Cúcabarra gormeiteach

Is speiceas mór cruidíní ó thuaisceart na hAstráile agus ó dheisceart na Nua-Ghuine ó dhúchas é an cúcabarra gormeiteach (Dacelo leachii).

Tá sé beagáinín níos lú ná an cúcabarra gáiriteach atá níos coitianta agus é thart ar 40 cm i bhfad. Tá codanna uachtair agus agus íochtair an éin seo bánbhuí agus barrtar le baill dhonna iad. Tá sciatháin ghorma, guaillí donna, agus geadán gorm air. Tá sé démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de, le heireaball gorm ar an fhireannach, agus eireaball ruadhonn le barraí dubha ar an bhaineannach.

Tacsanomaíocht
Bailíodh an chéad eiseamláir den chúcabarra ghormeiteach le Sir Joseph Banks sa bhliain 1770 ach chuir an t-éan mearbhall ar dhaoine agus ceapadh ar dtús gur cineál cúcabarra gáiriteach a bhí ann sula ndearnadh an chéad chur síos oifigiúil air le Nicholas Aylward Vigors agus Thomas Horsfield sa bhliain 1826; ceiliúrann a ainm speicis an zó-eolaí Briotanach William Elford Leach.Legge, lgh. 16-17 Tá sé ar cheann den chúig bhall den ghéineas Dacelo ar a mbaistear an t-ainm cúcabarra go coitianta. Is iad an t-asal béiceach nó uaillfairteach nó cúcabarra Leach ainmneacha coitianta eile ar an éan seo. 

Níl líon na bhfospeiceas atá ann soiléir go leor ach dearbhaíonn formhór na n-údarás gurb ann do cheithre cinn cé go measann údaráis eile go n-athraíonn an trí fhospeiceas Astrálach de réir a chéile agus gur cheart caitheamh leo mar speiceas amháin.Legge, lch. 22

 D. l. leachii is ea an speiceas ainmneach a fhaightear ó Bhrisbane go Broome.
 D. l. cervina a fhaightear ar Oileán Melville agus an mórthír thart timpeall air.
 D. l. cliftoni a fhaightear i gceantracha Pilbara agus Hamersley in iarthuaisceart na hAstráile.
 D. l. intermedia a fhaightear i ndeisceart na Nua-Ghuine.

Cur síos
Tá aosach an chúcabarra ghormeitigh thart ar 38 go 42 cm (15 go 17 or) i bhfad agus meánn sé idir 260 go 330 g. Tá sé níos lú i gcomparáid leis an chúcabarra gháiriteach le níos mó goirme sna sciatháin agus súile bána áille aige agus é gan masc dorcha an chúcabarra gháiritigh. Is troma an gob atá aige ná gob a ghaoil níos mó. Tá a cheann agus an chuid íochtarach de bánbhuí le stríoca donna. Tá sé démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de le heireaball gorm ag an fhireannach agus eireaball a bharrtar le tarr-ruadhonn agus dubh ag an bhaineannach. Tá bairr agus loirg dhonna níos feiceálaí i gclúmhrach na ngearrcach, rud a fhágann go mbíonn cuma salach orthu, agus bíonn a gcuid súile donn don chéad dá bhliain ar an tsaol.Legge, lch. 37 

Is minic a gcuirtear glao an éin seo i gcomparáid le grágaíl gáire nó le béicíl.   

Dáileadh agus gnáthóg
Dáiltear an cúcabarra gormeiteach ó dheisceart na Nua-Ghuine agus codanna taise Tuaisceart na hAstráile go láthair Brisbane i ndeisceart Queensland trasna an Top End agus chomh fada síos cósta Iarthar na hAstráile le ceantar Shark Bay. Ní fhaightear an t-éan idir Broome agus Port Hedland in iarthuaisceart na hAstráile. Meastar gur speiceas is lú imní é ar Liosta Dearg an AICD toisc go bhfaightear go forleathan agus go coitianta laistigh dá raon mór é. Cónaíonn an cúcabarra gormeiteach i ngrúpaí chomh mór le 12 éan laistigh de choillte sabhána oscailte agus seascann Melaleuca chomh maith le talamh feirme agus plandálacha cána siúcra.

Iompar

 Pórú 
Is póraitheoir comhoibritheach é an cúcabarra gormeiteach le grúpaí de phéire pórúcháin agus éan cabhrach amháin nó níos mó ná sin den chuid is mó a chabhraíonn le tógáil na n-éan óg.Legge, lch. 49 Tarlaíonn pórúchán uair amháin sa bhliain san earrach dhéanach (mí Mheán Fómhair go mí na Nollag). Is i gcuais chrainn a fhaightear an nead go minic, thart ar 25 m (82 tr) os cionn na talún. Beirtear trí nó ceithre ubh bána atá ábhairín lonrach agus a thomhaiseann 44 mm × 35 mm (1.7 or × 1.4 or) nó beagáinín níos mó. Gorann an baineannach na hubha ar feadh 26 lá agus fanann na héin óga thart ar 36 lá eile sa nead sula gcleiteann siad. Rugtar na héin óga bándearg, dall agus lomnocht (.i. altramach) agus déanann siad a mbealach amach as an ubh le fiacail uibhe ar a ngob. Nochtar na chéad chleití roimh an tseachtú lá agus osclaíonn a súile ón deichiú lá ar aghaidh.Legge, lch. 64 Bíonn cúcabarraí óga an-trodach laistigh den chéad sheachtain saoil agus is minic a mharaíonn na héin óga níos sine an t-éag óg is óige le linn na tréimhse seo.Legge, lgh. 92-95 Nuair a bhíonn na gearrcaigh faoi lánchlúimhrí, múineann na tuismitheoirí nósanna seilge dóibh ar feadh 6-10 seachtaine eile sular féidir leo soláthar dóibh féin.Legge, lch. 59

 Beathú 
Seilgeann agus itheann an cúcabarra gormeiteach réimse leathan ainmhithe a chuireann fúthu ar an, nó i ngar don, talamh.Legge, lch. 42 Cuimsíonn feithidí, laghairteanna agus froganna cuid mhaith dá aiste bia i séasúr fliuch an tsamhraidh agus itheann an t-éan seo artrapóid cosúil le cráifisceanna, scairpeanna agus damháin alla chomh maith le héisc, péisteanna talún, éin bheaga agus creimirí ag amanna eile. Tá taifid ann dá fhoighneacht agus é ag feitheamh ar fheithidí a sciobadh ón aer agus iad ag teitheadh ó thinte scrobarnaí.Legge, lch. 44

Bagairtí
Creachann an spioróg mhór dhearg agus an t-ulchabhán ruadhonn an cúcabarra gormeiteach. Is éin eitilte malla iad na héin fhásta agus mar sin bíonn siad i mbaoil buailte carranna ar bhóthair faoin tuath.Legge, lch. 109 Is féidir le táin píotón olóige, cuoill agus góannaí teacht i dtír ar a neadacha.[lua ag teastáil]

Gailearaí

 Naisc sheachtracha 

 Bileog Eolais Speicis BirdLife
 Grianghraif, fuaim agus físeán den chúcabarra ghormeiteach ó Leabharlann Mhic Amhlaoibh Cornell Lab of Ornithology
 Taifeadtaí den chúcabarra ghormeiteach  ó chartlann fuaime Xeno-canto

Tagairtí