Cultúr an Aosa Eascra

Is cultúr seandálaíochta é Cultúr an Aosa Eascra, ar a dtugtar Coimpléasc an Aosa Eascra nó Feiniméan an Aosa Eascra freisin, a ainmníodh i ndiaidh an tsoithigh óil inbhéartaithe a úsáideadh ag tús na Cré-Umhaoise Eorpaí, a d'eascair ó thart ar 2800 RCh. Ba é an réamhstaraí Gearmánach Paul Reinecke a chum an téarma ar dtús mar Glockenbecher, agus thug John Abercromby isteach an t-aistriúchán Béarla Bell Beaker sa bhliain 1904. 

Mhair cultúr an Aosa Eascra sa Bhreatain Mhór agus in Éirinn ó 2400 RCh. le teacht chun cinn uaigheanna adhlactha aonair,  go dtí chomh déanach le 1800 RCh,   ach  i mór-roinn na hEorpa go dtí 2300 RCh amháin, nuair a tháinig cultúr Únětice ina áit. Bhí an cultúr scaipthe go forleathan ar fud Iarthar na hEorpa, i láthair i go leor réigiún de chuid na hIbéire agus ag síneadh soir go machairí na Danóibe, agus ó thuaidh go hoileáin na Breataine Móire agus na hÉireann, agus bhí sé i láthair freisin in oileáin na Sairdíne agus na Sicile agus i roinnt ceantar cósta in iarthuaisceart na hAfraice . Léiríonn feiniméanan Aosa Easrca éagsúlacht shuntasach réigiúnach, agus fuarthas i staidéar  ó 2018 go raibh baint aige le daonraí atá éagsúil ó thaobh géineolaíochta de.

Ina thréimhse luath, bhí Cultúr an Aosa Eascra comhaimseartha le chultúr na nEarraí Cordaithe na hEorpa Láir. Ó thart ar 2400 RCh, leathnaigh cultúr an Aosa Eascra soir, isteach i léaslíne na nEarraí Cordaithe.  I gcodanna de Lár agus Oirthear na hEorpa, chomh fada soir leis an bPolainn, tarlaíonn seicheamh ó Earraí Cordaithe go dtí an tAos Eascra. Is tréimhse teagmhála cultúrtha í an tréimhse seo san Eoraip Atlantach agus in Iarthar na hEorpa i ndiaidh tréimhse fhada scoiteacht choibhneasta le linn na tréimhse Neoilití.

Ina thréimhse aibí, tuigtear cultúr an Aosa Eascra ní hamháin mar bhailiúchán de saindhéantáin amháin,  ach mar fheiniméin chultúrtha chastá  lena n-áirítear miotalóireacht i gcopar, cré-umha arsanaiceach agus ór,  líonraí malairte  ó chian, boghaireacht, cineálacha sonracha ornáide, agus (is dócha) smaointe idé-eolaíocha, cultúrtha agus reiligiúnacha comhroinnte, chomh maith le srathú sóisialta agus teacht chun cinn éilít réigiúnach..   Maireann raon leathan éagsúlachta réigiúnaí laistigh de chultúr fairsing déanach an Aosa Eascra, go háirithe i stíleanna adhlactha áitiúla (lena n-áirítear loscadh in áit adhlactha), stíleanna tithíochta, próifíl eacnamaíoch, agus earraí ceirmeacha áitiúla (  ). Mar sin féin, de réir Lemercier (2018) léiríonn tréimhse aibí chultúr an Aosa Eascra "teacht chun cinn chineál sibhialtachta an Aosa Eascra ar scála ilchríochach". 

 Bunús agus leathnú 
Tagairtí