Margaretta D’Arcy

Bean ildánach ba ea Margaretta D’Arcy (14 Meitheamh 1934 – 23 Samhain 2025),  aisteoir, drámadóir, scannánóir, gníomhaí síochána agus ball d’Aosdána. Nuair a bhásaigh sí,  dúirt Catherine Connolly: "Ba abhcóide í ar son ceartais dhomhanda, agus ba thaca dílis í do mhuintir na Palaistíne. Ghlac sí páirt go rialta in agóidí bunaithe ar a creideamh láidir i gcearta an duine."  

 Pearsanta 
Rugadh D'Arcy i Londain in 1934. Bhí a hathair, Joseph D’Arcy, san IRA. Státseirbhíseach le rialtas na hÉireann i Sasana ba ea é sna 1930idí.  Chas sé le Marie Billig, Giúdach agus lia de chuid Odesa (theith a muintir an Rúis / Úcráin).  Sna 1930idí in Éirinn agus i Sasana, bhí sé an-choitianta do dhaoine gan a bheith pósta go hoifigiúil, go háirithe i gcás lánúin mheasctha (Giúdach-Caitliceach sa chás seo), mar bhí bac  go minic ar phósadh idir-reiligiúnach.

Cuireadh meán-oideachas ar Margaretta in Éirinn. Thosaigh sí ag obair in amharclanna i mBaile Átha Cliath nuair a bhí sí cúig bliana déag d'aois, agus d'éirigh sí ina haisteoir (deirtear uaireanta go ndearna sí staidéar i gColáiste na Tríonóide ar feadh tamaill).

Phós sí an drámadóir Sasanach John Arden ar an 1 Bealtaine 1957 (in aois 23 bliain di); pósadh sibhialta a bhí acu i Londain.   

Shocraigh an lánúin síos in Éirinn sa bhliain 1971 le linn na dTrioblóidí.  Chuaigh siad go dtí Gaillimh agus bhunaigh siad Ceardlann Amharclainne na Gaillimhe in 1976.  Bhí siad ag comhoibriú go minic.

Bhásaigh D'Arcy ar an  23 Samhain 2025 agus í 91 bliain d’aois.  (Fuair John Arden bás roimpi in 2012).  Bhí ceathrar clainne acu: Finn, Adam, Neuss, agus Jacob, nach maireann (agus bhásaigh leanbh eile ina naíonán).

 Na hEalaíona 
Bhí D'Arcy ag comhoibriú go minic lena fear céile, John Arden, go minic.
 Scríobh D'Arcy agus Arden roinnt drámaí le chéile, lena n-áirítear The Happy Haven (1960), The Workhouse Donkey, Prison-Voice of Countess Markievicz, A Suburban Suicide,  Women’s Voices from the West of Ireland. agus The Non-Stop Connolly Show. Scríobh agus léirigh D'Arcy drámaí ina haonar freisin, lena n-áirítear The Pinprick of History agus Vandaleur's Folly.
 Bhí D'Arcy gníomhach i réimse na scannánaíochta faisnéise. Stiúir sí Yellow Gate Women (2007), scannán faoi Champa Síochána Mhná Greenham Common agus a n-iarrachtaí chun cur i gcoinne airm núicléacha. Léirigh sí scannán faisnéise in 2020 faoi Sheán Ó Loingsigh, an fear gnó.
 Scríobh sí roinnt leabhair, lena n-áirítear Tell Them Everything, Awkward Corners (le John Arden), agus Galway's Pirate Women: A Global Trawl.

In 1987, bhunaigh sí stáisiún raidió i nGaillimh, Radio Pirate Woman.

In 2017, d'eagraigh Ollscoil na Gaillimhe siompóisiam Political Theatre in Britain and Ireland Since 1950  ina honóir.  Bhronn Ollscoil na Gaillimhe dochtúireacht oinigh ar D'Arcy in 2022.  Ach thug sí ar ais é don ollscoil in 2025 mar chomhartha agóide in aghaidh an bhaint atá ag Ollscoil na Gaillimhe leis an institiúid teicneolaíochta Technion, atá lonnaithe in Iosrael.

Bhí D'Arcy ina ball d'Aosdána ó bunaíodh an eagraíocht sin, in 1981.

 Gníomhaí  in aghaidh an chogaidh 
Bhí D'Arcy gníomhach mar ghníomhaí síochána ar feadh a saoil.  ‘Mad, bad and dangerous’ ba é ceann de na manaí feachtas a bhí aici.  In 1961, chuaigh sí isteach sa Choiste 100 frith-núicléach a bhí faoi cheannas Bertrand Russell. In 1981, cuireadh í i bPríosún Ard Mhacha tar éis di balla a mhilleadh ag Músaem Uladh mar chomhartha agóide.

In 2011, dhiúltaigh D'Arcy seasamh ar feadh nóiméad ciúnais in ómós d'oifigeach SPTÉ Ronan Kerr  (maraíodh poblachtaigh easaontacha é ag cruinniú d'Aosdána). Dúirt sí gur ghníomh d'aon ghnó a bhí ann.

Sna 2010idí, bhí sí gníomhach in agóidí i gcoinne eitleáin chogaidh arm na Stát Aontaithe a bhí ag tuirlingt ag Aerfort na Sionainne. I mí Dheireadh Fómhair 2012, gabhadh D'Arcy agus Niall Farrell as dul thar fál cosanta.  In 2014, bhí moladh tuillte ag Margaretta D’Arcy as an seasamh láidir a bhí tógtha aici in aghaidh eitleáin chogaidh a bhí ag tuirlingt ag aerfort na Sionna.  Gearradh príosún trí mhí ar D’Arcy. Ansin nuair a cuireadh í i bpríosún, mhúscail sé sin machnamh sa phobal ag an am.

Bhí D’Arcy ar dhuine de na daoine a thacaigh le feachtas uachtaránachta Catherine Connolly in 2025. "Ba abhcóide í ar son ceartais dhomhanda, agus ba thaca dílis í do mhuintir na Palaistíne. Ghlac sí páirt go rialta in agóidí bunaithe ar a creideamh láidir i gcearta an duine" a dúirt Connolly nuair a bhásaigh D'Arcy.

 Féach freisin 

 John Arden

 Tagairtí 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Giúdaigh Éireannacha
Catagóir:Giúdaigh Éireannacha an 20ú haois
Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé
Catagóir:Baill d'Aosdána