Réigiún na Teorann

Is ceantar straitéiseach pleanála i bPoblacht na hÉireann é  Réigiún an Teorann  laistigh de Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair.  Faoin aicmiú NUTS le Eurostat, is réigiún leibhéal III é, le cód IE041.  Tá ann réigiún ainmnithe as an teorainn an Poblacht agus Tuaisceart Éireann sa Ríocht Aontaithe.

 Tíreolaíocht 
Tá ann sa Réigiún na contaetha Dhún na nGall, Liatroma, Shligigh, an Chabháin agus Mhuineacháin.  Tá 11,516 km2 sa réigiún, 16.4% den iomlán sa stát.

 Stair 
Ón mbliain 1994 go dtí 2014, bhí an ceantar i dtuaisceart na tíre faoi riail Údarás Réigiúnach na Teorann.  Bhíodh ann 38 teachta ainmnithe as na sé Údarás mar a leanas:
 Comhairle Contae Dhún na nGall, Ulaidh
 Comhairle Contae Liatroma, Connachta
 Comhairle Contae Shligigh, Connachta
 Comhairle Contae an Chabháin, Ulaidh
 Comhairle Contae Mhuineacháin, Ulaidh
 Comhairle Contae Lú, Laighin

 thumb | 170px | Réigiún na Teorann, 2003-2018

Bhí ann san áireamh fosta an t-ionadaí ar .  Bhuaileadh iad siúd uair sa mhí.

 Tionól Réigiúnach 
Sa bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis Réigiúnacha agus bunaíodh ina n-ionad na Tionóil Réigiúnacha.

Tharla athrú suntasach ag an am.  D'ainneoin go bhfuil chomh-theorainn idir Contae Lú agus an Tuaisceart, tógadh an chontae as Réigiún na Teorann, de bharr a shuíomh ar  agus a cheangail eacnamaíocha le Mórcheantar Bhaile Átha Cliath.    Mar thoradh, chaill an réigiún:  
 24.6% dá dhaonra
 a dhá bhaile is mó, Dún Dealgan agus Droichead Átha
 a nasc le Muir Éireann
 a láithreacht i gCúige Laighean.

Sa deireadh mar thoradh an athrú úd, mhéadaigh líon na gcontaetha sa Lár-Oirthear óna 6 go dtí a 5.  Is iad seo a leanas údaráis iar-2014 na Teorann:
 Dún na nGall
 Liatroim
 Sligeach
 an Cabhán
 Muineachán

Is as na comhairlí siúd a fágadh sa réigiún a thagann Coiste Straitéiseach Pleanála na Teorannn laistigh de Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair

Ní dhearnadh na hathruithe sna haonaid NUTS 3 go dtí mí an Mheithimh 2018, i ndiaidh cur i ngníomh an Rialacháin ón gCoimisiún (EU) 2016/2066.

 Déimeagrafaíocht 
Tá daonra Réigiún na Teorann ag fás, cé go mall agus go míchothrom.  Tá ann Cabhán, gar de Bhaile Átha Cliath, ag méadú go tapaidh, ach tá Dún na nGall ar an imeall iarthuaiscirt fós ag laghdú.

Dar leis an daonáireamh 2016, bhí daonra 392,837 duine sa réigiún, 'sé sin 8.3% den iomlán sa stát.  Bhí dlús daonra 34.1 duine an km2 ann, an mhéid iad lú sa sa tír.  Faoin daonáireamh 2022, bhí daonra a 419,473 duine ann census, 8.1% den iomlán.

+ Contaetha # Contae Achar (km2) Daonra %  Athrú 2011-2016 1 Dún na nGall 4,861 158,755 40.4%  -1.2% 2 Liatroim 1,590 31,972 8.1%  0.5% 3 Sligeach 1,838 65,535 16.7%  -0.1% 4 an Cabhán 1,932 76,092 19.4%  4.0% 5 Muineachán 1,295 60,483 15.4%  1.3%

 Gaeltacht 
 thumb | Gaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall, ceantar Gaeltachta an bhfuil clú agus cáil air as ucht a oidhreachta Ghaelaí. 

Tá ann i Réigiún na Teorann roinnt Gaeltachtaí suntasacha, amhail is Gaoth Dobhair, Na Rosa agus Toraigh.  Is í Canúint Ghaeilge Uladh an ceann dá chúige, ar a nglaoitear Gaeilge Dhún na nGall, sa chontae úd.

Tá 25% de mhuintir na months na nGaeltachtaí ina gcónaí i nDún na nGall.  D'ainneoin sin, tá an líon is lú de dhaoine, a mhaíonn go bhfuil cumas Gaeilge, le fáil sa Teorainn as gach uile réigiún: Liatroim (40%), Sligeach (39.9%), Muineachán (37.6%) Donegal (37.1%) agus an Cabhán (34.6%).

 Geilleagar  
 thumb | right | Monarcha stroighine i mBéal Átha Conaill, an Cabhán

Bhí tionchar millteanach ag Cor chun donais eacnamaíoch Iar-2008 na hÉireann ar Réigiún na Teorann.  Sa bhliain 2007, bhí olltáirgeacht intíre (OTI) €30,697 an duine, ach faoi 2014 bhí sé tite go dtí €19,957 an duine.  Faoi 2016, bhí feabhsú beag le feiceáil sna sonraí, OTI €11.399 bn agus OTI an duine €21,885, ach fós ann méid is lú sa tír.  Tá Contae Lú fós san áireamh sna sonraí seo.

De réir sonraí Oll-bhreisluach (OBL) don bhliain 2016 ón bPOS, is iad Seirbhísí 64.1% den gheilleagar réigiúnach, agus  déantúsaíocht and foirgníocht le 32.8% agus talamhaíocht le 3% ina ndiaidh.  Is tábhachtach í turasóireacht, cé bactha le drochbhonneagar.

Is go formhór tuaithe é an réigiún le feirmeacha beaga.  Tá luach tuairim is €400 milliún an bhliain ar talamhaíocht, ach tá ann fóirdheontais rialtais le 70% dó sin.  Tá ann i nDún na nGall tuairim is 65% de iascaireacht mhara na tíre.

Téann that faoi 33% d'easpórtálacha an réigiúin go dtí an RA, i bhfad  lastuas d'iomlán na tíre de 18%, ach tá bualadh Brexit air.

I mí Feabhra 2017, bhí ráta dífhostaíochta de 6.6% sa réigiún. Meastar go raibh líon lucht oibre de 210,000 duine ann.

 Iompar 
 Aer 
Tá aon aerfort tráchtála amháin i Réigiún na Teorann, Aerfort Dhún na nGall ag an gCarraig Fhinn sna Rosa, agus 45,000 péintéir ag dul tríd gach bliain.  I measc aerfort eile in aice láimhe laistigh den réigiún, tá Aerfort Chathair Dhoire agus Aerfort Chnoc Mhuire i gContae Mhaigh Eo.  I dteannta sin, is aerfort beag é Aerfort Shligigh ag An Leathros, ach gan eitiltí sceidealaithe. 

 Iarnród 
Tá líne iarnróid idir Áth Cliath, Sligeach agus Cora Droma Rúisc i mbun seirbhíse ag Iarnród Éireann.  Níl iarnród ar bith fágtha nó i nDún na nGall nó i Muineachán.  I measc línte a dúnadh sna 1950í, bhí The Sligo, Leitrim and Northern Counties Railway agus The Donegal Railway Company.''

 Bóthar 
 thumb | 150px | Is é Réigiúin na Teorann an t-aon cheantar amháin nach bhfuil mótarbhealaigh ann.

Is é Réigiúin na Teorann an t-aon cheantar amháin sa tír nach bhfuil mótarbhealaigh ann.  Tá nascanna bóthar leis an gCabhán i bhfad níos fearr le oscailt an M3, cé nach dtéann sé ach go dtí as an Cheanainn sa Mhí sula n-athraíonn sé ar ais go dtí an débhealach N3.

Téitear tríd an réigiún príomhbhóthair a leanas:
 Príomhbhóthair Náisiúnta i Réigiún an Teorann Ainm Bealach  Fad (km)  60px | link = N2 (Éire)  60px | link = N2 (Éire) Áth Cliath – Muineachán – (A5 An Ómaigh – Doire) 133.0  60px | link = N3  60px | link = N3 Áth Cliath – an Cabhán – Béal Átha Seanaidh 127.4  60px | link = N4  60px | link = N4 Áth Cliath – Sligeach 198.2  60px | link = N12 Muineachán – Teorainn (Droichead Ardgonnell) – (A3 go Béal Feirste) 6.9  60px | link = N13 (N15 ó Shligigh) – Srath an Urláir – Leitir Ceanainn – (A2 go Doire; A6, M22, M2 go Béal Feirste) 43.8  60px | link = N14 Leitir Ceanainn – Leifear – (A38 go An Srath Bán) 17.5  60px | link = N15 Sligeach – Dún na nGall – Leifear – (A38, A5 go Doire) 111.0  60px | link = N16 Sligeach – (A4 trí Inis Ceithleann, M1 go Béal Feirste) 47.5  60px | link = N17 60px | link= N17 Gaillimh – Clár Chlainne Mhuiris – Cúil Mhuine – (N4 go Sligeach) 122.9

 Mór-lonnaíochtaí 
Is iad na cathracha is mó sa réigiún ná Leitir Ceanainn agus Sligeach, agus daonraí níos mó ná 20,000 ag an dís acu.  Null an áfach ach seacht mbaile déag le daonraí níos mó ná 2,000 acu, seacht dóibh i nDún na nGall, cúig sa Chabhán, trí cinn i Muineachán agus ceann amháin 1 Sligeach agus Liatroim araon.

 thumb | Leitir Ceanainn, Dún na nGall
 thumb | Sligeach

Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó atá i Réigiún an Oirdheiscirt.  Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le cló trom.

+ Baile # Baile Contae Daonra(2022) 1 Leitir Ceanainn Dún na nGall 22,549 2 Sligeach Sligeach 20,608 3 an Cabhán an Cabhán 11,741 4 Muineachán Muineachán 7,894 5 Bun Cranncha Dún na nGall 6,971 6 Carraig Mhachaire Rois Muineachán 5,745 7 Bealach Féich-Srath an Urláir Dún na nGall 5,406 8 Cora Droma Rúisc Liatroim 4,743 9 Baile na Lorgan Muineachán 3,926 10 Achadh an Iúir an Cabhán 3,211

 Gailearaí 

 Tagairtí 

Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann