Each-uisge (Creutair miotasach)

'S e creutair  miotasach anns na seann faoin-sgeulachdan Albannach a tha ann an each-uisge (IPA: [ɛxˈɯʃgʲə]).  Tha na sgeulachdan mu a dheidhinn cumanta anns na h-Eileanan agus air tìr-mòr na h-Alba cuideachd. Tha  ceangal ann le beul-aithris ann an Èirinn far an canar  Aughisky ris. Tha e coltach mar each-sìth (Beurla: Kelpie) a tha a' fuireach anns na h-aibhnichean. Tha an t-each-uisge a’ fuireach anns na lochan no anns a’ mhuir agus tha e fada nas cunnartaiche na each-sìth.

'S urrainn don each-uisge an coltas  aige atharrachadh, bidh e a’ nochdadh mar fear bòidheach, mar each geal no mar pònaidh.

Atharrachaidh an t-each-uisge gu each geal ma bhios luchd-siubhail a’ tighinn gu cladach no bruach loch, uaireannan bidh diollaid agus srianach air.  Leis an dòchas gum bi an t-siubhail aige nas fhàsa is nas luaithe leumaidh an luchd-siubhail air muin an eich airson lioft fhaighinn.  Bidh e ceart gu leòr, cho fad 's a bhios iad air tìr, ach ma thèid iad faisg air uisge bidh am fear  glaodhte gu dròim an eich.  Leumaidh an t-each-uisge  dhan loch no dhan mhuir agus ithidh e an duine. 

Aig cothroman eile bidh an t-each-uisge  a’ tionndaidh gu bodhaig daonna mar fear bòidheach eireachdail. 
Ma bhios caileag òg na suidhe faisg air loch  tòisichidh e air bruidhinn rithe, cuiridh e a làmhan timcheall oirre agus bidh e ga suirghe gus am bi i a’ tuiteam ann an gaol air. Uaireannan bidh ise  a’ gabhail òrain-gaoil dha agus bidh e a’ tuiteam na chadal. An nuair sin bidh ise a’ cniadachadh an fhuilt aige dìreach airson faighinn a-mach gum bi  feamainn fhathast ri measg am falt aige.  Cuiridh sin eagal a beatha oire agus ma bhios i a’ coimhead air na casan aige cha bhi ann ach crubhan an eich. Nam b’ urrainn dhi èirigh gun a bhith ga dhùsgadh, ruithidh i air falbh cho luath a ghabhas. Folklore of the Scottisch Highlands Anne Ross, Tempus Publishing Ltd, Gloucester 2000,  duilleag 95-96. ISBN 0752419048

Ach mar is trice meallaidh an t-each-uisge an caileag a’ dol còmhla ris agus chan fhaic daoine i a-rithist gu  bràth. Ach uaireannan bidh pìosan bhodhaig ri faighinn air cladach:

Each uisge Ratharsaidh
Bha siod ann uair gobha ann an Ratharsaidh. [...] Agus bha a nighean oidhche ag iarraidh nan caorach, agus cha tànaig i dhachaigh. [...]  Agus bha loch ann am mullach Rarsair air an robh an t-each-uisge a` fuireach. Agus thànaig iad a dh’ionnsaigh an loch, agus fhuair iad an cridhe ‘s an sgamhan aig an nighinn ann an cladach an loch. (1859)  More West Highland Tales, Volume 2,  J.F. Campbell, Dùn Èideann, 1994, duilleag 12. ISBN 1874744238  

A-rèir beul-aithris 's urrainnear an t-each-uisge glacadh is marbhadh. Thèidh a ghlacadh le feòil ròiste. Ma bhios an creutair air a mharbhadh m. e.: "le cromag mhòr dearg às an teallach",  atharrachaidh  e gu loch no gu pìos mòine no  clàbar. Chitear eisimpleir eile ann an "Each uisge Ratharsaidh"
Agus dar a thànaig an là, cha robh ann ach dùn de mhac-samhladh salachar rionnag.  

Iomraidhean

Ceanglaichean a-mach
 GRD: Leabhraichean-leughaidh Blackie: An t-Each-Uisge
 "Each Uisge" ann an  Encyclopedia of the Celts, ISBN 87-985346-0-2

Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Roinn-seòrsa:Creutairean seann-sgeulach