Dà-Spioraideach

Tha Dà-Spioraideach 'na facal air treas seòrsaich (mar eisimpleir, bean maireann ri fear) a bheil am measg mòran, mur eil sa' chuid as motha, nam cinneadh Ameireaganach Dùthchasach. 'S àbhaisd dhi a' bhith a' toirt iomradh air spiorad fireannta agus spiorad boireanta 'maireann sa' chorp cheudna. 'S i air chleachdadh le Ameireaganaich Dhùthchasach co-sheòrsach, leasbach, dà-mhiannach, thairis-sheòrsach, agus eadar-sheòrsach a thoirt dealbh orra fhèin. There are also native terms for these individuals in the various sa' chànanan eugsamhaile nan Ameireaganach Dùthchasach.

Tha 'n facal sean "berdache" (às an Fhraingis bardache, às an Spàinntis bardaxa no bardaje/bardaja, às an Eadailtis bardasso no berdasia, às an Arabais bardaj, às an Persiais bardaj no barah ciallachadh "gille air chumail," no "fear-strìopach") 'na fhacal gnèitheach air chleachdadh gu h-àraid le luchd-corpeòlas agus diùltaidh Ameireaganach Dùthchasach an facal gu tric seach tha iad ga thuigsinn ri mì-dhòigheil agus cronail. Tha e gu leathann air chur nì an àite le Dà-Spioraideach.

Tha na luchd seo air sealladh gu tric ri le dà spioraid a' lìonadh aon corp.  Tha an aodach gu h-àbhaisteach 'nam measgachadh an t-aodaich fireannich dhualchasaich agus boireanich dhualchasaich.  Tha na dleasnasan sònraichte an t-seòrsa 's a' chomainn 'nam cinnidhean.  Mar eisimpleir, am measg na Lakota bh'ann deas-ghnàth fad an Dannsa na Grèine gun robh rìomhaichte 'mhàin le Dà-Spioraideach a' chinnidhe sin. (Seallaibh winkte(uingte))

Gnìomhaichidh Dà-Spioraideach dreuchdan comannach àraidh 'nam co-chuideachdan. Tha roinn dhiubh 'nan luchd-comhairle fad tha roinn de eile 'nan ollamh-leighis no sagartan. Rannsaichidh iad na h-ealain gabhail a-staigh innseadh sgeulan, taigh-cluiche, draoidheachd, suainealachadh, slànachadh, cungaidh-leighis, staoir, seinn, ceòl agus dannsa.

Tha 'n facal "berdache," ged chan eil coitcheann, as trice air chleachdadh le luchd-corpeòlas an-dràsda a chiallachadh fireannach dualchasach thairis-sheòrsach gnìomhadh dreuchd cudthromach ('s dòcha, aach cha daonnan, spioradail 'na gnàths) ann am comann sam bith às na society from Ameireaganaich Dùthchasach (leis an thairis bacadh ciallachail) ris na Sibeirich ris na Innsean a' Chuain Shèimh.

Tha roinn nan eisimpleirean Dà-Spioraidich 'san eachdraigh 'gabhail a-staigh na h-aithrisean le Buadhaichean Spàinneach a chunnaic Dà-Spioraideach(ich) ann an uile baile ach beag a dh'inntrig iad 'san Ameireaga Meadhanach agus a mharbh iad an uair sin. B'àbhaist dhan Hopithich a bhith a' cumail deas-gnàth far a chuir Dà-Spioraideach fireann 16 bliadhna aois na h-aodaich na Ban-Dè an t-Arbhair uime fhèin. An uair sin, ghnìomhaich uile den fir drùis-tòine leis an neach seo air chor a bheirsinn torraicheas dham bhàrr an t-arbhair air a' bhliadhna. A leanas, bha cuirm mhòr air chumail 'san urram an t-òganaich.

Th'ann iomraidhean timcheall Dà-Spioraidich a' cumail neirt làidire draoidheachd. Ann an aon aithris, thòisich saighdearan a' dèanamh ruaig à cinneadh còmhstritheach a thoirt ionnsaigh còmhlan nam ban-solaraiche nuair chunnaic iad gun robh aon nam mnàthan, a' bhean nach do ruith air falbh, 'na Dà-Spioraideach. Stad iad an ionnsaigh agus theich an dèidh do chuir an Dà-Spioraideach bacadh orra le bata, rèiteachadh a bidh cumhachd mòr aig an Dà-Spioraideach nach bi iad urrach a cheannsachadh.

Faclan
Acoma
Corp-fireannaich: Kokwi'ma
Aleut
Corp-fireannaich: Ayagigux ("fear cruth-atharraichte a-steach do bean")
Corp-boireannaich: Tayagigux ("bean cruth-atharraichte a-steach do fear")
Arapaho
Corp-fireannaich: Haxu'xan (aonar), Hoxuxuno (iomadh) ("cnàimh breun")
Arikara
Corp-fireannaich: Kuxa't
Assiniboine
Corp-fireannaich: Winktan
Cas-dubh (Peigan a tuath)
Corp-fireannaich: Aakíí'skassi ("cluiche mar bean")
Corp-boireannaich: Saahkómaapi'aakííkoan ("balach-caileag") [ *gu teann leas-ainm air thoirt ri Iolair-Ruith* ]
Cheyenne
Corp-fireannaich: He'eman (aonar), He'emane'o (iomadh) (hee = "bean")
Corp-boireannaich: Hetaneman (aonar), Hatane'mane'o (iomadh) (hetan = "fear")
Chickasaw, Choctaw
Corp-fireannaich: Hoobuk
Chumash
Corp-fireannaich: Agi
Cocopa
Corp-fireannaich: Elha ("gealtair")
Corp-boireannaich: Warrhameh
Cree
Corp-fireannaich: Aayahkwew ("cha mhotha fear no bean")
Ròcas
Corp-fireannaich: Bote/Bate/Bade ("chan fear, chan bean")
Dakota (Santee Sioux)
Corp-fireannaich: Winkta
Ceann-leasach (Interior Salish)
Corp-fireannaich: Ma'kali
Gros Ventre
Corp-fireannaich: Athuth
Hidatsa
Corp-fireannaich: Miati ("a bhith air chur an aghaidh a thoil a chluiche a' bhean," "co-èignichte le bean")
Hopi
Corp-fireannaich: Ho'va
Illiniwek
Corp-fireannaich: Ikoueta
Corp-boireannaich: Ickoue ne kioussa ("bean sealg")
Ingalik
Corp-fireannaich: Nok'olhanxodeleane ("woman pretenders")
Corp-boireannaich: Chelxodeleane ("luchd-atharrais nam fir")
Inuit
Corp-fireannaich: Sipiniq ("bìodag gun atharraich a ghnè aig a bhreith")
Juaneno
Corp-fireannaich: Kwit
Karankawa
Corp-fireannaich: Monaguia
Klamath
Corp-fireannaich/boireannach: Tw!inna'ek
Kutenai
Corp-fireannaich: Kupatke'tek ("ag atharrais bean")
Corp-boireannaich: Titqattek ("gabhail air a bhith 'na fear")
Laguna
Corp-fireannaich: Kok'we'ma
Lakota (Teton Sioux)
Corp-fireannaich: Winkte ("['iarraidh'] a bhith [mar] bean." Giorrachadh de winyanktehca)
Corp-boireannaich: Bloka egla wa ke ("tha i a' saoiltinn gur urrainn dhi mar fear cluiche") [ nota an leasaiche: air tharrang gu cùirt le Beatrice Medicine, aois gun fhiosda ]
Luiseno
San Juan Capistrano
Corp-fireannaich: Cuit
Beinn
Corp-fireannaich: Uluqui
Mandan
Corp-fireannaich: Mihdacka (mih-ha = "bean")
Maricopa
Corp-fireannaich: Ilyaxai''' ("mar nighean")
Corp-boireannaich: KwiraxameMescalero Apache
Corp-fireannaich: Nde'isdzan ("fear-bean")
Micmac
Corp-fireannaich: Geenumu gesallagee ("tha gaol aige air fir," 's mathaid litrichte gu ceart ji'nmue'sm gesalatl)
Miwok
Corp-fireannaich: Osabu (osa = "bean")
Mohave
Corp-fireannaich: Alyha ("gealtair")
Corp-boireannaich: HwameMono mu dh'Iar
Corp-fireannaich: Tai'upNavajo
Corp-fireannaich-/boireannaich-/eadar-seòrsa: Nadleeh no nadle (roinn an seòrsa/roinn), nadleehi (aonar), nadleehe (iomadh)  ("neach ann am cor buan de atharrachadh," "neach gun atharraich," "a bhith cruth-atharraichte")
Nisenan (Maidu mu Dheas)
Corp-fireannaich: Osa'puOjibwa (Chippewa)
Corp-fireannaich: Agokwa ("fear-bean")
Corp-boireannaich: Okitcitakwe ("woman gaisgeach")
Omaha, Osage, Ponca
Corp-fireannaich: Mixu'ga ("ionnsaichte leis an ghealach,")
Otoe, Kansa (Kaw)
Corp-fireannaich: Mixo'ge ("ionnsaichte leis an ghealach")
Papago (Tohono O'odham), Pima (Akimel O'odham)
Corp-fireannaich: Wik'ovat ("mar nighean")
Paiute
Mu Thuath
Corp-fireannaich: Tudayapi ("aodach mar an seòrsa eile")
Mu Dheas
Corp-fireannaich: TuwasawutsPawnee
Corp-fireannaich: Ku'saatPotawatomi
Corp-fireannaich: M'netokwe ("os-nàdarrach, neo-ghnàthach," Manito agus an leasachan boireannach)
Salinan
Corp-fireannaich: CoyaSauk (Sac), Sionnach
Corp-fireannaich: I-coo-coo-a ("fear-bean")
Shoshone
Bannock
Corp-fireannaich: Tuva'sa ("fàsaichte")
Lemhi
Corp-fireannaich/boireannach: TubasaCorp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
Gosiute
Corp-fireannaich: TuvasaBàrr an Rois
Corp-fireannaich: Tubasa waip ("bean fhàsaichte")
Corp-boireannaich: Waipu sungwe ("leth-bhean")
Nevada
Corp-fireannaich: Tainna wa'ippe ("fear-bean")
Corp-boireannaich: Nuwuducka ("ban-sealgair")
Takelma
Corp-fireannaich: Xa'wisaTewa
Corp-fireannaich/boireannach: KwidoIsleta Tiwa
Corp-fireannaich: LhunideKumeyaay
Tipai, Kamia
Corp-fireannaich: WarharmiTlingit
Corp-fireannaich: Gatxan ("gealtair")
Ute mu Dheas
Corp-fireannaich: TuwasawitsWinnebago (Ho-Chunk)
Corp-fireannaich: Shiange ("fear neo-fhearail")
Wishram
Corp-fireannaich: Ik!e'laskaitYuma (Quechan)
Corp-fireannaich: Elxa ("gealtair")
Female-bodied: Kwe'rhameYup'ik
Chugach/Pacific (Alutiiq, Alaska mu Dheas)
Corp-fireannaich: Aranu'tiq ("fear-bean")
An t-Eilean Lòireans (Siberian Yup'ik, Alaska mu dh'Iar)
Corp-fireannaich: AnasikCorp-boireannaich: UktasikAbhainn Kuskokwim (Meadhan na h-Alaska)
Corp-fireannaich: Aranaruaq ("mar bean")
Corp-boireannaich: Angutnguaq ("mar fear")
Zapotec
Corp-fireannaich: MuxeZuni
Corp-fireannaich: Lha'mana ("giùlan mar bean")
Corp-boireannaich: Katotse ("balach-caileag")

Fèineachdan mar Dà-Spioraideach a-mach na t-Ameireaga mu Thuath
Àise
CoiriamudangSiberian Tuath nan Chukchi
Corp-fireannaich: Yirka'-la'ul ("fear bog")
Corp-boireannaich: Qa'cikicheca ("coltach ri fear")
ThailandkathoeyNa PhilippineanbantutIndia
hijra
Malaysia
Singaporemak nyahIndonesia
Borneobasir (am measg nan Ngaju de Kalimantan)manang bali (am measg nan Iban)
Sulawesibasaja (am measg nan Toradjas)bissu (am measg nan Makasserese)
Polyneise
HawaiimahuTahitimahuSamoafa'afafineTongafakafefine/fakaleitiTuvalupinapinaaineAfraga
Lugbaraokule (corp-fireannaich)agule (corp-boireannaich)
ZuluisangomaSeallaibh cuideachd
 Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri tharis-sheòrsachd
 Clàr nan cuspairean co-cheangailte ri co-sheòrsachd

Buin/Leughaidhean molta
[ * = as cuthromaiche ]An Berdache boireannach Kutenai 'san Ethnohistory 12(3):193-236, 1965, le Claude E. SchaefferSgeulan Dubhcasach na Pàirc Dùthchail Deigh-Shiubhail (1916) agus Iolaire Ruith (1919) le James W. SchultzAtharrachadh na Dreuchdan nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach agus atharrachadh na Dreuchdan-Seòrsa nan Ameireaganach Dùthchasach ann am Brìgh Cathaireach 'san Dà-Spioraideach [seallaibh fodha], dgn. 145-148, le Beatrice Medicine *An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasachs le Walter L. Williams Maireann an Spiorad: Duanaire nan Ameireaganach Dùthchasach Co-sheòrsach le Will RoscoeAn Fear-Bean nan Zuni le Will RoscoeSeòrsa 'Gus Buaidh: Ainneart nan Seòrsa, Òrdugh Sluagh-Iùlach, agus an Ceannsachadh Eòrpach nan Ameireagan le Richard C. Trexler *Dà-Spioraideach: Fèineachd-Seòrsa, Miann, agus Creideimh nan Ameireaganach Dùthchasach deasaichte le Sue-Ellen Jacobs, Wesley Thomas, agus Sabine Lang *Luchd Atharrachadh: Seòrsachan Treas is Ceithireamh 'san Ameireaganach Dùthchasach na h-Ameireaga mu Thuath le Will Roscoe *Fir mar Mnàthan, Mnàthan mar Fir: Athrrachadh Gnè anns na Dualchasan nan Ameireaganach Dùthchasach'' le Sabine Lang *'

Ceanglaichean a-mach
Seòlaidhean 'san Rannsachadh nan Seòrsa anns na Comainn Ameireaganach Dùthchasach: Dà-Spioraidich agus Seòrsachan Eile le Beatrice Medicine
Tuath-Iar Comann nan Dà-Spioraideach - See An Spiorad agus an Craiceann: Eugsamhaileachd na Drùise 'san Dualchas nan Ameireaganach Dùthchasach le Bhaltair L. MacUilleam 
An Dualchas Dà-Spioraideach aiste aig an Fearbean làrach-lìn
An Dualchas nan Dà-Spioraideach aiste 'san Luchd-eòlas-fir Tionnsgail Làrach-lìn
Dà-Spioraidich na h-Àrainne-Bhàigh gabhail a-staigh ceanglaichean ri comainn Dà-Spioraideach eile
CLDTQ.com: Berdache
Litreachas Dùthchasail le neònach/LCDT/Dà-Spioraideach Mothalachd 

Roinn-seòrsa:Dualchasan nan Ameireaganach Dùthchasach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh LCDT
Roinn-seòrsa:Tar-sheòrsachd