Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg

mion|220x220px|Leasuachtarán na S.A. JD Vance ag Bunáit Spáis Pituffik, Márta 2025
mion|220x220px|"Second Lady" Usha Vance agus JD Vance, Márta 2025
mion|220x220px|Emmanuel Macron, Uachtarán na Fraince, 15 Meitheamh 2025, ag labhairt sa Ghraonlainn
mion|220x220px|Nollaig 2019:  chas Mette Frederiksen, Príomh-Aire na Danmhairge, le Trump
mion|220x220px|Jens-Frederik Nielsen, Príomh-Aire na Graonlainne
Sa bhliain 2025, d'éirigh an Ghraonlainn ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach. Thug Donald Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil ar an nGraonlainn agus ar Chanáil Phanama. Tá spéis mhór léirithe ag an Uachtarán Donald Trump sa Ghraonlainn a shlogadh isteach sna Stáit Aontaithe, beag beann ar a chomhghuaillithe ECAT, an Danmhairg, a bhfuil flaitheas aitheanta acu ag an gcríoch seo, nó ar bhundúchasaigh na Graonlainne féin. 

Dúirt Príomh-Aire na Graonlainne (ag an am) Múte Bourup Egede nach raibh an tír ar díol agus thug le fios nach raibh aon fháilte roimh an mioscais a bhí daoine ón taobh amuigh a chothú.

 Cúlra 
Comhchuid neamhspleách de Ríocht na Danmhairge í an Ghraonlainn, agus tá cáil na mianraí luachmhara uirthi.  

Cé gurb í an Ghraonlainn an t-oileán is mó ar domhan, dhá mhilliún km cearnach, 25 uair níos mó ná Éire, níl ina gcónaí ann ach 57,000 duine. Bundúchasaigh Ionúiteacha is ea a bhformhór acu, thart ar 90%, agus is de bhunús na Danmhairge 7% den daonra.  Labhraítear Graonlainnis agus Danmhairgis agus tá cónaí ar fhormhór na ndaoine in iardheisceart na tíre timpeall ar an príomhchathair Nuuk. 

Tá féinriail sách suntasach ag an nGraonlainn laistigh de stát na Danmhairge. 

Cé go mbreathnaítear ar an nGraonlainn mar thír fhuar sceirdiúil i gcéin in iarthuaisceart an Atlantaigh le hais an Mhoil Thuaidh gan mórán inti, tuigeann lucht an eolais go bhfuil sí thar a bheith saibhir i dtaobh mianraí agus acmhainní de. Agus suite idir an Eoraip agus Meiriceá Thuaidh, dhéanfadh an t-oileán láthair feiliúnach do dhiúracáin bhalaistíocha do na Stáit Aontaithe. 

Meastar go bhfuil olltaiscí de raon leathan mianraí sa Ghraonlainn, idir rúibíní, ór, iarann, úráiniam, alúmanam, nicil, platanam, tungstan, tíotániam, copar agus mianraí tearcithithreacha a mbaineann fíorthábhacht leo i dtionscal theicneolaíocht na faisnéise agus na cumarsáide, chomh maith le réimse na nanaitheicneolaíochta, tionscal a bhfuil fás agus éileamh mór i ndán dó amach anseo. Tá cúltaiscí hidreacarbóin cosúil le gás agus ola an-fhairsing ann freisin, cé go bhfuil bac curtha ag an rialtas féinrialach ar thaiscéalaíocht ola agus gáis.  

Is in earnáil na hiascaireachta is mó atá spéis ag muintir na Graonlainne agus tá an pobal i gcoinne ag cur in éadan róshaothrú na n-acmhainní seo faoi thalamh. 

Tá an Ghraonlainn á shantú ag Uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump, agus é á rá go bhfuil an chríoch mhór seo ó na Stáit Aontaithe chun a "slándáil náisiúnta a threisiú".  Tá Donald Trump ag maíomh le tamall gur cheart go mbeadh an t-oileán ina chríoch de chuid na Stát Aontaithe. Is mó an tsuim atá ag Washington i mianraí an oileáin ó tá iarracht mhór ar bun gan bheith ag brath ar mhianraí ón tSín.

 Stair impiriúil na Stát Aontaithe 
Tá nós ag na Meiriceánaigh sa stair críocha daoine eile a ghabháil chucu féin. Is maith an tuiscint ar an nós seo atá ag muintir bhundúchasach Mheiriceá Thuaidh, mar gheall ar shraith cogaí ar feadh na gcianta a fhad le Wounded Knee in 1890, ag na Meicsicigh, a chaill beagnach leath dá gcríoch i gcogadh idir 1846 agus 1848, ag na Colómaigh, ar sciob Teddy Roosevelt agus a Rough Riders Críoch Panama uathu sa bhliain 1903 agus a ndearnadh ‘poblacht neamhspleách’ de ar mhaithe le canáil ó aigéan go haigéan a chur tríd, agus neart eachtraí comhchosúla eile.

Tá dhá bhuntuairim Mheiriceánacha taobh thiar den éileamh seo: an chinniúint fhollasach agus dúnghaois Monroe.  

 Dar leis an gcéad tuairim, tá fás agus borradh dlite ó Dhia do na Stáit Aontaithe agus uaidh seo a d’eascair an leathnú amach ó na trí chóilíneacht déag go cósta Thiar Mheiriceá Thuaidh, agus amach go Haváí i lár an Aigéin Chiúin ó 1776 go dtí 1951. 
 Maidir leis an dara tuairim, maíonn na Stáit Aontaithe go mbaineann gach rud a tharlaíonn i Meiriceá Thuaidh agus Theas trí chéile lena réimse tionchair. Is tuairim é seo a mhúnlaigh an tUachtarán Munroe sna 1820í.

 Rialtas na Graonlainne 
Sa bhliain 2023, bhí an Rialtas na Graonlainne, faoi stiúir Múte B. Egede,  ag iarraidh neamhspleáchas iomlán a bhaint amach, saor ón Danmhairg – agus ó gach tír eile – agus moladh reifreann ag an am.
mion|Leasuachtarán na S.A. JD Vance ag Bunáit Spáis Pituffik, Márta 2025
mion|"Second Lady" Usha Vance agus JD Vance ag déanamh imeaglú sa Ghraonlainn, Márta 2025
Reáchtáladh olltoghchán ar an 11 Márta 2025;  tháinig comhrialtas leathan i gcumhacht faoi stiúir Jens-Frederik Nielsen (Demokraatit) agus ba mhaith leo go bhfanfadh rudaí mar atá.

 Imeachtaí 
Ar an 15 Eanáir 2025, bhí ‘comhrá "uafásach" ag príomhaire na Danmhairge, Mette Frederiksen, le Trump inar mhaígh sé go bhfuil an Ghraoalainn riachtanach don tslándáil idirnáisiúnta agus do leasanna náisiúnta is eacnamaíocha na Stát Aontaithe.  Bhí stangadh bainte as ECAT agus as an Aontas Eorpach ag an éileamh seo. Bhí an Fhrainc ag moladh go hoscailte saighdiúirí a sheoladh chun na Graonlainne.  Dúirt príomh-aire na Graonlainne (ag an am) Múte Egede nach mbaineann a bhflaitheas le héinne ach le muintir an oileáin féin.

Ar an 28 Márta 2025, thug JD Vance agus ag ball sinsearach de rialtas Donald Trump cuairt ar an nGraonlainn; bhí an turas cáinte ag polaiteoirí sa Ghraonlainn. Chuir Vance i leith an rialtais i gCóbanhávan nach raibh sé ag déanamh dóthain infheistíochta ar mhaithe le slándáil na Graonlainne. Maígh Vance go bhféadfadh an Ghraonlainn a bheith i mbaol go mór ón tSín agus ón Rúis agus thug le fios go bhféadfadh an pobal a bheith thíos le 'siléig na Danmhairge'.

Ar an 21 Nollaig 2025, ceapadh "toscaire" na Stát Aontaithe, Gobharnóir Louisiana Jeff Landry, chun an oileáin Artaigh, gníomh imeaglaithe eile. Tá an toscaire seo,  ' i gceann an ruathair' a dúirt Trump.  "Tá sí uainn ar mhaithe leis an tslándáil. Caithfidh sí bheith againn", a dúirt an tUachtarán le hiriseoirí.  Is cinnte nach mbeidh cúram an chomhshaoil ná easaontú na ndaoine dúchasacha ina gcúis imní ar bith dóibh.

Chuir Washington a thuilleadh brú ar an Danmhairg an lá dár gcionn nuair a cuireadh ar fionraí léasanna do chúig mhórthogra gaoithe amach ó chósta thoir na Stát Aontaithe. Le Orsted, comhlacht stáit de chuid na Danmhairge péire díobh sin.

Bhí an bearta seo cáinte go láidir ag an nGraonlainn agus ag an Danmhairg. Le muintir na Graonlainne í an Ghraonlainn, sin é an freagra a thug Príomh-Aire na Danmhairge,  Mette Frederiksen, agus Jens-Frederik Nielsen, Príomh-Aire na Graonlainne ó mí Aibreáin 2025, i gcomhráiteas a d'eisigh siad.  Ní féidir tír eile a ionghabháil, a dúirt siad, fiú nuair atá slándáil idirnáisiúnta á maíomh.

In ainneoin infheistíocht mhór bheith déanta ag an Danmhairg i slándáil an oileáin sa bhliain 2025, chomh maith le hobair mhór taidhleoireachta le Washington, ní léir gur éirigh leis an nGraonlainn mianta Trump a cheansú.

 2026 
Ar an 6 Eanáir 2026, thug an Teach Bán  le fios  go raibh rún ag na Meiriceánaigh seilbh a ghabháil ar an nGraonlainn go breas nó go treas, agus nach raibh an lámh láidir curtha as an áireamh acu. 

 Seasamh na hÉireann 
Dúirt an Taoiseach Micheál Martin in 2026 gur "cuid den Danmhairg í an Ghraonlainn agus go seasann an tAontas Eorpach go daingean dílis leis an Danmhairg sa mhéid sin". Maidir le sláine críche na Graonlainne,  sin ceist nár mhór a fhágáil faoi ríocht na Danmhairge agus faoi mhuintir na Graonlainne féin.  Thug Micheál Martin le fios freisin nár shíl sé go mbeadh sé "réadúil ná indéanta" ag na Meiriceánaigh an Ghraonlainn a cheannach.

 Féach freisin 

 An Ghraonlainn
 Dara téarma Donald Trump
 An chinniúint fhollasach
 Dúnghaois Munroe

 Tagairtí 

Catagóir:An Ghraonlainn
Catagóir:An Danmhairg
Catagóir:Dara téarma Donald Trump
Catagóir:Caidreamh idirnáisiúnta
Catagóir:Impiriúlachas
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe