Ratharsair

'S e eilean fada caol air taobh an ear an Eilein Sgitheanaich a th' ann an Ratharsair. Chanaidh cuid Ratharsaigh, ach chan eil ann an sin ach cruth Gàidhealach air an t-ainm Beurla: Raasay.

Cheannaich George Rainy, a bha an sàs ann am malairt thràillean agus a bhuannaich airgead-dìolaidh an dèidh don cur às do thràilleachd, Ratharsair airson 35,000 ginithean ann an 1846. An dèidh do Rainy chaidh an t-urras gu George Haygarth Rainy (1863–1872), George G. MacKay (1872–1874), William James Armitage (1874–1876) agus Edward Herbert Wood (1876–1911). Cheannaich William Baird and Company, Ironmasters of Coatbridge an t-urras ann an 1911 is stèidhich iad mèinnean-iarainn. Cheannaich Bùird Àiteachais na h-Alba an t-urras ann an 1923 is chaidh pàirt dhen urras gu Bòrd Leasachaidh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ann an 1979. Cheannaich a' coimhearsnachd e ann an 2007.

 Cruinn-eòlas 
Tha an ceann a tuath creagach, agus tha coilltean sa cheann a deas. 'S e Dùn Cana a' bheinn as àirde air an eilean.  

 Bailtean 
Fhad 's a bha 192 duine a' fuireach ann an Ratharsair anns a' bhliadhna 2001, a-rèir cunntas-sluaigh cha robh ach 161 duine a' fuireach anns an eilean ann an 2011.National Records of Scotland 2011 Census Earr-ràdh 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands (PDF). Air a tharraing 10 an Lùnastal 2015 Tha iomadh taighean nan iar-dhachaidh. 'S e Inbhir Àrais am prìomh baile. 
 An Clachan 
 An Torran 
 Àrnais 
 Baile a' Chùirn 
 Holoman 
 Inbhir Àrais 
 Màthainis 
 Na Feàrnaibh 
 Òsgaig 

 Bailtean fàs 
 Hallaig
 Sgreapadal
 Umachan

 Eileanan beaga 
Tha trì eileanan beaga faisg air ceann a tuath Ratharsair: Rònaigh, am fear as motha, Fladaigh agus Eilean Taighe. 

 Lochan 
Faic cuideachd: Liosta nan lochan ann an Ratharsair
 Loch a' Chadha-chàrnaich
 Loch na Leanna
 Loch Meall Daimh
 Loch na Meilich
 Loch na Mnà
 Loch a' Mhuilinn
 Loch Storab 
 Loch an Uachdair

 Gnìomhachas 

 Mèinn cloiche-iarainn 
Lorgar clach-iarainn air Ratharsair aig deireadh an 19mh linn, agus trath anns an 20mh linn fhuair maighstirean-iarainn Uilleam Baird & Co. seilbh air an eilean. Fhosgail Baird meinn-iarainn air an Eilean mu àm a' Chogaidh Mhòr ach cha do chum e a' dol às dèidh 1920. 

 Na h-Eaglaisean 
Nuair a chaidh An Eaglais Shaor Chlèireach stèidheachadh ann an 1893, bha Dòmhnall MacPhàrlain a bha na mhinistear ann an Ratharsair aig an àm seo, an sàs ann an tachartas seo gu mòr.https://web.archive.org/web/20131126183723/http://raasay.com/church.html  

 Àiteachan sònraichte 

 Caisteal Bhròchaill 
Tha Caisteal Bhròchaill na thobhta san latha an-diugh. 

 Dùn Bhorghadail 
'S e làrach dùin à Linn an Iarainn a th' ann an Dùn Bhorghadail. 

 Rathad Chaluim 
Thàinig leabhar a-mach ann an 2006, Calum's Road le Roger MacÙisdein, mu dhèidhinn an rathaid air Ratharsair a rinn Calum MacLeòid leis fhèin gun chroit aige. Thug e deich bliadhna mas do chuir e crìoch air. Tha fonn ann cuideachd leis an aon ainm a sgrìobh Donald Shaw bho Capercaillie. 

 Taigh Mòr 
Nuair a bha Samuel Johnson agus James Boswell a' tadhail air Ratharsair, bha iad a' fuireach ann an Taigh Mòr Ratharsair. Tha Raasay Hotel a' cleachdadh an togalach a-nis.

 Daoine ainmeil à Ratharsair 

Bàgh Hallaig, càrn-cuimhne Shomhairle MhicGill-Eain agus Dùn Cana san t-sealladh.
 Somhairle MacGill-Eain 
Rugadh is thogadh am bàrd Somhairle MacGill-Eain (1911-1996) air an eilean, ann an Òsgaig, far an robh a phàrant athar na thàillear. Tha a dhàn ainmeil "Hallaig" a' cuimhneachadh baile air taobh ear an eilein agus an t-sluagh a chaidh fhuadachadh. Tha 'Sgreapadal' a' làimhseachadh baile fuadaichte eile air an eilein, faisg air Hallaig.

 Calum MacGilleathain 
Rinn Calum Iain "Beag" MacGilleathain (1915-1960), bràthair Shomhairle, obair mhòr mar neach-cruinneachaidh beul-aithris, ann an Alba is ann an Èirinn cuideachd.  

 Calum MacLeòid 
B' e neach-eachdraidh ionadail a bh' ann an Calum MacLeòid, sgrìobh e an leabhar Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair (le eadar-theangachadh gu Beurla). Tha e gu h-àraidh ainmeil air sgàth 's gun do rinn e 'rathad Chaluim'.

 Sgrìobhaidhean mu a deidhinn ann an Gàidhlig 
 MacLeòid, Calum. (2007) Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair Dùn Phàrlain: Clò Àrnais ISBN: 978-0-9555014-0-1 

 Iomraidhean 

 Ceanglaichean a-mach 
 BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh Raon Ratharsair
 BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh air raon BUTEC (aithris bhideo)
 BBC Naidheachdan 2016-02-04: Learagach Ratharsair ga leagail
 BBC Naidheachdan 2016-06-14: Obair air tòiseachadh air taigh-staile an Ratharsair
 BBC Naidheachdan 2016-07-13: Obair-togail a' tòiseachadh air taigh-staile Ratharsair (aithris-bhideo 1:44)
 BBC Naidheachdan 2016-12-07: Taigh-staile Ratharsair a' gluasad air adhart (aithris-bhideo 2:19)
 BBC Naidheachdan 2018-11-26: Iolairean-mara gan coireachadh airson call uan

*
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh