Os demostrativos galegos

Os demostrativos son uns determinantes que acompañan un substantivo e que indican proximidade ou afastamento no espazo ou no tempo respecto da cousa da que fala o emisor:

Este libro
Aquela meniña
Ese mozo

As formas que poden tomar os determinantes demostrativos son as que amosamos no seguinte cadro:

  SingularPlural   Masculino Feminino Masculino Feminino Proximidade Este Esta Estes EstasDistancia MediaEseEsaEsesEsas Afastamento Aquel Aquela Aqueles Aquelas

Decatádevos que os plurais masculinos escríbense: estes, eses, aqueles (e non *estos, *esos, *aquelos)

Onde se colocan os determinantes demostrativos?

Cando acompañan a un substantivo acostuman ir diante, dado que haxa un artigo ou algún outro 
determinante:

Esta película é a que dicía eu
O libro aquel era o que me prestara o meu irmán
Qué tempos aqueles, cando todo era barato!
O disco aquel xa non o volvín a ver máis

Que funcións teñen os demostrativos?

Os demostrativos que acompañan a un substantivo fan a función de determinante e, polo tanto, concordan co substantivo en xénero e número:

Aquela música
Aquelas cadeiras
Estes lapis

Cando os demostrativos substitúen un substantivo dicimos que fan a función de pronome:

Este é o que procurabamos
Esta é a boa

Nesta función atopamos as formas neutras iso/, isto/, e aquilo/ que sempre son pronomes:

Iso non me gusta nada
Aquilo que dixeches era mentira

Tende en conta que as formas neutras son invariables, isto é que non teñen feminino nin plural: Isto gústame, pero iso non

Contraccións

Os demostrativos contraen coas preposicións de e en do seguinte xeito:

   este estes esta estas de deste destes desta destas en     neste  nesta  nestes nestas

   ese eses esa esas de    dese deses desa desas en     nese   nesa   neses  nesas 

   aquel aqueles aquela aquelas de     daquel daqueles daquela daquelas en     naquel naqueles naquela naquelas

   isto iso aquilo de disto diso daquilo en nisto niso naquilo

   estoutro estoutros estoutra estoutras de destoutro destoutros destoutra destoutras en nestoutro nestoutros nestoutra nestoutras

   esoutro esoutros esoutra esoutras de desoutro desoutros desoutra desoutras en nesoutro nesoutros nesoutra nesoutras

   aqueloutro aqueloutros aqueloutra aqueloutras de daqueloutro daqueloutros daqueloutra daqueloutras en naqueloutro naqueloutros naqueloutra naqueloutras

Por exemplo:

Neste momento estou deitado
Diso non entendo nada
A roupa está colgada naqueles cordeis
O rapaz traballa daquela maneira

Cómpre saber ademais que...

Aquel pode significar "encanto, atractivo...  ou outras calidades que non se acertan a expresar":

Ese rapaz non é guapo, pero ten un aquel
Subir ás figueiras sen que escachen as pólas ten o seu aquel

Daquela ten dous valores:

"entón, naquel tempo": daquela aínda non había televisión
"por conseguinte, polo tanto": non estudias, daquela suspenderás

Nisto, niso, nestas, con estas pódense usar como locucións co 
significado de "entón, nese momento, de repente, inmediatamente despois":

Nisto botouse a rir 
Nestas entrou seu pai 
Con estas agarrou e marchou

As palabras aquelar ou aqueloutrar pódense empregar para nos referirmos a algo que non somos quen de expresar coas palabras precisas. 
Teñen o significado que nós lle queiramos dar:

Levei a moto o taller para que ma aquelaran (="amañaran")
Encontreime onte co teu pai e moi aquelado (="con mala cara")
Aquelouse todo porque lle dei a razón (="enfadouse")

Demostrativos galegos