Y Punch Cymraeg

Iris scigmhagaidh Breatnaise ón 19ú haois ab ea Y Punch Cymraeg. Bhí sí beartaithe mar chineál leagan Breatnaise den iris cháiliúil Béarla Punch. Foilsíodh i gCaergybi í.

 Stair 
mion|219x219px|Lewis Jones [cy]
Seoladh Y Punch Cymraeg ar an 1 Eanáir 1858. Ba é Lewis Jones,[cy] arb as Caernarfon dó ó dhúchas ach a bhí ina chónaí i gCaergybi, an bunaitheoir agus an chéad eagarthóir, fear a d’imigh chun na Patagóine ina dhiaidh sin áit a raibh ról tábhachtach aige i stair bhunaithe Y Wladfa. Chuaigh an tUrramach Evan Jones, as Caernarfon, i bpáirt leis go gairid tar éis dó an iris a bhunú. Bhí an bheirt fhear seo ina gcomheagarthóirí in oifig Chaergybi agus scríobh siad bunús na n-alt.

Foilseachán coicísiúil 32 leathanach ab ea Y Punch Cymraeg, agus ní bhíodh uirthi mar phraghas ach pingin. Bhí glacadh maith leis agus shroich sé buaic-chúrsaíocht de bhreis is 8,000 cóip.

Bhí fadhbanna airgeadais roimh an iris ámh, ina ainneoin sin. D’imigh Evan Jones i samhradh na bliana 1859 agus cé gur leanadh leis aghaidh ar feadh tamaill, tháinig deireadh leis an iris go gairid ina dhiaidh sin. Cé nárbh fhada a ré, ba thionscnamh nuálach é a chruthaigh corraíl mhór sa Bhreatain Bheag mar gheall ar ghéarchúis na n-alt faoi chuid de dhaoine cáiliúla an lae, ailt a bhí beagnach clúmhillteach uaireanta.

 Foinse 
 T.M. Jones (Gwenallt), Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig... [.i. "Litríocht mo Thíre, arb é atá ann stair na nuachtán agus na hirise Bhreatnaigh...] (Mí na Meala, 1893)

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Greann
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1858
Catagóir:Bunaithe sna 1850í