Ruaraidh MacThòmais

Bha Ruaraidh MacThòmais (Beurla: Derick S. Thomson), MA, BA, DLitt, FRSE, FBA (5 an Lùnasdal 1921 – 21 am Màrt 2012) na sgoilear, dheasaiche agus bhàrd.airson nan teisteanasan faic: Thomson, D. S. The New English-Gaelic Dictionary, Glaschu: Gairm 1996, title page Bha e an sàs ann an iomadh iomairt co-cheangailte ri ath-bheòthachadh na Gàidhlig. Bha e a' toirt taic do neo-eisimeileachd na h-Alba fad a bheatha.  

 A bheatha 
Rugadh Ruaraidh MacThòmais 5 an Lùnasdal 1921 ann an Steòrnabhagh ann an Leòdhas. Bha athair Ruaraidh, Seumas MacThòmais (1888-1971), na bhàrd ainmeil cuideachd. B' ann à Tunga, Leòdhas, a bha athair, agus b' ann à Ceòs, air na Lochan, a bha a mhàthair, Tìneag Aonghais Alasdair (Christina "Tina" Mac a' Ghobhainn). Fhuair Seumas obair mar mhaighstir-sgoile ann am Pabail a' Rubha nuair a bha Ruaraidh aon bhliadhna a dh'aois, agus dh'imrich an teaghlach a Phabail Uarach. Thogadh Ruaraidh ann am Pabail, anns an dearbh àite far an do thogadh dà sgrìobhadair Gàidhlig ainmeil eile: Iain Mac a' Ghobhainn agus Anne Frater. 

Thòisich Ruaraidh a chuid foghlam fhaighinn ann an Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh, an uair sin chaidh e do dh'Oilthigh Obar Dheathain, far an do rinn e ceum ann an Ceiltis. Chuir e ùine seachad ann am Feachd Rìoghail an Adhair eadar 1941 agus 1945. As dèidh a' chogaidh, chuir e crìoch air an ceum agus chaidh e do dh'Oilthigh Chambridge agus do dh'Oilthigh Bhangor. Ann an 1952, phòs e Carol Nic a' Bhreatannaich, agus bha sianar chloinne aca. Bha e a' teagasg aig Oilthigh Dhùn Èideann, aig Oilthigh Obar Dheathain agus aig Oilthigh Ghlaschu, far an robh e na àrd-ollamh ann an Ceiltis bho 1963 a-mach gus an do leig e a dreuchd air ann an 1991. Bha e air a' chuid as motha de bheatha a chuir seachad ann an Glaschu. Chaochail Ruaraidh MacThòmais ann an 2012 an Glaschu, nuair a bha e 90 bliadhna a dh'aois.

 Cùrsa-dreuchd aig oilthighean 
 1948-1949: neach-cuideachaidh don t-àrd-ollamh Maoilios Dillon is neach-cruinneachaidh beul-aithris aig Sgoil Eòlais na h-Alba, Oilthigh Dhùn Èideann
 1949-1956: òraidiche Chuimris, Oilthigh Ghlaschu
 1956-1963: òraidiche Cheiltis, Oilthigh Obar Dheathain
 1963-1991: àrd-ollamh Cheiltis, Oilthigh Ghlaschu

 Iomairtean na Gàidhlig 

 Gairm 
Tha e cliùiteach ais sgàth 's gun do chuir e Gairm air bhonn còmhla ri Fionnlagh J MacDhòmhnaill. Bha an iris a' ruith fad 50 bliadhna agus bha i gu tùr ann an Gàidhlig agus mar sin a' brosnachadh sgrìobhadairean Gàidhlig.

 Comhairle nan Leabhraichean 
Ann an 1968, stèidhich e Comhairle nan Leabhraichean.

 Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig 
Chaidh am pròiseact seo a stèidheachadh aig Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu ann an 1966, nuair a bha Ruaraidh MacThòmais na àrd-ollamh."Glasgow University to Compile Gaelic Dictionary". The Glasgow Herald, Diardaoin 29 an t-Sultain, 1996.

 Eile 
Bha e air an fho-chomataidh dhen Scottish Certificate of Education Examination Board a chur ri chèile a' chiad aithisg air Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig (GOC) ann an 1981.Gaelic orthographic conventions: Certificate of Sixth Year Studies in 1985 and after 1988. Dalkeith: Scottish Examination Board, 1981. Bha MacThòmais na chathraiche de Chomhairle nan Leabhraichean eadar 1968 is 1991 agus na cheann-suidhe den Scottish Gaelic Texts Society cuideachd.

 Bàrdachd 
Seo cuid de na dàin as ainmeile a rinn Ruaraidh MacThòmais:
 "Cisteachan-laighe"
 "Cruaidh?"
 "Leòdhas as t-Samhradh"
 "Pabail"
 "Srath Nabhair"

Leabhar-chlàr

 Bàrdachd 
An Dealbh Briste / The Broken Picture (1951). 
 Eadar Samhradh is Foghar / Between Summer and Autumn (1967). 
 An Rathad Cian / The Far Road (1970) 
Saorsa agus an Iolaire / Freedom and the Eagle (1977) 
Creachadh na Clàrsaich: Collected Poems (cruinneachadh de bhàrdachd) 1940-80 (1982) Dùn Eideann: Macdonald.Smeur an Dòchais / The Bramble of Hope (1991) 
Meall Garbh / Rugged Mountain (1995) 
Sùil air Fàire / Surveying the Horizon (2007). Steòrnabhagh: Acair.

 Mar deasaiche 
Bàrdachd na Roinn Eòrpa an Gàidhlig (1990)
Gaelic Poetry in the Eighteenth Century: A Bilingual Anthology (1993) 
Alasdair MacMhaighstir Alasdair: Selected Poems (1996) 

 Sgeulachd goirid 
 'Bean a' Mhinisteir', Gairm 22 (1957):  cuideachd ann an  (1985)  Eadar Peann is Pàipear Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.139-144.
 'Mar Chuimhneachan', Gairm 31 (1960): cuideachd ann an (1985)  Eadar Peann is Pàipear Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.70-74.
 'Tea Feasgair', Gairm 35 (1961):  cuideachd ann an (1985)  Eadar Peann is Pàipear Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.104-107.

 Obair acadaimigeach 
The Gaelic sources of Macpherson's "Ossian" (Aberdeen University studies series;no.130) (1952) 
Branwen Uerch Lyr: The Second of the Four Branches of the Mabinogi (Mediaeval & Modern Welsh) (1961) 
Gaelic Learner's Handbook (1973)  
An Introduction to Gaelic Poetry (1990) 
Gàidhlig ann an Albainn/ Gaelic in Scotland: Bilingual Examination of the Place of Gaelic in Scottish Life (1976) - ISBN 978-0-901771-54-4
New English-Gaelic Dictionary (Am Faclair Ur Beurla-Gàidhlig) (1981) - ISBN 978-0-901771-65-0
Why Gaelic Matters (1984) - ISBN 978-0-85411-028-5
The Companion to Gaelic Scotland (1987) - ISBN 978-0-631-15578-2
Languages of Scotland: International Conference Proceedings: Gaelic and Scots in Harmony 2nd, 1988 (1990) - ISBN 978-0-903204-19-4

 Mar cho-sgrìobhadair 

Edward Lhuyd in the Scottish Highlands (1963) 1699-1700 - ISBN 978-0-19-811929-6
Future of the Highlands (1968) - ISBN 978-0-7100-6052-5
Combined Gaelic-English, English-Gaelic Dictionary  (1982) - ISBN 978-1-871901-11-5
Minority Languages Today (1990) - ISBN 978-0-85224-642-9
MacDiarmid MS Anthology (1992) - ISBN 978-0-7073-0612-4
Scotland O Gael an Lawlander  (1996) - ISBN 978-1-871901-40-5

 Obair mar dheasaiche and neach-naidheachd 
 Gairm

 Eadar-theangachaidhean 
 Bith-Eòlas (Biology Textbook)(1976)

 Iomraidhean 

 Ceanglaichean a-mach 
 Làrach-lìn: Ruaraidh MacThòmais air-loidhne 
 BBC Bio - Làrach nam Bàrd 
 Bhideo: Sàr bhàrd Gàidhlig air bàsachadh 
 Tobar an Dualchais: An t-Oll. Ruaraidh MacThòmais
 Scottish Poetry Library: Derick Thomson
 "Appreciation of Professor Derick S. Thomson: funeral oration," Passages from Tiree, le Dòmhnall Eachann Meek (Beurla)
"Sorley MacLean, Derick Thomson, and the Women Most Dangerous to Men," The Bottle Imp 21: 7 (2017), le Raghnall MacIlleDhuibh (Beurla)
 "Derick Thomson and the Ossian Controversy," Anglica 29:3 (2020), le Petra Johana Poncarová (Beurla)
 "Eadar Canaan is Garrabost (Between Canaan and Garrabost): Religion in Derick Thomson’s  Lewis Poetry," Studies in Scottish Literature 46:1 (2020), le Petra Johana Poncarová (Beurla)
 "The Gaelic Poetry of Derick Thomson," òraid bhideo le Emma Dymock (Association for Scottish Literary Studies, 2020), air YouTube
 A’ comharrachadh Ruaraidh MhicThòmais - le Anne Frater, Meg Bateman agus Petra Poncarová, air Youtube (46:42)

 BBC Naidheachdan 2021-07-05 Ruaraidh MacThòmais - 100 bliadhna bho rugadh (aithris-bhideo 8:07)
 BBC Naidheachdan 2021-07-05 A’ cuimhneachadh air Ruaraidh MacThòmais (aithris-bhideo 6:05)
 BBC Naidheachdan 2021-07-06 Ruaraidh MacThòmhais - sealladh a theaghlaich (aithris-bhideo 5:06)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacThomais, Ruairidh