Cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn de chuid na hEaglaise Caitlicí

Le linn an 20ú haois, tharla cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn i roinnt mhaith scoileanna a bhí á riar ag oird rialta de chuid na hEaglaise Caitlicí. Thar na mblianta, bunaíodh Coimisiúin imscrúdúcháin agus Fiosrúcháin maidir leis an mhí-úsáid a líomhnaítear a tharla.

 Fiosrúchán Scóipe ar Mhí-úsáid Gnéis i Scoileanna Lae agus Cónaí na nOrd Eaglasta, 2024 
D'fhoilsigh Rialtas na hÉireann tuarascáil chuimsitheach ar an 3 Meán Fómhair 2024, an " Fiosrúchán Scóipe" ("Scoping Inquiry") de chuid Mary O'Toole, SC.D'eascair an Fiosrúchán Scóipe a fógraíodh i Márta 2023 as an chlár faisnéise raidió 'Blackrock Boys' a rinne RTÉ leis na deartháireacha David agus Mark Ryan, a ndearna sagairt ó Ord an Spioraid Naoimh mí-úsáid ghnéis orthu i gColáiste na Carraige Duibhe agus roimhe sin i mbunscoil Pháirc na Sailí san am a caitheadh. Tháinig sé chun solais sa tuarascáil gur déanadh 2,395 líomhain de mhí-úsáid gnéis stairiúil, fir den chuid is mó, i dtaca le 308 scoil in Éirinn.  Tharla an mhí-úsáid seo i roinnt mhaith scoileanna Chaitliceacha idir luath sna 1960ídí agus luath sna 1990ídí, ach tharla an líon ba mhó eachtraí sna seachtóidí.

Déanadh líomhaintí maidir le 884 duine, daoine a líomhnaítear a rinne mí-úsáid. Bhí os cionn leath don 884 duine sin, a raibh líomhaintí curtha ina leith, imithe ar shlí na fírinne in 2024. Bhí 80 scoil in 22 contae, á riar ag 24 ord rialta, ainmnithe sa tuarascáil.

Déanadh líon ard líomhaintí i scoileanna speisialta. Bhí 590 líomhain déanta i dtaca le 190 duine a líomhnaítear a rinne mí-úsáid gnéis ar dhaltaí i 17 scoil speisialta.   

149 duine a rinne líomhaintí agus a rinne agallamh beo le lucht an fhiosrúcháin scóipe nó a chuir aighneacht faoina scéal féin ar fáil.

Deirtear sa tuarascáil gur dóigh go bhféadfadh líon na n-eachtraí mí-úsáid ghnéis a bheith i bhfad níos airde ná mar a thugtar le fios sa tuarascáil mar gur minic drogall a bheith ar dhaoine mí-úsáid a thuairisciú.

Dúirt go leor daoine gur rinneadh dochar uafásach dá dtuiscint orthu féin agus dá n-áit sa saol. Bhraith go leor nach raibh aithne acu orthu féin ná cion acu orthu féin de dheasca na mí-úsáide nuair a bhí siad óg.  De réir na tuarascála “gur mhinic foréigean damanta a bheith ina chuid den drochúsáid ghnéasach” agus bhí sé le rá ag go leor de na daoine a d’fhulaing an drochúsáid gur “tháinig deireadh lena n-óige an lá ar thosaigh an drochúsáid ghnéasach”.

 Cuir ina cheart agus cúiteamh 
Thar na mblianta, bunaíodh Coimisiúin imscrúdúcháin agus Fiosrúcháin maidir leis an mhí-úsáid a líomhnaítear a tharla i roinnt mhaith scoileanna a bhí á riar ag oird rialta.

I mí Mheán Fómhair 2024, bhí sé aontaithe ag an gcomh-aireacht go mbunófar fiosrúchán reachtúil maidir leis na cásanna de mhí-úsáid gnéis a líomhnaítear a tharla ag roinnt mhaith scoileanna Chaitliceacha.   Ach níl sé ráite ag an am ag an Roinn Oideachais go gcuirfear gnáth scoileanna Stáit agus deoise san áireamh i dtéarmaí tagartha an Choimisiúin.  B'fhéidir go bhfuil an Roinn Oideachais ag iarraidh idirdhealú a dhéanamh idir fulaingt páistí i scoileanna na n-ord eaglasta agus páistí i scoileanna náisiúnta agus deoise a raibh oird eaglasta i mbun an teagaisc iontu.

In 2025 cheap an tAire Dlí agus Cirt Helen McEntee Michael MacGrath ina chathaoirleach ar an gCoimisiún Imscrúdúcháin faoi dhrochúsáid ghnéasach i scoileanna.   Bhunaigh an 34ú Rialtas  in 2025 scéim chúitimh chomh maith do dhaoine a d'fhulaing drochúsáid ghnéasach i scoileanna.   Moladh go rachadh an Rialtas i mbun cainte le hoird rialta faoi airgead a thabhairt do scéim chúitimh.

 Féach freisin 

 Foréigean gnéasach
 Péidifilia
 Eaglais Chaitliceach in Éirinn
 Mí-úsáid leanaí in Éirinn sa 20ú haois
 Árais máithreacha agus naíonán agus tithe Maigdiléana in Éirinn

 Tagairtí 

Catagóir:Coireanna gnéis
Catagóir:Mí-úsáid ghnéis
Catagóir:20ú haois in Éirinn
Catagóir:Eaglais Chaitliceach in Éirinn
Catagóir:Péidifilia
Catagóir:Cúram leanaí
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn