Loch an Scoir

Is loch fionnuisce é  Loch an Scoir i ndeisceart , mar chuid den Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne.

Tá fianaise ann go raibh lonnaitheoirí ina gcónaí ar an loch ón ré Neoiliteach ar aghaidh.  I measc gnéithe faoi chosaint, tá Caisleáin Seáin, trí  agus an tóchar go dtí Oileán an Roisín.

I gcoitinne, tá éiceolaíocht na n-uiscebhealaí i gContae Liatroma faoi bhagairt ó  agus speicis ionracha amhail is diúilicín riabhach, breallach fionnuisce agus tím chathach.

 Sanasaíocht 
De réir bréagbhéaloidis den 19ú haois, tá Loch an Scoir ainmnithe as  Oscar mac Oisín, agus go raibh a uaigh in  Aghascur.  Tá go leor bríonna ag an bhfocal úd, scor, .i. capaill, féarach capall nó buíon.

 Tíreolaíocht 

Tá Loch an Scoir tuairim is   siar ó thuaidh de .  Tá achar  aige.  Tá an loch domhain le láib bhog nó móin dlúth ag a mbun.  Tá an chuid is tanaí gar den bhruach thuaidh, idir Draighnigh agus Droim Conga i mbaile fearainn .  Tá sa loch carraig scoite 4m trasna díreach faoi bhun leibhéal an uisce.

D'fhéadfadh a rá gur síneadh ar Loch Marbh é Loch an Scoir, óir go bhfuil an leibhéal céanna acu agus tá cainéal leath-mhíle ar fad eatarthu.  Tá an loch nasctha le:
 Loch Charraig an Phoirt trí shruthán  ar fad a shreabhann to Droim Conga.
 Loch Cheis Charraigín trí shruthán beag ach  ar fad
 Loch Dhroim Dhá Liag trí Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne
 an Sionainn tríd an Uiscebhealach díreach ó dheas de shráidbhaile Liatroma.  
Tá uisceleibhéal an locha faoi rialú Uiscebhealaí Éireann, trí dhá . 

Tá gnéithe tíre moiréin Rogen le feiceál sa ghleann idir Sliabh an Iarainn and Loch an Scoir.  Tá na mílte droimnín sna hísealchríocha mórthimpeall an locha a bhuí le gluaiseacht mhoiréanacht.

 Éiceolaíocht 
I measc na n-iasc i Loch an Scoir, tá hibridí róiste-brain (54%), róiste féin (22%), péirse (9%), bran féin (9%, cánóg sciorrach san áireamh), liús (ní gailliasc) (6%), garmachán agus eascann.  Rugadh ar liúis mhóra sa loch, ag meá  nó níos mó. 

Sa bhliain 2002, tuairiscíodh nach raibh zebra mussels ann a loch. Sa bhliain 2005, tugadh rátáil méiseatrófach ar cháilíocht an uisce.

 Oidhreacht 

 Clochaois 
Is amhlaidh go raibh fiagaithe cnuasaitheoirí méisiliteacha ann ag Loch an Scoite tuairim is c. 8,000-4000 RC.  I measc déantáin aimsithe ag an loch, tá cúig sleanntach liteach, tua scill greanta, tua dolairít, crann snámha faoinár aimsíodh píosa leathair.  Meastar go raibh crannóga clochaoise anm.

 Cré-umhaois 
 thumb |Múnla cloiche comhréidhe aimsithe i gcrannóg Loch an Scoir

Bhí lonnaitheoirí Cré-umhaoise ann ag Loch an Scoir c. 4,000-2,500 RC.  Aimsíodh an Múnla Cloiche Loch an Scoir, bloc triantánach déanta as  triangular coarse block of white gaineamhchloch bán, ar  Loch an Scoir, úsáidte chun tuanna comhréidhe nó reanna sleá a mhúnlú.    Tá ann múnla i mBailiúchán Acadamh Ríoga na hÉireann.

 Iarannaois 
Tá ag Loch an Scoir cúig nó sé chrannóg ón Iarannaois.

 Iarsmaí réamh-Cheilteach 
Caomhnaítear iarsmaí réamh-Cheilteach ó Loch an Scoir ag Acadamh Ríoga na hÉireann agus Ard-Mhúsaem na hÉireann, mar a leanas:
 cúig sleanntach liteach, tua scill greanta, tua dolairít, píosa leather.
 Múnla cloiche Loch an Scoir
 Bró Loch an Scoir, an sampla is mó i nÉirinn, aimsithe ar crannóg.n Scoir
 Sciath Chill Tiobraid
 Babhla Cheis Charraigín aimsithe sa chanáil idir Loch an Scoir agus Loch Marbh.
 Bairille cnámh, aimsithe ar crannóg.

 Altóir draoi Aghascur 
 thumb | Aghascur, Loch an Scoir sa chúlra

Suite  ó dheas den loch, tá gort darbh ainm Aghascur, ina bhfuil leacht cloiche ársa.  D'fhéadfadh é gurbh altóir draoi a bhí ann roimh thrácht na Críostaíochta.  Tá ciste ar an suíomh fosta.

 Caisleán Uí Chonchúir 
Sa bhliain 1265, thóg Aodh na nGall Ó Conchúir caisleán ag Loch an Scoir.  Bhí sé mar aidhm míleata agus t
Conmhaícne  a chosaint in aghaidh na Normannach,  Sa bhliain 1270, chuaigh sé lena slua Loch an Scoir agus airm Chonmhaicne i mbun catha, agus bhain siad bua cinniúnach amach ag Cath Átha an Chip.

 Caisleán Loch an Scoir 
Déantar trácht i nAnnála Éireann ar chrannóg daingnithe ar Loch an Scoir.

 AU 1343: Ceithri meic Cathail, mic in Chaich Meg Raghnaill, do ghabail ar Loch in Sguir do Concobur Mag Raghnaill...
 ACM 1390: Maghnus Ó Ruairc baí i m-braighdenus ag Ua Raighilligh i c-cloich Locha h-Uachtair d'elodh esde, & tarraing dó go caislén Locha an Sccuir...

 Caisleán Seáin 
Sa bhliain 1570, thóg Seán Mac Raghnaill caisleán sa , Gabhlaigh ar leithinis ar an loch.  Foirgneamh trí stór a bhí ann, agus talamh maith mórthimpeall air.  Idir na blianta c. 1570-1729, bhíodh Mac Raghnaill (bás 1619) agus a mhuintir ina gcónaí ann.

Ní chaomhnaítear fothrach an chaisleáin mar séadchomhartha náisiúnta nó suíomh oidhreachta.  Thit cuid den fhoirgneamh anuas c. 1908 ach cóiríodh é ag cumann áitiúil um chaomhnú oidhreachta.


 Oileán an Phriosúin 
Nuair a ceapadh Seán agus a mhac ina ngardaí príosúin chontae Liatroma sa bhliain 1605, thóg siad 'Oileán an Phriosúin' ar Loch an Scoir.  Fágadh an oileán tar éis don phriosúin i nCora Droma Rúisc a osclaíodh.  Ní chaomhnaítear fothrach an phriosúin mar séadchomhartha náisiúnta nó suíomh oidhreachta

 thumb | Oileán an Phriosúin, c. 1791

 Oibriú miotail 
Le linn ré Eilíse, cláraíodh gur tugadh fiant do chúig  as "Lougheskure":
 Giolla Gruma Ó Floinn
 Charles Ó Floinn
 Tuathal Ó Fionnáin
 Tadhg óg Ó Fionnáin agus Eoin Ó Fionnáin, (ainmnithe mar ).

 Féach freisin 
 Liosta Lochanna na hÉireann
 Babhla Cheis Charraigín
 Sciath Chill Tiobraid

 Naisc sheachtracha 




 Nótaí 

 Tagairtí 

Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma