Astaíochtaí gás ceaptha teasa

mion|astaíochtaí carbóin  de réir tíre
mion|astaíochtaí carbóin in aghaidh an duine, Éire, AE agus an Domhan
mion|Astaíochtaí gás ceaptha teasa in Éirinn, de réir earnála
Is iad astaíochtaí gáis nó cáithníní a scaoiltear isteach san aer agus a fhéadfaidh cur le téamh domhanda nó le droch-cháilíocht aeir. Is éard atá i gceist le  astaíochtaí gás ceaptha teasaBéarla: greenhouse gas emissions (GHG) (nó astaíochtaí carbóin uaireanta) ná gáis a cheapann teas ó dhromchla an domhain, rud a chruthaíonn téamh san atmaisféar íochtarach agus a chuireann moill ar chailliúint fuinnimh ón domhan. Is iad dé-ocsaíd charbóin, meatán agus ocsaíd nítriúil na gáis ceaptha teasa is mó is cúis leis an athrú aeráide. Baintear úsáid as an téarma ‘astaíochtaí carbóin’ uaireanta chun tagairt a dhéanamh do gach gás ceaptha teasa.

 Foinsí 
Cruthaítear astaíochtaí carbóin nuair a scaoiltear gáis áirithe isteach san aer trí bhíthin gníomhaíochtaí amhail breoslaí iontaise a dhó le haghaidh fuinnimh. Ina measc tá gáis amhail dé-ocsaíd charbóin agus meatán. Is amhlaidh sin mar gheall go bhfuil carbón sa dá ghás sin. Mar shampla, scaoileann carranna gáis chontúirteacha (astaíochtaí) amhail aonocsaíd charbóin isteach san aer.

Tagann tuairim is 30% de líon iomlán na n-astaíochtaí gás ceaptha teasa domhanda ó tháirgeadh agus caitheamh bia.   Tá meatán ó dhíleá na n-ainmhithe san áireamh anseo. Ina theannta sin, nuair a chuirimid dramhaíl chuig láithreáin líonadh talún, tarlaíonn truailliú, bolaithe agus astaíochtaí gás ceaptha teasa.  Cuireann an cur amú bia le hastaíochtaí gás ceaptha teasa chomh maith, ag cruthú 3.3 billiún tonna C02 gach bliain.

Bíonn tionchar níos lú ag bia plandúil ar an gcomhshaol agus timpeallacht ná mar a bhíonn ag bia ainmhíoch. Cuireann bia ainmhíoch níos mó astaíochtaí ar fáil. Mar sin, má ithimid níos mó glasraí, cnónna agus piseánach agus níos lú den fheoil phróiseáilte agus den fheoil dhearg, beidh níos lú astaíochtaí i gceist.

 In Éirinn 
Mhaígh an rialtas sna 2020idí go spreagfadh ardú de réir a chéile ar phraghas peitril agus díosail an t-inneall dócháin inmheánaigh a thréigean. Dar leis an nGCC, áfach, ní raibh ann ach caint agus ní raibh polasaí ar bith ag an Rialtas maidir le praghas peitril agus díosail a ardú go mór.

Bhí sé dearbhaithe ag an nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) gur sceith Éire 54 milliún tonna de gháis ceaptha teasa sa bhliain 2024.  Is ar éigean a bhí na hastaíochtaí ag titim.  Feirmeacha a sceith 38% den tonnáiste sin; as feithiclí a tháinig 22%; an earnáil fuinnimh a bhí freagrach as 13%; agus as téamh foirgneamh a tháinig an 10% eile. Is ionann 54 milliún tonna agus deich dtonna in aghaidh gach duine sa tír.

Mhaígh an GVV nach gcomhlíonfaidh Éire a cuid dualgas dlíthiúil idirnáisiúnta maidir le hathrú aeráide idir 2022 go 2030, fiú amháin dá gcuirfí plean gnímh an Rialtais i bhfeidhm ina iomláine agus in am. Sháraigh beagnach gach earnáil in Éirinn an t-uasmhéid astaíochtaí carbóin a bhí leagtha síos dóibh in 2025 agus in 2030. Talmhaíocht, tionsclaíocht agus leictreachas na hearnálacha is mó is ciontach.

 Féach freisin     
Athrú aeráide Catagóir:Athrú aeráide
Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh
 Tagairtí 

Catagóir:Astaíochtaí gás ceaptha teasa
Catagóir:Athrú aeráide