Federico Fellini

Federico Fellini, nado en Rimini o 20 de xaneiro de 1920 e finado en Roma o 31 de outubro de 1993, foi un director e guionista de cine italiano. Gañador de catro Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa e dun Óscar honorífico pola súa traxectoria.

É un dos directores italianos máis importantes do século XX e un dos cineastas máis ilustres da historia do cine. Describiuse a si mesmo como «un artesán que non ten nada que dicir, pero que sabe como dicilo». Deixou obras inesquecibles, cheas de sátira pero empapadas dunha sutil melancolía, caracterizadas por un estilo onírico e visionario. Marcada nos seus inicios polo neorrealismo, a obra de Fellini evoluciona, nos anos 1960, cara a unha forma singular, vinculada á modernidade cinematográfica europea á que están vinculados Ingmar Bergman, Michelangelo Antonioni, Alain Resnais, Jean-Luc Godard ou Andrei Tarkovskii. As súas películas caracterízanse pola profusión de temas e narrativas, a artificialidade reivindicada da posta en escena e a ausencia total de fronteiras entre o soño, a imaxinación, a alucinación e a realidade...

Fellini foi nomeado a 17 premios Óscar ao longo da súa carreira, gañando catro, todos na categoría de mellor película en lingua estranxeira (un récord), tamén gañou dúas veces o Gran Premio no Festival de Cine de Moscova (1963 e 1987), a Palma de Ouro no Festival de Cannes 1960 por La dolce vita e o David Luchino Visconti 1984, así como o León de Ouro na Mostra de Venecia 1985 e o Óscar honorífico en 1993 polo conxunto da súa carreira. Tamén foi nomeado cabaleiro da gran cruz do gran cordón da Orde o Mérito da República Italiana en 1987..

Durante case catro décadas -desde Lo sceicco bianco de 1952 a La voce della luna 1990- Fellini "retrata", en ducias de películas, un pequeno grupo de personaxes memorables. Os títulos das súas películas máis famosas - La strada, Le notti di Cabiria, La dolce vita, 8½ e Amarcord- convertéronse en tópicos mencionados na lingua orixinal en todo o mundo.

Máis aló de achéguelos estéticos da súa obra en xeral, e eses personaxes e ambientes estraños aos que se han etiquetaxes como «fellinescos», unha das súas películas, La dolce vita, ten un impacto palpable e duradeiro na cultura internacional ao dar nome á figura dos paparazzi, isto baseado no nome dun dos seus protagonistas, Paparazzo.
 Traxectoria 
 Mocidade en Rímini:1920-1938 
Federico Fellini naceu na localidade costeira de Rimini, entón situada na provincia de Forlì (hoxe capital provincial), o 20 de xaneiro de 1920 no seo dunha familia de clase media baixa. O 25 de xaneiro foi bautizado como Federico Domenico Marcello Fellini na igrexa de San Nicolò.. O seu pai, Urbano Fellini (1894-1956), naceu nunha familia de campesiños e pequenos propietarios de Gambettola e instalouse en Roma en 1915 como aprendiz de panadeiro na fábrica de pasta Pantanella. A súa nai, Ida Barbiani (1896-1984), era ama de casa e procedía dunha familia católica burguesa de comerciantes do barrio do Esquilino de Roma. A pesar da desaprobación categórica da súa familia, fuxiu con Urbano en 1917 para irse a vivir cos pais deste último a Gambettola. En 1918 celebrouse a voda civil e, un ano máis tarde, tivo lugar a cerimonia relixiosa na Santa María Maggiore de Roma.

A parella instálase en Rímini, onde Urbano se converte en vendedor ambulante e almacenista. Federico Fellini ten dous irmáns, Riccardo (1921-1991), director de documentais para a Rai, e María Maddalena (1929-2004), actriz de cine, televisión e teatro.

En 1924, Fellini comeza a escola primaria nun instituto dirixido polas relixiosas de San Vincenzo en Rímini, e dous anos máis tarde ingresa na escola pública Carlo Tonni, as vacacións de verán pasábaas en Gambettola, de onde era orixinaria parte da súa familia. Era un alumno atento e dedicaba o seu tempo libre a debuxar, organizar espectáculos de marionetas e ler Il corriere dei piccoli, a popular revista infantil que reproducía os debuxos animados tradicionais estadounidenses de Winsor McCay, George McManus e Frederick Burr Opper. O Happy Hooligan de Opper sería unha inspiración visual para Gelsomina na súa película La strada (1954), pero o seu debuxante favorito era o estadounidense Winsor McCay, creador do personaxe Little Nemo. Inspirado polo famoso personaxe, construíu de forma imaxinativa un mundo inventado na súa habitación, no que imaxinaba pór en escena as historias que quería vivir, contar e ver no cine. Ás catro columnas da cama deulles os nomes dos catro cines de Rímini: a partir de aí, antes de durmirse, as súas imaxinativas historias cobraban forma. Desde os dezaseis anos, Fellini mostrou unha gran atracción polo cine: de feito, no seu libro Quattro filme, describe como, entre 1936 e 1939, saía de casa sen o permiso dos seus pais e entraba nos cines da súa cidade. A esa idade, aínda non pensaba en converterse en cineasta, senón en algo entre escritor e ilustrador.

En 1926, descobre o teatro do Grand Guignol, o Pierrot da Commedia dell'arte e o cine. A primeira película que ve é Maciste all'inferno (1925) de Guido Brignone, o que o orienta cara A divina comedia de Dante e o mundo do cine de forma duradeira.

Alumno do instituto Giulio Cesase en 1929, establece amizade con Luigi Benzi, coñecido como «Titta», que máis tarde se convertería nun destacado avogado de Rímini (e no modelo do mozo Titta en Amarcord (1973)). Na Italia de Mussolini, Fellini e Riccardo fixéronse membros da Opera Nazionale Balilla, a organización xuvenil fascista obrigatoria para os homes. Viaxou a Roma cos seus pais por primeira vez en 1933, ano da viaxe inaugural do transatlántico SS Rex (que aparece en Amarcord). A criatura mariña que aparece na praia ao final de La dolce vita (1960) está inspirada nun peixe xigante que encallou nunha praia de Rímini durante unha tormenta en 1934.

Aínda que Fellini adaptou acontecementos clave da súa infancia e adolescencia en películas como I vitelloni (Os inútiles) (1953), Fellini 8½ (1963) e Amarcord (1973), insistiu en que eses recordos autobiográficos eran inventos:

En 1938, mesmo antes de rematar os estudos, Fellini enviou as súas creacións aos xornais. O prestixioso semanario La Domenica del Corriere publicou unhas quince das súas caricaturas na sección Cartoline del pubblico (a primeira apareceu no número do 6 de febreiro de 1938). O semanario político-satírico florentino Il 420 (it), editado por Nerbini, publicou numerosas caricaturas e columnas humorísticas del ata finais de 1939.. Fellini estableceuse en Roma o 4 de xaneiro de 1939 co pretexto de asistir á universidade, en realidade para facer realidade o seu desexo de dedicarse á profesión de xornalista.
 Chegada a Roma: 1939 
miniatura|upright|esquerda|Placa da rúa Albalonga
Fellini chega á capital seguido da súa nai Ida, que ten familia na cidade, e de Riccardo e Maddalena; alóxase en rúa Albalonga 13, preto da porta San Giovanni (no barrio Appio-Latino). En setembro de 1939, matriculouse na facultade de dereito da Universidade de Roma para compracer aos seus pais. O biógrafo Hollis Alpert afirma que «non hai constancia de que asistise a ningunha clase». Aloxado nunha pensión familiar, atópase con outro amigo de toda a vida, o pintor Rinaldo Geleng. Desesperadamente pobres, asócianse sen éxito para debuxar bosquexos de clientes de restaurantes e cafés. Fellini acaba atopando un traballo como novo xornalista para os diarios Il Piccolo e Il Popolo di Roma, pero dimite pouco despois, cansado de ter que escribir crónicas sobre sentenzas xudiciai.

Ao mesmo tempo, uns meses despois da súa chegada a Roma, en abril de 1939, Federico Fellini debutou en Marc'Aurelio, a principal revista satírica italiana, fundada en 1931 e dirixida por Vito De Bellis. Colaborou como debuxante satírico, creador de numerosas crónicas (entre elas È permesso... ?), caricaturista e autor de Storielle di Federico, converténdose nunha firma destacada da revista bimestral. A súa principal referencia nesta etapa foi o debuxante satírico e ilustrador de cine Enrico De Seta.

O éxito de Marc'Aurelio tradúcese en bos ingresos e ofertas de traballo inesperadas. Fellini coñece a personaxes xa famosos naquela época. Empeza a escribir guións e gags propios. Colabora como coguionista nalgunhas películas protagonizadas por Erminio Macario: Imputato, alzatevi! e Lo vedi come sei... lo vedi come sei? (1939), Non me lo dire! e Il pirata sono io! (1940) ; escribe os chistes para os espectáculos de Aldo Fabrizi, no marco dunha amizade que se remonta a antes dos seus inicios no mundo do espectáculo...

Pronto colabora en numerosas películas en Cinecittà e o seu círculo de coñecidos profesionais amplíase co novelista Vitaliano Brancati e o guionista Piero Tellini. Tras a declaración de guerra de Mussolini contra Francia e Gran Bretaña o 10 de xuño de 1940, Fellini descobre A metamorfose de Franz Kafka, Nikolai Gogol, John Steinbeck e William Faulkner así como películas francesas Marcel Carné, René Clair et Julien Duvivier En 1941, publicou Il mio amico Pasqualino, un librito de 74 páxinas dividido en dez capítulos que describía as absurdas aventuras de Pasqualino, un alter egoego.
 Fellini e a radio 
miniatura|upright|Carlo Ludovico Bompiani (it), Federico Fellini e Guglielmo Guastaveglia (it) en Roma en 1944
En 1941, foi chamado a colaborar co Ente Italiano per le Audizioni Radiofoniche (EIAR), comezando unha breve tempada como autor radiofónico. Aínda que menos coñecida que a súa obra cinematográfica, a actividade radiofónica de Fellini é importante porque marca os seus inicios no mundo do espectáculo, así como o comezo da súa colaboración artística e sentimental con Giulietta Masina..

Durante eses anos, Fellini escribiu ao redor de noventa guións, entre os que se inclúen presentacións de programas musicais, revistas radiofónicas e a serie de vinte e catro radioscenas “'Cico e Pallina”'. Emitida ocasionalmente no marco do programa de variedades Il terziglio entre 1942 e 1943, a serie narra as aventuras de dúas mozas parellas casadas de alma sinxela e pura.Le traversie di Cico e Pallina, interrompidas en 1944, renováronse despois da guerra nunha serie independente titulada Le avventure di Cico e Pallina; producíronse catorce episodios até febreiro de 1947.

O papel de Cico interprétao Angelo Zanobini, mentres que Pallina é interpretada por unha nova actriz de revista, Giulietta Masina, a quen Fellini coñeceu en 1942 e que se convertería na súa inseparable compañeira e intérprete nas súas películas. A ampla produción radiofónica de Fellini daqueles anos inclúe tamén as revistas que escribiu xunto con Ruggero Maccari (entre elas Vuoi sognare con me, interpretada posteriormente por Paolo Poli, Riccardo Garrone, Gisella Sofio e Sandra Milo) e o melodramático Unha lettera d'amore (1942), centrada en dous mozos prometidos analfabetos que intercambian cartas de amor escritas en follas de papel en branco e que prefigura a poesía de personaxes de películas posteriores como Gelsomina e Cabiria.
miniatura|upright|esquerda|Placa conmemorativa na fachada da casa da rúa Margutta en Roma onde vivironFederico Fellini e Giulietta Masina.
En xullo de 1943, Giulietta presenta a Federico aos seus pais. Tras o 8 de setembro de 1943, cando a proclamación de Badoglio fai público o armisticio cos Aliados, Fellini, en lugar de responder á chamada do servizo militar, casa con ela o 30 de outubro. Durante os primeiros meses do seu matrimonio, viven xuntos na casa da tía de Giulietta, Giulia. Giulia proviña dunha familia acomodada (os seus pais eran propietarios da fábrica de zapatos Di Varese en Milán e ela era viúva de Eugenio Pasqualin, director do Liceo ginnasio Torquato Tasso (it) na capital). Giulietta e Federico pronto tiveron un fillo, Pier Federico, coñecido como Federichino, que naceu o 22 de marzo de 1945 e morreu só un mes despois do seu nacemento, o 24 de abril.
 Primeiras experiencias como guionista 
miniatura|esquerda|150px|Fellini na década de 1950.
En 1942, Fellini coescribiu xunto con Vittorio Mussolini, fillo do ditador fascista, unha película de aventuras rodada no deserto de Libia, I cavalieri del deserto (Os cabaleiros do deserto), dirixida por Gino Talamo e Osvaldo Valenti. É posible que Fellini dirixise algunhas das escenas libias despois de que Gino Talamo resultase ferido nun accidente de coche. A película nunca chegou a estrearse debido ás derrotas sufridas en Libia durante a campaña do norte de África, o que significaba que a súa trama se converteu nunha posible vergoña para o réxime. O codirector e actor principal Osvaldo Valenti, así como Luisa Ferida, a súa compañeira na pantalla e na vida real, foron fusilados pola resistencia tras a liberación de italia.

Entre 1942 e 1943, Fellini tamén participou na redacción do guión da película Quarta pagina de Nicola Manzari e no de Avanti c'è posto... e Campo de' Fiori, de Mario Bonnard. Inmediatamente despois da chegada das forzas aliadas, en 1944 abre en Roma unha tenda chamada The funny face shop, nunha sala da Via Nazionale, xunto con Enrico De Seta (it), o xornalista Guglielmo Guastaveglia e os pintores Carlo Ludovico Bompiani (it) e Fernando Della Rocca. Alí vendían caricaturas destinadas aos soldados aliados.. O proxecto cobra impulso e, grazas a iso, en 1945 crúzase por primeira vez con Roberto Rossellini., un dos máis importantes directores do neorrealismo italiano. 

Grazas a Rossellini, Fellini coescribiu o guión de Roma, cidade aberta e Paisà, películas que, xunto coas obras doutros autores como Vittorio De Sica e Luchino Visconti, inauguraron o que máis tarde se denominaría o neorrealismo italiano. En Paisà, Fellini tamén desempeñou o papel de asistente de dirección. Ademais, parece ser que, en ausencia de Rossellini, rodou algunhas escenas de transición (sen dúbida, realizou un longo plano da secuencia que ten lugar no río Po). É a primeira vez que Fellini ponse detrás da cámara. En 1946, Fellini coñece a Tullio Pinelli, un escritor de teatro orixinario de Turín. Pronto xorde unha colaboración profesional entre eles: Fellini lanza ideas e escribe borradores que Pinelli arranxa e estrutura nunha forma lexible.

Nos anos seguintes, Federico Fellini firma novos guións. En 1948, leva a cabo a posta en escena dun guión escrito xunto con Pinelli: Il miracolo (O milagre), un dos dous episodios de O amor, unha película dirixida por Roberto Rossellini. Neste episodio, Fellini tamén é actor: interpreta a un vagabundo que coñece e seduce a unha inxenua pastora (Anna Magnani).

A continuación, escribe os guións de varias películas de Pietro Germi: In nome della legge (escrita xunto con Pinelli, Mario Monicelli, Pietro Germi e Giuseppe Mangione en 1949), Il cammino della speranza (con Germi e Pinelli en 1950), La città si defende (con Pinelli en 1951). Sempre con Alberto Lattuada, escribe o guión de Il delitto di Giovanni Episcopo (1946), de Sen piedade (1948) e de Il mulino del Po (1949).

 Actividade 
No 1951 estreouse como director codirixindo xunto con Alberto Lattuada, o filme Luces de variedades (1951), e en solitario co filme O xeque branco (1952). Gañou o seu primeiro premio co filme Os inútiles (1953) na Mostra de Venecia. Cos seus seguintes filmes, La Strada (1954) e As noites de Cabiria (1956), protagonizadas pola súa muller, Giulietta Masina, acadarían cadanseu Oscar de Hollywood ó mellor filme estranxeiro nos anos 1957 e 1958. O seu seguinte filme, La dolce vita (1960) foi un importante éxito comercial e o comezo da colaboración co actor Marcello Mastroianni, habitual nos seus filmes a partir de entón, o que lle permitiu desprenderse da súa herdanza neorrealista. Oito e medio (1963) marcou ó comezo da segunda etapa do cine de Fellini, marcado por unha exuberante fantasía e barroquismo, cun humor de trazos surrealistas. Giulietta dos espíritos (1965) orixinou certa polémica, que se repetiría noutros filmes como Roma (1972), sobre todo pola ironía coa que trata á sociedade italiana, especialmente á igrexa. Con Amarcord (1973), Fellini volveu á adolescencia do seu Rimini natal.

 Últimos anos 
Os seus últimos traballos, entre os que destacan Ensaio de orquestra (1978), A cidade das mulleres (1980), E a nave vaise (1983), Ginger e Fred (1985) e Entrevista (1988), mostran o seu desgusto diante de certos aspectos do mundo moderno. En 1993 recibiu o seu quinto óscar ó conxunto da súa carreira.

 Filmografía 
 Como guionista 
 Galería de imaxes 
miniatura|Federico Fellini.
 1943: L'ultima carrozzella (Director: Mario Mattoli). Coguionista.
 1945: Roma, cidade aberta (Director: Roberto Rossellini). Coguionista.
 1946: Paisá, camarada (Director: Roberto Rossellini). Coguionista.
 1947: Il delitto di Giovanni Episcopo (Director: Alberto Lattuada). Coguionista.
 1948: Senza pietà (Director: Alberto Lattuada). Coguionista.
 1948: O amor (Director: Roberto Rossellini). Coguionista.
 1949: Il mulino del Po (Director: Alberto Lattuada). Coguionista.
 1950: Francesco, giullare di Dio (Director: Roberto Rossellini). Coguionista.
 1950: Il Cammino della speranza (Director: Pietro Germi). Coguionista.
 1951: La città si difende (Director: Pietro Germi). Coguionista.
 1951: Persiane chiuse (Director: Luigi Comencini). Coguionista.
 1952: Il brigante di Tacca del Lupo (Director: Pietro Germi). Coguionista.
 1979: Fortunella (Director: Eduardo De Filippo). Coguionista.
 1979: Viaggio con Anita (Director: Mario Monicelli). Sen acreditar.

 Anuncios de televisión 
 1984: Anuncio para Campari Soda.
 1984: Anuncio para Barilla pasta.
 1992: Tres anuncios para Banca di Roma.

 Como director e guionista 
 1950: Luces de variedades. 
 1952: O xeque branco. 
 1953: Os inútiles. 
 1953: L'amore in città. 
 1954: La strada. 
 1955: Almas sen conciencia. 
 1957: Le notti di Cabiria. 
 1960: La dolce vita. 
 1962: Boccaccio '70. 
 1963: Fellini 8½. 
 1965: Giulietta dos espíritos. 
 1968: Histoires extraordinaires. 
 1969: Bloc-notes di un regista. 
 1969: O satiricón. 
 1970: I clowns. 
 1972: Roma. 
 1973: Amarcord.
 1976: O Casanova, de Federico Fellini. 
 1978: Prova d'orchestra. 
 1980: A cidade das mulleres. 
 1983: E la nave va.
 1986: Ginger e Fred. 
 1987: Intervista .
 1990: La voce della luna.

 Premios 
 Óscar 
AnoCategoríaPelículaResultado1947Mellor guión orixinalRoma, città apertaCandidato1950Mellor guión orixinalPaisàCandidato1957Mellor filme de lingua non inglesaLa stradaGañador1957Mellor guión orixinalLa stradaCandidato1958Mellor filme de lingua non inglesaLe notti di CabiriaGañador1958Mellor guión orixinalI vitelloniCandidato1962Mellor directorLa dolce vitaCandidato1962Mellor guión orixinalLa dolce vitaCandidato1964Mellor directorFellini 8½Candidato1964Mellor guión orixinalFellini 8½Candidato1964Mellor filme de lingua non inglesaFellini 8½Gañador1971Mellor guión orixinalFellini SatyriconCandidato1975Mellor filme de lingua non inglesaAmarcordGañador1976Mellor directorAmarcordCandidato1976Mellor guión orixinalAmarcordCandidato1977Mellor guión adaptadoO Casanova, de Federico FelliniCandidato1993Óscar Honorífico

 Festival de Canes 
AnoCategoríaPelículaResultado1957Palma de OuroLe notti di CabiriaCandidato1960Palma de OuroLa dolce vitaGañador1972Gran Premio da técnicaRomaGañador1987Premio do 40 aniversarioIntervistaGañador

 Festival de Venecia 
AnoCategoríaPelículaResultado1953León de PrataI vitelloniGañador1954León de PrataLa stradaGañador1955León de OuroAlmas sen concienciaGañador1985León de Ouro á unha carreira

 Notas 

 Véxase tamén 

Categoría:Guionistas de Italia
Categoría:Directores de cinema de Italia
Categoría:Nados na provincia de Rímini
Categoría:Nados en 1920
Categoría:Finados en 1993
Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Biografías)
Categoría:Óscar honorífico