Pàrlamaid na h-Alba

’S e còmhdhail reachdail na h-Albann a tha ann an Pàrlamaid na h-Alba. Tha i a’ coinneachadh ann an togalach na Pàrlamaide ann an sgìre Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann, prìomh-bhaile na h-Albann, agus uaireannan theirear “Taigh an Ròid” gu neo-fhoirmeil rithe.  Tha a’ Phàrlamaid air a dhèanamh le 129 buill taghte air a bheil Buill Pàrlamaid na h-Alba no BPA.

 Eachdraidh 
Bha Pàrlamaid na h-Alba ann ro 1707, ach chaidh cur às dhith le Achd an Aonaidh, mar mhol Co-chruinneachadh Bun-reachdail na h-Alba, anns an robh Canon Kenyon Wright na chathraiche. Stéidhich Achd na h-Alba 1998 a’ phàrlamaid ùr.  Bha a’ chiad taghadh airson Pàrlamaid na h-Alba anns a’ Chéitean 1999, agus ghabh a’ Phàrlamaid a làn chumhachdan anns an Iuchair 1999.

 Cumhachdan 
Tha am Pàrlamaid a' taghadh am prìomh-mhinistear a tha a' stiùireadh Riaghaltas na h-Alba.

Faodaidh Pàrlamaid na h-Alba laghan a dhèanamh a bheireas buaidh air Albainn ann an iomadh cùis a bhuineas ri gnothaichean na dùthcha, agus faodaidh i ìre bhunaiteach na cìse cosnaidh àrdachadh no ìsleachadh suas ri trì sgillinn san not.  Tha Achd na h-Alba 2012 agus Achd na h-Alba 2016 a’ toirt chumhachdan cìse leasaichte do Phàrlamaid na h-Alba, agus thàinig na cumhachdan seo an cur an gnìomh gu h-iomlan sa bhliadhna 2017.  Bhon uair sin tha cìs an tuarastail air a bhith rud beag nas troma air na daoine beartach ann an Albainn seach mar a tha ann an Sasainn, rud beag nas eutroime air na daoine bochda.

Tha cumhachd aig Pàrlamaid na h-Alba a bhith a’ dèanamh laghan air raon ghnothaichean air a bheil “cùisean tiomnaichte”.  Tha iadsan a’ gabhail a-steach:
 tuathanachas
 ceartas catharra agus eucoireach
 foghlam
 an àrainneachd
 slàinte
 taigheadas
 riaghaltas ionadail
 dealbhadh
 seirbheisean poileis is smàlaidh
 obair shòisealta
 spòrs agus na h-ealain
 còmhdhail
 Gàidhlig

Tha cuid de chùisean a bhuineas ri Albainn ach aig a bheil buaidh air an Rìoghachd Aonaichte, no buaidh eadar-nàiseanta, gan co-dhùnadh le Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte ann an Westminster.  Is e “cùisean gléidhte” a theirear ri na rudan seo, leithid:
 cùisean dùthchannan céin
 dìon
 in-imrich
 cuid de shochairean sòisealta
 craoladh
 lùths

 Dòigh taghaidh 
Is àbhaist do thaghaidhean do Phàrlamaid na h-Alba tachairt a h-uile còig bliadhna.  An siostam bhòtaidh, ’s e seòrsa de riochdachadh co-roinneil a th’ ann air a bheil an t-ainm Siostam Ball a Bharrachd.  Tha dà bhòt aig a h-uile neach-bhòtaidh: aon airson na sgìre-phàrlamaid agus aon airson na roinne.  Tha gach duine ann an Albainn ga riochdachadh le aon BPA sgìreil agus seachd BPA roinneil.  Tha inbhe cho-ionnan aig a h-uile BPA anns a’ Phàrlamaid agus faodaidh luchd-taghaidh fios a chur gu duine sam bith den ochdnar a tha gan riochdachadh.

Leis a’ bhòt sgìreil, nì an neach-bhòtaidh roghainn eadar na tagraichean a tha a’ seasamh anns an sgìre-phàrlamaid aige.  Is e an tagraiche leis an àireamh as motha de bhòtaichean a gheibh an seata.  Tha 73 BPA sgìreil ann uile gu léir.

An bhòt eile, an bhòt roinneil, 's ann airson pàrtaidh poilitigeach a tha sin, no airson duine a sheasas gu neo-eisimeileach anns an roinn-taghaidh.  Tha ochd roinnean-taghaidh Pàrlamaid na h-Alba ann agus seachd seataichean anns a’ Phàrlamaid aig a h-uile roinn, 56 seataichean uile gu léir.  Anns gach roinn, bidh pàrtaidhean a’ faighinn sheataichean a réir cia mheud bhòt a fhuair iad anns a’ bhòtadh roinneil agus cia mheud seata sgìre-pàrlamaid a fhuair iad.
Roinnean agus sgìrean 

 Ceanglaichean a-mach 
 Làrach-lìn Pàrlamaid na h-Alba
 Blog Gàidhlig Pàrlamaid na h-Alba
 Mar a tha Pàrlamaid na h-Alba ag obair
 Buill Pàrlamaid na h-Alba: ainmean ann an òrdugh na Beurla agus ann an òrdugh na Gàidhlig
 An t-Albannach 2016-12-31: Cothrom air coltas na Pàrlamaid san àm ri teachd a threòrachadh (pìos le Boyd Robasdan air a’ Choimisean air Ath-Leasachadh Pàrlamaideach)
 BBC Naidheachdan 2019-05-06: 20 bliadhna bhon chiad taghadh gu Holyrood (aithris-bhideo 4:21)


 Iomraidhean 

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba