkot, Alfred High School. Era un estudante normal, gañou algúns premios, pero era un estudante tímido e atinado, sen interese polos xogos; os seus únicos compañeiros eran os libros e as clases escolares.

miniatura|upright|Gandhi e a súa esposa Kasturbai Makhanji Kapadia (1902).
Aos 13 anos Mohandas casou con Kasturbai Makhanji Kapadia (o seu primeiro nome adoitaba acurtarse a "Kasturba", e cariñosamente a "Ba"), de 14 anos, da mesma idade, nunha unión previamente acordada, segundo o costume da rexión naquela época, entre as familias dos noivos. No proceso, perdeu un ano na escola pero despois permitíronlle compensalos acelerando os seus estudos.Gandhi (1940). The Story of My Experiments with Truth "At the High School";  A súa voda foi un acto conxunto, onde tamén casaron o seu irmán e o seu curmán. Recordando o día do seu casamento, dixo unha vez: "Como non sabiamos moito do matrimonio, para nós só significaba levar roupa nova, comer doces e xogar cos familiares". Como era a tradición imperante, a noiva adolescente pasaba moito tempo na casa dos seus pais, e afastada do seu marido.Gandhi (1940). The Story of My Experiments with Truth: "Playing the Husband";  Escribindo moitos anos despois, Mohandas describiu con pesar os sentimentos luxuriosos que sentía pola súa moza noiva, "mesmo na escola adoitaba pensar nela, e o pensamento do anoitecer e do noso encontro posterior estaba a perseguirme". Máis tarde recordou sentirse celoso e posesivo con ela, como cando ela visitaba un templo coas súas amigas, e ser sexualmente luxurioso nos seus sentimentos por ela.

A finais de 1885, o pai de Gandhi, Karamchand, morreu.Guha 2015, p. 29 Gandhi, entón de 16 anos, e a súa muller de 17 tiveron o seu primeiro bebé, que sobreviviu só uns días. As dúas mortes angustiaron a Gandhi. O matrimonio tivo catro fillos máis, todos nenos: Harlal Gandhi (1888), Manilal Gandhi (1892), Ramdas Gandhi (1897) e Devdas Gandhi (1900).

En novembro de 1887, o mozo de 18 anos de idade Gandhi graduouse no instituto en Ahmedabad.Guha 2015, p. 30 En xaneiro de 1888, matriculouse no Samaldas College no estado de Bhavnagar, entón a única institución de ensino superior da rexión que outorgaba títulos. Pero abandonou e volveu coa súa familia en Porbandar.Guha 2015, p. 32

 Tres anos en Londres 
 Estudante de dereito 
miniatura|esquerda|upright|Placa conmemorativa no número 20 de Baron's Court Road, Barons Court, Londres
Gandhi abandonara a universidade máis barata que podía pagar en Bombai.Gandhi (1940). Chapter "Preparation for England".  Mavji Dave Joshiji, un sacerdote brahmana e amigo da familia, aconsellou a Gandhi e á súa familia que considerase a posibilidade de estudar dereito en Londres. En xullo de 1888, a súa esposa Kasturba deu a luz ao seu primeiro fillo supervivente, Harilal.Guha 2015, pp. 33–34 A súa nai non se sentía cómoda con que Gandhi deixase á súa muller e á súa familia e fose tan lonxe da casa. O tío de Gandhi, Tulsidas, tamén intentou disuadir ao seu sobriño. Gandhi que quería ir para persuadir á súa esposa e a súa nai fixo un voto diante da súa nai de que se abstería de comer carne, alcohol e mulleres. O irmán de Gandhi, Laxmidas, que xa era avogado, aplaudiu o plan de estudos de Gandhi en Londres e ofreceuse a apoialo. Putlibai deulle permiso e bendición a Gandhi.
miniatura|upright=0.80|Gandhi en Londres como estudante de dereito
O 10 de agosto de 1888, Gandhi, de 18 anos, partiu de Porbandar cara a Mumbai, daquela coñecida como Bombai. Á súa chegada, aloxouse na comunidade local de Modh Bania, cuxos anciáns lle advertiron de que Inglaterra tentaríalle a comprometer a súa relixión e a comer e beber á maneira occidental. A pesar de que Gandhi lles informou da súa promesa á súa nai e das súas bendicións, foi excomulgado da súa casta. Gandhi ignorou isto, e o 4 de setembro, embarcou de Bombai a Londres, co seu irmán que o despediu no porto.M K Gandhi (1940), The Story of My Experiments with Truth , Autobiography, Wikisource Gandhi asistiu ao University College London, un colexio universitario da Universidade de Londres onde tomou clases de literatura inglesa con Henry Morley en 1888–1889.

Na UCL estudou dereito e xurisprudencia e foi invitado a matricularse no Inner Temple coa intención de converterse en avogado. A súa timidez infantil e a súa abstinencia continuaron durante a súa adolescencia. Mantivo estes trazos cando chegou a Londres, pero uniuse a un grupo de práctica de falar en público e superou a súa timidez o suficiente como para exercer a avogacía.

Demostrou un gran interese polo benestar das comunidades portuarias empobrecidas de Londres. En 1889 estalou en Londres unha amarga disputa comercial, na que os estibadores se declararon en folga para esixir mellores salarios e condicións, e á que se sumaron mariñeiros, construtores navais, obreiros e outros traballadores en solidariedade. Os folguistas triunfaron, en parte grazas á mediación do cardeal Manning, o que levou a Gandhi e a un amigo indio a visitalo e agradecerlle a súa labor.From auto-biography Chapter 22, https://www.mkgandhi.org/autobio/chap22.htm
 Vexetarianismo e traballo no comité 
O tempo de Gandhi en Londres estivo influenciado polo voto que lle fixera á súa nai. Tentou adoptar os costumes "inglés", incluíndo tomar clases de baile. Non obstante, non apreciaba a eslamiada comida vexetariana que lle ofrecía a súa dona e adoitaba pasar fame ata que atopou un dos poucos restaurantes vexetarianos de Londres. Influenciado pola escritura de Henry Salt, uniuse á Sociedade Vexetariana de Londres (LSV), e foi elixido para o seu comité executivo.Brown (1991). baixo os auspicios do seu presidente e benfeitor Arnold Hills. Un dos seus logros durante a súa estancia no comité foi a creación dunha sección en Bayswater. Algúns dos vexetarianos que coñeceu eran membros da Sociedade Teosófica, fundada en 1875 para promover a irmandade universal e dedicada ao estudo da literatura budista e hindú. Animaron a Gandhi a ler con eles o Bhagavad Gita tanto o traducido como o orixinal.

Gandhi mantiña unha relación amigable e produtiva con Hills, pero ambos tiñan opinións diferentes sobre a permanencia na LSV do membro do comité Thomas Allinson. O seu desacordo é o primeiro exemplo coñecido de Gandhi desafiando á autoridade, a pesar da súa timidez e temperamento remiso á confrontación.

Allinson estivera promovendo novos métodos de control da natalidade dispoñibles, pero Hills os desaprobaba, crendo que socavaban a moralidade pública. Cría que o vexetarianismo era un movemento moral e que, xa que logo, Allinson non debía seguir sendo membro da LVS. Gandhi compartía a opinión de Hills sobre os perigos do control da natalidade, pero defendía o dereito de Allinson a discrepar. Sería difícil para Gandhi desafiar a Hills; Hills era 12 anos maior que el e, a diferenza de Gandhi, moi elocuente. Financiou a LVS e foi un capitán da industria coa súa Thames Ironworks empresa que empregaba a máis de 6.000 persoas no East End de Londres. Tamén foi un deportista consumado que máis tarde fundou o club de fútbol West Ham United. Na súa Autobiografía, Vol. I de 1927, Gandhi escribiu:

Presentouse unha moción para destituír a Allinson, que foi debatida e votada polo comité. A timidez de Gandhi foi un obstáculo para a súa defensa de Allinson na reunión do comité. Escribiu as súas opinións nun papel, pero a súa timidez impediulle ler os seus argumentos, polo que Hills, o Presidente, pediu a outro membro do comité que os lese por el. Aínda que outros membros do comité estiveron de acordo con Gandhi, a votación perdeuse e Allinson foi excluído. Non houbo resentimentos, e Hills propuxo o brinde na cea de despedida da LVS en honra do regreso de Gandhi á India.

Chamada á avogacía
Gandhi, á idade de 22 anos, foi chamado á avogacía en xuño de 1891 e logo partiu de Londres cara á India, onde se decatou de que a súa nai morrera mentres el estaba en Londres e que a súa familia ocultáralle a noticia. Os seus intentos de establecer un bufete de avogados en Bombai fracasaron porque era psicoloxicamente incapaz de interrogar ás testemuñas. Regresou a Rajkot para gañarse a vida modestamente redactando peticións para litigantes, pero viuse obrigado a deixar de facelo cando tivo problemas cun oficial británico, Sam Sunny.

Gandhi, á idade de 22 anos, foi chamado á avogacía en xuño de 1891 e logo partiu de Londres cara á India, onde se decatou de que a súa nai morrera mentres el estaba en Londres e que a súa familia ocultáralle a noticia. Os seus intentos de establecer un bufete de avogados en Bombai fracasaron porque era psicoloxicamente incapaz de interrogar ás testemuñas. Regresou a Rajkot para gañarse a vida modestamente redactando peticións para litigantes, pero viuse obrigado a deixar de facelo cando tivo problemas cun oficial británico, Sam Sunny.

En 1893, un comerciante musulmán de Kathiawar chamado Dada Abdullah púxose en contacto con Gandhi. Abdullah posuía un gran negocio de éxito de transporte marítimo en Suráfrica. Os seus curmáns afastados de Xohanesburgo necesitaban un avogado e preferían a alguén con ascendencia kathiawari. Gandhi preguntou pola remuneración do traballo. Ofrecéronlle un salario total de 105 libras (17.200 dólares en diñeiro de 2019) máis gastos de viaxe. Aceptou, sabendo que sería un compromiso de polo menos un ano na Colonia de Natal, Suráfrica, tamén formaba parte do Imperio Británico.Herman (2008), pp. 82–83

Activista dos dereitos civís en Suráfrica (1893–1914) 
miniatura|esquerda|upright|Estatua de bronce de Gandhi conmemorativa do centenario do incidente na estación de ferrocarril de Pietermaritzburg, inaugurada polo arcebispo Desmond Tutu en Church Street, Pietermaritzburg, en xuño de 1993
En abril de 1893, Gandhi, con 23 anos, embarcouse cara a Suráfrica para ser o avogado do primo de Abdullah. Gandhi pasou 21 anos en Suráfrica, onde desenvolveu as súas opinións tanto éticas como políticas. Durante este tempo, Gandhi volveu brevemente á India en 1902 para mobilizar apoio para o benestar dos indios en Suráfrica.

Nada máis chegar a Suráfrica, Gandhi foi discriminado pola cor da súa pel e a súa ascendencia. Non se lle permitiu sentar cos pasaxeiros europeos na dilixencia e díxoselle que sentase no chan preto do condutor, e logo pegáronlle cando se negou; noutro lugar foi pateado nunha cuneta por atreverse a camiñar preto dunha casa, noutro caso foi sacado a forza fora dun tren en Pietermaritzburg despois de negarse a deixar a primeira clase, (Gandhi viaxaba na primeira clase e solicitáronlle que pasase para a terceira: ao recusar o cambio, botárono fóra do tren), feito que o levou a sentarse na estación de tren, tremendo toda a noite e reflexionando sobre se debía regresar á India ou protestar polos seus dereitos. Optou por protestar, feito polo que se lle permitiu subir ao tren ao día seguinte..Fischer (2002) Noutro incidente, o maxistrado dun tribunal de Durban ordenou a Gandhi que se quitase o turbante, ao que este negouse. Aos indios non se lles permitía camiñar polas beirarrúas públicas de Suráfrica. Un axente de policía botou a Gandhi da beirarrúa á rúa sen aviso previo.

Cando Gandhi chegou a Suráfrica, segundo Herman, considerábase "primeiro británico e despois indio".Herman (2008), pp. 87–88 Con todo, os prexuízos contra el e os seus compatriotas indios por parte dos británicos que Gandhi experimentou e observou molestáronlle profundamente. Resultáballe humillante e custáballe entender como algunhas persoas podían sentir honra, superioridade ou pracer ante prácticas tan inhumanas. Gandhi empezou a cuestionar a posición do seu pobo no Imperio Británico.

O caso Abdullah, que o levara a Suráfrica, concluíu en maio de 1894, e a comunidade india organizou unha festa de despedida para Gandhi mentres se preparaba para regresar á India. A festa de despedida converteuse nun comité de traballo para planificar a resistencia a unha nova proposta discriminatoria do goberno da Colonia de Natal. Isto levou a Gandhi a prolongar a súa estancia orixinal en Suráfrica. Gandhi planeou axudar aos indios a oporse a un proxecto de lei para denegarlles o dereito ao voto, un dereito que entón se propuña como exclusivo dos europeos. Pediu a Joseph Chamberlain, Secretario Colonial británico, que reconsiderase a súa postura sobre este proxecto de lei. Aínda que non puido impedir a aprobación da lei, a campaña de Gandhi conseguiu chamar a atención sobre as queixas dos indios de Suráfrica. Axudou a fundar o Congreso Indio de Natal en 1894, e, a través desta organización, Gandhi moldeou á comunidade india de Suráfrica até convertela nunha forza política unificada. En xaneiro de 1897, cando Gandhi desembarcou en Durban, unha turba de colonos brancos atacouno,: correspondencia e artigos de prensa sobre o incidente. e Gandhi escapou só grazas aos esforzos da esposa do superintendente de policía.  Con todo, Gandhi negouse a presentar cargos contra ningún membro da turba.

miniatura|upright|Gandhi (no centro, terceiro pola dereita) cos camilleros do Corpo de Ambulancias da India durante a guerra Boer
En 1900 durante a segunda guerra bóer, Gandhi ofreceuse como voluntario para formar un grupo de padioleiros como o corpo de ambulancias indias de Natal. Segundo Arthur Herman, Gandhi quería refutar o estereotipo colonial británico de que os hindús non eran aptos para actividades "varonís" que implicasen perigo e esforzo, a diferenza das "razas marciais" musulmás. Gandhi recrutou a 1100 voluntarios indios para apoiar ás tropas de combate británicas contra os bóers. Foron adestrados e certificados medicamente para servir na fronte. Foron auxiliares de ambulancias na batalla de Colenso nun corpo  de voluntarios brancos. Na batalla de Spion Kop, Gandhi e os seus portadores trasladáronse á fronte e tiveron que transportar a soldados feridos durante quilómetros até un hospital de campaña, xa que o terreo era demasiado accidentado para as ambulancias. Gandhi e outros 37 indios recibiron a medalla da raíña de Suráfrica.

Durante un breve período de tempo viviu en Xohanesburgo como avogado.

En 1906, o goberno de Transvaal promulgou unha nova lei que obrigaba a rexistrar á poboación india e china da colonia. Nunha manifestación masiva celebrada en Johannesburgo o 11 de setembro dese ano, Gandhi adoptou por primeira vez a súa metodoloxía aínda en evolución do «Satyagraha» (devoción á verdade), ou protesta non violenta. Segundo Anthony Parel, Gandhi tamén se viu influído polo texto moral támil Tirukkuṛaḷ despois de que Lev Tolstoi o mencionase na súa correspondencia, que comezou con "A Letter to a Hindu" (Carta a un hindú). Gandhi instou os indios a desafiar a nova lei e a sufrir os castigos por facelo. As súas ideas sobre as protestas, as súas habilidades de persuasión e as súas relacións públicas habían xurdido. Gandhi levou estas ideas á India en 1915..  Gandhi foi detido o 6 de novembro de 1913 mentres lideraba unha marcha de mineiros indios que traballaban en Suráfrica, pero conseguiu que entrase en vigor unha lei que eximía os indios de pagaren os impostos especiais que ata entón estaban obrigados a pagar e que lles permitía instalarse no Transvaal e en KwaZulu-Natal. Gandhi inspirábase no Bhagavad Gita e nos textos de Lev Tolstoi, que na década de 1880 emprendeu unha profunda conversión persoal para un tipo de anarquismo cristián. Gandhi traduciu a obra de Tolstoi Carta para un hindúLetter to a Hindú, de Lev Tolstoi . escrita en 1908 en resposta aos agresivos nacionalistas indios, o que levou a Gandhi e Tolstoi a se corresponderen ata a morte do ruso no 1910. A carta de Tolstoi usa a filosofía hindú presente nos Vedas e nos relatos do deus hindú Krishna para presentar o seu punto de vista respecto ao crecemento do nacionalismo indio.

 Europeos, indios e africanos 
Gandhi centrou a súa atención nos indios e os africanos mentres estivo en Suráfrica. Ao principio, Gandhi non estaba interesado na política, pero isto cambiou despois de sufrir discriminación e acoso, como cando un funcionario ferroviario branco botouno dun vagón de tren pola cor da súa pel. Tras varios incidentes similares con brancos en Suráfrica, Gandhi cambiou a súa forma de pensar e o seu enfoque, e sentiu que debía resistirse e loitar polos dereitos. Gandhi entrou en política formando o Congreso Indio de Natal. Segundo Ashwin Desai e Goolam Vahed, as opinións de Gandhi sobre o racismo son controvertidas nalgúns casos. Sufriu persecución desde o principio en Suráfrica. Do mesmo xeito que a outras persoas de cor, os funcionarios brancos negáronlle os seus dereitos, e a prensa e a xente nas rúas acosábano e chamábano «parasito», «semibárbaro», «cancro», «coolie miserable», «home amarelo» e outros epítetos. A xente mesmo lle cuspía como expresión de odio racial.
esquerda|miniatura|upright|Anuncio no "Indian Opinion", un periódico fundado por Gandhi.
Durante a súa estancia en Suráfrica, Gandhi centrouse na persecución racial dos indios antes de empezar a centrarse no racismo contra os africanos. Nalgúns casos, segundo Desai e Vahed, o comportamento de Gandhi foi o de participar voluntariamente nos estereotipos raciais e a explotación dos africanos. Durante un discurso pronunciado en setembro de 1896, Gandhi queixouse de que os brancos da colonia británica de Suráfrica estaban "a degradar aos indios ao nivel de kaffirs". Os estudosos cítano como exemplo de que Gandhi, naquela época, tiña unha visión diferente dos indios e os surafricanos negros. Outro exemplo citado por Herman é o de Gandhi, quen, aos 24 anos, preparou un informe xurídico para a Asemblea de Natal en 1895, no que reclamaba o dereito ao voto para os indios. Gandhi citou a historia racial e as opinións dos orientalistas europeos, segundo as cales "os anglosaxóns e os indios proceden da mesma estirpe aria ou, máis ben, dos pobos indoeuropeos", e argumentou que os indios non debían agruparse cos africanos.

Anos máis tarde, Gandhi e os seus colegas serviron e axudaron aos africanos como enfermeiros e opuxéronse ao racismo contra eles. O gañador do Premio Nobel da Paz Nelson Mandela foi un dos admiradores dos esforzos de Gandhi para loitar contra o racismo en África. A imaxe xeral de Gandhi, segundo Desai e Vahed, foi reinventada desde o seu asasinato coma se Gandhi sempre fora un santo, cando en realidade a súa vida foi máis complexa, contiña verdades incómodas e tivo unha vida que cambiou co tempo. Os estudosos tamén sinalaron as evidencias dunha rica historia de cooperación e esforzos por parte de Gandhi e do pobo indio cos surafricanos non brancos contra a persecución dos africanos e o Apartheid. 

En 1903, Gandhi fundou a *Indian Opinion*, unha revista que publicaba novas sobre os indios en Suráfrica e os indios na India con artigos sobre todos os temas: sociais, morais e intelectuais, e onde comezaba a predicar a austeridade, a resistencia pasiva e a non violencia activa. Cada número era multilingüe e incluía material en inglés, gujarati, hindi e támil. Incluía anuncios, dependía en gran medida das contribucións de Gandhi (a miúdo impresas sen sinatura) e era un "defensor" da causa india.

En 1906, cando estalou a rebelión de Bambatha na colonia de Natal, Gandhi, que entón tiña 36 anos, a pesar de simpatizar cos rebeldes zulúes, animou aos surafricanos de orixe india a formar unha unidade voluntaria de padiolas. Nun artigo publicado en Indian Opinion, Gandhi argumentou que o servizo militar sería beneficioso para a comunidade india e afirmou que lles proporcionaría "saúde e felicidade". Gandhi acabou liderando unha unidade mixta de voluntarios indios e africanos encargados de transportar padiolas para atender aos combatentes feridos durante a represión da rebelión.

miniatura|upright|Gandhi fotografado en Suráfrica (1909)

A unidade médica dirixida por Gandhi funcionou durante menos de dous meses antes de ser disolta. Tras a represión da rebelión, as autoridades coloniais non mostraron ningún interese en estender á comunidade india os dereitos civís concedidos aos surafricanos brancos.

En 1910, o xornal de Gandhi, "Indian Opinion", publicaba reportaxes sobre a discriminación contra os africanos por parte do réxime colonial. Gandhi sinalou que os africanos "son os únicos habitantes orixinais da terra. [...] Os brancos, pola súa banda, ocuparon a terra pola forza e usurpárona".

En 1910, Gandhi fundou, coa axuda do seu amigo Hermann Kallenbach, unha comunidade idealista á que chamaron Tolstoy Farm preto de Xohanesburgo. Alí, Gandhi cultivou a súa política de resistencia pacífica..

Nos anos posteriores a que os surafricanos negros obtivesen o dereito ao voto en Suráfrica (1994), Gandhi foi proclamado heroe nacional e erixíronselle numerosos monumentos.

 Movemento pola independencia india (1915–1947) 

miniatura|upright|Benvida recibida en Karachi despois do regreso de Gandhi (sentado na carruaxe da dereita) á India (1916)

A petición de Gopal Krishna Gokhale, transmitida a Gandhi por C. F. Andrews, Gandhi regresou á India en 1915. Traía consigo unha reputación internacional como destacado nacionalista indio, teórico e organizador comunitario.

Gandhi uniuse ao Congreso Nacional Indio e foi introducido nos asuntos indios, a política e o pobo indio principalmente por Gokhale. Gokhale era un líder clave do Partido do Congreso, coñecido pola súa moderación e a súa insistencia en traballar dentro do sistema. Gandhi tomou o enfoque liberal de Gokhale, baseado nas tradicións británicas Whiggish, e transformouno para darlle un aspecto indio.
 Papel na primeira guerra mundial 
En abril de 1918, durante a última parte da primeira guerra mundial, o vicerrei convidou a Gandhi a unha conferencia de guerra en Delhi.Chronology of Mahatma Gandhi's Life:India 1918 in WikiSource based on the Collected Works of Mahatma Gandhi. Baseado en volumes de dominio público. Gandhi accedeu a apoiar o esforzo bélico.  A diferenza da guerra zulú de 1906 e o estalido da primeira guerra mundial en 1914, cando recrutou voluntarios para o corpo de ambulancias, esta vez Gandhi tentou recrutar combatentes. Nun folleto de xuño de 1918 titulado "Chamamento ao alistamento", Gandhi escribiu: "Para lograr tal estado de cousas, debemos ter a capacidade de defendernos, é dicir, a capacidade de portar armas e utilizalas... Se queremos aprender a usar as armas coa maior rapidez posible, é o noso deber alistarnos no exército".Gandhi (1965), Collected Works, Vol 17.  Chapter "67. Appeal for enlistment", Nadiad, 22 de xuño de 1918. Con todo, Gandhi estipulou nunha carta dirixida ao secretario privado do vicerrei que "persoalmente non matará nin ferirá a ninguén, sexa amigo ou inimigo."Gandhi (1965), Collected Works, Vol 17.  "Chapter 8. Letter to J. L. Maffey", Nadiad, 30 de abril de 1918.

O apoio de Gandhi á campaña bélica puxo en cuestión a súa coherencia coa non violencia. O secretario privado de Gandhi sinalou que "a cuestión da coherencia entre o seu credo de 'ahimsa' (non violencia) e a súa campaña de recrutamento non só se expuxo entón, senón que se debateu desde entón".  Segundo o politicólogo e pedagogo Christian Bartolf, o apoio de Gandhi á guerra debíase á súa crenza de que o verdadeiro 'ahimsa' non podía coexistir coa covardía. Por tanto, Gandhi consideraba que os indios debían estar dispostos e ser capaces de usar as armas antes de optar voluntariamente pola non violencia.

En xullo de 1918, Gandhi dixo que non puidera convencer nin a unha soa persoa para que se alistase na guerra mundial. "Até agora non teño nin un só recruta no meu haber", escribiu Gandhi. E engadiu: "Néganse porque temen morrer".
 Axitación de Champaran 
O primeiro gran logro de Gandhi chegou en 1917 coa satyagraha (axitación) de Champaran en Bihar. A axitación de Champaran enfrontou o campesiñado local contra os propietarios de plantacións, en gran parte anglo-indios, que contaban co apoio da administración local. Os campesiños víronse obrigados a cultivar índigo (Indigofera sp.), un cultivo comercial para a tinta índigo cuxa demanda diminuíra durante dúas décadas e víronse obrigados a vender as súas colleitas aos plantadores a un prezo fixo. Descontentos con isto, o campesiñado apelou a Gandhi que en ese momento atopabase no seu ashram (mosteiro) en Ahmedabad. Seguindo unha estratexia de protesta non violenta, Gandhi colleu por sorpresa á administración e obtivo concesións das autoridades.
 Axitación de Kheda 
En 1918, Kheda viuse afectada por inundacións e fames negras, e os campesiños esixían unha redución dos impostos. Gandhi trasladou a súa sede a Nadiad, organizando a decenas de simpatizantes e novos voluntarios da rexión, entre os que destaca Vallabhbhai Patel. Utilizando a non cooperación como técnica, Gandhi iniciou unha campaña de recollida de firmas na que os campesiños se comprometían a non pagar os impostos, mesmo baixo a ameaza de confiscación das súas terras. A axitación veu acompañada dun boicot social contra os «mamlatdars» e os «talatdars» (funcionarios fiscais do distrito). Gandhi traballou duro para gañarse o apoio público á axitación en todo o país. Durante cinco meses, a administración negouse, pero a finais de maio de 1918, o Goberno cedeu en disposicións importantes e flexibilizou as condicións de pago dos impostos ata que terminase a fame negra. En Kheda, Vallabhbhai Patel representou aos agricultores nas negociacións cos británicos, que suspenderon a recadación de impostos e liberaron a todos os presos.
 Movemento Khilafat 
miniatura|upright|Gandhi (cun chapeu de Gandhi) con Rabindranath Tagore e Sharda Mehta, 1920.

En 1919, Gandhi buscou a cooperación dos musulmáns apoiando ao derrotado Imperio Otomán. Isto debeuse en parte á promesa británica de corresponder á axuda co "swaraj" (autogoberno) aos indios despois da guerra. En cambio, o goberno británico só ofreceu reformas menores, o que decepcionou a Gandhi. Anunciou as súas intencións de levar a cabo unha "satyagraha" (desobediencia civil). Os británicos responderon coa Rowlatt Act para bloquear o movemento de Gandhi, convertendo a desobediencia civil nun delito penal e permitindo o internamento sen xuízo.

Gandhi aproveitou o Movemento Khilafat, no que os musulmáns sunnitas da India defendían ao califa turco como símbolo do islam sunnita (ummah). O apoio de Gandhi tivo resultados dispares. Inicialmente, granxeolle un forte respaldo por parte dos musulmáns. Con todo, líderes hindús como Rabindranath Tagore cuestionaron o liderado de Gandhi porque se opuñan a recoñecer ao califa.

O aumento do apoio musulmán a Gandhi detivo temporalmente a violencia entre hindús e musulmáns, e contribuíu a marxinar a Muhammad Ali Jinnah. Jinnah pasou a liderar a reivindicación dunha patria musulmá. Aínda que ambos estaban de acordo na independencia da India, discrepaban en canto aos medios para lograla. Jinnah era partidario da negociación constitucional, en lugar de axitar ás masas.

En 1922, o Movemento Khilafat derrubouse tras o fin do movemento de non cooperación e a detención de Gandhi. Varios líderes musulmáns abandonaron a Gandhi e ao Congreso.Os conflitos comunitarios entre hindús e musulmáns reaviváronse e volveron producirse disturbios relixiosos mortais en numerosas cidades.

 Falta de cooperación 
miniatura|upright=0.6|Gandhi con Annie Besant de camiño a unha reunión en Madrás en setembro de 1921. Anteriormente, en Madurai, o 21 de setembro de 1921, Gandhi adoptara por primeira vez o taparrabos como símbolo da súa identificación cos pobres da India.

Gandhi asumiu o liderado do Congreso en 1920 e comezou a intensificar as súas demandas ata que, o 26 de xaneiro de 1930, o Congreso Nacional Indio declarou a independencia da India. Os británicos non recoñeceron a declaración, pero iniciaronse negociacións e o Congreso asumiu un papel no goberno provincial a finais da década de 1930. Gandhi e o Congreso retiraron o seu apoio ao Raj cando o vicerrei declarou a guerra a Alemaña en setembro de 1939 sen consultalos. As tensións intensificáronse ata que Gandhi esixiu a independencia inmediata en 1942, e os británicos responderon encarcerándoo a el e a decenas de miles de líderes do Congreso. Mentres tanto, a liga musulmá cooperou con Gran Bretaña e, en contra da forte oposición de Gandhi, pasou a esixir un Estado musulmán totalmente independente, Paquistán. En agosto de 1947, os británicos dividiron o territorio e a India e Paquistán lograron a independencia en condicións que Gandhi desaprobaba.

Gañou notoriedade internacional pola súa política de desobediencia civil e polo uso do xaxún como forma de protesta. Por eses motivos as autoridades inglesas decretaron a súa prisión varias veces, que foron seguidas por protestas pedindo a súa liberación (por exemplo, o 18 de marzo de 1922, cando foi sentenciado a seis anos de prisión por desobediencia civil, mais cumpriu apenas dous anos).

Outra estratexia eficiente de Gandhi pola independencia foi a política do swadeshi -o boicot a todos os produtos importados-, especialmente os producidos en Inglaterra. Unida a isto estaba a súa proposta de que todos os indios deberían vestir o khadi -vestimentas caseiras- en vez de comprar produtos téxtiles británicos. Gandhi declaraba que toda muller india, rica ou pobre, debería empregar parte do seu día fabricando o khadi en apoio ao movemento de independencia. Esta era unha estratexia para incluír as mulleres no movemento, nun período en que se pensaba que tales actividades non eran apropiadas ás mulleres.

miniatura|200px|dereita|Gandhi, canda os seus seguidores, durante a marcha do sal (1930).

A súa posición pro-independencia endureceuse despois do Masacre de Amritsar en 1920, cando soldados británicos abriron fogo matando centos de indios que protestaban pacificamente contra medidas autoritarias do goberno británico e contra a prisión de líderes nacionalistas indios.

Unha das súas accións máis eficaces foi a marcha do sal, coñecida como Marcha Dandi, que comezou o 12 de marzo de 1930 e terminou o 5 de abril, cando Gandhi levou milleiros de persoas ao mar co fin de colleitaren o seu propio sal en vez de pagar a taxa prevista sobre o sal comprado.

En 8 de maio de 1933, Gandhi comezou un xaxún que duraría 21 días en protesta á "opresión" británica contra a India. En Bombai, o día 3 de marzo de 1939, Gandhi xaxuou novamente en protesta contra as regras autoritarias e autocráticas para a India.

 A segunda guerra mundial 
miniatura|esquerda|Rabindranath Tagore e Gandhi en 1940.

Gandhi comezou a pedir cada vez máis insistentemente a independencia durante a segunda guerra mundial, a través dunha campaña clamando pola saída dos británicos da India (Quit India, literalmente Saian da India), que se tornou en pouco tempo o maior movemento pola independencia, ocasionando detencións en masa e violencia nunha escala inédita. Gandhi e os seus partidarios deixaron claro que non apoiarían a causa británica na guerra, a non ser que fose garantida á India a independencia inmediata. Durante este tempo, el ata mesmo aceptou un fin do seu chamamento á non violencia, doutra forma un principio intocábel, alegando que a "anarquía ordenada" ao redor del era "peor do que a anarquía real". Foi entón preso en Bombai polas forzas británicas o 9 de agosto de 1942 e mantido no cárcere por dous anos.

 División da India 
Gandhi tivo grande influencia entre as comunidades hindú e musulmá da India. Adóitase dicir que el terminaba liortas comunais só coa súa presenza. Gandhi pronunciouse vehementemente contra calquera plan que dividise a India en dous estados, o que efectivamente aconteceu, creando a India -predominantemente hindú- e o Paquistán -predominantemente musulmán-. No día da transferencia de poder, Gandhi non celebrou a independencia co resto da India senón que, ao contrario, lamentou só a división do país en Calcuta.

Gandhi iniciara un xaxún o 13 de xaneiro de 1948 en protesta contra a violencia cometida por indios e paquistanís. No día 20 daquel mes, sufriu un atentado: unha bomba foi lanzada na súa dirección, mais ninguén foi ferido. Non obstante, o día 30 de xaneiro de 1948, Gandhi foi asasinado a tiros, en Nova Deli, por Nathuron Godse, un hindú radical que responsabilizaba a Gandhi polo enfraquecemento do novo goberno ao insistir no pagamento de certas débedas ao Paquistán. Godse foi despois xulgado, condenado e enforcado, a pesar de que o último rogo de Gandhi fose precisamente que non se castigase ao seu asasino.

O corpo do Mahatma foi cremado e as súas cinzas botadas ao río Ganxes.

É significativo sobre a longa busca de Gandhi polo seu deus o feito de que as súas últimas palabras foron un mantra popular na concepción hindú dun deus coñecido como Rama: "Hai Ram!". Este mantra é visto como un sinal de inspiración tanto para o espírito canto para o idealismo político, relacionado a unha posibilidade de paz na unificación.

 Principios 
A filosofía de Gandhi e as súas ideas sobre o satya e o ahimsa foron influenciadas polo Bhagavad Gita e por crenzas hindús e da relixión xainista. O concepto de 'non violencia' (ahimsa) permaneceu por moito tempo no pensamento relixioso da India e pode ser encontrado en diversas pasaxes de textos hindús, budistas e xainistas. Gandhi explica a súa filosofía como un xeito de vida na súa autobiografía A Historia dos meus experimentos coa Verdade (The Story of my Experiments with Truth).

Estritamente vexetariano, escribiu libros sobre o vexetarianismo mentres estudaba dereito en Londres (onde atopou un entusiasta do vexetarianismo, Henry Salt, nos encontros da chamada Sociedade Vexetariana). Ser vexetariano formaba parte das tradicións hindús e xainistas. A maioría dos hindús no estado de Gujarat érano, efectivamente. Gandhi experimentou diversos tipos de alimentación e concluíu que unha dieta debe ser ser suficiente para satisfacer as necesidades do corpo humano. Xaxuaba moito, e usaba o xaxún frecuentemente como estratexia política.

dereita|miniatura|Gandhi fiando, foto de 1946

Gandhi renunciou ao sexo cando tiña 36 anos de idade e aínda estaba casado, unha decisión que foi profundamente influenciada pola crenza hindú do brachmacharya, ou pureza espiritual e práctica, directamente asociada ao celibato. Tamén pasaba un día da semana en silencio. Absterse de falar, segundo dicía, traíalle a paz interior. O silencio tiña orixes nas crenzas do mouna e do shanti. Neses días el comunicábase cos demais só escribindo.

Despois de retornar á India tras exercer como avogado en Suráfrica, el deixou de usar as roupas que representaban riqueza e éxito. Pasou a usar un tipo de roupa que acostumaba ser usada polos máis pobres entre os indios. Promovía o uso de roupas feitas na casa (khadi). Gandhi e os seus seguidores fabricaban artesanalmente os tecidos da propia roupa e usaban eses tecidos na súas vestiduras; tamén incentivaba os outros a faceren iso, o que representaba unha ameaza ao negocio Británico. A pesar de que os indios estivesen desempregados, en gran parte pola decadencia da industria téxtil, eran forzados a comprar roupas feitas en industrias inglesas. Se os indios fixesen as súas propias roupas, iso arruinaría a industria téxtil Británica. O tear manual, símbolo dese acto de afirmación, remataría sendo incorporado á bandeira do Congreso Nacional Indio e á propia bandeira india.

Tamén estaba contra o sistema convencional de educación en escolas, preferindo crer que os cativos aprenderían máis con seus pais e coa sociedade. En Suráfrica, Gandhi e outros homes máis vellos formaron un grupo de profesores que lles ensinaba directa e libremente aos meniños.

 Representacións artísticas 
A representación máis famosa da vida de Gandhi é o filme Gandhi, de 1982, dirixido por Richard Attenborough e con Ben Kingsley como protagonista. Outro filme que trata da vida de Gandhi, particularmente do seu paso por Suráfrica, é The Making of the Mahatma, dirixido por Shyan Benegal.

 Candidaturas para o Premio Nobel da Paz 
Gandhi nunca recibiu o premio Nobel da Paz, a pesar de ter sido proposto como candidato cinco veces entre 1937 e 1948. Décadas despois o erro foi recoñecido polo comité organizador do Nobel. Cando o Dalai Lama Tenzin Gyatso recibiu o premio en 1989, o presidente do comité dixo que o premio era "en parte un tributo á memoria de Mahatma Gandhi". 

O site oficial do premio Nobel ten un artigo sobre iso .

Ao longo da súa vida, as actividades de Gandhi atraeron todo tipo de comentarios e opinións. Por exemplo, Winston Churchill chegou a chamalo "faquir marrón" . Por outro lado, Albert Einstein dixo sobre Gandhi que as xeracións por vir terán dificultade en crer que un home como este realmente existiu e camiñou sobre a Terra.

 Notas 

Referencias

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 Gandhi, Mohandas Karamchand. A miña vida e as miñas experiencias coa verdade. Río de xaneiro : O Cruceiro, 1968.
 Gandhi, Mohandas Karamchand. Autobiografía : miña vida e miñas experiencias coa verdade. São Paulo : Palas Athena, 1999 
 Gandhi, Mohandas Karamchand. A roca e o pensar calmo . São Paulo : Palas Athena, 1991
 Gandhi, Mohandas Karamchand. As palabras de Gandhi. Río de Xaneiro : Record, 1984?

 Rohden, Huberto. Mahatma Gandhi : ideas e ideais dun politico mistico. São Paulo : Alvorada, 1988
 Rühe, Peter. Gandhi. ISBN 0-7148-9279-3
 Ahmed, Talat (2018). Mohandas Gandhi: Experiments in Civil Disobedience. .
  (véxase book article)



 Brown, Judith M. (2004). "Gandhi, Mohandas Karamchand [Mahatma Gandhi] (1869–1948)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press.
 Brown, Judith M., and Anthony Parel, eds. (2012). The Cambridge Companion to Gandhi; 14 essays by scholars.






















  Ebook: .
















 ; short biography for children








 Outros artigos 
 India
 Hinduísmo
 Commonwealth de Nacións
 Desobediencia civil

 Ligazóns externas 

 The GandhiServe Foundation
 Fotografías do Mahatma Gandhi 
 The Official Mahatma Gandhi eArchive & Reference Library
 mkgandhi.org
 The Gandhi Nobody Knows Unha recensión sobre o filme Gandhi.

Categoría:Políticos da India
Categoría:Nados en Gujarat
Categoría:Nados en 1869
Categoría:Finados en 1948
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Biografías)
Categoría:Escritores en lingua gujarati
Categoría:Activistas contra a pobreza
Categoría:Activistas da India