Mellbretha

Is seantéacs de chuid an Fhéineachais caomhnaithe ach go heaspach maidir le dlí spóirt é Meallbhreitheanna (Sean-Ghaeilge MellbrethaeDIL s.v. mellbreth). Sa mhír a mhaireann, pléitear ann gortuithe timpistigh, agus an dliteanas a bhaintear leo i spóirt éagsúla. Faightear ann an-chuid spórt, roinnt dóibh aduain, ach ina measc cluichí amhail is iománaíocht agus ficheall.


 Lámhscríbhinní 
Sa bhliain 1968, tháinig Anne agus William O'Sullivan ar mhír den Mellbretha caomhnaithe ar ghiota párpháipéir i gceangal an lámhscríbhinn CnaT, MS 1363.:230-231  D'aistrigh agus d'eagraigh D. A. Binchy an mhír seo, á ceangal le plé gan lua ar dlí agus dliteanas spóirt, caomhnaithe sa lámhscríbhinn British Library, MS Egerton 88. Ní aontaíonn Liam Breatnach go iomlán leis an tuairim seo ámh.:144 :60, 263

 Ábhair 
Tosaíonn Mellbretha le scéimre accessus ad auctores, chur síos bréagstairiúil ar áit, am, údar agus spreagadh an téacs.:145

Locc don leabar-sa Temair, 7 aimsir dó aimser Cuinn Cétcathaig, 7 peursa do Bodhainn, 7 tucait a deunma imairac comriachtain in da macraide dia Samhna for lar muige Breg; 7 robendaigh Patraicc 7 roforlin in esbaid."

Loc/áit don leabhar-sa Teamhair, agus aimsir dó aimsir Choinn Céadchathaigh, pearsa/údar dó Bodainn, agus tucaid/cúis a dhéanamh  comhrac dhá mac-fhoireann ar mhá Bhreá ar lá Samhna; agus bheannaigh Pádraig agus d'fhorlíon an easpa.

Pléitear sanasaíocht an teidil Mellbretha i roinnt línte sa téacs.:145  Ní raibh Binchy in ann lua ar bith don ainm a aimsiú i luathlitríocht Éireann,:145 cé go ndéanann John Lynch trácht air ina shaothar Cambrensis Eversus (1662) (níor thuig seisean go cruinn áfach an téacs mar atá).:263-264

Is scéal ar leith é i litríocht na hÉireann an cur síos seo faoi dhá fhoireann le linn ré Choinn.  Bhí Binchy den bharúil gur mearchuimhne de sheanscéal anois-caillte atá ann.:146  Mar an gcéanna, ní aithnítear an dlí-eolaí Bodainn lasmuigh den téacs seo.:148. Ar an taobh eile, feictear Naomh Pádraig go minic i luathstair dlí Éireann, ag tabhairt a cheada agus á ailíniú le creideamh Críostaí.:124-125

Sa mhír de Mellbretha atá caomhnaithe, pléitear ann dliteanas as gortuithe timpisteacha le linn cluichí.Dar le William Sayers, is féidir a mhaíomh gurb é seo an saothar is luaite as teangacha na hEorpa a chuir spóirt agus cluichí  i gcreat dlí.:106  De réir dlí Ghaeligh, bhíodh duine gortaithe in ann costais leighis, bia agus cíos, ar a nglaoitear "othrus"eDIL s.v. othrus, le brí cóir leighis a chur ar duine agus é tinn nó "fulaingt tinnis".eDIL s.v. fulach) i gcásanna éagsúla a éilimh.:132  Roinntear na cluichí ina dtrí chineál: 
 ,eDIL s.v. ruidilse, (ruíleas?) m.s., migán, sraenán cluichí le díolúine, cluichí nach bhfuil ceart iontu d'fhulaingt tinnis tar éis gortaithe thimpistigh
 ,eDIL s.v. fían cluiche na bhFiann, ina bhfuil ceart iontu d'fhulaingt tinnis
 ,eDIL s.v. cluiche cluichí ciontacha, tá an téacs doiléir ach is amhlaidh go dtabhaíonn siad fulaingt tinnis.:149-150:150-151.

Feictear i Mellbretha cúig chluiche is fiche.:106  Is deacair roinnt dóibh a aithint, mínithe mar atá le timchaint, agus is amhlaidh gur hapax legomena iad roinnt dóibh i litríocht na hÉireann.:118 :151  Is cluichí na hóige, amhail is lámhchleasaíocht, iad na cluichí le díolúine.  Is cluichí idir na hóige agus na haosachta iad cuid eile díobh, áfach, amhail is iománaíocht.  Faightear cluichí cláir anseo amhail is ficheall agus brandubh, cé gurb amhlaidh é gur cluichí do dhaoine fásta amháin iad.:152  Tá béim níos paraimíleataí ar cluichí na bhFiann, amhail is marcaíocht capall agus radadh.
:113-115  Is sách doiléir iad na colchluichí, ach de ghnáth is gníomhaíochtaí baolacha iad, amhail is "ag caitheamh sleá i dtionól isteach".:153 :117

 Tuilleadh le léamh 
  1589.1-48 (an mír as Mellbretha''); 1338.5-1346.25 (an plé as Egerton 88).


 Nótaí 

 Tagairtí 

Catagóir:An Féineachas