Ballstát den Aontas Eorpach

Bosca sonraí 
Daonra:
 Is lú: Málta, 542,051
 Is mó: an Ghearmáin, 84,358,845
Achar:
 Is lú: Málta, 316 km22
 Is mó: an Fhrainc, 638,475 km22
Rialtais:
 Daonlathas ionadaíoch  parlaiminteach (21)
 Daonlathas ionadaíoch  leath-uachtaránachta (5)
 Daonlathas ionadaíoch  uachtaránachta (1)

 Réamhrá 
Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an tAontas Eorpach (AE).  Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i gconartha bunaidh an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. 

Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí institiúidí an Aontais Eorpaigh.  Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa Chomhairle.  Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le vótáil tromlaigh cháilithe.  

De bharr na comhroinnte agus na ndualgas fornáisiúnta) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta.  Tá ord dlí bunaithe aige atá idir ina cheangal dlí ar gach ballstát (i ndiaidh rialaithe cinniúnaigh den CBE sa bhliain 1964).  Is bunphrionsabal an aontais ná Prionsabal na coimhdeachta, 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil.

Ceapann gach ballstát coimisinéir ar an gCoimisiún Eorpach.  Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir.

Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, Comhphobail Eorpacha (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát (an Bheilg, an Fhrainc, an Iodáil, Lucsamburg, an Ísiltír agus an Ghearmáin Thiar).  Tháinig tíortha aontacha eile le méaduithe ina dhiaidh sin.  Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar , 'sé sin, rialtas daonlathach, geilleagar saoriomaíochta agus meas ar .  Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar acquis communautaire, a ghlacadh.

Tháinig an Ríocht Aontaithe isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh Brexit.  Níor tharraing aon stát eile amach, ach amháin roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach.

 Ballstáit 
Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. 

 # Qid Cód Tír Am tosaigh Am deiridh Daonra Achar Airgeadra OTI Dáta OTI IFD Teanga 1 Q27 IE Éire 1973-01-01  5149139 69797 Euro 529244870223 2022-01-01 0.945 an GhaeilgeBéarla 2 Q55 NL an Ísiltír 1957-03-25  17942942 37378 Euro 991114635529 2022-01-01 0.931 an Ollainnis 3 Q34 SE an tSualainn 1995-01-01  10609460 447425.16 krona na Sualainne 585939170124 2022-01-01 0.947 an tSualainnis 4 Q214 SK an tSlóvaic 2004-05-01  5419451 49034 Euro 115468803972 2022-01-01 0.848 an tSlóvaicis 5 Q215 SI an tSlóivéin 2004-05-01  2066880 20271 Euro 62117768015 2022-01-01 0.918 an tSlóivéinis 6 Q213 CZ an tSeicia 2004-05-01  10909500 7886678871 koruna na Seice 250681000000 2019-01-01 0.889 an tSeicis 7 Q28 HU an Ungáir 2004-05-01  9603634 93011.4 forint na hUngáire 181848022230 2021-01-01 0.846 an Ungáiris 8 Q29 ES an Spáinn 1986-01-01  48592909 505990 Euro 1397509272054 2022-01-01 0.905 an Spáinnis 9 Q218 RO an Rómáin 2007-01-01  19053815 238397 leu na Rómáine 301261582924 2022-01-01 0.821 an Rómáinis 10 Q145 GB an Ríocht Aontaithe 1973-01-01 2020-01-31 67326569 242495 punt steirling 3070667732359 2022-01-01 0.929 Béarla 11 Q45 PT an Phortaingéil 1986-01-01  10347892 92225 Euro 251945377529 2022-01-01 0.866 an PhortaingéilisMirandese 12 Q36 PL an Pholainn 2004-05-01  37563071 312683 złoty 688176605955 2022-01-01 0.876 an Pholainnis 13 Q40 AT an Ostair 1995-01-01  8979894 8385883878.99 Euro 511685203845 2023-01-01 0.916 an Ghearmáinisteanga chomharthaíochta na hOstaire 14 Q37 LT an Liotuáin 2004-05-01  2860002 65300 Euro 70334299008 2022-01-01 0.875 an Liotuáinis 15 Q211 LV an Laitvia 2004-05-01  1856932 64593.7662226.85 Euro 41153912663 2022-01-01 0.863 an Laitvis 16 Q38 IT an Iodáil 1957-03-25  58850717 302068 Euro 2010431598465 2022-01-01 0.895 an Iodáilis 17 Q41 GR an Ghréig 1981-01-01  10482487 131957 Euro 219065872466 2022-01-01 0.887 an Ghréigisan Ghréigis Choiteannan Nua-Ghréigis 18 Q183 DE an Ghearmáin 1958-01-01  83577140 357587.77 Euro 4121200000000 2023-01-01 0.942 an Ghearmáinis 19 Q142 FR an Fhrainc 1957-03-25  68605616 643801 Eurofranc CFP 2782905325625 2022-01-01 0.903 an Fhraincis 20 Q33 FI an Fhionlainn 1995-01-01  5608218 338478.34 Euro 280825957768 2022-01-01 0.94 an Fhionlainnisan tSualainnis 21 Q191 EE an Eastóin 2004-05-01  1369995 45335 Euro 38100812959 2022-01-01 0.89 an Eastóinis 22 Q35 DK an Danmhairg 1973-01-01  5822863 42925.46 krone na Danmhairge 395403906582 2022-01-01 0.929 an Danmhairgis 23 Q224 HR an Chróit 2013-07-01  3871833 56594 Euro 70964606465 2022-01-01 0.858 an Chróitis 24 Q229 CY an Chipir 2004-05-01  1344976 9242.45 Euro 28439052741 2022-01-01 0.896 an Nua-Ghréigisan Tuircisan Ghréigis 25 Q219 BG an Bhulgáir 2007-01-01  6437360 110993.6 Euro 102407653020 2023-01-01 0.799 an Bhulgáiris 26 Q31 BE an Bheilg 1957-03-25  11825551 30688 Euro 644782756682 2023-01-01 0.937 an Ollainnisan Fhraincisan Ghearmáinis 27 Q233 MT Málta 2004-05-01  553214 316 Euro 17765270015 2022-01-01 0.918 an MháltaisBéarla 28 Q32 LU Lucsamburg 1957-03-25  681987 2586.36 Euro 82274812251 2022-01-01 0.93 an Lucsambuirgisan Fhraincisan Ghearmáinis

 Tagairtí