Río Amazonas

O río Amazonas (tamén chamado Paraná-Uassú ou Paranaguasú polas tribos tupí-guaranís) é un río suramericano que nace na Cordilleira dos Andes, no lago Lauri ou Lauricocha, no Perú, pasa por Colombia, atravesa o Brasil e desauga no océano Atlántico, xunto á Illa do Maraxó, no Brasil, onde entra polo estado homónimo. Ao longo do seu curso recibe os nomes de Tunguragua, Marañón, Ucayali, Solimóns e finalmente Amazonas. É o río máis longo e caudaloso do mundo, e contén máis auga ca o Nilo, o Yangtzé e o Mississippi xuntos, supoñendo preto dunha quinta parte da auga doce en estado líquido do planeta. O Amazonas, ten a conca hidrográfica máis grande do mundo, ao redor de 7,4 millóns de quilómetros cadrados, representa aproximadamente a quinta parte do caudal fluvial do planeta. De feito, este río ten a maior conca  hidrográfica do mundo incluso contando unicamente a rexión que atravesa o Brasil, que supón a quinta parte do seu volume.Tom Sterling: Der Amazonas. Time-Life Bücher 1979, 7th German Printing, p.19 Estudos realizados por investigadores brasileiros e peruanos en 2007 e 2008 apuntaban a que era o río de maior lonxitude.  No ano 2010, finalmente, confirmouse que era o río máis longo do mundo, con 7062km de lonxitude desde o seu nacemento na Quebrada de Apacheta, rexión de Arequipa, no Perú.

Nas súas extensións superiores, sobre a confluencia do río Negro o Amazonas é chamado  Solimões no Brasil; con todo, no Perú, Colombia, así como o resto do mundo  hispanohablante, o río é xeralmente chamado Amazonas río abaixo desde a confluencia dos ríos  Marañón e  Ucayali no Perú. O sistema fluvial  Ucayali-Apurímac é considerado a principal fonte do Amazonas, coa que é o seu principal afluente o arroio  glacial Carhuasanta que flúe da montaña Mismi.

O ancho do Amazonas é de entre 1.6 e 10km (quilómetros) na súa etapa baixa, pero expándese (durante a tempada húmida) ata 48km ou máis. O río entra no océano Atlántico nun amplo estuario con 240km de ancho. A boca do sistema principal é de 80km. Debido ás súas vastas dimensións, é ás veces chamada o Río Mar. O primeiro ponte no sistema fluvial do Amazonas (sobre o río Negro) foi inaugurado o 24 de outubro de 2011 preto de  Manaus, Brasil.

O río proporciona grandes beneficios comerciais a cidades amazónicas como Iquitos, Leticia, Manaus e Belém.

 Orixe do  nome 
A voz Amazonas provén de río das Amazonas, dado ao río  Marañón por Francisco de  Orellana logo de enfrontarse a unha etnia local na cal homes e mulleres se defendían por igual.  Orellana derivou o nome do mito grego das guerreiras  amazonas de Asia e África, narrado por Heródoto e  Diodoro. Con todo, é moi probable que a palabra Amazonas fose unha deformación por falso amigo  paronomásico dunha palabra indíxena cuxa pronuncia a oídos españois era semellante a Amazonas, palabra indíxena que significaba ‘rompedor de embarcacións’;"Amazon River", Encarta Encyclopedia, Microsoft Student 2009 DVD. isto especialmente entre os  marayoara, que podían observar o tremendo macareu, chamado pororoca na rexión amazónica, que este río provoca ao contactar na súa desembocadura co océano Atlántico.

Antes da conquista, o río non tiña un nome único; pola contra, os indíxenas nomeaban indistintamente ás diferentes seccións con voces como Paranaguazú (Gran Parente do Mar), Guyerma; Solimões, etc. En 1500, Vicente Yáñez Pinzón, comandante dunha expedición de exploración española, converteuse no primeiro europeo en aventurarse polo río logo de descubrir que as súas augas eran navegables e bebibles. Pinzón chamou ao curso da auga o río Santa María da Mar Doce, que finalmente foi abreviado a Mar Doce (nome que tamén se deu nesas épocas ao río da Prata). Durante algúns anos posteriores a 1502 tamén se lle coñeceu como Río Grande e Orellana. Os compañeiros de  Pinzón bautizaron ao desaugadoiro como río Marañón, voz de probable orixe indíxena. É posible tamén que o nome derive do español maraña, en representación das enormes dificultades que aqueles homes atoparon ao explorar a área. En todo caso, a designación persistiu ata os nosos días no do Estado brasileiro de Maranhão e no do río homónimo no Perú.
 Historia 
 Historia xeolóxica 
Estudos xeolóxicos recentes suxiren que durante millóns de anos, o río Amazonas fluíu na dirección oposta, e dicir, de leste a oeste. Finalmente, formouse a Cordilleira dos Andes, bloqueando o seu fluxo cara ao océano Pacífico facendo que cambiase de dirección cara á súa desembocadura actual no océano Atlántico.
 Época precolombiana 
miniatura|Antigo debuxo (de 1879) da pesca dun arapaima no río Amazonas. O arapaima leva na Terra polo menos 23 millóns de anos.
Durante o que moitos arqueólogos denominaron a etapa formativa, as sociedades amazónicas estiveron profundamente involucradas no xurdimento dos sistemas agrarios das terras altas da América do Sur. O comercio coas civilizacións andinas nos terreos das cabeceiras dos Andes constituíu unha contribución esencial ao desenvolvemento social e relixioso de civilizacións de maior altitude como os muiscas e os incas. Os primeiros asentamentos humanos baseábanse tipicamente en outeiros ou montículos baixos.

Os vertedoiros de cunchas foron a evidencia máis antiga de asentamento; representan moreas de refugallos humanos (residuos) e datan principalmente entre o 7500 e o 4000 a. C. Están asociados con culturas da idade da cerámica; os arqueólogos non documentaron ata o de agora túmulos de cunchas precerámicas. As plataformas artificiais para pobos enteiros son o segundo tipo de montículos. O mellor exemplo deles é a cultura marayó. Os montículos figurativos son os tipos de ocupación máis recentes.

Existen numerosas probas de que as zonas que rodean o río Amazonas foron o fogar de sociedades indíxenas complexas e a gran escala, principalmente xefaturas que desenvolveron pobos e cidades. Os arqueólogos estiman que cando o conquistador español Francisco de Orellana viaxou a través do Amazonas en 1541, máis de 3 millóns de indíxenas vivían arredor do Amazonas. Estes asentamentos precolombianos crearon civilizacións moi desenvolvidas. Por exemplo, os pobos indíxenas precolombianos da illa de Marajó poderían desenvolver unha estratificación social e sustentado unha poboación de 100 000 persoas. Para alcanzar este nivel de desenvolvemento, os habitantes indíxenas da selva amazónica alteraron a ecoloxía do bosque mediante o cultivo selectivo e o uso do lume. Os científicos sosteñen que, ao queimar repetidamente zonas do bosque, os indíxenas fixeron que o solo se enriquecese en nutrientes. Isto creou zonas de solo escuro coñecidas como "terra preta de índio" ("terra negra dos indios"). Grazas á "terra preta", as comunidades indíxenas puideron fertilizar a terra e facela sostible para a agricultura a gran escala, necesaria para sustentar ás súas numerosas poboacións e complexas estruturas sociais. Investigacións posteriores expuxeron a hipótese de que esta práctica comezou fai uns 11 000 anos. Algúns afirman que os seus efectos sobre a ecoloxía forestal e o clima rexional explican a franxa de menor precipitación na conca do Amazonas, que doutro xeito sería inexplicable.

Moitas tribos indíxenas encerellábanse en guerras constantes. Segundo James S. Olson, "a expansión mundurucú (no século XVIII) desarticulou e desprazou os kawahva, dividindo a tribo en grupos moito máis pequenos... [Os mundurucú] chamaron a atención dos europeos por primeira vez en 1770 cando iniciaron unha serie de ataques xeneralizados contra os asentamentos brasileiros ao longo do río Amazonas"

 Chegada dos europeos 
miniatura|upright|Afluentes do Amazonas preto de Manaus

En marzo de 1500, o conquistador español Vicente Yáñez Pinzón foi o primeiro europeo documentado en navegar polo río Amazonas. Pinzón chamou ao río "Río Santa María del Mar Dulce", nome que máis tarde se acurtou a "Mar Dulce", literalmente «mar doce», debido a que as súas augas doces penetraban no océano. Outro explorador español, Francisco de Orellana, foi o primeiro europeo en viaxar desde as orixes das concas fluviais, situadas nos Andes, até a desembocadura do río. Nesta viaxe, Orellana bautizou algúns dos afluentes do Amazonas, como o Río Negro, o Napo e o Jurua.

Crese que o nome Amazonas provén dos guerreiros nativos que atacaron esta expedición, na súa maioría mulleres, que lembraban a de Orellana ás míticas guerreiras amazonas da antiga cultura helénica en Grecia (véxase tamén Orixe do nome).
 Exploración 
miniatura|upright|Mapa de Samuel Fritz de 1707 que mostra o Amazonas e o Orinoco

Gonzalo Pizarro partiu en 1541 para explorar o leste de Quito cara ao interior de Suramérica en busca de El Dorado, a "cidade do ouro", e La Canela, o "val da canela".Francisco de Orellana Francisco de Orellana (Spanish explorer and soldier) . Encyclopædia Britannica. Acompañabano o seu segundo ao mando, Francisco de Orellana. Despois de 170 km, o río Coca uniuse ao río Napo (nun punto agora coñecido como Puerto Francisco de Orellana) e o grupo detívose durante unhas semanas para construír un barco río arriba desta confluencia. Continuaron río abaixo a través dunha zona deshabitada, onde non puideron atopar comida. Orellana ofreceuse e recibiu a orde de seguir o río Napo, entón coñecido como "Río da Canela", e regresar con comida para o grupo. Baseándose na información recibida dun xefe indíxena cativo chamado Delicola, esperaban atopar comida en poucos días río abaixo, remontando outro río cara ao norte.

 Curso do río 
miniatura|upright|Imaxe de satélite do delta do Amazonas (en)
 Nacentes e curso alto 
miniatura|upright|Mapa mostrando o traxecto do río Amazonas e os seus afluentes, e a área aproximada da súa cunca hidrográfica
A fonte máis alta e afastada do Amazonas foi situada na cordilleira Chila, nas saias do nevado Mismi, en Arequipa, Perú. Entre os diversos nomes que recibe o río Amazonas ao longo do seu curso, destacan, sucesivamente, os seguintes: Lloqueta, Apurímac, Ene, Tambo, Ucayali, Marañón e Amazonas.
 Curso medio 

Cando o río entra no Brasil pasa a denominarse río Solimões durante un bo tramo. Logo volve adoptar o nome de río Amazonas na confluencia co río Negro. Logo da confluencia entre o Apurímac e o Ucayali, o río deixa atrás o territorio andino e entra nunha planicie aluvial inundable e suavemente ondulada. Percorre tamén a fronteira peruano-colombiana e despois fai fronteira tripartita co Brasil
miniatura|O "Encontro das Augas", preto de Manaus, a 1600km do Atlántico, é a confluencia do río Negro, de augas máis escuras, co río Solimões, de augas máis claras.
Xa no Brasil, as escuras augas do río Negro únense ás do Amazonas, de cor areosa, observándose o contraste notorio das cores das augas, que practicamente non se mesturan durante uns 6km, debido á diferenza de densidades e de temperatura e, sobre todo, á similar profundidade e velocidade das dúas correntes fluviais no punto de confluencia.

Nalgúns puntos, o río divídese en ramificacións, ou múltiples canles, a miúdo moi longos, con canles interiores e laterais, todos conectados por un complicado sistema de canles naturais que cortan as terras baixas e planas do igapó, Igapó é unha palabra que se usa en Brasil para denominar aos bosques amazónicos asolagados por augas negras. Estes bosques  pantanosos e similares, están asolagados  estacionalmente con auga doce. Polo xeral están presentes ao longo dos tramos baixos dos ríos e ao redor dos lagos. que non adoitan superan os 5 metros sobre o leito baixo do río en moitas illas. Nas angosturas de Óbidos, a 600km do mar, o río estréitase, discorrendo nunha única corrente de 1.6km de ancho e 100m de profundidade, cunha velocidade media de 7km/h.

Desde a illa de Canaria na Gran Curva cara ao río Negro, 1000km corrente abaixo, só se atopan terras moi baixas, similares ás da desembocadura. Vastas extensións do terreo están completamente asolagadas, mesmo profundamente, asomando sobre a auga só as copas das árbores.
miniatura|Desembocadura do Amazonas nunha foto de satélite tomada en 1990.
Desde cerca da desembocadura do río Negro ata Serpa, na marxe oposta ao río Madeira, as beiras do Amazonas son baixas, comezando a elevarse nas proximidades de Manaus formando outeiros suaves. En Óbidos, o sistema evoluciona ata transformarse nunha barranca de 17m rodeada de outeiros baixos. O baixo Amazonas podería ter sido no pasado un golfo no océano Atlántico, cuxas augas erosionaron os outeiros proximos a Óbidos.

Só un 10% da auga transportada polo río penetra na poderosa corrente de Óbidos, moi pouca da cal se origina na pendente norte do val. A área de drenaxe do Amazonas ao oeste de Óbidos é duns 5 millóns de quilómetros cadrados e cara ao leste, dun millón de quilómetros cadrados (aproximadamente un 20%).

 Curso inferior 
No curso inferior do río, a beira norte consiste nunha serie de abruptas mesetas que se estenden por uns 240km, desde a marxe oposta á desembocadura do río Xingú ata Monte Alegre.

Estas estruturas están cortadas en forma de bancais. Monte Alegre alcanza unha altura de varios centos de metros. Na marxe meridional, sobre o río Xingú discorre unha líña case ininterrompida de barrancas baixas que bordean a planicie aluvial e se estenden case ata Santarém. O conxunto é unha sucesión de grandes curvas que finalmente torcen cara ao suroeste e se funden cos outeiros que forman a marxe de bancais do val do río Tapajós.
Desembocadura
Desde preto da desembocadura do río Negro ata Serpa, na marxe oposta ao río Madeira, as beiras do Amazonas son baixas, comezando a elevarse nas proximidades de Manaos, formando outeiros suaves. En Óbidos, o sistema evoluciona ata transformarse nunha barranca de 17m rodeada de outeiros baixos. O baixo Amazonas podería ser no pasado un golfo no océano Atlántico, cuxas augas erosionaron os outeiros próximos a Óbidos.

Belém é a principal cidade e porto da desembocadura do río no océano Atlántico. A localización exacta da embocadura do Amazonas e a súa largura son temas de disputa debido á peculiar xeografía da zona. Os ríos Pará e Amazonas están conectados por unha serie de canles fluviais naturais chamados furos, preto da cidade de Breves. Entre estas canles áchase Marajó, a maior illa do mundo rodeada tanto por auga doce como por auga mariña

Incluíndo o río Pará e a illa de Marajó, o esteiro do Amazonas ten unha largura duns 325km, medida desde o cabo Norte, ao leste de Pracuúba, no estado de Amapá, ata Ponta da Tijoca, preto da cidade de Curuçá. Unha medida máis conservadora, excluíndo o esteiro do río Pará, desde a embocadura do río Araguari en Amapá, ata a Ponta do Navío, na costa norte de Marajó, aínda dá unha lonxitude de aproximadamente 180km. Se só se considera a canle principal do río, entre as illas de Curuá, en Amapá, e Jurupari, en Pará, a lonxitude decae ata uns 15km.

Os vertidos transportados polo río son responsables dos fondos lamacentos que cobren unha área de 1,3 millóns de quilómetros cadrados, influíndo na salinidade, pH, penetración da luz e sedimentación dunha ampla área do Atlántico norte tropical.

 Lonxitude do curso 
miniatura|A «Unión Serpential das Augas», preto de Bellavista-Nanay en Iquitos, é a confluencia do río Nanay, de augas máis escuras, coas do río Amazonas, máis claras.
Tradicionalmente asígnase ao Amazonas o segundo posto en lonxitude total, detrás do Nilo, aínda que non existiu nunca un consenso xeneralizado sobre cales son os puntos de medición aceptables. As últimas investigacións, engaden uns 740km (quilómetros) máis a canle, o que o colocaría definitivamente no primeiro posto da clasificación de ríos máis longos do planeta.

Segundo as medicións máis conservadoras, o río ten uns 6762km de longo. Con todo, unha expedición peruano-brasileira no ano 2007 calculou 6800km.«Amazon longer than Nile river, scientists say», artigo en inglés publicado o 7 de j unio de 2007 no sitio web News National Geographic.
Presenta seccións de gran variabilidade na canle. Na desembocadura a distancia dunha ribeira á outra é de preto de 330km, medidos entre Cabo do Norte a punto Patijoca e incluíndo a illa de Marajó (pronúnciese [marashó]), do tamaño de Dinamarca e o delta do río Pará (tramo final do río Tocantins), duns 60km de ancho. A distancia das bocas do Amazonas, formadas por unha especie de delta disimulado pola acción das mareas e das correntes mariñas, é duns 100km aproximadamente.

Actualmente, por recentes informes de investigacións, a Sociedade Xeográfica de Lima, apoiada por entidades da comunidade científica internacional, puxo fin á polémica sobre a orixe do río Amazonas ao determinar que nace nos Andes do sur de Perú e é o máis longo do mundo, superior ao río Nilo en máis de 40km.

Desde o seu nacemento na crebada Apacheta, nas saias do nevado Quehuisha, no departamento de Arequipa, a 5170m s. n. m., até a súa desembocadura no Atlántico tras percorrer Perú, Colombia e Brasil, alcanza unha lonxitude de 7062km. A conca do Amazonas abarca nove países de Suramérica: Brasil, Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia, Venezuela, Güiana Francesa, e Suriname. Isto faino 391km máis longo que o Nilo, en África, que se estende por 6671km, segundo dixeron o experto Zaniel Novoa, da Sociedade Xeográfica Limeña, e o xornalista e explorador polaco Jacek Palkiewicz, quen en 1996 encabezou unha expedición multinacional cara á nacente do Amazonas. Chegouse a establecer esa medición, que ao cabo de 12 anos foi validada por importantes entidades da comunidade científica internacional. Entre elas figuran a Sociedade Xeográfica de Londres, a Academia de Ciencias de Rusia e o Instituto Brasileiro de Pescudas Espaciais.

 Desnivel nos últimos quilómetros 
Salvo polo seu extremo occidental, a gran maioría do curso deste río presenta unha pendente sumamente baixa. Por exemplo, desde Iquitos até a súa desembocadura no océano Atlántico baixa tan só 106 m s. n. m. e nese mesmo tramo o río percorre 3646km.

Os primeiros resultados dunha investigación realizada por institucións brasileiras asociadas no marco do programa HiBAn (Hidroloxía da bacía amazónica) permiten entender mellor a influencia da marea no funcionamento hidrodinámico do Amazonas ao se aproximar ao océano e, de maneira máis particular, medir o seu impacto nas pulsacións do caudal do río e no transporte de sedimentos en dirección ao océano.

 Río subterráneo baixo o río Amazonas 
Propúxose que o río Amazonas constitúe só o sistema fluvial da conca do Amazonas, mentres que o río Hamza, que é máis ancho pero moito máis lento, constituiría o fluxo de auga subterránea.
 Pororoca 
miniatura|Río Amazonas, entre a fronteira dos dous estados máis grandes do Brasil, Amazonas e Pará
Seguindo a costa, lixeiramente ao norte do cabo do Norte e por 160km, existe un cinto de illas semisumerxidas e bancos de lodo superficiais. Desta particular xeografía, cuxa profundidade non supera os 7m, nace o fenómeno da pororoca, unha marusía que avanza cun ruxido de intensidade crecente, a uns 15 a 25km/h, formando unha parede de auga de 1.5 a 4m de altura. Esta dinámica é a razón da ausencia de delta anteriormente mencionada: o océano rapidamente arrastra, durante o refluxo ou baixamar, o vasto volume de lodo acumulado, impedindo parcialmente a formación de illas intermedias.

Na rexión, tales mareas son coñecidas como pororoca, e son unha atracción turística.

 Caudal 
O Amazonas transporta máis auga que os ríos Mississippi, Nilo e Yangtzé xuntos; a súa área de drenaxe ou conca é así mesmo a maior do mundo.

O volume de auga levada cara ao océano Atlántico é enorme: cunha media anual de 230000m³/s (metros cúbicos por segundo), alcanza até 300000m³/s na tempada chuviosa. En efecto, o Amazonas é responsable da quinta parte de toda o auga doce incorporada aos océanos da Terra. Ademais, esa auga é perfectamente potable mar dentro da desembocadura, até unha distancia desde a cal a costa xa non é visible. A salinidade do océano Atlántico é notablemente inferior nun radio de varios miles de quilómetros ao redor daquel punto cara ao norte da súa desembocadura: cabe lembrar que nesta zona as correntes mariñas traen a auga salgada cara á desembocadura e non ao revés.


Caudal medio mensual do Amazonas (m³/s) medido nunha estación ás aforas de ÓbidosDatos dos últimos 70 anos (anual 176 000 m³/s)


Estimación do caudal medio mensual do Amazonas (en m³/s) na desembocadura, tendo en conta os catro últimos afluentes (anual 209.000 m³/s)
 Extensión da conca e a súa retroalimentación pluvial 
miniatura|Curso do Amazonas, algúns afluentes e extensión aproximada da súa conca.
A área ou conca de drenaxe do río é de aproximadamente 7050000km², un 40% da de América do Sur. Os seus nacentes esténdense desde os 5° de latitude norte até os 15° de latitude sur. Percorre a selva cálida e húmida (unha pluviselva) máis grande do planeta, a Amazonia ou selva amazónica. A pluviselva amazónica (até o inicio do actual requecemento global) vense caracterizando polas súas case constantes choivas convectivas, isto é: o gran caudal de auga que a calor solar evapora desde a superficie da conca imbrífera do Amazonas, ascende a grande altitude precisamente polas correntes térmicas (correntes verticais de aire quente) ata que, ao chegar a zonas altas da atmosfera, máis frías, se condensa en pingas e estas case inmediatamente transfórmanse, sobre a mesma conca, en copiosas choivas, o cal forma un ciclo natural de retroalimentación hídrica.
 Dinámica aluvional 
miniatura|esquerda|O «Encontro das Augas», preto de Manaus, é a confluencia do río Negro, de augas máis escuras, co río Solimões (como é chamado o río Amazonas no Brasil nese tramo), de augas máis claras.
As choivas estacionais dan orixe a grandes inundacións ao longo do curso do río e dos seus tributarios. A profundidade media no pico da estación chuviosa é duns 40m e o ancho medio é duns 40km. Esta iníciase en novembro e vai até xuño, para logo decrecer a finais de outubro. A crecida do río Negro é parcialmente asincrónica: a estación chuviosa non comeza neste val senón até febreiro ou marzo. Para xuño atópase no seu punto culminante, e comeza o descenso das augas en consonancia co Amazonas. O río Madeira presenta un desfasaxe de dous meses, comezando a crecer en setembro e iniciando a retirada en abril.

A abundancia de auga no sistema amazónico débese ao feito de que gran parte do territorio atópase situado na zona de converxencia intertropical, onde a caída de choivas é máxima. Así mesmo a rexión áchase na área de intercambio de ventos onde a humidade do océano Atlántico é empuxada cara ao oeste e finalmente forzada a ascender sobre os Andes. Este ascenso arrefría as masas de aire, creando choivas intensas que se precipitan ao longo dunha superficie enorme, proceso sen parangón a nivel mundial.

A suave planicie aluvional (chamada vargem) que constitúe a maior parte do territorio por onde corre o río, queda cuberta con até 15m de auga. O nivel en Iquitos é de 6m, en Teffe, 15m, en Óbidos, 11m e en Pará 4m sobre o nivel fluvial mínimo que caracteriza a estación seca.
 O sistema do Amazonas e os seus afluentes 
O sistema fluvial do Amazonas ten máis de 1000 ríos tributarios de importancia,
sendo máis de 25 os ramais que superan os 1000km de lonxitude. Adóitase considerar que o río Amazonas nace nominalmente preto de Nauta no Perú, na confluencia dos ríos Marañón e Ucayali, aínda que ao chegar á tripla fronteira, ao entrar en territorio brasileiro ten un tramo que se coñece como río Solimões, que chega até a confluencia co río Negro, en Manádevos. Augas abaixo volve recuperar o nome de río Amazonas. Por iso, para facilitar a localización dos afluentes, dividiuse o sistema fluvial do río Amazonas en cinco tramos: Ucayali, Marañón, Amazonas, Solimões, Amazonas. Ademais, engadiuse o ramal desdobrado do río Pará, para recoller a conca do río Tocantins, que en puridade, non é un afluente do Amazonas, aínda que nalgunhas ocasións engádese. Na táboa sinálanse os afluentes cunha (d) aos situados ao sur, isto é, augas abaixo sobre a marxe dereita, e cunha (i) os situados ao norte, isto é augas abaixo sobre a marxe esquerda do río.

O Amazonas, que pode ter 40 km de anchura en períodos de chea, é navegable por navíos oceánicos de porte medio ata Iquitos, a 3500 km do mar.

 Fauna e flora 
Toda a fauna da selva tropical húmida suramericana está presente na Amazonia. Os científicos afirman que alí existen innúmeras especies de plantas aínda sen clasificación, millares de especies de paxaros, innúmeros anfibios e millóns de insectos.

Desde os insectos ata os grandes mamíferos como o puma, a denta e os veados, réptiles como a tartaruga, a anaconda, o caimán e a víbora. Hai paxaros e peixes de todas as especies, plumaxes e peles. Nas lagoas ao longo do Amazonas florece a planta Victoria Rexia, cuxas follas circulares chegan a máis dun metro de diámetro.

É tan amplo o seu número de especies de peixes e plantas acuáticas que enumeralas todas sería imposible. Para todos os afeccionados ao acuarismo, trátase da fonte que proporciona a maior cantidade de especies de peixes que hoxe en día poboan os comercios e acuarios de todo o mundo.

 Pulmón do planeta 
Cientificamente, trátase dun equívoco chamar as forestas tropicais de "Pulmón do planeta". Hai varios motivos para iso, como por exemplo:

 O pulmón é un órgano que absorbe osíxeno e elimina gas carbónico, ou sexa, "produce" gas carbónico.
 Outro feito é que a maior parte da produción do osíxeno que respiramos provén de microorganismos (algas e cianofíceas) e que a súa produción de osíxeno por fotosíntese supera en moito o seu consumo pola respiración. Mentres que nas forestas tropicais o osíxeno producido pola fotosíntese durante o día (fase clara) é consumido en gran parte á noite (fase escura) pola respiración das mesmas. Apenas forestas que aínda están en desenvolvemento producen máis osíxeno do que consomen, e as forestas tropicais na súa gran maioría xa están en proceso de estabilidade ecolóxica.

 Portos 
Os portos máis importantes do río Amazonas fican nas cidades de Iquitos, no Perú, Leticia en Colombia e Manaus no Brasil.

 Estrada 
Un pouco ao sur do Amazonas está a Estrada Transamazónica, como un longo canal de poeira e barro, resultado dunha das aventuras máis ousadas xamais tentadas na maior de todas as rexións forestais do mundo. A estrada BR-233 imita o curso do río Amazonas, pois avanza en forma paralela a este. Ten, de acordo cos números oficiais, cinco mil quilómetros de lonxitude, a pesar de estar invadida pola foresta en varios treitos. A estrada, iniciada no período da ditadura militar, nunca fixo uso nin dos miles de millóns de dólares, nin das esperanzas de desenvolvemento, depositadas nela, mais foi unha grande indutora da deforestación ao longo do seu curso.

 Grupos indíxenas 
No territorio ao longo do río Amazonas moran innúmeros grupos nativos precedentes orixinalmente do Perú, de Colombia e do Brasil.

 Afluentes principais 
Do nacemento á foz.
 Río Napo (marxe esquerda: e)
 Río Javari (marxe dereita: d ) ou Yavari
 Río Jandiatuba (d)
 Río Içá (e)
 Río Jutaí (d)
 Río Juruá (d)
 Río Japurá (e)
 Río Tefé (d)
 Río Coari (d)
 Río Piorini (e)
 Río Purus (d)
 Río Negro (e)
 Río Madeira (d)
 Río Uatamã (e)
 Río Nhamundá (e)
 Río Trombetas (e)
 Río Tapajós (d)
 Río Curuá (e)
 Río Maicuru (e)
 Río Uruará (d)
 Río Paru (e)
 Río Xingu (d)
 Río Jari (e)

 Cidades principais 
Da nacente á foz:
 Nauta
 Iquitos
 Pebas
 Caballo Cocha
 São Paulo de Olivença
 Santo Antônio do Içá
 Fonte Boa
 Tefé
 Coari
 Anori
 Manaus
 Careiro
 Itacoatiara
 Urucurituba
 Parintins
 Óbidos
 Santarém
 Prainha
 Almeirim
 Gurupá
 Mazagão
 Santana
 Macapá
 Afuá
 Chaves

 Notas

 Véxase tamén 

 Bibliografía 
 Garfield, Seth. In search of the Amazon: Brazil, the United States and the nature of a region (Duke University Press, 2013) online
 Hecht, Susanna, et al. "The Amazon in motion: Changing politics, development strategies, peoples, landscapes, and livelihoods." Amazon Assessment Report 2021, Part II (2021): ch 14 pp 1–65. online, with long bibliography
 Nugent, Stephen L. The rise and fall of the Amazon rubber industry: an historical anthropology (Routledge, 2017) online.
 Schulze, Frederik, and Georg Fischer. "Brazilian history as global history." Bulletin of Latin American Research 38.4 (2019): 408–422. online


 Outros artigos 
 Bacía do río Amazonas

Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)
Categoría:Río Amazonas