Uilleam MacMhathain

B' e sgoilear agus ministear a bh' anns an Urramach Uilleam MacMhathain (25 an Lùnastal 1910–30 an t-Samhain 1995Gilles, Prof. William William Matheson Obituary, The Herald, Disathairne 2 an Dùbhlachd 1995 (leughte 29 Dùbhlachd 2013)Thomson, D.S. (deas.) (1994) The Companion to Gaelic Scotland (Glasgow: Gairm), d.197.Tobar an Dualchais: Fiosrachadh Beatha Uilleam MhicMhathain (leughte 15 Sultain 2014)) (Far-ainm: Uilleam a' Mhiseanaraidh; Beurla: Rev. William Matheson)

Tha cliù aige mar sgoilear Gàidhlig cho barraichte 's bha anns an fhicheadamh linn le 'cas an dà chuid an academia agus am beul-aithris'. B' e an t-Ollamh Aonghas MacMhathain a bhràthair na b' òige a bha Cathair na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu. 

 A bheatha 

Rugadh e ann am Màlacleit agus thogadh e ann an Solas, Uibhist a Tuath. 

B' e mac Calum MacMhathain agus Màiri Mhoireach a bh' ann. B' ann à Leòdhas a bha an dithis aca. B' e miseanaraidh aig an Eaglais Shaor Aonaichte a bh' ann a athair a thug far-ainm do Uilleam. 

Leis a bhràthair Aonghas, chaidh e dhan tìr-mhòr airson àrd-sgoil. Chuir Uilleam seachad dà bhliadhna aig Àrd-sgoil Boroughmuir annan Dùn Èideann ach chaidh e an uair sin dhan Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis ann an 1926. 

Beatha Obrach

Anns an Eaglais

Thug MacMhathain a-mach a bhith na mhinistear as dèidh dha ceumnachadh. Thòisich e an ceann coitheanal anns a' Bhlàr Dhubh (eadar 1941-1945) agus an uair sin ann an Tobar Mhoire (eadar 1945-1952).Chaimbeul, Ceana. 2014. 'An t-Urr. Uilleam MacMhathain' ann an Tobar an Dualchais: Ulaidh Nàiseanta/ Kist o Riches: A National Treasure deas. le Chris Wright (An t-Eilean Sgitheanach: Tobar an Dualchais), d.97-100

A Bheatha Sgoilearach
B' ann air Oilthigh Dhùn Èideann a thug e aghaidh ann an 1929, far an d' fhuair e ceum le urram ann an Eachdraidh ann an 1933. Mus chuir e crìoch air an ceum ann an eachdraidh, chaidh a tharraing am measg coimhearsnachd sgoilearachd na Gàidhlig aig an Oilthigh a stiùir an t-Àrd-Ollamh Uilleam MacBhatair agus nuair a bha Somhairle MacGill-Eain, Kitty NicLeòid agus Seumas MacGilleMhìcheil MacBhatair ann. B' ann às an rannsachaidh sin a thàinig an leabhar The Songs of John MacCodrum: an dàrna leabhar a dh'fhoillsich Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba.

Fhad's a bha e sa mhinistrealachd, ghabh e an cothrom eòlas fhaighinn air beul-aithris agus eachdraidh gach sgìre far an robh e ag obair. 

Bha e na Leughadair (Reader) ann an Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann. Thar nam bliadhnaichean, chlàr Uilleam beul-aithris agus òrain as leth Sgoil Eòlais na h-Alba. Chlàr e timcheall air 200 òran còmhla ri Seumas Ros anns an 50an. As dèidh dha a dhreuchd a leigeil dheth, rinn e clàraidhean dhe fhèin dhan Sgoil Eòlais le a charaid Iain Peadarsan.  Tha 540 clàraidhean air Tobar an Dualchais far a bheil Uilleam MacMhathain a’ nochdadh mar fhiosraiche agus 33 clàraidhean mar neach-clàraidh. 

Tha Willie Gillies a' meas gur e sgoilear thar chàch a bh' ann agus gun tug e buaidh làidir air sgoilearachd na Gàidhlig. Bha a saothair a rinn e airson eachdraidh agus luach nan òran Gàidhlig a thaisbeanadh air leth.

 Dìleab 
Dh'ionnsaich Ceana Chaimbeul agus a theaghlach iomadach òrain bho Uilleam.

Clàr-èisteachd
 William Matheson. Gaelic Bards And Minstrels (Scottish Tradition Series vol 16) deas. le Mòrag NicLeòid Màrt 2010. Dà CD aig CDTRAX9016Ds-vol-1.CDTRAX9016Ds-vol-1

Nota: Litreachadh a' leantainn CD le Greentrax CDTRAX 9016D 2000

Clàr 1 (Iorram): 
 Thriall ur bunadh gu Pharao ; 
 An Làir Dhonn ; 
 Deoch-Slàint' an Iarla Thuathaich sin ; 
 Och a Mhuire mo dhunaidh ; 
 An deicheamh là de thùs a' Mhàirt ; 
 Mo bheud 's mo chràdh ; 
 Bhliadhna leumadh dh'ar milleadh ; 
 An talla bu ghnàth le Mac Leòid ; 
 Moch 's mi 'g èirigh sa mhadainn ; 
 An naidheachd seo 'n dé ; 
 Mo chràdhghal bochd ; 
 A bhean, leasaich an stòp dhuinn ; 
 Ri fuaim an taibh ; 
 Cha sùrd cadail ; 
 Moch 's a' mhadainn 's mi 'g èirigh ; 
 'S tìm dhomh dùsgadh o m' shuain ; 
 'S goirt leam gaoir nam ban Muileach -- 

Clàr 2 (Amhran): 
 'S i seo 'n aimsir an dearbhar ; 
 Mìle marbhphaisg air an t-saoghal ; 
 Mo rùn geal òg ; 
 Thèid mi le m' dheòin ; 
 Feasgar Luain ; 
 Òran an t-Samhraidh ; 
 O Iain Ghlinn Cuaich ; 
 A Bhliadhna gus an aimsir seo ; 
 Òran Coire Cheathaich ; 
 Moch 's a' mhadainn Di-Dòmhnaich ; 
 Moladh air piob-mhòr Mhic Cruimein ; 
 Creach na Ciadaoin ; 
 Allt an t-Siùcair ; 
 Trì fichead bliadhna 's a trì ; 
 Òran mòr MhicLeòid ; 
 Nis o' n tha mi 'm ònaran ; 
 Dòmhnall nan Dòmhnall ; 
 Ged is socrach mo leaba.

Clàr-leabhraichean
 1938. The songs of John MacCodrum: bard to Sir James MacDonald of Sleat deas. le William Matheson (Edinburgh: Oliver & Boyd for the Scottish Gaelic Texts Society)
 1970. The Blind Harper: the songs of Roderick Morison and his music deas. le William Matheson (Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society) 
 1973. Highland surnames. Matheson, William. (Inverness: An Comunn Gaidhealach)

Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
 1994. Thomson, D.S. (deas.) The Companion to Gaelic Scotland (Glasgow: Gairm), d.197.
 1998. Nancy Ross McGuire A catalogue of the papers of the Rev. William Matheson. Catalogue of papers held in the National Library of Scotland, Manuscripts Division, accession no. Acc.9711. (Aberdeen: University of Aberdeen) 
 Blankenhorn, V.S. 'The Rev. William Matheson and the Performance of Scottish Gaelic 'Strophic' Verse.'
 2014. Chaimbeul, Ceana. 'An t-Urr. Uilleam MacMhathain' ann an Tobar an Dualchais: Ulaidh Nàiseanta/ Kist o Riches: A National Treasure deas. le Chris Wright (An t-Eilean Sgitheanach: Tobar an Dualchais), d.97-100 (agus sa Bheurla d.101-4)

Iomraidhean

Ceanglaichean a-mach
 Cruinneachadh MhicMhathain aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba

MacMhathain, Uilleam
MacMhathain, Uilleam
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig