Avelino Díaz

Avelino Díaz Díaz, nado na Órrea (Riotorto), o 14 de novembro de 1897 e finado en Buenos Aires o 29 de marzo de 1971, foi un poeta e xornalista galego. No seu libro monográfico de 2003, Marivel Freire identifícao como "unha voz comprometida na Galicia emigrante". A propia escolla do poema da contraportada "Érguete pobo" faise eco desta caracterización:  A súa outra faceta poética, máis lírica e sensible, foi escrita toda na Arxentina, onde viviu case toda a vida. É caracterizada polo sinal da perspectiva existencial da diáspora.Fernández Salgado, 2015.

 Traxectoria 
Naceu no lugar da Travesa, na parroquia de Santa Comba da Órrea, onde foi bautizado ós poucos días. Foi fillo de Antonia Díaz Díaz e do poeta Manuel María García Castro, quen nunca o recoñeceu legalmente. Criouse coa nai e os avós maternos na Travesa ata que ós dez anos a familia mudouse a Meira. En 1910, con tan só doce anos, emigrou cun irmán de súa nai a Buenos Aires. 

Volveu a Galicia en 1916 sen cartos, mais coa educación que conseguiu adquirir na maior cidade da América hispana. De volta en Meira, residiu no barrio da Pena e exerceu, sen título oficial, de mestre en tres escolas das aldeas veciñas. O que recibía en troco era tan pouco que se viu compelido, segundo confesou anos máis tarde, a ir ás segas de Castela, das que cinco décadas antes se queixara Rosalía. 

Ante as escasas expectativas de progreso, e probablemente para evitar ser recrutado para as campañas de Marrocos, en 1920 decidiu emigrar de novo, esta vez a Cuba. O traballo era tan inclemente que deixou a illa en breve. En 1921, un ano despois, viaxou de novo a Buenos Aires, onde se estableceu de forma definitiva. Pasou alí o resto da súa vida, agás por viaxes esporádicas de traballo a Montevideo.

Os primeiros anos na segunda estadía bonaerense foron de penuria económica. Desempeñou os máis humildes traballos, pero cun afinco e honradez louvados por quen o coñeceron. Conseguiu finalmente estabilidade como contable e inspector de control de calidade da central leiteira bonaerense La Martona, en que se xubilou en 1965.

Segundo deixou escrito, comezou a escribir de moi novo, en castelán. Non se interesou por empregar o galego ata que Ramón Suárez Picallo llo suxeriu contra 1925 e comezou a frecuentar os "Céltigos". Os primeiros textos poéticos que se coñecen del publicáronse, de feito, en Céltiga, "revista galega de arte, crítica, literatura e actualidade" en 1926. En 1927 comezou a colaborar en El Despertar Gallego, voceiro da Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales. O ano seguinte foi membro da súa comisión de prensa. 

O seu activismo social e cultural xirou en torno da súa implicación persoal na Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales, creada a principios da década de 1920 coa integración de varias decenas de sociedades agrarias e culturais.  Unha das entidades que se incorporou á Federación foi, precisamente, a Sociedade do Concello de Meira, fundada en 1924 e animada por el mesmo e varios meiregos emigrados, entre eles, José Benito Abraira. A actividade recreativa e cultural que despregou con esta asociación deulle o sobrenome con que foi coñecido no ámbito,: "o poeta de Meira".

Chegou a acadar unha respectable posición no campo literario da diáspora galega grazas ás colaboracións regulares en prosa e verso nos moitos xornais e revistas das comunidades galegas, como Céltiga, El Despertar Gallego, Galicia, Lugo, Orzán, Alborada, Opinión Gallega, Lar, Aquí, Galicia Emigrante, Aturuxo, Lérez, Vieiros ou Correo de Galicia. Tivo unha participación activa na vida cultural da colectividade galegoporteña: fixo recitais, deu conferencias, traduciu ós amigos, creou pezas para teatro, colaborou con músicos e coros e axudou en audicións de radio.

miniatura|dereita|Panteón do Centro Gallego no cemiterio de La Chacarita.
A súa devoción pola poesía estendeuse ó longo de catro décadas de oficio continuado. Publicou un considerable número de poemas de diversa índole, fundamentalmente na prensa. Amais, autoeditou tres libros de poemas:
 Flor de retama, en castelán, 1947.
 Debezos, en galego, 1947.
 Pallaregas, en galego, 1963.
O seu libro póstumo, 11 poemas a Castelao (1975), é unha homenaxe dupla do Centro Lucense ó labor dos dous galeguistas no 25 aniversario do pasamento do primeiro presidente do Consello de Galiza. Varias pequenas obras teatrais e polo menos 6 poemarios, deixados dispostos en cartafoles, permanecen inéditos.

O activismo político aparece vencellado ó social e cultural. Era un convencido patriota galego, republicano e progresista. En 1930 estaba no grupo que constituíra a sección arxentina da ORGA. Cultivou a compañía e amizade de Ramón Suárez Picallo, Antón Alonso Ríos, Rodolfo Prada, Francisco Regueira e Campos Couceiro. Chegou a dirixir o Galicia da Federación, sucesor de El Despertar Gallego, e un dos máis importantes periódicos da colectividade galegoporteña. En varias ocasións, estivo á fronte de Lugo e de Opinión Gallega. Participou nos consellos de redacción dos tres xornais e doutras publicacións máis esporádicas coma Verba, subtitulada revista oral e mural en galego.

dereita|miniatura|CEIP Poeta Avelino Díaz, Meira.
Tralo estalido da guerra civil española formou parte dos Comités de Axuda á España leal e militou dentro da Unión Gallega (1938-1946) no Centro Galego. Derrotada a República, mantívose sempre fiel ós ideais que afianzara desde a súa volta á capital arxentina. Contribuíu de maneira moi destacada ós proxectos do galeguismo da Irmandade Galega de Bos Aires. Formou parte da xunta directiva de A Nosa Terra, refundada en 1942, e da comisión de Cultura do Consello de Galiza creada en 1944. Formou parte de varios xurados literarios e musicais do Centro Galego e do Centro Ourensán.

Foi membro do Consello de Galiza e do Centro Gallego de Buenos Aires e académico correspondente da Real Academia Galega. O seu nomeamento en 1951 efectuouse por intermediación dos Carré, cos que mantiña correspondencia e lazos de amizade. Envioulle á Real Academia os tres libros autoeditados. 

No I Congreso da Emigración Galega, celebrado na capital arxentina en 1956, desempeñou o cargo de secretario.

Case cego, viviu con Alzhéimer os últimos anos da súa vida, sempre ó coidado da súa muller e da familia do seu fillo, Alfredo. Morreu o 29 de marzo de 1971 no sanatorio do Centro Galego.

Foi soterrado no panteón do Centro Gallego, moi cerca de Castelao, a quen o unía un afecto mutuo, e de Ramón Suárez Picallo, quen o animara a escribir en galego. A Nosa Terra e a prensa da colectividade da época fixéronse eco do seu pasamento e do respecto e agarimo merecidamente gañado no seu seo. En Galicia, con Franco aínda vivo, os xornais La Voz de Galicia e El Progreso só recolleron unhas breves liñas do poeta e xornalista.

 Obra 

 Poesía 
 Debezos, 1947. Buenos Aires: Imprenta de José Rosenbaum. (66 poemas).
 Pallaregas, 1963. Buenos Aires: Imprenta de Cabrera y Rey. (36 poemas)
 11 poemas a Castelao, póstuma, 1975. Buenos Aires: Centro Lucense. 
 Carta pr-á Terra, 1945. Inédito. (1 único poemario de 1110 versos)
 Adunia, 1947. Inédito. (1 poemario de 2172 versos)
 Rolanza, 1948. Inédito. (33 poemas).
 Fidelidade, 1950. Inédito. (22 poemas).
 Zoar, 1953. Inédito. (10 poemas).
 Novas, 1959. Carpeta con 62 poemas inéditos.
 Boas, c.1960. Carpeta con 39 poemas inéditos.
 Teatro 
 Cuestión de sorte. 1931. Inédita. Estreada en Buenos Aires polo Conxunto Artístico Concepción Arenal.
 En castelán 
 Flor de retama, 1947. Buenos Aires: Establecimiento Gráfico Tasca y Cia. (58 poemas).

 Vida persoal 

Casou con Felisa Iduriaga, de orixe navarra, e tiveron catro fillos, Avelino (1927-1975), Armando (1932), Alfredo (1936) e Alberto (1940), nun fogar do que sempre se sentiu orgulloso. Felisa, a súa dona, finou en 1984.

 Notas 

 Véxase tamén 
 Bibliografía 

 Alonso Montero, X. (2017). "Avelino Díaz, poeta reivindicado", La Voz de Galicia, 1 de decembro de 2017.

 Camoira Vega, C. (2016). “Avelino Díaz y Díaz, un home ó servizo da causa galeguista. Algunhas pautas interpretativas”. Lucensia, vol. 26, nº 52, pp. 91-110.
 Enciclopedia Gallega Universal.(1999). “Díaz, Avelino”. Vol. 7, p. 286. Vigo: Ir Indo Edicións.
 Díaz, H. (2007). “Avelino Díaz”, Historia de la Federación de Sociedades Gallegas. Identidades políticas y prácticas militantes, p. 225. Buenos Aires: Sotelo Blanco, Biblos.
Filgueira Valverde, F. (2008) (Ed.). "Avelino Díaz". Os poetas galegos (1936). Antoloxía consultada. (Eds. Ana Acuña, & Xesús Alonso Montero). Pontevedra: Museo de Pontevedra / Sociedad Estatal de Conmemoraciones Estatales. pp. 179-190.
 Fernández Salgado, B.(2015). “Rimando en galego en Bos Aires: Identidade na poesía de Avelino Díaz (1897-1971)”. Madrygal. Revista de estudios gallegos, nº 18, pp. 81-93.
 Fernández Salgado, B. (2017) (Ed.). Avelino Díaz. 14 Poemas. Edición crítica e traducións ó alemán, español, francés e inglés. (Trads. Tina Poethe, Fina de Penalba, Edmond Ferly & John Rutherford). Berlín / Santiago: 3D1T0R4.
 Fernández Salgado, B.(2019). “Ensaio biobibliográfico sobre Avelino Díaz”. In X.A. Fernández Salgado & A.S. Alonso Núñez (Eds). Non haberá illa, pro hai o nome. Homenaxe a Antón Palacio, pp. 187-222. Vigo: Universidade de Vigo.
 Freire Freire, M. (2002). Avelino Díaz: Unha voz comprometida na Galicia emigrante. Lugo: Brigadas en Defensa do Patrimonio Chairego.
 Freire Freire, M. (1999). "Avelino Díaz e Castelao". In X.L. Axeitos & Ch. Portela Yañez (Eds.). Sesenta anos despois. Os escritores do exilio republicano. Sada: Ediciós do Castro. pp. 339–359.
 Lanza Álvarez, F. (1953). "Díaz (Avelino)", Dos mil nombres gallegos. Buenos Aires: Ediciones Galicia.
 López Fernández, X. (1999). "Avelino Díaz". Poesía de Galicia. Poemas á nai, pp. 170-171. Santiago de Compostela  
 Mosquera Calvo, I. (2019). Estudo da Actividade Tradutora de Avelino Díaz. Traballo de Fin de Mestrado (MiLA). Vigo: Facultade de Filoloxía e Tradución, Universidade de Vigo.
 Neira Vilas, X. (1963). “Don Avelino y Cuba”. España Republicana, 15 de marzo de 1963. Habana.
 Poethe, T. & Fernández Salgado, B. (2019) (Eds.). Non me deas diñeiro/ polo que che dou. Tributo académico a Avelino Díaz (1897-1971). (2 vols.: vol. 1 Poesía; vol. 2 Xornalismo). Santiago/Berlín: Editora 3D1T0R4.
 Veiga, C. (2016). “Avelino Díaz, un galego de ben”. Artesonado, nº 23, pp. 37-40.
 Vilanova Rodríguez, A. (1974). “Díaz, Avelino”, Gran Enciclopedia Gallega, vol. 9, p. 71. Gijón: Silverio Cañada.

  Vilavedra, D. (1995). “Díaz, Avelino”. In D. Vilavedra (coord.), I. Cochón et al. Diccionario da literatura galega. Vigo: Galaxia.

 Outros artigos 
 Manuel María García Castro (pai)
 Ligazóns externas 
 Asociación Cultural "Avelino Díaz"

Categoría:Escritores de Galicia en lingua galega
Categoría:Escritores de Galicia en lingua castelá
Categoría:Poetas de Galicia
Categoría:Poetas en lingua galega
Categoría:Poetas en lingua castelá
Categoría:Galegos da Arxentina
Categoría:Nados en Riotorto
Categoría:Nados en 1897
Categoría:Finados en 1971
Categoría:Tradutores do castelán
Categoría:Tradutores ao galego
Categoría:Membros correspondentes da Real Academia Galega