Nancy Dorian

Teangeolaí Meiriceánach ab ea Nancy Currier Dorian a rinne taighde ar mheath na canúna 'Gaeilge Chataibh an Ea'r (Oirthear Chataibh)' le breis is 40 bliain, go háirithe sna sráidbhailte Brùra, Goillspidh agus  Eurabol. Toisc iad a bheith scoite amach ó phobail Ghaelacha eile, thug na sráidbhailte seo in Chataibh an Ear deis mhaith chun staidéar a dhéanamh ar bhás teanga. B’fhéidir gurb é staidéar Dorian an staidéar is faide dá leithéid sa réimse. Measadh gur a prime authority ab ea í ar bhás teanga.  Meastar gurb é Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, a staidéar ar mheath na Gaeilge i gCataibh an Ear, the first major monograph ar bhás teanga. Dar leis an teangeolaí Joan Argenter, tá an t-ainm Dorian  is well known to scholars working in réimsí éagsúla den teangeolaíocht. 

 Saol 
mion| De réir dhaonáireamh 2001, bhí Gaeilge ag idir 2% agus 4% de dhaonra <i>Chataibh an Ear</i> .
Rugadh Nancy Dorian i New Brunswick, New Jersey sa bhliain 1936.   Rinne sí staidéar ar an nGearmáinis sa Connecticut College for Women  agus bhain sí céim summa cum laude amach i 1958. Fuair sí MA (1961) agus PhD (1965) ó Ollscoil Michigan agus theagasc sí teangeolaíocht agus Gearmáinis i gColáiste Bryn Mawr ó 1965 go 1989, agus theagasc sí freisin in Ollscoil Pennsylvania agus Ollscoil Kiel . Bhí Dorian ina ollamh emeritus ag Bryn Mawr.  Uilíoch Úinitéireach a bhí inti; Bhuaigh a hiomann , 'Dear Weaver of our Lives’ Design', duais as íomhánna baineanna den diaga a cheiliúradh. 

Thug Dorian Gaeilge na hAlban faoi deara den chéad uair agus í i mbun oibre allamuigh do 'The Linguistic Survey of Scotland' i 1963.  Ag tabhairt faoi deara gur thairg foirm chainte áitiúil a bhí ag meath deis chun a fháil amach cad iad na cineálacha athruithe a tharla de réir mar a chuaigh foirm chainte as feidhm, thosaigh sí ar staidéar fadtéarmach ar éagsúlacht agus ar athrú i nGaeilge Chataibh an Ear.  Nuair a thosaigh Dorian ag déanamh staidéir ar an gcanúint, bhí níos mó ná 200 cainteoir fós i mBrùra, Goillspidh agus  Eurabol, lena n-áirítear 105 in Eurabol, áit a raibh níos mó ná trian den daonra iontu.  Cé go n-iarrann cleachtas traidisiúnta ar antraipeolaithe suíomhanna oibre allamuigh a athrú, thug dúshláin sláinte ar Dorian leanúint ar aghaidh ag staidéar ar fhorbairt teanga, staid a raibh an fo-iarmhairt thairbheach aici staidéar a dhéanamh ar raon feidhme agus leanúnachas nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo.   Dhírigh taighdeoirí roimhe seo ar chainteoirí NORM ((non-mobile old rural male), a raibh teanga níos coimeádaí acu, ar chostas an phobail urlabhra i gcoitinne. 

Chum sí an téarma “semi-speaker” dóibh siúd, den chuid is mó ón nglúin óg, a raibh Gaeilge acu ach go neamhfhoirfe. McEwan-Fujita, Emily (31 July 2015). "Nancy Dorian's "Greatest Hits"". Gaelic.co. Retrieved 7 September 2018. Mar gheall ar an aird a thug sí ar an gcaoi a bhforbraíonn inniúlacht urlabhra ar dhóigh dhifriúil i dteangacha atá i mbaol agus atá imithe i léig,  chuir sochtheangeolaithe spéis i dtuiscint a fháil ar chineálacha éagsúla cainteoirí agus ar an gcaidreamh a bhíonn acu leis an bpróiseas a bhaineann le hathrú teanga agus le haisiompú teanga. Cháin Dorian taighdeoirí a dhírigh go cúng ar chainteoirí aonair, rud a thug neamhaird coinbhinseanúil don éagsúlacht idir cainteoirí.  

Doiléirigh a leabhar 'The Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk' na línte idir an teangeolaíocht agus an eitneolaíocht, ag nochtadh conas a chomhlánaíonn agus léiríonn na réimsí seo a chéile. 
Naisc sheachtracha
Luaidh ga dhèanamh air Nancy Dorian
 Tuilleadh léitheoireachta 
Dorian, Nancy.C (2006) “Negative Borrowing in an Indigenous Language Shift to the Dominant National Language”. The International Journal of Bilingual Education and Bilingualism. Vol 9. No.5.Td. 557-577.
"Mar a Chunnaic Mise: Nancy Dorian agus a Ghàidhlig"  (Bhideo) BBC Alba (2005)
Nancy Dorian The problem of the semi-speaker in language death  (File PDF)
East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, 1981, University of Pennsylvania Press, ISBN 0812277856
Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk , 1984, Karoma Pub
Investigating Obsolescence: Studies in Language Contraction and Death ( Editor ), 1992, Cambridge University Press
Tagairtí

Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Teangeolaithe Meiriceánacha