Y Cymro

Is nuachtán Breatnaise é Y Cymro. Sa lá atá inniu ann is é Y Cymro an t-aon nuachtán náisiúnta sa Bhreatnais. Bhíodh sé á fhoilsiú go seachtainiúil go dtí 2017.

 Stair 
clé|mion|Leathanach tosaigh Y Cymro ar Lá Fhéile Dáiví 1954; Geoff Charles
Is sa bhliain 1845 a fhoilsíodh páipéar dar teideal Y Cymro den chéad uair, páipéar eaglasta le méid áirithe Béarla. Foilsíodh an páipéar i mBangor ag an printéir Edward Williams ach stop sé tar éis dhá bhliain mar gheall ar fhiacha. Bhí cónaí air i Londain ar feadh bliana le John James (Ioan Meirion) mar eagarthóir. Bhog sé go Treffynnon ar feadh tréimhse idir 1851 agus 1860 agus d'fhoilsigh William Morris é; ansin bhí sé i nDinbych ar feadh sé bhliana. Tar éis bhearna cheithre bhliana, chuir Isaac Clarke ar siúl an athuair é, i Learpholl (bhain sé le 'Siop Nain' Rhuthun roimhe sin) áit ar foilsíodh amhrán náisiúnta na Breataine Bige den chéad uair, ar an 22 Bealtaine 1890 faoi eagarthóireacht Isaac Foulkes (Llyfrbryf). Le linn na tréimhse seo, d'fhoilsigh Daniel Owen caibidlí dá úrscéal sa pháipéar.

Sa bhliain 1907 bhog an páipéar go dtí na Wyddgrug faoi eagarthóireacht an fhile T. Gwynn Jones a bhí mar eagarthóir air. Tháinig deireadh leis arís idir 1909 agus 1914 sular aimsigh sé baile i nDolgellau. Ba pháipéar reiligiúnach é seo faoi eagarthóireacht Evan William Evans agus tháinig deireadh leis sa bhliain 1931. B'é William Evans a rinne é a athsheoladh i nDolgellau sa bhliain 1920.

 Sa ré nua 
Thosaigh ré nua an nuachtáin sa bhliain 1932 nuair a cheannaigh Rowland Thomas (c.1887–1959) ó Woodall, Minshall, Thomas a'r Cwmni, Croesoswallt (a raibh comhlacht foilsitheoireachta Hughes a'i Fab, Wrecsam, ina úinéir air) an teideal. Cé nach raibh Breatnais aige, ba é mian chroí Thomas nuachtán Breatnaise a bhunú. Foilsíodh an chéad eagrán ar an 4 Nollaig 1932, agus John Eilian mar eagarthóir. Ní raibh an páipéar ró-rathúil ar dtús ach faoi 1939 bhí dóchas ann brabús a dhéanamh. Bogadh an oifig go Croesoswallt áit ar éirigh leis an bpáipéar dul ó neart go neart faoi eagarthóireacht John Roberts Williams. Bogadh arís go dtí na Wyddgrug é nuair a rinneadh cuid den chomhlacht Papurau Newydd Gogledd Cymru den pháipéar.

mion|Oifig i gCaernarfon

Sa bhliain 2003 fógraíodh go mbeadh leagan digiteach den pháipéar ar fáil tríd an gcomhlacht NewsStand. Ansin sa bhliain 2004, cheannaigh an comhlacht Cambrian News, cuid de ghrúpa nuachta Tindle, an páipéar agus bhog an oifig go Porthmadog. Rinneadh an páipéar a athsheoladh faoi chuma nua i mí na Samhna 2004. Seoladh suíomh gréasáin nua Y Cymro sa bhliain 2011, le rogha scéalta ón bpáipéar agus leagan digiteach iomlán trí shíntiús.

Sa bhliain 2004 bhí an díolachán thart ar 4,000 air ach bhí sé titithe go 3,000 faoi 2009 agus go 2,000 faoi 2017. Dhíol sé os cionn 28,000 ag a bhuaicphointe i ré John Roberts Williams.

 Athbheochan 2018 
I mí an Mhárta 2017, d’fhógair an comhlacht Tindle Newspapers go raibh an páipéar ar díol agus go ndúnfadh an páipéar i mí an Mheithimh mura mbeadh ceannaitheoir ann. Dúirt an comhlacht Y Lolfa nach raibh siad in acmhainn é a cheannach. Faoi mhí an Mheithimh, bhí spéis léirithe ag ceithre ghrúpa sa pháipéar a cheannach cé go raibh caibidlíocht fós ar siúl idir iadsan agus Tindle agus Comhairle na Leabhar. Dá bhrí sin, bhíothas ag súil gurbh í eagrán an 30 Meitheamh 2017 an ceann deireanach a foilsíodh don am i láthair. Ba é Dylan Halliday an t-eagarthóir deireanach faoi úinéireacht Tindle. 

I mí na Samhna 2017, fógraíodh go raibh grúpa Cyfeillion y Cymro ("Cairde na Breataine Bige") ag iarraidh atosú ag foilsiú nuachtáin mhíosúil, le maoiniú de £13,500 ó Chomhairle Leabhar na Breataine Bige. Bunaíodh Cyfryngau Cymru Cyf ("Meáin na Breataine Bige Teo.") chun an tionscnamh a reáchtáil agus foilsíodh an chéad eagrán nua Dé hAoine, 23 Márta 2018. Clóbhualadh 3,000 cóip agus bhí siad ar fáil ar £1 trí shiopaí áitiúla Breatnaise. Seoladh suíomh gréasáin i mí an Mheithimh 2018 a raibh rogha alt ón bpáipéar ann. Tá síntiús ar fáil ó 2019 i leith le haghaidh cóip den pháipéar i bhformáid leictreonach (PDF).

 Eagarthóirí 
 John Eilian (1932–1935)
 Einion Evans
 JR Lloyd Hughes
 John Roberts Williams (1942–1962)
 Glyn Griffiths
 Gwyn Jones
 Llion Griffiths (1966–1988)
 Glyn Evans (1988–1999)
 Robert Henri Jones (1999–2004)
 Ioan Hughes (Nollaig 2004–Deireadh Fómhair 2006)
 William H Owen (Deireadh Fómhair 2006)
 Dylan Halliday (2009–2017)
 Wyn Williams (2018)
 Barrie Jones (2018– )
 Cyfeillion y Cymro ar Twitter
 Gwefan Swyddogol y Cymro
 Archif o'r wefan flaenorol cyn 2018

 Tagairtí 

Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Polaitíocht na Breataine Bige
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1932
Catagóir:Bunaithe sna 1930í