Iain Moireach

B' e sgrìobhadair, foghlamaiche agus craoladair Gàidhlig à Barabhas, Leòdhas a bh' ann an Iain Moireach (1938-2018). Choisinn e cliù mar sgrìobhadair dràma agus sgeulachdan goirid gu sònraichte leis na sgeulachdan 'Briseadh na Cloiche', 'Feòil a' Gheamraidh' agus 'An Aghaidh Choimheach'. Thug e bliadhnaichean an sàs ann an obair foghlaim agus an craoladh cuideachd. 

 Beatha 
Rugadh Iain Moireach ann am Barabhas, Eilean Leòdhais anns a' Mhàrt 1938. Bha e aithnichte leis an ainm Seonaidh Fhionnlaigh. 

B’ e Canèideanach, ’s e Canadian veteran, a bha na athair agus b’ e boireannach à Asainte a bha na mhàthair. 

Fhuair e foghlam ann an Sgoil MhicNeacail agus aig Oilthigh Dhùn Èideann.Dòmhnall Iain MacLeòid (deas). Dorcha tro Ghlainne: taghadh de sgeulachdan-goirid (Glaschu: Gairm, 1970) d. 125. Bha e a' teagaisg ann an sgoil ann am Baile nam Feusgan. Bha e na fhear-deasachaidh aig Comann nan Leabhraichean bho 1969. Thuirt e gu tric gum b' e an saothair a bu thlachdmhor a rinn e an siud and deasachadh air Suathadh ri Iomadh Rubha leis a' Phuilean.

An uair sin, thill e a Leòdhas far an robh e an sàs bhon toiseach ann am Pròiseact Dà-Chànanach nan Eilean Siar. Agus an uairsin, mar iar-stiùiriche foghlam aig Comhairle nan Eilean Siar, bha e na mheadhan air iomadh rud a chur air adhart, bhon chompanaidh foillseachaidh Acair gu Cinema Sgìre. 

Leis an Dr Fionnlaigh MacLeòid, rinn e iomairt gus companaidh foillseachaidh a chur air chois a chuireadh taic ri Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig. B' e Acair a bh' ann le Moireach mar fear de na prìomh stiùirichean. 

 Sgrìobhadh 
Sgrìobh Moireach bàrdachd, dealbhan-cluiche agus sgeulachdan goirid. Thuirt e fhèin nach robh roghainn aige ach na h-ìomhaighean a bhiodh a' tighinn thuige a chur air pàipeir. Nochd iomadh sgeulachd aige anns na h-irisean Gairm agus Gath. Chaidh cruinneachaidhean den sgrìobhaidhean fhoillseachadh cuideachd. Nuair a chaidh faighneachd do Shomhairle MacGill-Èain beagan bhliadhnaichean mus do chaochail e cò na sgrìobhadairean Gàidhlig dhan robh spèis aige, b' e Iain Moireach a' chiad fhear a dh'ainmich e.

Sgrìobh Moireach an sgeulachd 'An Tuiteamas' nuair a bha tòrr bruidhinn mu dhaoine a bhith a' siubhal chun na gealaich agus chruthaich e an sgeulachd timcheall air neach-fànais a' tighinn gu talamh.

 Leabhar-chlàr 

 Rosg 
 An rathad dhachaigh (Steòrnabhagh: Acair, 1994)

 Sgeulachdan goirid 
 'An Aghaidh Choimheach'
'Am Bucas'
 'Am Pàrtaidh'
 'Briseadh na Cloiche'
 'Dà mhionad, no Fracas'
 'An Dealachadh'
'Feòil a' Gheamhraidh'
 'Mo Chrannchur'
'An Tuiteamas'

 Dealbhan-chluiche 
 Snìomh nan dual (Steòrnabhagh: Acair, 2007) cruinneachadh:
Feumaidh sinne bhith gàireachdainn
Balaich a' chruidh
An coigreach
Rèiteach
An treas fàd

 Deasachadh 

 Caimbeul, Aonghas. Suathadh ri iomadh rubha: eachdraidh a bheatha, deasaichte le Iain Moireach (Glaschu: Gairm, 1973)

 Tùsan mu a dheidhinn 

 Thuige Seo Iain Moireach a’ còmhradh ri Dòmhnall Moireasdan. Earrann air LearnGaelic.com
 Dà Sgeulachdan le Iain Moireach, Iain Moireach a' leughadh 'An Tuiteamas' agus 'Mo Chrannchur'. Radio nan Gàidheal. Ciad chraoladh 25 Màrt 2018 
 A' Cuimhneachadh Iain Moireach, taghadh bho thasglann a’ phrògram, is cuid de na còmhraidhean a bh' aig Iain le Coinneach MacÌomhair, Radio nan Gàidheal 22 Samhain 2018
 MacPherson, Iain S. (2012) "Briseadh na Cloiche air Oir an Fhàsaich: Iain Moireach agus Albert Camus" ann an Sùil air an t-Saoghal  (Brig o’ Turk, Perthshire: Clann Tuirc), dd. 115-130. 

 Iomraidhean 

 Ceanglaichean a-mach 
Iain Moireach air Tobar an Dualchais
An Sgeulachd Ghoirid - le dà sgeulachd le Iain Moireach]
Feòil a’ Gheamhraidh
Briseadh na Cloiche
 BBC Naidheachdan 2018-11-18: Iain Moireach, 1938-2018
 BBC Naidheachdan 2018-11-18: Iain Moireach, 1938-2018 (aithris bhideo 3:21)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Moireach, Iain