Cruidín crainn

Is iad na cruidíní crainn, ar a dtugtar cruidíní coille nó Halcyoninae chomh maith, an fhofhine is líonmhaire den trí fhofhine i bhfine na gcruidín a bhfuil thart ar 70 speiceas inti ar féidir iad a roinnt in 12 géineas, le cúpla speiceas cúcabarra san áireamh fosta. Is cosúil gur eascair an fhofhine seo ón Ind-Sín agus ón Áise Muirí Thoir Theas agus gur scaip siad amach as sin chuig go leor áiteanna ar fud an domhain. Tá na cruidíní crainn le fail go forleathan san Áise agus san Astraláise ach is féidir iad a aimsiú san Afraic agus in oileáin an Aigéin Chiúin agus an Aigéin Indiaigh, áit a mhaireann siad in iliomad gnáthóga amhail foraois bháistí theochriosach agus coillte oscailte.

Tá eireabaill ghearra agus cinn mhóra ag na cruidíní crainn agus is éin théagartha iad le goba fada bioracha. Tá dathanna geala acu cosúil le Coraciiformes eile. Éin mhonagamacha chosantacha iad na cruidíní crainn a neadaíonn i bpoill i gcrainnte nó i neadacha teirmítí. Bíonn na fireannaigh agus na baineannaigh mar aon ag gor na huibheacha agus ag tabhairt bia dá n-éin óga. Cé go ngnáthaíonn roinnt cruidíní crainn bogaigh, ní sain-iasciteoirí iad. Tumann formhór na speiceas ar a gcreacha ó fhara chun inveirteabraigh a ghluaisíonn go mall agus veirteabraigh bheaga a sheilg.

 Tacsanomaíocht 
+Fíligineacht HalcyoninaeCladagram is ea seo bunaithe ar an anailís mhóilíneach a d'fhoilsigh Andersen agus a chomhghleacaithe in 2017. Tá Dacelo agus Actenoides parafíliginiteach. Tá an cúcabarra sluasaidghobach sa ghéineas mhonaitíopach Clytoceyx ina luí in Dacelo agus tá an cruidín bángheadáin sa ghéineas mhonaitíopach Caridonax ina luí in Actenoides.

alt=Brown-winged kingfisher, Sundarbans|thumb|Brown-winged kingfisher, Sundarbans, West Bengal, India
Tugtar an t-ainm Daceloninae a thug Charles Lucien Bonaparte isteach in 1841 ar fhofhine na gcruidín crainn go minic, ach tá tús áite ag an ainm Halcyoninae a thug Nicholas Aylward Vigors isteach níos luaithe in 1825. 

Ceann de thrí fhofhine fhine na gcruidín Alcedinidae is ea an fhofhine Halcyoninae. Is iad Alcedininae agus Cerylinae an dá fhofhine eile. Tá thart ar 70 speiceas inti a roinntear in 12 géineas. Léirigh staidéar móilíneach a foilsíodh in 2017 go bhfuil an da ghéineas Dacelo agus Actenoides mar a leagtar amach i láthair na huaire parafíliginiteach. Tá an cúcabarra sluasaidghobach sa ghéineas mhonaitíopach Clytoceyx ina luí in Dacelo agus tá an cruidín bángheadáin sa ghéineas mhonaitíopach Caridonax ina luí in Actenoides. 

 Liosta Speiceas 

 Géineas Actenoides

 Cruidín droimghlas, Actenoides monachus
 Cruidín lannbhroinneach, Actenoides princeps
 Cruidín croiméalach, Actenoides bougainvillei
 Cruidín breac, Actenoides lindsayi
 Cruidín Hombron, Actenoides hombroni
 Cruidín ruadhonn droimghorm, Actenoides concretus

 Géineas Melidora

 Hook-billed kingfisher, Melidora macrorrhina

 Géineas Lacedo

 Banded kingfisher, Lacedo pulchella

 Géineas Tanysiptera, cruidíní parthais

 Common paradise kingfisher, Tanysiptera galatea
 Kofiau paradise kingfisher, Tanysiptera ellioti
 Biak paradise kingfisher, Tanysiptera riedelii
 Numfor paradise kingfisher, Tanysiptera carolinae
 Little paradise kingfisher, Tanysiptera hydrocharis
 Buff-breasted paradise kingfisher, Tanysiptera sylvia
 Black-capped paradise kingfisher, Tanysiptera nigriceps
 Red-breasted paradise kingfisher, Tanysiptera nympha
 Brown-headed paradise kingfisher, Tanysiptera danae

 Géineas Cittura

 Sulawesi lilac kingfisher, Cittura cyanotis
 Sangihe lilac kingfisher, Cittura sanghirensis

 Géineas Dacelo, cúcabarraí

 Cúcabarra gáiriteach, Dacelo novaeguineae
 Cúcabarra gormeiteach, Dacelo leachii
 Cúcabarra breac, Dacelo tyro
 Cúcabarra sluasaidghobach, Dacelo rex
 Cúcabarra tarr-ruadhonn, Dacelo gaudichaud
 Géineas Caridonax

 Cruidín bángheadáin, Caridonax fulgidus

 Géineas Pelargopsis

 Stork-billed kingfisher, Pelargopsis capensis
 Great-billed kingfisher, Pelargopsis melanorhyncha
 Brown-winged kingfisher, Pelargopsis amauroptera
 Géineas Halcyon

 Ruddy kingfisher, Halcyon coromanda
 Cruidín píbgheal, Halcyon smyrnensis
 Brown-breasted kingfisher, Halcyon gularis
 Javan kingfisher, Halcyon cyanoventris
 Chocolate-backed kingfisher, Halcyon badia
 Black-capped kingfisher, Halcyon pileata
 Grey-headed kingfisher, Halcyon leucocephala
 Brown-hooded kingfisher, Halcyon albiventris
 Striped kingfisher, Halcyon chelicuti
 Blue-breasted kingfisher, Halcyon malimbica
 Woodland kingfisher, Halcyon senegalensis
 Mangrove kingfisher, Halcyon senegaloides

 Géineas Todirhamphus

 Blue-black kingfisher, Todirhamphus nigrocyaneus
 Winchell's kingfisher, Todirhamphus winchelli
 Blue-and-white kingfisher, Todirhamphus diops
 Lazuli kingfisher, Todirhamphus lazuli
 Forest kingfisher, Todirhamphus macleayii
 White-mantled kingfisher, Todirhamphus albonotatus
 Ultramarine kingfisher, Todirhamphus leucopygius
 Vanuatu kingfisher, Todirhamphus farquhari
 Sombre kingfisher, Todirhamphus funebris
 Collared kingfisher, Todirhamphus chloris
 Torresian kingfisher, Todirhamphus sordidus
 Islet kingfisher, Todirhamphus colonus
 Mariana kingfisher, Todirhamphus albicilla
 Melanesian kingfisher, Todirhamphus tristrami
 Pacific kingfisher, Todirhamphus sacer
 Talaud kingfisher, Todirhamphus enigma
 Guam kingfisher, Todirhamphus cinnamominus
 Rusty-capped kingfisher, Todiramphus pelewensis
 Pohnpei kingfisher, Todiramphus reichenbachii
 Beach kingfisher, Todirhamphus saurophaga
 Sacred kingfisher, Todirhamphus sanctus
 Flat-billed kingfisher, Todirhamphus recurvirostris
 Cinnamon-banded kingfisher, Todirhamphus australasia
 Chattering kingfisher, Todirhamphus tuta
 Mewing kingfisher, Todirhamphus ruficollaris
 Society kingfisher, Todirhamphus veneratus
 Mangareva kingfisher, Todirhamphus gambieri
 Niau kingfisher, Todirhamphus gertrudae
 Marquesan kingfisher, Todirhamphus godeffroyi
 Red-backed kingfisher, Todirhamphus pyrrhopygia

 Géineas Syma

 Cruidín buíghobach, Syma torotoro
 Cruidín sléibhe, Syma megarhyncha

 Cur Síos 
Is éin le heireabaill ghearra agus cinn mhóra iad cruidíní agus is éin théagartha le goba bioracha iad. Tá dathanna geala acu cosúil le Coraciiformes eile. Speicis mheánacha go mhórá iad na cruidíní crainn agus is cruidíní tipiciúla iad dá bharr, cé go bhfuil gob cónúil ollmhór ar an chúcabarra sluasaidghobach agus sraoilleáin eireabaill fhada ar chruidíní parthais Tanysiptera. Leiríonn roinnt speicis amhail na cúcabarraí démhorfacht ghnéis.

 Dáileadh agus Gnáthóg 
Is féidir an chuid is mó de na cruidíní crainn a aismiú in aeráidí teo na hAfraice, na hÁise theas agus thoir theas agus na hAstraláise. Níl aon bhall den fhine seo le fáil i Meiriceá Theas ná Thuaidh. Ceaptar gurb í an Astraláise thrópaiceach bunadh na fofhine, áit a bhfuil an líon is mó speiceas le fáil.

Baineann cruidíní crainn úsáid as réimse leathan gnáthóga idir faoraois bháistí thrópaiceach, coillte oscailte agus tír sceiche. Níl baint ag formhór na speiceas seo leis an uisce agus is féidir iad a aimsiú in áiteanna tura na hAstráile agus na hAfraice.

 Pórú 
Tá cruidíní crainn monagamach agus cosantach cé go bhfuil córas póraithe chomhoibrithigh  ag roinnt speiceas amhail trí chineál cúcabarra a bhaineann le héin óga ó áil a bhí acu roimhe sin. Is poill crainn iad a gcuid nead idir cinn nádúrtha, sean-nead chnagaire nó cinn a thochail siad in adhmaid bhog nó lofa. Tochlaíonn roinnt speiceas poill i neadacha teirmítí. Ní chuirtear aon ábhar neada leis ach is féidir le bruscar carnadh thar na blianta. Gorann agus cothaíonn an dá thuismitheoir na huibheacha agus na hein óga. Agaítear breith na n-uibeacha gach aon lá ionas go mbeathaítear na scalltáin níos sine agus níos mó má tá ganntanas bia ann. Tá na héin óga lomnocht, dall agus gan aon neart acu nuair a thagann siad amach agus seasann siad ar a sála éagsúil le héin fhásta.

 Beathú 
Cé go ngnáthaíonn roinnt cruidíní crainn amhail an cruidín dubhchaipíneach bogaigh, ní sain-iasciteoirí iad. Is sealgairí foighneacha iad formhór na speiceas a fhéachann agus a fhanann sula dtumann siad anuas ó fhara chun inveirteabraigh a ghluaisíonn go mall agus veirteabraigh bheaga a sheilg. Tochlaíonn an cúcabarra sluasaidghobach trí easair duillí ar lorg péist agus creacha eile dó agus beathaíonn an cruidín Vanuatúach é féin le feithidí agus damháin alla amháin. Tá cúpla speiceas an Aigéin Chiúin Thiar feithiditeach fosta agus cuilbheireann siad ar a gcuid creacha. Mar aon leis na finte cruidín eile, is minic gob leacaithe dearg a bheith ar na speicis fheithiditeacha chun cabhrú leo feithidí a ghabháil. 

 Tagairtí 

 Foinsí 



 Nascanna Seachtracha 

 Kingfisher videos ar an Bháiliúchán Éan Idirlín