Àrainneachd Eachdraidheil Alba

Is e buidheann riaghaltais fo smachd Riaghaltas na h-Alba a th’ ann an Àrainneachd Eachdraidheil Alba (Beurla: Historic Environment Scotland).  Is e a dhreuchd àrainneachd eachdraidheil na rìoghachd a ghlèidheadh agus fiosrachadh mu a dheidhinn a sgaoileadh.
Tha còrr is 300 làraichean aige air feadh Alba.

Eachdraidh na buidhne
B’ e Alba Aosmhor (Beurla: Historic Scotland) ainm na buidhne aig an robh cùram nan làraichean eachdraidheil ann an Albainn bho 1991 gu 2015.  Ach air 1 an Dàmhair 2015 chaidh Alba Aosmhor agus Coimisean Rìoghail nan Làraichean Àrsaidh is Eachdraidheil an Alba (Beurla: Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland, RCAHMS) a chur còmhla fo sgèith an ainm ‘Àrainneachd Eachdraidheil Alba’, a’ leantainn bile thuige sin ann am Pàrlamaid na h-Alba san Ògmhios 2014.

Làraich
 Na h-Eileanan an Iar 
Tha sia làraichean aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba anns na h-Eileanan an Iar. Is iad:
 An Taigh Dubh, Àrnol
 Tursachan Chalanais
 Caisteal Chiosmuil
 Dùn Chàrlabhaigh
 Eaglais Chliamhain
 Càrn agus Tursachan Steinneaclait

Obar Dheathain
 Name Image Notes Cathair-eaglais Mhachair 90px Làrach Cruistean Cathair-eaglais Mhachair

Siorrachd Obar Dheathain
 Name Image Notes Clach Brandsbutt 90px Clach shnaighte Chruithneach Caisteal Chorr Gairbh 90px Taigh-tùir on 18mh linn a th' air a chuairteachadh le balla ann an cruth rionnag Tursachan Chùl Fheàrnalaidh 90px Tursachan le ochd clachan Taigh-talmhainn na Cùilt 90px Trannsa fon talamh a th' air a dheagh ghlèidheadh. Abaid Dhèir 90px Tobhtaichean Mainistir Chisteirseach  Taigh Duff 90px Taigh-mòr Sheòrsach a dheilbh William Adam dhan Iarla Fhìobha Clachan Snaidhte Dheis 90px Dà chlach Chruithneach Tursachan Easter Aquhorthies 90px Cearcall tursa sìnte a tha mu 4,000 bliadhna a dh'aois Caisteal Ghleann Buichead 90px Taigh-tùir Caisteal Hunndaidh 90px Togalach-còmhnaidh baraineach na thobhta Caisteal Cheann Droma 90px Caisteal on 13mh linn Eaglais Cheann na Coille 90px Tobhtaichean de dh'eaglais paraiste on 16mh linn. Taigh-solais Rubha Cheann Àird agus Taigh-tasgaidh 90px Caisteal on 16mh linn a chaidh chleachdadh ann an 1787 mar thaigh-solais Tursachan Loanhead 90px Tursachan sìnte Clach na Maighdinn 90px Leac-croise Chruithneach on 9mh linn Càrn Memsie 90px Càrn mòr, math dh'aoidhte o Linn an Umha Sonnach Lann Fhionain 90px Togalach-còmhnaidh Clach nam Piocaradach 90px Clachan snaighte Chruithneach Eaglais Mhoire, Auchindoir 90px Eaglais parraiste o na Meadhan Aoisean Uaigh Tharbhais 90px Leac altarach aig William Forbes Caisteal Tolquhon 90px Caisteal a thog William Forbes, 7mh Fear Tolquhon, eadar 1584 agus 1589 Tursachan Tom an Aifrinn 90px Cearcall tursa sìnte a tha mu 4,000 bliadhna a dh'aois

Fìobha
 Name Image Notes Caisteal Obar Dobhair 90px Caisteal le gàrradh dùinte agus barraidean le tucaid. Abaid Chuileann-Rois 90px Tobhtaichean mainistir Cisteirseach a stèidhicheadh ann an 1217.  Clach Dogton 90px Clach a bha uair na crois Chruithneach a sheasadh leatha fhèin, 's mathaid às an 9mh linn. Abaid Dhùn Phàrlain  90px Tha mòran rìghrean agus bàn-rìghrean na h-Alba tìodhlaichte ann an eaglais na h-abaid. Lùchairt Dunfermline Palace 90px Lùchairt a bha roimh na lùchairt rìoghail Albannach far an do rugadh Teàrlach I ann an 1600. Abaid Innis Choluim 90px Fearann manachainn agus abaid air Innis Choluim san Linne Foirthe. Caisteal Chreag an Fhithich 90px Fear de dhùin nan gunnaichean mòra as sine ann an Alba. Tùr Scotstarvit 90px Ainmeil mar an taigh a bh' aig Sir John Scot. Caisteal Chill Rìmhinn 90px Am prìomh thaigh-còmhnaidh aig easbaigean agus àrd-easbaigean Chill Rìmhinn. Cathair-eaglais Chill Rìmhinn 90px Tobhtaichean na h-eaglais as motha agus as mòraile o Alba meadhan-aoiseil.  Cill Rìbhinn: Caibeal nam Manach Dubh  90px Tobhta eaglais nam bràithrean-bochd Doiminiceach a thoghadh mu 1516.  Cill Rìmhinn: Eaglais Mhoire, Kirkhaugh 90px An eaglais cholaisteach as sine an Alba.  Cill Rìmhinn: Geata an Ear Chill Rìmhinn 90px Fear de na geatan bhaile a mhaireas fhathast ann an Alba. Eaglais Bhrìghde, Dealgadaidh 90px Tobhta eaglais meadhan-aoiseil.

Glaschu
 Name Image Notes Caisteal Crookston 90px Tobhta caisteil neo-àbhaisteach on 15mh linn. Cathair-eaglais Ghlaschu 90px Cathair-eaglais a thogadh air an làrach far a creidear gun deach Naomh Ceann Tighearna a thìodhlachadh.

 Gàidhlig aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba 

Tha Oifigear Gàidhlig agus Plana Gàidhlig aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Tha faclair aca a mhìnicheas facalan sònraichte air an àrainneachd eachdraidheil. Tha goireasan Gàidhlig aca, gu h-àraid follseachaidhean Gàidhlig ann an cruth pdf, torr dhiubh airson clann-sgoile agus tidsearan.

 Foillseachaidhean Gàidhlig 
Linn na Cloiche
 Cridhe Linn Ùr na Cloiche ann an Arcaibh
Ròmanaich
 Balla Antonine (bileag)
Clachan
 Charraighean Snaidhte Àrsaidh
 Cearcall Cloiche Choille an Teampaill (Temple Wood)
 Carragh Obar Leamhnach (Aberlemno)
 Creag Copan-cearcall Ach nam Breac
Croisean
 Crois Naoimh Eòin, Eilean Ì
 Crois Naoimh Màrtainn, Eilean Ì
Caistealan
 Caistealan ann an Alba
 Caisteal Chill Rìmhinn
 Caisteal Cinn Droma (Kindrummy)
 Caisteal Corr Garaidh (Corgarff)
 Caisteal Creag a’ Mhuilleir (Craigmillar)
 Caisteal Dirleton
 Caisteal an Dùin (Doune)
 Caisteal Hunndaidh (Huntly)
 Caisteal Huntingtower
 Caisteal MhicIllFhaolain (MacLellan’s)
 Caisteal Shruighlea
 Carragh Sueno
 Caisteal Tantallon
 Caisteal Threave
 Caisteal Tolquhon
 Caisteal Urchadain
 Nithean eachdraidheil: Beatha sa chaisteal Meadhan-aoiseil
Daoine is tachartasan, 1500-1750
 Màiri Stiùbhart Banrigh na h-Alba
 Lùchairt Ghleann Iucha (Linlithgow)
 Ar-a-mach nan Seumasach
 Taigh-feachd Ruadhainn (Ruthven)
Nuadh-shìbhealtas
 Lannraig Nuadh (bileag)
 Obair-iarainn Steòrnabhaigh
 Cunntas de ghàraidhean is sheallaidhean-tìre dealbhaichte ann an Alba
Measgaichte
 An cunntas de dh’Àraichean Eachdraidheil ann an Alba
 Dualchas air do Starsaich
 Làraichean Dhualchas na Cruinne ann an Alba (bileag)
 Dualchas Cruinneil ann an Alba (leabhar-iùil goirid)

Ceanglaichean a-mach

 Làrach-lìn Alba Aosmhor (gd)
 Faclair air an àrainneachd eachdraidheil
 ÀEA: Foillseachaidhean sa Ghàidhlig

*