Filosofía

A filosofía (do grego - φιλοσοφία philos / sophia, "amor á sabedoría"[en Infopédia [en liña]. Porto: Porto Editora, 2003-2014. [consultado 30 de xuño dp 2018]. Dispoñible en Internet: http://www.infopedia.pt/$filosofia]Priberam) é o estudo das cuestións xerais e fundamentais relacionadas coa natureza da existencia humana; do coñecemento; da verdade; valores morais e estéticos; da mente; tanto da lingua como do universo no seu conxuntoTeichman, J.; Evans, K. C. Philosophy: a beginner's guide. 3rd ed. Oxford: Blackwell. en suma pódese dicir que é a procura do coñecemento puro sen deixarse corromper por sistemas preestabelecidos.

A filosofía responde ó desexo de saber, busca coñecer as causas das cousas, indagando a verdade e os seus problemas. Neste senso é máis crítica que dogmática. Ata o século XVIII-XIX, facía referencia ó conxunto de saberes desinteresados e racionais, que tiñan por obxecto a comprensión xeral do home e do mundo, buscando conclusións sobre as súas causas últimas e bases máis profundas, polo que se diferencia da ciencia, que estuda de xeito único as materias que entran no seu propio campo, dende o punto de vista da súa descrición e explicación por causas próximas. 

A filosofía aspira a un coñecemento racional da realidade polas últimas causas, e por iso, considerábase ciencia. Porén, coa nova e máis restritiva noción de ciencia, que aparece na época moderna vinculada ó método matemático e experimental, a filosofía deixa de considerarse ciencia a partir do século XIX.

As súas disciplinas son a lóxica e a teoría do coñecemento, a metafísica, a estética e a ética. A psicoloxía, o mesmo que as demais ciencias, desenvolveuse a partir da filosofía.

 Historia 

Como disciplina, a historia da filosofía pretende ofrecer unha exposición sistemática e cronolóxica dos conceptos e doutrinas filosóficas.   Algúns teóricos ven isto como parte da historia intelectual, pero tamén investiga cuestións que non están cubertas pola historia intelectual, como se as teorías dos filósofos do pasado son verdadeiras e se mantiveron filosoficamente relevantes.    A historia da filosofía preocúpase principalmente de teorías baseadas na indagación racional e na argumentación; algúns historiadores enténdeno nun sentido máis laxo que inclúe mitos, ensinanzas relixiosas e tradición proverbial.     

Entre as tradicións influentes na historia da filosofía atópanse a occidental, a árabe-persa, a india e a filosofía chinesa. Outras tradicións filosóficas son a filosofía xaponesa, a filosofía latinoamericana e a filosofía africana.<ref> 2= 3= 4= </ref>

 Occidental 
miniatura|upright|alt=Busto de Aristóteles|Aristóteles foi unha figura importante da filosofía antiga e desenvolveu un amplo sistema de pensamento que incluía a metafísica, a lóxica, a ética, a política e as ciencias naturais..
A filosofía occidental orixinouse na Antiga Grecia no século VI a. C. cos presocráticos. Estes tentaron ofrecer explicacións racionais do cosmos no seu conxunto.*  A filosofía que os inspirou foi desenvolvida por Sócrates (469-399 a. C.), Platón (427-347 a. C.) e Aristóteles (384-322 a. C.). Ampliaron o abanico de temas a cuestións como a como deben actuar as persoas, a como chegar ao coñecemento e cal é a natureza da realidade e a mente. A última parte do período antigo estivo marcada pola aparición de movementos filosóficos, como o epicureísmo, o estoicismo, o escepticismo e o neoplatonismo. O período medieval comezou no século V d. C. Centrouse en temas relixiosos e moitos pensadores utilizaron a filosofía antiga para explicar e desenvolver as doutrinas cristiás.  

A principal característica que Aristóteles ve nunha persoa filósofa é que non é especialista. O sophós (o sabio), é un coñecedor de todas as cousas sen posuír unha ciencia específica. O seu ollar derrámase polo mundo, a súa curiosidade insaciable faino investigar tanto os misterios do kosmos como os da physis (a natureza), como as que din respecto ao home e á sociedade. No fondo, o filósofo é un revelador, alguén que afasta o veo daquilo que está a cubrirnos os ollos e procura mostrar os obxectos na súa forma e posición orixinal, actuando como alguén que atopa unha estatua no fondo do mar cuberta de brións e algas, e progresivamente, afastándoas unha a unha, revélanos a súa forma real.

Para Platón, a primeira actitude do filósofo é admirarse. A partir da admiración faise a reflexión crítica, o que marca a filosofía como busca da verdade. Filosofar é dar sentido á experiencia.

Na actualidade, entre outras múltiples, diferentes e, porén, válidas definicións, pódese afirmar que filosofía é o estudo racional, crítico e obxectivo de todos ou calquera dos achados do pensamento humano. É dicir, a actividade filosófica consiste en pensar razoando sobre aquilo que se atopa ó noso redor: dende a natureza ata os propios mecanismos internos de razoamento. Filosofar é, pois, tanto pensar acerca do mundo como pensar acerca do propio pensamento.

 Orixes históricas 
miniatura|upright|A Filosofía e profesións liberais
A palabra filosofía gaña, en dimensións específicas de tempo e espazo, concepcións novas e diferentes tornando difícil a súa exacta localización.

Historicamente, a filosofía comeza con Tales de Mileto, aínda que este principio histórico sexa máis un punto de referencia que unha discusión xa acabada. Aristóteles escribiu que a filosofía foi posible a través do lecer, pois, unha vez resolvidos os seus problemas de vivenda, alimentación, vestiario, e sendo dispensados da necesidade do traballo pesado, os gregos puideron dedicarse á investigación filosófica.

Tales foi o primeiro dos filósofos Presocráticos, ou filósofos da Physis, que buscaban a arché, que era un principio que, alén de ser o principio de todas as cousas, debería tamén compor (ou formar parte de) todas as cousas, e mesmo ser a última de todas as cousas.

Platón é quen inicia esta nova linguaxe, a filosofía como a coñecemos, a busca da esencia, a ontoloxía, dos conceptos universais en detrimento do coñecemento vulgar e sensorial. Anteriormente a el, a filosofía era discutida por sabios, era o amor pola sabedoría daqueles que experimentaran a propia ignorancia, concepto, ao que parece, atribuído por Pitágoras.

Por moito tempo a filosofía incluía todo o que era coñecemento, abonda con ver a vasta obra de Aristóteles, que abrangue desde a física ata a ética. Aínda hoxe é difícil definir o obxecto exacto da filosofía.

Os seus obxectos propios son:

 Metafísica: concernente aos estudos daquilo que non é físico (physis), do coñecemento do ser (ontoloxía), do que transcende o sensorial e tamén da teoloxía.
 Epistemoloxía: estudo do coñecemento, teoriza sobre a propia ciencia e de como sería posible a aprehensión deste coñecemento.
 Ética: para Aristóteles, é parte do coñecemento práctico xa que nos mostraría como debemos vivir e actuar.
 Estética: a procura do belo, a súa conceptuación e cuestionamento. O entendemento da arte.
 Lóxica: a procura da verdade, o seu cuestionamento, a razón.

 Correntes e tópicos 
 Teogonía
 Filosofía no Exipto Antigo
 Filosofía védica
 Ciencia Caldea
 Os Presocráticos
 Sofistas
 Teosofía
 Helenismo
 Escepticismo
 Cinismo
 Estoicismo
 Epicureísmo
 Neoplatonismo
 Cosmoloxía Hebraica
 Teoloxía gnóstica
 Filosofía árabe medieval
 Escolástica
 Revolución Científica
 Humanismo
 Idade da Razón
 Iluministas
 Iluminismo
 Antropoloxía filosófica
 Racionalismo
 Racionalismo Cartesiano
 Racionalismo cristián
 Idealismo
 Idealismo subxectivo
 Idealismo obxectivo
 Idealismo absoluto
 Empirismo
 Materialismo
 Marxismo
 Positivismo
 Neo-positivismo
 Fenomenoloxía
 Existencialismo
 Hermenéutica
 Posmodernismo

 Materialistas vs Idealistas 
Os filósofos divídense en dúas grandes correntes: materialistas e idealistas. O termo materialista aplícase a aqueles que cren que o universo (todo o que existe) está formado de materia, e existe obxectiva e independentemente da existencia de seres cognoscentes capaces de percibilo. Os idealistas son aqueles que sosteñen que o mundo non ten existencia independente dos seres cognoscentes.
 Ramas da filosofía 
As cuestións filosóficas pódense agrupar en varias ramas. Estes agrupamentos permiten aos filósofos centrarse nun conxunto de temas similares e interactuar con outros pensadores que estean interesados nas mesmas preguntas.

Estas divisións non son nin exhaustivas nin mutuamente excluíntes. (Un filósofo podería especializarse na epistemoloxía kantiana, ou na estética Platónnica, ou na filosofía política moderna). Ademais, estas investigacións filosóficas ás veces se solapan entre si e con outras investigacións como a ciencia, a relixión ou as matemáticas.

 Estética 

A estética é a "reflexión crítica sobre a arte, a cultura e a natureza".Kelly, Michael (Editor in Chief) (1998) Encyclopedia of Aesthetics. Nova York, Oxford, Oxford University Press. 4 vol. p. ix. .Review  by Tom Riedel (Regis University) Aborda a natureza da arte, da beleza e do gusto, o gozo, os valores emocionais, a percepción, a creación e valoración da beleza.“Aesthetic.” Merriam-Webster Dictionary. Recuperado o 9 de maio de 2020. Defínese de forma máis precisa como o estudo dos valores sensoriais ou sensorio-emocionais, ás veces denominados xuízos de sentimento e gusto.Zangwill, Nick. 2019 [2003]. "Aesthetic Judgment " (revised ed.). Stanford Encyclopedia of Philosophy. 9 de maio de 2020. As súas principais divisións son a teoría da arte, a teoría literaria, a teoría do cinema e a teoría da música. Un exemplo da teoría da arte é discernir o conxunto de principios que subxacen na obra dun artista ou movemento artístico concreto, como a estética cubista."aesthetic ." Lexico. Oxford University Press and Dictionary.com.
 Ética 

A ética, tamén coñecida como filosofía moral, estuda o que constitúe a boa e a mala conduta, os valores correcto e incorrecto, e o ben e o mal. As súas principais investigacións inclúen a exploración de como vivir unha boa vida e a identificación de normas de moralidade. Tamén inclúe a investigación de se hai unha mellor maneira de vivir ou unha norma moral universal, e se é así, como chegamos a coñecela. As principais ramas da ética son a ética normativa, a metaética e a ética aplicada.

Os tres puntos de vista principais en ética acerca do que constitúen as accións morais son:
Cconsecuencialismo, que xulga as accións en función das súas consecuencias. Un destes puntos de vista é o utilitarismo, que xulga as accións en función da felicidade (ou pracer) e/ou da falta de sufrimento (ou dor) que producen.
Deontoloxía, que xulga as accións en función de se están de acordo co deber moral. Na forma estándar defendida por Immanuel Kant, a deontoloxía preocúpase de se unha elección respecta a moralidade doutras persoas, independentemente das súas consecuencias.
Ética das virtudes, que xulga as accións en función do carácter moral do axente que as realiza e se se axustan ao que faría un axente idealmente virtuoso..

 Epistemoloxía 

A epistemoloxía é a rama da filosofía que estuda o coñecemento. Os epistemólogos examinan as fontes putativas de coñecemento, incluíndo a experiencia perceptiva, a razón, a memoria e o testemuño. Tamén investigan cuestións sobre a natureza da verdade, a crenza, a xustificación e a racionalidade.

O escepticismo filosófico, que suscita dúbidas sobre algunhas ou todas as reivindicacións de coñecemento, foi un tema de interese ao longo da historia da filosofía. Xurdiu cedo na filosofía presocrática e formalizouse con Pirrón, o fundador da escola occidental máis antiga de escepticismo filosófico. Ocupa un lugar destacado nas obras dos filósofos modernos René Descartes e David Hume e seguiu sendo un tema central nos debates epistemolóxicos contemporáneos.

Un dos debates epistemolóxicos máis salientables é entre o empirismo e o racionalismo. O empirismo fai énfase na evidencia observacional a través da experiencia sensorial como fonte de coñecemento. O empirismo asóciase co coñecemento a posteriori, que se obtén a través da experiencia (como o coñecemento científico), así mesmo pon énfase na razón como fonte de coñecemento. O racionalismo está asociado co coñecemento a priori, que é independente da experiencia (como a lóxica e as matemáticas).

Un debate central na epistemoloxía contemporánea é o das condicións necesarias para que unha crenza constitúa un coñecemento, entre as que se atopan a verdade e a xustificación. Este debate foi en gran parte o resultado dos intentos de resolver o problema de Gettier. Outro tema común nos debates contemporáneos é o problema de regresión, que se produce cando se tenta ofrecer unha proba ou xustificación para calquera crenza, declaración ou proposición. O problema é que calquera que sexa a fonte de xustificación, esa fonte debe ser ou ben sen xustificación (nese caso debe ser tratada como un fundamento arbitrario para a crenza), ou debe ter algunha xustificación adicional (nese caso a xustificación debe ser ou ben o resultado dun razoamento circular, como no coherentismo, ou o resultado dunha regresión infinita, como no infinitismo).
 Metafísica 

A metafísica é o estudo dos trazos máis xerais da realidade, como a existencia, o tempo, os obxectos e as súas propiedades, os conxuntos e as súas partes, os acontecementos, os procesos e a causación e a relación entre a mente e o corpo
. A metafísica inclúe a cosmoloxía, o estudo do mundo na súa totalidade e a ontoloxía, o estudo do ser, xunto coa filosofía do espazo e do tempo.

Un punto importante de debate é entre o realismo, que sostén que hai entidades que existen independentemente da súa percepción mental, e o idealismo, que sostén que a realidade está construída mentalmente ou doutro xeito inmaterial. A metafísica trata o tema da identidade. Esencia é o conxunto de atributos que fan dun obxecto o que é fundamentalmente e sen o cal perde a súa identidade, mentres que accidente é unha propiedade que ten o obxecto, sen a cal o obxecto aínda pode conservar. a súa identidade. Os particulares son obxectos que se di que existen no espazo e no tempo, en oposición aos obxectos abstractos, como os números, e os universais, que son propiedades que posúen múltiples particulares, como a cor vermella ou un xénero. O tipo de existencia, se é o caso, de universais e obxectos abstractos é un tema de debate.
 Lóxica 

A lóxica é o estudo do razoamento e da argumentación.

Razoamento dedutivo é cando, dadas certas premisas, as conclusións están inevitablemente implicadas. As regras de inferencia utilízanse para inferir conclusións tales como, modus ponens, onde dado "A" e "se A entón B", entón "B" debe concluírse.

Porque o bo razoamento é un elemento esencial de todas as ciencias, disciplinas das ciencias sociais e humanidades, a lóxica converteuse nunha ciencia formal. Os subcampos inclúen lóxica matemática, lóxica filosófica, lóxica modal, lóxica computacional e lóxica non clásicas. Unha cuestión importante na filosofía das matemáticas é se as entidades matemáticas son obxectivas e imparciais, chamada realismo matemático, ou inventadas, chamada antirrealismo matemático.
Mente e linguaxe

A filosofía da linguaxe explora a natureza, as orixes e o uso da linguaxe. A filosofía da mente explora a natureza da mente e a súa relación co corpo, como se caracteriza polas disputas entre o materialismo e o dualismo. Nos últimos anos, esta rama relacionouse coa ciencia cognitiva.
 Filosofía da ciencia 

A filosofía da ciencia explora os fundamentos, métodos, historia, implicacións e propósito da ciencia. Moitas das súas subdivisións corresponden a ramas específicas da ciencia. Por exemplo, a filosofía da bioloxía trata especificamente das cuestións metafísicas, epistemolóxicas e éticas nas ciencias biomédicas e da vida.
 Filosofía política 


A filosofía política é o estudo do goberno e a relación dos individuos (ou familias e clans) coas comunidades, incluíndo o estado. Inclúe preguntas sobre xustiza, dereito, propiedade e os dereitos e obrigas do cidadán. A filosofía política, a ética e a estética son materias tradicionalmente ligadas, baixo o título xeral de teoría do valor xa que implican un aspecto normativo ou avaliador.

Filosofía da relixión
A filosofía da relixión ocúpase de cuestións relacionadas coa relixión e as ideas relixiosas desde unha perspectiva filosoficamente neutral (a diferenza da teoloxía, que parte de conviccións relixiosas). Tradicionalmente, as cuestións relixiosas non eran vistas como un campo separado da filosofía propiamente dita, e a idea dun campo separado só xurdiu apartir do século XIX.

Os temas inclúen a existencia de Deus, a relación entre razón e fe, cuestións de epistemoloxía relixiosa, a relación entre relixión e ciencia, como interpretar as experiencias relixiosas, cuestións sobre a posibilidade dunha vida despois da morte, o problema da linguaxe relixiosa e a existencia de almas e respostas ao pluralismo relixioso e a diversidade.
Metafilosofía 
A metafilosofía explora os obxectivos, os límites e os métodos da filosofía. Debátese sobre se a metafilosofía é un tema anterior á filosofía ou se forma parte inherentemente da filosofía.

 Filósofos 
 da Antigüidade 
 Presocráticos 
 Anaximandro de Mileto
 Anaxímenes de Mileto
 Anaxágoras de Clazomenas
 Arquitas de Tarento
 Demócrito de Abdera
 Dióxenes de Apolonia
 Filolau de Crotona
 Empédocles
 Heráclito de Éfeso
 Leucipo de Mileto
 Meliso de Samos
 Parménides de Elea
 Pitágoras
 Tales de Mileto
 Xenófanes de Cólofon
 Zenón de Elea

 Sofistas 
 Protágoras de Abdera
 Gorxias
 Trasímaco
 Critias
 Calicles
 Hipias de Élide
 Pródico de Ceos

 do Clasicismo grego 
 Aristóteles
 Platón
 Sócrates

 Helénicos 
 Aristarco
 Arquimedes
 Epicuro
 Eratóstenes
 Euclides
 Tolomeo
 Plotino

 Romanos 
 Cicerón
 Séneca

 Medievais 
 Agostiño de Hipona
 Alberte Magno
 Duns Scot
 Pedro Abelardo
 Robert Grosseteste
 Roger Bacon
 Santo Anselmo
 Tomé de Aquino
 William de Ockham
 Xoán Escoto Eríxena
 Andre de Souza

 Renacentistas 
 Erasmo
 Francis Bacon
 François Rabelais
 Galileo Galilei
 Giordano Bruno
 Niccolò Machiavelli
 Michel de Montaigne
 Thomas More

 Modernos 
 David Hume
 Spinoza 
 George Berkeley
 Giambattista Vico
 Leibniz
 Immanuel Kant
 John Locke
 Montesquieu
 Isaac Newton
 Thomas Hobbes
 René Descartes
 Rousseau
 Voltaire

 Contemporáneos 
 Auguste Comte
 Bertrand Russell
 Cornelius Castoriadis
 Edmund Husserl
 Ernest Gellner
 Félix Guattari
 Fichte
 Friedrich Nietzsche
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel
 Gilles Deleuze
 Giorgio Agamben
 Giorgio Colli
 Hans-Georg Gadamer
 Heinrich Rickert
 Henri Bergson
 Hilary Putnam
 Jacques Derrida
 Jean Baudrillard
 Jean-Paul Sartre
 Jürgen Habermas
 José Marinho
 José Ortega y Gasset
 Karl Korsch
 Karl Marx
 Karl Popper
 Ken Wilber
 Leonardo Boff
 Ludwig Feuerbach
 Ludwig Wittgenstein
 Martin Heidegger
 Michel Foucault
 Michel Serres
 Michael Tye
 Mikhail Aleksandrovitch Bakunin
 Nildo Viana
 Norberto Bobbio
 Paul Boghossian
 Paul Ricoeur
 Paulo Freire
 Pierre Fougeyrollas
 Pierre Joseph Proudhon
 Pierre Lévy
 Pietro Ubaldi
 Richard Rorty
 Friedrich Schelling
 Slavoj Žižek
 Kierkegaard
 Stanley Cavell
 Thomas Kuhn
 Tyler Burge

 Cronoloxía 
 século VI a. C. - Inicio da filosofía occidental con Tales de Mileto.
 finais do s. VI a. C. - Morte de Pitágoras.
 399 a. C. - Sócrates condenado á morte en Atenas.
 387 a. C. - Platón funda a Academia en Atenas, a primeira universidade.
 335 a. C. - Aristóteles funda o Liceo en Atenas, escola rival da Academia.
 324 - O emperador Constantino traslada a capital do Imperio Romano a Bizancio.
 400 - Agostiño de Hipona escribe as Confesións. 
 410 - Roma saqueada polos visigodos.
 529 - O peche da Academia en Atenas, polo emperador Xustiniano, marca a fin da era greco-romana e consolida a entrada na Alta Idade Media.
 Mediados do século XII - Comeza a recepción do Corpus aristotélico en Occidente a partir de traducións do árabe. Escola de Tradutores de Toledo.
 Mediados do s. XIII - Tomé de Aquino escribe os seus comentarios sobre Aristóteles. Era da filosofía escolástica.
 1453 - Caída de Bizancio en poder dos turcos, fin do Imperio Bizantino.
 1492 - Colón chega á América. Renacemento en Florencia e renovación do interese pola aprendizaxe do grego.
 1543 - Copérnico publica Sobre as revolucións dos orbes celestes, cun modelo matemático no cal a Terra xira en torno ao Sol.
 1633 - Galileo é forzado pola igrexa católica a abxurar da teoría heliocéntrica.
 1641 - René Descartes publica as Meditacións, inicio da filosofía moderna.
 1677- A morte de Spinoza permite a publicación da Ética.
 1687- Newton publica os Principia, introducindo o concepto de gravidade.
 1689- Locke publica o Ensaio sobre o entendemento humano. Inicio do empirismo.
 1710 - Berkeley publica os Principios do coñecemento humano, levando o empirismo a novos extremos.
 1716 - Morte de Leibniz.
 1739-40 - David Hume publica o Tratado sobre a natureza humana, levando o empirismo aos seus límites lóxicos.
 1781 - Kant, espertado do seu "soño dogmático" por Hume, publica a Crítica da razón pura. Inicio da grande era da metafísica alemá.
 1807 - Hegel publica A fenomenoloxía do espírito: apoxeo da metafísica alemá.
 1818 - Schopenhauer publica O mundo como vontade e representación.
 1867 - Marx publica O Capital, unha crítica da ideoloxía burguesa, sentando as bases do pensamento comunista.
 1889 - Nietzsche, o que dixera que "Deus está morto", sucumbe á loucura en Turín.
 1900-1901 - Husserl publica as Investigacións lóxicas, inicio da fenomenoloxía. 
 1921 - Wittgenstein publica o Tractatus logico-philosophicus, avogando a "solución final" para os problemas da filosofía.
 década de 1920 - O círculo de Viena presenta o positivismo lóxico.
 1923 - Fúndase en Frankfurt o Instituto para a Investigación Social, destinado a discutir a viabilidade histórica do programa marxista revolucionario.
 1927 - Heidegger publica Ser e tempo, anunciando a ruptura entre a filosofía analítica e a continental.
 1943 - Sartre publica O ser e o nada, avanzando no pensamento de Heidegger e instigando o xurdimento do existencialismo.
 1945 - Popper publica A sociedade aberta e os seus inimigos, unha filosofía política oposta ó marxismo.
 1953 - Publicación póstuma de Investigacións filosóficas, de Wittgenstein. Auxe da análise lingüística.
 1960 - Hans-Georg Gadamer publica Verdade e método, inicio da Hermenéutica filosófica.
 1962 - Kuhn publica A estrutura das revolucións científicas, cuestionando os fundamentos das epistemoloxías dominantes.

Notas

 Véxase tamén 

 Bibliografía 






 Outros artigos 
 Filosofía da cultura
 Filosofía da educación
 Filosofía da natureza
 Filosofía transcendental
 Historia da filosofía


Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Filosofía e psicoloxía)