Jure uxoris

Déanann Jure uxoris (frása Laidine a chiallaíonn "de cheart a bhean")In Latin, jure is the ablative case of jus, meaning a legal right., citing . cur síos ar theideal uaisle a d'úsáid fear toisc go bhfuil a bhean i seilbh na hoifige nó an teideal suo jure ("ina ceart féin"). Mar an gcéanna, d'fhéadfadh fear céile  banoidhre teacht ar sheilbh dhlíthiúil a tailte. Mar shampla, bhí cosc dlíthiúil ar mhná pósta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag úinéireacht a bheith acu ar eastát réadach, go dtí an Married Women's Property Act 1882 (Acht um Mhaoin Mhná Pósta 1882).

 An Mheánaois 
Le linn na ré feodaí, bhí smacht an fhir chéile ar réadmhaoin a mhná céile, lena n-áirítear teidil, suntasach. Ar phósadh, fuair an fear céile an ceart  seilbh a ghlacadh ar thalamh a mhná le linn an phósta, lena n-áirítear talamh a fuarthas tar éis an phósta. Cé nach bhfuair sé an teideal dlíthiúil foirmiúil ar na tailte, bhí sé in ann cíosanna agus brabúis na talún a chaitheamh agus a cheart a dhíol,  fiú má bhí a bhean ag cur ina aghaidh.

Bhí an coincheap jure uxoris caighdeánach sa Mheánaois fiú i gcás banríon a bhí i gceannas ( .i. banríon ionad) I Ríocht Iarúsailéim, tháinig Fulk V de Anjou, Guy de Lusignan, Conrad de Montferrat, Anraí II de Champagne, agus Aimery de Lusignan chun bheith ina ríthe mar thoradh ar a bpóstaí. Sampla cáiliúil eile de jure uxoris a tharla ná i gcás Richard Neville, 16ú Iarla Warwick, a ghnóthaigh an teideal sin trína phósadh le Anne Beauchamp, 16ú Baniarla Warwick, iníon le Richard Beauchamp, 13ú Iarla Warwick, í féin.

Phós Sigismund Lucsamburg an Bhanríon Muire na hUngáire agus fuair sé an choróin tríthi, á coinneáil nuair a fuair sí bás sa bhliain 1395.

D'fhéadfadh fear a raibh an teideal jure uxoris aige é a choinneáil fiú tar éis bhás nó colscartha a mhná céile. Nuair a cuireadh pósadh Mharie I de Boulogne agus Matha de Boulogne ar neamhní sa bhliain 1170, scoir Marie de bheith ina Chuntas, ach lean Maitiú I  ag rialú go dtí 1173. Mar an gcéanna, nuair a fuair Máire, Banríon na Sicile, bás sa bhliain 1401, lean a fear céile Máirtín I na Sicile de bheith i réim mar Rí go dtí a bhás féín sa bhliain 1409. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh an ríocht dul ar aghaidh chuig oidhrí an fhir chéile, fiú nuair nach sliocht dá bhean iad  (m.sh. Jogaila, a tháinig chun bheith ina rí trí Jadwiga a phósadh agus a d’fhág an ríocht dá chlann le Sofia de Halshany).

I measc na ríthe jure uxoris sa ré meánaoiseach tá:

 Pilib I de Navarra, a bhí pósta ar Joan I de Navarra
 Friedrich II, Impire Naofa Rómhánach, a ainmníodh ina Rí ar Iarúsailéim de bhua a phósadh le Isabella II Iarúsailéim
 Luigi I di Napoli , arbh í Joanna I de Napoli a bhean
 Pilib III de Navarra, a bhí pósta ar Sheán II de Navarra
 Juan I de Castilla, a bhí ina éilitheoir ar ríchathaoir na Portaingéile de bhua a phósadh le Beatrice na Portaingéile
 Guy de Lusignan, a rialaigh mar Rí Iarúsailéim trí cheart pósta Sibylla Iarúsailéim
 Władyslaw II Jagiełło, a rialaigh mar Rí na Polainne trí cheart a phósadh le Jadwiga na Polainne

 An Athbheochan 
Faoi aimsir an Renaissance, bhí dlíthe agus nósanna athraithe i dtíortha áirithe: uaireanta, d'fhanadh bean ina monarc, agus níor aistríodh ach cuid dá cumhacht chuig a fear céile. Ba é seo an cás de ghnáth nuair a comhdhlúthaíodh ríochtaí iolracha, mar shampla nuair a roinn Isabella agus Ferdinand coróin eatarthu.

Chuir an dlí jure uxoris isteach go mór ar shaol iníonacha Anraí VIII, a tháinig chun na corónach ina gceart féin. Breathnaíodh ar phósadh Mháire I leis Pilib sa bhliain 1554  mar ghníomh polaitiúil, mar iarracht Sasana agus Éire a thabhairt faoi thionchar na Spáinne Caitlicí. Rith an Pharlaimint an tAcht um Phósadh na Banríona Máire le Philip na Spáinne go sonrach chun cosc a chur ar Philib cumhacht a ghabháil de bhun jure uxoris . Mar a tharla sé, níor tháinig aon chlann ar an saol ón bpósadh, agus fuair Máire bás sa bhliain 1558, ag cur deireadh le héilimh jure uxoris Philip i Sasana agus in Éirinn, mar a bhí beartaithe san Acht. Tháinig Eilís I i gcomharbacht uirthi, agus níor phós sí riamh.

In Navarre, phós Jeanne d'Albret Antoine de Navarra sa bhliain 1548, agus tháinig sí i gcomharbacht ar a hathair mar bhanríon ionaid nuair a fuair sé bás sa bhliain 1555. Cróineadh Antoine mar chomh-rialtóir jure uxoris in éineacht le Jeanne i mí Lúnasa.

 Naisc sheachtracha 

Tagairtí

Catagóir:Téarmaíocht dhlíthiúil Laidineach

Catagóir:Oidhreacht

Catagóir:Impirí Jure uxoris
Catagóir:Ginealas
Catagóir:Uaisleacht