Türkiye

Türkiye (Türkiye Respublikası; Türk dili: Türkiye Cumhuriyeti) — hem Evropa hem Aziyada bir devlet. Poyrazbatıda Bulgariya, batıda Grețiya, poyrazdouda Gruziya, douda Armeniya, İran hem Azerbaycanın exklav topraı Nahçıvan, üülendouda isä İrak ve Suriye komşusudur. üülenini Kipra adası hem Akdeniz. Batısını Ege Denizi ve poyrazını Karadeniz çevrelêr. Marmara Denizi isä İstanbul Buazı hem Çanakkale Buazı ile birlikte Anadoluyu Trakiyadan yani Aziyayı Evropadan ayırır. Türkiye, Evropa hem Aziyanın kavşak noktasında yer alması sayesindä önemli bir geostrategik güce sahiptir. 

Bir respublika olan Türkiyenin var 81 ili. Parasına söylenêr Türk lirası. Baş kasabası Ankara Anadolunun ortasında bulunar. En büük kasabası İstanbuldur hem devletin ekonomik baş kasabasıdır. Respublikası 1923 yılında Türkiye Büük Millet Parlamentı tarafından yaradıldı büünkü gündë pek anêlän Mustafa Kemal Atatürkün yardımınnan. Bundan öncä Osmannı Devleti hem Osmannı padişaaları bulunardı bu topraklarda.  

Modern Türkiyede bulunär pek türlü klimat angısı kolärär pek hayvannın, kuşların, otların ve aaçların yeşêrmää.

 İstoriya 

 Antik Anadolu 
İlk imperiya Anadoluda Hittitlärdi. Hittitlär lafedärdilär bir dil İndi-Evropalı dillärdän. Anadoluda üüsek bir kultura kurdular amma Deniz İnsannarı yıktılar bu devleti. İisusdan oncä 1950-den bu yana Anadoluda bulunardı pek devlet. Hem Armiyanlar hem Assirilär yaşadı bu topraklarda taa Babillär bu toprakları alana kadar. Onnardan soram büük imperiyalar kuruldu. Grek devletläri ve Roma, Bizans, Selçuk ve Mongol İmperyaları hükmettilär buraları.

 Osmannı Devleti 
Mongol İmperyasının çökmääsinin ardınan Osman Gazi adında bir kimse kurdu eni bir imperya angısı kullandı Osmanın adını. Bu imperya oldu dünnääda en büüklärdän. Osmannılar müslamannardı bundan deyin yönettilêr bu toprakları İslam zakonlarınnan amma tanıdı hristian topluluklara da haklar, ani kendi dinlerini yaşasalar. 

Birinci Dünnää Cenginde Osmannılar pek savaştılar amma kaybettilär Rusiyaya, Büük Britanyaya, Franțiyaya karşın. Bu cenk pek etkiledi Osmannıları ki büük kasabaları bu devletlär tarafından elä geçirildilär. Osmannılar pay tutardı Merkez Güçlärinnen, bundan deyni istedilär Germaniyaylan barabar Osmannılarlan anlaşmaa oturmaa amma baamsızlıını korumaa isteen Atatürk, İsmet İnönü, Adnan Adıvar hem başka generallär buna karşın çıktılar ve başlattılar Türkiye Baamsızlık Cengini. Bu cenklen Türkiye topluluu savaştı pek hem kazandılar kendi baamsızlıklarını.  

 Türkiye Respublikası 
Türkiye Baamsızlık Cenginin ardınan istedi bu önemni insannar bir respublika kurmaa hem 29 Canavar ayı 1923-dä yaptılar bir diişiklik konstituțiyada, angısı yaptı devleti bir respublika. Bundan bir ay öncä isä kaldırdılar imperyayı Osmannı padişaanı göndererek Türkiyeden.

Büünkü güne kadar yaşadı Türkiye pek olay. İkinci Dünnää Cengine girmedi ki bu, insannarına islää oldu. Cenkten soram o vaktin prezidenti İsmet İnönü kolärdi kendi partiyasından başka partiyaları kurmaa. 1946 yılında yapıldı ilk seçim, angısında katıldı Demokrat Partiya seçime. Söylêrler o yılın seçiminde yapıldı pek hile, bundan deyin Demokrat Partiyayı destekleen insannlar ve öndercinerläri pek güç kazandı 1950 seçiminde hem öndercinerleri Celal Bayar prezident, Adnan Menderes başbakan oldu.

10 yılın ardınan 1960-da armiya elä geçirdi kuvveti ve bir yıl yönetti tüm devleti. Bu bir yılda astılar başbakanı (Adnan Menderes) ve iki bakanı. 1961 yılında isä dönüldü demokraţiyaya. Bundan soram geldi kuvvetä genä İsmet İnönü, soramınan isä Süleyman Demirel oldu başbakan amma armiya 1971-de istedi Demireldän görevini bırakmaa. 1973-dä genä dönüldü demokraţiyaya amma sürdü pek kısa. 1980-de armiya son keret elä geçirdi kuvveti amma sürdü üç sene. 1983-de seçildi Turgut Özal başbakanna ve soram oldu prezident. Onun dönemindä yaşadı Türkiye pek diişiklik. Kolêrdi pek şeyi, nice gasudartva artık kontrol etmêêcekti insannar ne kadardan satacaklar, kolêrdi insannara dolar gibi para almaa hem pek şeyi Türkiyede satmaa, angini yasaktı sokmaa Türkiyeye.  

 Taa Bilgiler 
220px|right|thumb|Türkiye
220px|right|thumb|Türkiye
220px|right|thumb|Türkiye
220px|right|thumb|Türkiye
220px|right|thumb|Türkiye
220px|right|thumb|Türkiye
220px|thumb|Alanya, Antalya, Türkiye

 Kumsal: 8,333 km
 Trakiya: 24.370 km² dir. 

 Klimat: 
 Suuk klimat
 Karadeniz klimatı
 Akdeniz klimatı

 En alçak noktası: Akdeniz 0 m
 En üüsek noktası: Aarı Tepe 5,165 m
 Madeemler: Demir, Bakır, Kurşun, Kömür, Bor, Ak şufa, Krom, Uranium, Neft, linyit
 Sulu toprak: 52,150 km² (2003)
 Tabiat olayları, sel, teprem
 İnsannar artmaa: % 1,47 (2018)
 Uşak ölüm: %6 (17 yaş altı) (2014)
 Ömür Hepsi insannar: 78 yıl (2017)
 Erkekler: 75,3 yıl (2017)
 Kadınnar: 80,8 yıl (2017)
 Uşak sayısı: 1.92 uşak/kadın (2006)
 HIV/AIDS (hepsi): 3356 kişi (2018)

 Dinner: İslam % 99.8, Başka dinner: % 0.2 (Hristian, Şamanizm, Çıfıt başka)

 Okumaa: 6 yaş üstü
 İnsannar hepsi: %97
 Erkekler: % 99.1
 Kadınnar: % 94.8 (2018)
 Kanon (Zakon): 7 Kasım ay 1982
 İş gücü: 32 274 milion (2018)
 İşsizlik: % 11 (2018)
 Üniversitet: 181 (2018)
 İndüstri: Tekstil, imek, avtomobil, maadem, çelik, neft, yapı, ekincilik, turizma
 Telefon hatları: 18.978 milion (2005)
 Radio istaţionnarı: AM 16, FM 107, kısa dalga 6 (2001)
 Radiolar: 11.3 milion (1997)
 Televizor istaţionnar: 635 (1995)
 Televizionnar: 20.9 milyon (1997)
 İnternet servis saalayıcıları: 22 (2000)
 İnternet kullanıcıları: 54.3 milyon (2018)
 Demiryolu: 8,697 (2005)
 Karayolu: 450.000 km (2004 )
 Su yolu: 1,200 km (2005)
 Boru gaz yolu: 4,621 km; 
 Neft yolu: 3,543 km (2006)
 Aeroport: 120 (2006)

 Türkiye bölgeleri 
 Marmara Bölgesi % 8,5,
 Ege Bölgesi % 12, 
 Akdeniz Bölgesi % 16, 
 İç Anatoliya Bölgesi % 18,
 Karadeniz Bölgesi % 18,
 Günduusu Anatoliya Bölgesi % 21,
 Üülen günduusu Anatoliya Bölgesi % 7,5 

 Türkiye 81 Rayon 
 Adana 
 Adıyaman 
 Afyonkarahisar 
 Aarı 
 Aksaray 
 Amasya 
 Ankara
 Antalya 
 Ardahan 
 Artvin 
 Aydın 
 Balıkesir 
 Bartın 
 Batman 
 Bayburt 
 Bilecik 
 Bingöl 
 Bitlis 
 Bolu 
 Burdur 
 Bursa 
 Çanakkale 
 Çankırı 
 Çorum 
 Denizli 
 Diyarbakır 
 Düzce 
 Edirnä 
 Elazıı 
 Erzincan 
 Erzurum 
 Eskişehir 
 Gaziantep 
 Giresun 
 Gümüşhane 
 Hakkari 
 Hatay 
 Iıdır 
 Isparta 
 İstanbul 
 İzmir
 Kahramanmaraş 
 Karabük 
 Karaman 
 Kars 
 Kastamonu 
 Kayseri 
 Kırıkkale 
 Kırklareli 
 Kırşehir 
 Kilis 
 Kocaeli 
 Konya 
 Kütahiya 
 Malatya 
 Manisa 
 Mardin 
 Mersin 
 Muula 
 Muş 
 Nevşehir 
 Niide 
 Ordu 
 Osmaniye 
 Rize 
 Sakarya 
 Samsun 
 Siirt 
 Sinop 
 Sivas 
 Şırnak 
 Tekirdaa 
 Tokat 
 Trabzon 
 Tunceli 
 Şannıurfa 
 Uşak 
 Van 
 Yalova 
 Yozgat 
 Zonguldak

 Komşuları 

Türkiye kara sınırları hepsi: 2.875 km 
  9 km
  499 km,
  822 km
  352 km
  280 km 
  206 km, 
  252 km

 Türkiye Gölleri 
 Van Gölü 3.713 km² 
 Tuz Gölü 1.500 km² 
 Beyşehir Gölü 656 km² 
 Eğridir Gölü 468 km² 
 Akşehir Gölü 353 km² 
 İznik Gölü 298 km²
 Sapanca Gölü 46.9 km²
 Salda Gölü 43,7 km²

 Türkiye Limannarı 
 Gemlik, Hopa, İskenderun, İstanbul, İzmir, Kocaeli (İzmit), İçel (Mersin), Samsun, Trabzon, Sinop, Güllük

 Türkiye Adaları 
 Gökçeada 279 km² 
 Marmara Adası 117 km² 
 Bozcaada 36 km² 
 Uzunada 25 km² 
 Alibey 23 km² 
 Paşalimanı 21 km² 
 Avşar 21 km²
 Heybeliada 2.3 km²

 Türkiye Literaturası 
 Nasreddin Hoca
 Abdullah Bosnevi
 Yunus Emre
 Hacı Bektaşi Veli
 Pir Sultan Abdal
 Abdi
 Karacaoğlan
 Tatavlalı Mahremi
 Edirneli Nazmi
 Dadaloglu
 Gevheri
 Seyrani
 İmadeddin Nesîmî
 Fuzûlî
 Erzurumlu Emrah
 Bâkî
 Hoca Dehhani
 Nef‘î
 İmadeddin Nesîmî
 Nedîm
 Şeyh Gâlib
 Adem Dede
 Evliya Çelebi
 Kâtip Çelebi
 Yirmisekiz Mehmed Çelebi
 Aşık Çelebi
 Ziya Paşa
 Şemsettin Sami
 Namık Kemal
 Ahmed Midhat Efendi
 Tevfik Fikret
 Cenap Şahabettin
 Halid Ziya Uşaklıgil
 Ahmet Haşim
 Yakup Kadri Karaosmanoglu
 Ömer Seyfettin
 Ali Canip Yöntem
 Mehmet Emin Yurdakul
 Halide Edip Adıvar
 Reşat Nuri Güntekin
 Faruk Nafiz Çamlıbel
 Mehmet Fuad Köprülü
 Cevat Şakir Kabaağaçlı
 Ahmet Hamdi Tanpınar
 Orhan Kemal
 Murathan Mungan
 Orhan Hançerlioğlu
 Samim Kocagöz
 Samiha Ayverdi
 Tarık Buğra
 Yusuf Atılgan
 Yaşar Kemal
 Fakir Baykurt
 Bilge Karasu
 Oğuz Atay
 Tomris Uyar
 Ahmet Altan
 Kemalettin Tuğcu
 Elif Şafak
 Memduh Şevket Esendal
 Kenan Hulusi Koray
 Sait Faik Abasıyanık
 Kemal Tahir
 Haldun Taner
 Aziz Nesin
 Suut Kemal Yetkin
 Sabahattin Ali
 Kemal Bilbaşar
 Cemil Meriç
 Ruşen Eşref Ünaydın
 Nurullah Ataç
 Behçet Necatigil
 Necati Cumalı
 Ahmet Kutsi Tecer
 Şevket Süreyya Aydemir
 Mehmet Emin Yurdakul
 Ziya Gökalp
 Orhan Veli Kanık
 Oktay Rıfat Horozcu
 Melih Cevdet Anday
 Nazım Hikmet
 Rıfat Ilgaz
 Cemal Süreya
 İlhan Berk
 Turgut Uyar
 Edip Cansever
 Ece Ayhan Çağlar
 Sezai Karakoç
 Tevfik Akdağ
 Ülkü Tamer
 Neyzen Tevfik
 Ahmet Haşim
 Yahya Kemal Beyatlı
 Abdülhak Şinasi Hisar
 Orhan Seyfi Orhon
 Enis Behiç Koryürek
 Halit Fahri Ozansoy
 Yusuf Ziya Ortaç
 Muammer Lütfi
 Necip Fazıl Kısakürek
 Ayfer Tunç
 Vasfi Mahir Kocatürk
 Sabri Esat Siyavuşgil
 Cevdet Kudret
 Yaşar Nabi Nayır
 Ahmet Muhip Dıranas
 Cahit Sıtkı Tarancı
 Ziya Osman Saba
 Faik Baysal
 Salah Birsel
 Özdemir Asaf
 Abbas Sayar
 Can Yücel
 Attilâ İlhan
 Güven Turan
 İsmet Özel
 Yekta Kopan
 Cem Uzungüneş
 Mehmet Altun
 Mehmet Erte
 Küçük İskender
 Murat Gülsoy
 Ali Püsküllüoğlu
 Aşık Veysel Şatıroğlu
 Aşık Mahzuni Şerif
Hüseyin Nihal Atsız

 Sıra  Kasaba  2000  2007   2009 2018Yıllık insannar artmaa (%) 1 İstanbul  10.033.478  12.573.836  12.915.158 15.067.724 +1.51 2  Ankara  4.007.860  4.466.756  4.650.802 5.503.985 +1.08 3 İzmir  3.387.908  3.739.353  3.868.308 4.320.519 +1.32 4 Bursa  2.106.687  2.439.876  2.550.645 2.994.521 +1.95 5 Antalya 1.726.205  1.789.295  1.919.7292.426.356 +2.59 6 Adana 1.854.270  2.006.650  2.062.2262.220.125 +0.16 7 Konya 2.217.969  1.959.082  1.992.6752.205.609 +1.16 8 Şannıurfa 1.439.956  1.523.099  1.613.7372.035.809 +2.49 9 Gaziantep 1.293.849  1.560.023  1.653.6702.028.563 +1.14 10 Kocaeli 1.203.335  1.437.926  1.522.4081.906.391 +1.22 11 Mersin 1.668.007  1.595.938  1.640.8881.814.468 +1.14 12 Diyarbakır  1.364.209  1.460.714  1.515.011   +1.48 13 Hatay  1.232.910  1.386.224  1.448.418   +2.48 14 Manisa 1.260.169  1.319.920  1.331.957   +1.15 15 Samsun   1.203.681  1.228.959  1.250.076   +1.32 16 Kayseri  1.049.659  1.165.088  1.205.872   +1.81 17 Balıkesir   1.076.347  1.118.313  1.140.085   +0.86 18 Kahramanmaraş  1.008.069  1.004.414  1.037.491   +0.79 19 Van   877.524  979.671  1.022.310   +1.78 20 Aydın  953.006  946.971  979.155   +1.41 21 Denizli  843.122  907.325  926.362   +0.92 22 Sakarya  746.060  835.222  861.570   +1.20 23 Muula   717.384  766.156  802.381   +1.38 24 Tekirdaa  626.549  728.396  783.310   +1.62 25 Erzurum   942.340   784.941  774.207   -0.09 26 Trabzon  979.295  740.569  765.127   +2.15 27 Eskişehir   706.009  724.849  755.427   +1.84 28 Mardin 705.098  745.778  737.852   -1.71 29 Malatya 853.658  722.065  736.884   +0.42 30 Ordu  887.765  715.409  723.507   +0.58 31 Afyonkarahisar 812.416  701.572  701.326   +0.56 32 Sivas  752.828  638.464  633.347   +0.35 33  Tokat  828.027  620.722  624.439   +1.17 34 Zonguldak 615.299  615.890  619.812   +0.10 35 Adıyaman  623.811  582.762  588.475   +0.58 36 Kütahiya 656.716  583.910  571.804   +1.04 37 Elazıı   572.993  541.258  550.667   +0.56 38 Çorum  597.065  549.828  540.704   -0.86 39 Aarı 528.744  530.879  537.665   +1.03 40 Batman   446.719  472.487  497.998   +2.54 41 Yozgat   682.919  492.127  487.365   +0.65 42 Çanakkale  464.975  476.128  477.735   +0.62 43 Osmaniye   463.196  452.880  471.804   +1.52 44 Şırnak  354.061  416.001  430.424   +0.26 45 Giresun 524.010  417.505  421.860   +0.02 46 Isparta  514.379  419.845  420.796   +3.27 47 Muş  453.654  405.509  404.484   +0.04 48 Edirnä  402.606  396.462  395.463   +0.20 49 Aksaray 400.145  366.109  376.907  +1.70 50  Kastamonu  376.725  360.366  359.823   -0.16 51 Niide  348.081  331.667  339.921   +0.43 52 Uşak  322.654  334.115  335.860   +0.52 53 Düzce 289.442  323.328  335.156   +1.99 54 Kırklareli   328.461  333.256  333.179   -1.11 55 Bitlis  388.678  327.886  328.489   +0.48 56 Amasya  365.231  328.674  324.268   +0.18 57 Rize  365.938  316.252  319.569   +0.04 58 Kars  327.056  312.205  306.536   -1.79 59 Siirt  264.778  291.528  303.622   +1.26 60 Nevşehir  309.914  280.058  284.025   +0.82 61 Kırıkkale  383.508  280.234  280.834   +0.54 62 Bolu  270.654  270.417  271.454   +0.95 63  Hakkari  235.841  246.469  256.761   -0.70 64 Bingöl   255.395  251.552  255.745   -0.13 65 Burdur 256.803  251.181  251.550   +1.66 66 Karaman  243.399  226.049  231.872  +0.75 67 Kırşehir 253.239  223.170  223.102   +0.16 68 Karabük  225.102  218.463  218.564   +1.07 69 Erzincan  315.806  213.538  213.288   +1.25 70  Yalova  168.593  181.758  202.531   +2.59 71 Bilecik  194.326  203.777  202.061   +4.60 72 Sinop  225.574  198.412  201.134   +0.17 73 Çankırı  269.579  174.012  185.019   +5.06 74 Bartın   184.178  182.131  188.449   +1.66 75 Iıdır  168.634  181.866  183.486   -0.29 76Artvin  191.934  168.092  165.580   -0.60 77 Gümüşhane  186.953  130.825  130.976   -0.29 78 Kilis  114.724  118.457  122.104   +0.91 79 Ardahan  133.756  112.721  108.569   -3.27 80 Tunceli  93.584  84.022  83.061   -3.91 81 Bayburt  97.358  76.609  74.710   -1.27  Türkiye  67.803.927  70.586.256  72.561.312 82.003.882+1.47

TÜİK, http://www.tuik.gov.tr/
 Türkiye İnsannarYılNüfusYıllık artmaa(%) 1927  13.648.987  - 1935  16.158.567  2,13 1940  17.821.543  1,98 1945  18.790.987  1,07 1950  20.947.155  2,20 1955  24.065.543  2,81 1960  27.755.532  2,89 1965  31.391.651  2,49 1970  35.605.653  2,55 1975  40.348.789  2,53 1980  44.737.321  2,09 1985  50.664.654  2,52 1990  56.473.653  2,19 2000  67.804.543  1,85 2007  70.586.256  0,58 2008  73.517.100  1,32201882.003.8821,47