Portmeirion

Tha am baile Portmeirion suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.

Tha am baile suidhichte anns an sgìreachd Penrhyndeudraeth, aig inbhir Abhainn Dwyryd, mu 2 mìle (3.2 km) san ear-dheas air Porthmadog agus mu mhìle (1.6 km) air falbh bho stèisean ann am Minffordd.

Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "The Village" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "The Prisoner".

 Eachdraidh 
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion"  bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: Meirionydd) far a bheil am baile  suidhichte."Portmeirion" a BBC Wales documentary, 2006

Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra:  "White Horses", "Mermaid" is "The Salutation". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid Angel & Neptune, an tùr Campanile air a' chnoc as àirde; Prior's Lodging, Hercules Hall, Pilot House is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an Hercules Hall à Sir y Fflint agus am Pantheon à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "Amis Réunis" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "Amis Réunis" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd  togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir:  Telford's Tower, Bristol Colonnade, High Cloister, an dòm Pantheon  neo Gloriette Balkon. 

Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug  Giraldus Cambrensis (Gerald of Wales) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.

Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001.  An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann. 

An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca,  ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.

 Beachdan mun Ailtireachd 
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn  mar Portofino anns an Eadailt.  Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach: 
 "How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site."Headley, Gwyn and Meulenkamp, Wim. Follies: a National Trust Guide Cape, 1986. td.156 

Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "The Highway and the City" . Bha esan dhen bheachd gu bheil
...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today.Lewis Mumford: The Highway and the City  Harcourt 1963 ISBN 0156402165

 Liosta nan togalaichean 

 Bliadhna Togalach19mh linnTogalaichean bho thùs: Castell Deudraeth; am prìomh togalach; White Horses (taigh a' ghobhainn); Taigh a' ghàirnealair, stàballan1925Chaidh cuid togalaichean a leasachadh: am prìomh togalach mar thaigh-òsta, taigh a' ghàirnealair mar Mermaid; stàballan mar Salutation1925/26Angel & Neptune1926Watch House; dh'fhosgail an taigh-òsta1927/28Campanile(tùr); Prior's Lodging1928/29Government House1929taigh-càine  1930"Amis Réunis" - Bàta cloiche1930an Hercules Hall; Pilot House; Battery Cottage, Dolphin; Fountain; Anchor, Trinity1933/34Chantry1937/38Camera Obscura1954Lighthouse 1954/55Gate House1956/57Telford's Tower1958Bristol Colonnade; High Cloister 1958/59Round House, Bridge House1959Pantheon (dòm) 1960Belvedere1961/62Chantry Row1962Playhouse1963Triumphal Arch; Gothic Pavilion1963/64Arches1964Gloriette Balkon1964/65Unicorn1966Villa Winch; Central Piazza 1968/70Cliff House1977taigh-càine ùr1978Terrace (taigh-bìdh)1981Chaidh an taigh-òsta is an taigh-bìdh air sgrios gu tur le teine1983Centenary Gazebo; chaidh ionad-fiosrachaidh Prisoner fhosgladh anns an Round House 1988Chaidh an taigh-òsta fhosgladh a-rithist an dèidh ath-thogail1998Tudor Room, togalach gus an Hercules Hall a leudachadh1999Chaidh ionad-fiosrachaidh "Prisoner" a dhùnadh; taigh-càine eile mu choinneamh an fhir eile;
chaidh Castell Deudraeth fhosgladh mar taigh-òsta 2001Fo stiùireadh taigh-òsta Portmeirion chaidh bùth "Prisoner" ùr fhosgladh anns an Round House2007Caffi Glas (an cafaidh gorm), taigh-bìdh Eadailteach 

Iomraidhean 

 Leabhraichean 
 Jan Morris: Portmeirion. Antique Collectors’ Club, 2006, ISBN 1851495223. (Beurla)
 Jonah Jones: Clough Williams-Ellis: The Architect of Portmeirion: A Memoir. Seren Books/Poetry Wales Pr Ltd, 1997, ISBN 1854111663. (Beurla)
 Robin Llywelyn: Llawlyfr Portmeirion. Portmeirion Guidebook, Porthmadog 2000
 Sir Clough Williams-Ellis: The Place And Its Meaning, Lunnainn 1963, ath-fhoillsichte 2006

 Ceanglaichean a-mach 

 Lárach-lìn oifigeil Portmeirion (Cuimris + Beurla)
 Bilder aus Portmeirion (Beurla)
 The Unmutual Prisoner & Portmeirion website (Beurla)
 Portmeirion History. The Place and its Past (Beurla)
 Archifau Cymru - Archives Wales: Sir Clough Williams-Ellis Papers (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Gwynedd
Roinn-seòrsa:Ailtireachd