Tomás Ruadh Ó Súilleabháin

File Gaeilge de chuid an 19ú haois ab ea Tomás Ruadh Ó Súilleabháin (1785-1848). Dúchasach de Chontae Chiarraí, ba chara dlúth agus comhghuaillí é le ceannaire polaitiúil Caitliceach na hÉireann, Dónall Ó Conaill.

 Luathshaol 
Rugadh Tomás Ruadh i nDoire Fhíonáin, Co. Chiarraí, do theaghlach Caitliceach Éireannach. B'fhéidir gurbh é Tadhg Ó Súilleabháin ainm a athar agus go raibh baint aige leis an bhfile Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748–1784). Chuaigh sé ar scoil i nGort na Cille, agus fuair sé oiliúint mar mhúinteoir i mBaile Átha Cliath, b'fhéidir i scoil de chuid an Kildare Place Society.

 Gairm 
D’oibrigh Ó Súilleabháin mar mhúinteoir scoil scairte, i gCathair Dónaill; ba scoil mhídhleathach í scoil scairte, a mhúin páistí Caitliceacha agus Preispitéireacha, toisc nár ceadaíodh in Éirinn ach scoileanna Eaglais na hÉireann (Anglacánacha) ag an am. I ndán amháin bíonn sé ag gearán faoi shé phingin don ráithe a fháil óna dhaltaí. Tar éis dó post a fháil sa Chaladh, chuir sé a chuid leabhar agus páipéir go léir ar bhád ó Dhoire Fhíonáin go an Góilín, ach chuaigh an bád go tóin poill. Spreag sé seo ceann dá shaothair is cáiliúla, "Amhrán na Leabhar", ar a dtugtar "Cuan Bhéil Inse" freisin. Tugann sé léargas ar an gcineál litríochta a d'úsáid máistir scoil scairte: luaitear Eoiclídés, Cató Censóir, an Tiomna Nua, Saltair Chaisil agus Foras Feasa ar Éirinn. Chum sé fonn ar an bhfidil do “Amhrán na Leabhar,” a bhfuil ráchairt fós air.

Agus é breoite leis an eitinn, scríobh sé an t-amhrán "A Rí an Domhnaigh".

Bhí sé ina thacadóir agus cara le Dónall Ó Conaill, agus tar éis d'Ó Conaill fothoghchán an Chláir 1828 a bhuachan, scríobh Ó Súilleabháin “Guím slán go hUíbh Ráthach“ agus “Is é Donall binn Ó Conaill caoin“.

Déanann rann eile dá chuid magadh faoi bheirt fhear Phrotastúnacha nach dtugann aird ar laethanta troscaidh na gCaitliceach.
mion|Mainistir Dhoire Fhíonáin c. 1833.

 Bás agus oidhreacht 
Fuair Ó Súilleabháin bás sa bhliain 1848 le linn an Ghorta Mhóir 1845–50 agus cuireadh é i Mainistir Dhoire Fhíonáin. Bhí cuid dá dhánta deireanacha faoin nGorta Mór.

Níor phós sé riamh agus ní raibh aon chlann aige. Foilsíodh bailiúchán dá shaothar, Amhráin Thomáis Ruaidh, den chéad uair sa bhliain 1914 (tiomsaithe ag James Fenton) agus athfhoilsíodh é sa bhliain 1985. Tógadh plaic chuimhneacháin sa bhliain 1928.

 Tagairtí 

 Naisc sheachtracha 
The songs of Tomás Ruadh O'Sullivan, the Iveragh poet, 1785-1848

Catagóir:Uíbh Ráthach
Catagóir:Básanna i 1848
Catagóir:Daoine a rugadh i 1785
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Filí Gaelacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge