Réigiún an Lár-Oirthir

Is ceantar straitéiseach pleanála é  Réigiún an Lár-Oirthir  laistigh de Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre.  Faoin aicmiú NUTS le Eurostat, is réigiún leibhéal III é, le cód IE062.

 Tíreolaíocht 
Tá Réigiún an Lár-Oirthir suite thart timpeall phríomhchathair na tíre, Baile Átha Cliath, agus imeallbhord aige ar  ó thuaidh agus ó dheas.  Tá ann contaetha Lú, na Mí, Chill Dara agus Chill Mhantáin.  Tá achar 6,891 km2 aige, 'sé sin 9.8% den iomlán sa stát.

 Stair 
 thumb | 170px | Réigiún an Lár-Oirthir, 2003-2018, gan Contae Lú san áireamh

Roimh an mbliain 2014, bhí an ceantar rialaithe ag Údarás Réigiúnach an Lár-Oirthir.  Bhíodh ann 21 teachta, ainmnithe as trí Údarás mar a leanas: 
 Comhairle Contae na Mí
 Comhairle Contae Chill Dara
 Comhairle Contae Chill Mhantáin

Bhí ann san áireamh fosta an t-ionadaí ar .  Bhuaileadh iad siúd uair sa mhí.

Cuireadh deireadh leis an údarás sa bhliain 2014 agus tháinig na tionól réigiúnach ina ionad.

 Tionól Réigiúnach 
Tháinig Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre i réim sa bhliain 2014, agus as sin tagann Coiste Straitéiseach Pleanála an Oirdheiscirt.

D'ainneoin go bhfuil chomh-theorainn idir Contae Lú agus an Tuaisceart, tógadh an chontae as Réigiún na Teorann, de bharr a shuíomh ar  agus a cheangail eacnamaíocha le Mórcheantar Bhaile Átha Cliath.  Agus in ainneoin a mhéad, tá anois an dá chathair is mó sa réigiún suite sa chontae, .i., Droichead Átha agus Dún Dealgan.

Ní dhearnadh na hathruithe sna haonaid NUTS 3 go dtí mí an Mheithimh 2018, i ndiaidh cur i ngníomh an Rialacháin ón gCoimisiún (EU) 2016/2066.

Mar thoradh an athrú úd, mhéadaigh líon na gcontaetha sa Lár-Oirthear óna 3 go dtí a 4.  Is iad seo a leanas údaráis iar-2014 an Lár-Oirthir:
 Comhairle Contae Lú
 Comhairle Contae na Mí
 Comhairle Contae Chill Dara
 Comhairle Contae Chill Mhantáin

 Déimeagrafaíocht 
Dar leis an daonáireamh 2022, bhí daonra of 764,154 duine sa Lár-Oirthir, 'sé sin 14.84% den iomlán sé stát.  Bhí dlús daonra 100 duine per km2 ann, ag dara is mó sa stát.  Is é Cill Dara an chontae is mó ó thaobh daonra, agus an Mhí ó thaobh achair de.  Is é Contae Lú an contae is lú ó thaobh idir achar agus daonra.

+ Contae Contae Achar (km2) Daonra % daonra. Athrú 2016-2022 Lú 826 139,703 18.28%  8.39% an Mhí 2,342 220,282  28.89%  13.27% Cill Dara 1,695 222,130 32.42%  11.54% Cill Mhantáin 2,027 155,581 20.39%  9.49%

 Gaeltacht 
 thumb | Comhartha bóthair as Gaeilge i mBaile Ghib, an Mhí

Tá ann i Réigiún an Lár-Oirthir dhá  bheaga, an dís suite i gContae na Mí, ag Ráth Chairn agus Baile Ghib.  Ní fhaightear a leithéid in aon áit eile i gcúige Laighean.  Bunaíodh iad ag imircigh as Contae na Gaillimhe sna blianta 1935 agus 1937 faoi seach.  Níl iontu ach 1,771 cainteoir dhúchasacha Gaeilge, scaipthe amach thar achar 44 km2.  

Dar leis an daonáireamh 2016, seo a leanas líon cainteoirí na Gaeilge sa Lár-Oirthear: Cill Dara (40.2%), an Mhí (38.6%), Cill Mhantáin (36.6%) agus an Lú (34.1%).

 Geilleagar 
Dar le sonraí le Eurostat don bhliain 2012, tá olltáirgeacht intíre (OTI) de €13,316 bn agus OTI per capita de €24,700.  De réir sonraí ón bPríomh-Oifig Staidrimh foilsithe i mí Feabhra 2017, bhí ráta dífhostaíochta de 5.3% ann, an ráta is lú sa tír.

Tá ceantair mhóra uirbeacha sa réigiún, agus cúig bhaile is fiche le daonraí níos mó ná 5,000.  Tá líon suntasach daoine fostaithe i dtionscail déantúsaíochta sa réigiún.  Tá ann tionscail ardteicniúla amhail is Léim an Bhradáin agus Bré.  Ach is ceantar tuaithe é go formhór, le 69% den talamh faoi fheirmeoireacht.  

Mealltar turasóirí go dtí an réigiún ag suíomhanna mór le rá amhail is Caisleán Bhaile Átha Troim, Ardeaglais Chill Dara, Brú na Bóinne agus Gleann Dá Loch.  I measc gnéithe suntasacha talún tá an Life, Sléibhte Chill Mhantáin agus An Currach, mór-ionad graífheirmeoireachta.

 Mór-lonnaíochtaí 
Tá ann a réigiún seacht mbaile is fiche agus daonra níos mó ná 5,000 duine acu (11 i gCill Dara, 8 sa Mhí, 5 i gCill Mhantáin agus 3 i gContae Lú).

Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó atá i Réigiún an Oirdheiscirt.  Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le cló trom.

 thumb |Droichead Átha, Contae Lú

 thumb | Dún Dealgan, Contae Lú

+ Bailte # Baile Contae Daonra(2022) 1 Droichead Átha Lú 44,135 2 Dún Dealgan Lú 43,112 3 an Uaimh an Mhí 33,886 4 Bré  Chill Mhantáin 33,512 5 an Nás Cill Dara 26,180 6 Droichead Nua Cill Dara 24,366 7 Na Clocha Liatha Chill Mhantáin 22,009 8 Cill Droichid Cill Dara 20,601 9 Má Nuad Cill Dara 17,259 10 Léim an Bhradáin Cill Dara 16,733

 Tagairtí 

Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann