Cur-fodha stàite (Coup d'État)

Is e coup d'état (Fraingis: [ku deta]; gu litireil "buille stàite") no coup  gu goirid glacadh stàite gu mì-laghail, follaiseach leis an arm no le dream aig ìre àrd am broinn na stàite.  Measar gun do shoirbhich le coup d'état nuair a ghlacas agus a chumas an luchd-ainneirt cumhachd airson seachd latha aig a' char as ghiorra. Ma thèid riaghaltas na stàite a chur fodha le làmhachas-làidir an airm, canar "putsch" ris san Fhraingis, facal Eilbheiseach-Gearmailteach.  

 Seòrsachan 
A rèir rannsachaidh  ann an 2016, tha ceithir builean deireannach comasach ann an coup d'État:
 Coup air fhàilligeadh.
 Riaghaltas gun atharrachadh. Nuair a thèid ceannard a chur à rèim gun atharrachadh a thoirt air a' bhannal a tha a' riaghladh no air an dòigh riaghlaidh.
 Deachdaireachd eile air a cur an àite na tè a bh' ann.
 Fuadach às an deachdaireachd agus deamocrasaidh a' tighinn an lorg air sin.
Fhuair an sgrùdadh 2016 gun deach rèisimean ceannsachail ùra a shuidheachadh le mu leth-chuid de na cuirean-fodha uile - rè agus an dèidh a' Chogaidh Fhuair. Bidh deachdaireachdan ùra a thòisich le coup d'État a' sìor theannachadh air an t-sluagh sa bhliadhna às a dhèidh seach mar a bha sa bhliadhna ron choup. Cha do rinn treas cuid de na cuirean-fodha rè a' Chogaidh Fhuair agus 10 sa cheud dhiubh an dèidh a' Chogaidh Fhuair ach ath-mheasgachadh air ceannardas na rèisime. Chaidh riaghaltasan deamocratach a shuidheachadh an lorg air 12 sa cheud de chuirean-fodha a' Chogaidh Fhuair agus 40 sa cheud de na cuirean-fodha an dèidh a' Chogaidh Fhuair.

 Ro-fhios air cuirean-fodha 
Ann an ath-sgrùdadh air an litreachas sgoilearach an 2003, fhuaras gun robh na leanas co-cheangailte ri cur-fodha stàite:
 gearanan oifigich air sgàth adhbharan pearsanta 
 gearanan a thaobh eagrachadh an airm
 ìre meas air an arm
 co-ionannachd bheachdan an airm
 crìonadh eaconamach
 càs poilitigeach na dùthcha
 buaidh aig coup d'État eile san aon cheàrn
 bagairt bhon taobh a-muigh
 com-pàirt ann an cogadh
 comas veto aig dùthaich cèin agus prionnsapalan an airm a thaobh tèarainteachd nàiseanta
 cultar poilitigeach nan oifigeach
 institiudan nach eil ion-ghabhalach
 dìleab colonaidheach
 leasachadh eaconamach
 às-bhathar gun chaochladh
 coimeasg clas nan oifigeach
 meud an airm
 neart an t-sluaigh
 dligheachd na rèisim agus cuirean-fodha a thachair roimhe   

Eisimpleirean
Hitlerputsch (1923)
 Iomraidhean 

Roinn-seòrsa:Poileataigs