Stair Chumann Peile na hÉireann

mion
mion|CPÉ, Cearnóg Mhuirfean, go dtí 2007
Tosaíonn Stair Chumann Peile na hÉireann (cumann sacair) sa bhliain 1921; tháinig Cumann Peile na hÉireann (CPÉ)i mBéarla, Football Association of Ireland nó FAI ar an bhfód tar éis easaontas leis an tseaneagraíocht a bhí ar ar an saol ón mbliain 1880, Cumann Sacair na hÉireann (CSÉ)i mBéarla, Irish Football Association nó IFA. Bunaíodh an dá eagraíocht chun an sacar a chur chun cinn ar fud na hÉireann agus chun an fhoireann náisiúnta a eagrú. Ach bhí conspóid ann sna 1920-50idí idir an dá eagraíocht maidir le cé acu ba cheart ionadaíocht a dhéanamh ar chríoch na hÉireann.

 Roimh 1921 
Sa 19ú haois imríodh peil go príomha i dtuaisceart na hÉireann. Bhunaigh clubanna i mBéal Feirste Cumann Sacair na hÉireann sa bhliain 1880. Bunaíodh an Cumann Peile Bhaile Átha Cliatha sa bhliain 1883. Chonacthas forbairt na peile nuair a bunaíodh Cumann Peile Laighean sa bhliain 1892.

 Deighilt in 1921 
Bhí cúinsí polaitíochta mar chúis leis an deighilt a tharla sa bhliain 1921. Bhí an tseaneagraíocht, an Cumann Peile Éireannach, bunaithe i mBéal Feirste agus dírithe ar thuaisceart na tíre, agus éiteas Briotanach aontachtach acu.  Maidir le Cumann Peile na hÉireann, bhí siadsan lonnaithe i mBaile Átha Cliath agus éiteas Éireannach agus náisiúnach acu, agus mheas siad nach raibh lucht sacair ar fud an oileáin ag fáil chothrom na Féinne ón tseaneagraíocht. Ní raibh na clubanna i mBÁC sásta leis an CSÉ mar cheap siad go raibh an bhainistíocht i bhfabhar imreoirí ó thuaisceart na hÉireann. Ag an am céanna, bhí an náisiúnachas in Éirinn chun tosaigh. 

I dtús 1921, d’éirigh trí chlub as Léig na hÉireann; d'fhág Club Peile Bóithéimeach,Béarla: Bohemians Club Peile St James Gate agus Club Peile Shíol BhroinBéarla: Shelbourne sraithchomórtas na hÉireann. Ach d’imir siad fós i gcomórtais coirn. D'imir an fhoireann Shíol Bhroin i gcoinne an fhoireann Glenavon i gcoirn Cumann Peile na hÉireann ar an 5 Márta 1921 i Windsor Park. Cluiche cothrom a bhí ann agus shocraigh an CSÉ go ndéanfaí an cluiche a athimirt i mBéal Feirste. Ach dhiúltaigh an fhoireann Shíol Bhroin imirt i mBéal Feirste aon uair amháin eile. Shocraigh siad gan an cluiche a imirt arís agus chaill siad an cluiche.

Tharla cruinniú i mBaile Átha Cliath ar an gcéad lá de Mheitheamh 1921 i Molesworth Hall;  ní raibh Cumann Peile Laighean agus Cumann Peile Mumhan sásta leis an CSÉ agus bunaíodh Sraith na hÉireann.    Bunaíodh an CPÉ níos déanaí, ar an 2 Meán Fómhair 1921. Ba í an fhoireann St James Gate an chéad fhoireann a bhuaigh Sraith na hÉireann in 1921. 

 Cluichí idirnáisúnta 
Ar dtús bhí go leor deacrachtaí ag an CPÉ; ní raibh an Cumann aitheanta iagus ní raibh siad in ann imirt i gcluichí idirnáisiúnta.  Ach sa bhliain 1923 chuir An Comhaontas Idirnáisiúnta SacairBéarla: FIFA fáilte roimh CPÉ mar bhall.  

Sa bhliain 1924, d’imir Éire a céad chluiche idirnáisiúnta i gcoinne na Bulgáire ag na Cluichí Oilimpeacha i bPáras na Fraince. 

Sa bhliain 1926 ghlac Éire páirt i gcluichí agus i gcomórtais FIFA. D’imir an Phoblacht in aghaidh na hIodáile in 1926. Bhí conspóid ann fós mar chreid CSÉ nach bhféadfadh CPE ach imreoirí as Poblacht na hÉireann a roghnú le himirt ina gcluichí idirnáisiúnta. Ach phioc  an CPÉ imreoirí ó Thuaisceart na hÉireann chomh maith chun imirt ina gcluichí idirnáisiúnta. Mar thoradh air sin d’imir go leor imreoirí i gcluichí idirnáisiúnta d’fhoireann CSÉ agus d’fhoireann CPÉ araon.

Imríodh an chéad chluiche baile in Éirinn i mí Aibreáin sa bhliain 1927. Bhí suas le 20,000 ag an gcluiche i staid Bóthar Lansdún. D’imir Éire i gcoinne an Bheilg. Bhuaigh Éire a céad chluiche sa bhliain 1928.

 1950idí 
Shocraigh FIFA sna 1950idí go ndéanfaidh Cumann Peile na hEireann ionadaíocht ar Phoblacht na hÉireann agus an Cumann Peile Éireannach ionaíocht ar Thuaisceart Eireann, cé go bhféadfaí imreoirí sacair a roghnú do cheachtar foireann.

 Achoimre 
mion|Múrmhaisiú Chumann Sacair na hÉireann

 1880 - Bunaíodh an CSÉ i mBéal Feirste mar chomhlacht sacair uile-oileáin
 1921 - Bunaíodh an CPÉ i mBaile Átha Cliath, ag déanamh ionadaíochta don Shaorstát
 1936 - Thosaigh an CPÉ ag roghnú imreoirí ón Tuaisceart
 1946 - Stadann an CPÉ imreoirí an Tuaiscirt a roghnú
 1950 - Stadann an CSÉ imreoirí an Deiscirt a roghnú
 1954-  Thainig "Poblacht na hÉireann" agus "Tuaisceart Éireann" ar an bhfód 

Dá bharr sin,

 Rinne CSÉ (Tuaisceart na hÉireann inniu) ionadaíocht don Éirinn ar fad idir 1880-1950
 Rinne CPÉ (Poblacht na hÉireann inniu) ionadaíocht don Éirinn ar fad idir 1936-1946

 An ré órga:  1980-90idí 
Sna blianta ina dhiaidh sin, ghlac siad páirt i gcomórtais cháilíithe do Chorn an Domhain agus don Chomórtas Eorpach go príomha sna cluichí idirnáisiúnta, agus faoi dheireadh d’éirigh le foireann Éireannach cáiliú don Chomórtas Eorpach  sa bhliain 1988 sa Ghearmáin Thiar. D’éirigh go maith leis an bhfoireann faoi bhainistíocht Jack Charlton sa chomórtas seo agus d’éirigh leo cáilíocht a bhaint amach dul chuig comórtais Chorn an Domhain sna blianta 1990 san Iodáil agus 1994 i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Nuair a tháinig iarpheileadóir de chuid na hÉireann Mick McCarthy i gcomharbacht ar Jack mar bhainisteoir sa bhliain 1996, d’éirigh leo cáilíocht a bhaint amach dul go Corn an Domhain sa bhliain 2002 sa tSeapáin agus sa Chóiré Theas. Is le linn an chomórtais sin a tharla scliúchas mór idir an bainisteoir Mick McCarthy agus captaen na foirne Roy Keane, scliúchas a bhí mar ábhar deighilte i bpobal na hÉireann.

 2010-2020idí 
D’éirigh le foireann Phoblacht na hÉireann cáiliú don Chomórtas Eorpach in 2012 sa Pholainn agus san Úcráin faoi bhainistíocht Giovanni Trappatoni agus in 2016 sa Fhrainc faoi bhainistíocht Martin O’Neill. Seachas na comórtais sin, tá fíorbheagán ratha ag baint le foireann Phoblacht na hÉireann ar feadh cuid mhaith blianta anois i gcomparáid leis an ré órga ó 1986 go 2002.

 Féach freisin     

 Cumann Peile na hÉireann
 Sraith na hÉireann

 Tagairtí 

Catagóir:Cumann Peile na hÉireann
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Sacar i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:League of Ireland