Olltoghchán na hÍsiltíre 2025

Reáchtáladh olltoghchán san Ísiltír ar an 29 Deireadh Fómhair 2025.   D'éirigh go hiontach le D66, páirtí liobrálach, agus bhí deis acu tionchar mór a imirt ar thodhchaí pholaitíocht na hÍsiltíre. Sin ráite bhí an pharlaimint thar a bheith scaipthe, agus ní raibh a fhios ar dtús cé a mbeadh i gceannas ar an gcéad rialtas eile, ach ba léir go raibh an pobal tuirseach de ghéarchéim agus polaitíocht na heite fíordheise.

Cé gur chaill an PVV suíocháin, thacaigh nach mór aon trian de na vótálaithe le páirtithe de chuid na heite fíordheise – an PVV féin, JA21, agus an FvD (Forum voor Democratie, páirtí is faide ar dheis fós agus a bhféadfaí a rá gur páirtí faisisteach é).
clé|mion|330x330px|Ba é Rob Jetten, (38 bliain d'aois), ceannaire an pháirtí D66, duine de na réaltaí ba mhó san fheachtas.
clé|mion|293x293px|VVD, Dilan Yeşilgöz-Zegerius, 2024
clé|mion|293x293px|PVV, Geert Wilders,  2024

clé|mion|220x220px|Pvda, Frans Timmermans, 2019
clé|mion|220x220px

 Cúlra 
Tháinig deireadh le ré san Ísiltír ar an 1 Iúil 2024 nuair a d’éirigh an chéad-aire ag an am Mark Rutte as go hoifigiúil – tar éis dó 5,010 lá, nó nach mór 14 bliain, a chaitheamh i gcumhacht agus é i gceannas ar cheithre chomhrialtas éagsúla. Ba é Rutte, nua-liobrálach go smior, an chéad-aire ab fhaide a bhí i gceannas san Ísiltír riamh.   Amhail Emmanuel Macron  sa Fhrainc in 2024, cinneadh Rutte dul sa seans le toghchán roimh dheireadh a théarma ba chúis le bua mór na heite fíordheise san Ísiltír in 2023.

Ar an 2 Iúil 2024 chuaigh comhrialtas de chuid na heite fíordheise faoi stiúir Dick Schoof (fear ionaid Geert Wilders agus iarcheannaire sheirbhís rúnda na hÍsiltíre, an AIVD) i mbun oibre . Rialtas seachpharlaiminte  a bhí sa chomhrialtas. Níor chuala mórán daoine trácht ar Dick Schoof roimh 2024. Níor chaith éinne vóta ar a shon san olltoghchán i mí na Samhna 2023 toisc nach raibh sé ar liosta na n-iarrthóirí.  Chun comhrialtas a bhunú, tháinig  le chéile PVV an Ioslamafóbaigh Geert Wilders, feirmeoirí feargacha an BBB, nualiobrálaigh an VVD agus "deistapóirí"polaiteoirí a thapaíonn a ndeis an NSC.   Thit Rialtas Schoof as a chéile bliain níos déanaí.      

Níor éirigh leis an rialtas bliain féin a bhaint amach i gcumhacht. Ar an 3/4 Meitheamh 2025, tharraing amach Páirtí don tSaoirse (PVV) as an gcomhrialtas. Dar le Wilders, ní dhearna an rialtas dóthain chun stop a chur le teacht iarrthóirí tearmainn agus inimirceach mídhleathach chun na hÍsiltíre – d’ainneoin gur ag an PVV féin a bhí an aireacht Tearmainn agus Inimirce agus go raibh an rialtas seo ar an gceann ba ghéire riamh maidir leis an dá cheist sin. Ach ní hamháin go raibh an comhrialtas a thit i mí an Mheithimh 2025 ar an gceann ab fhaide amach ar an eite dheis dá raibh i gcumhacht san Ísiltír ó bhí an dara cogadh domhanda ann, bhí sé ar an gceann ba chiotaí, ba mhí-eagraithe agus ba mhí-éifeachtaí riamh.

 An Feachtas 
Na saincheisteanna ba mhó le linn an fheachtais ná an ghéarchéim thithíochta agus ceist na n-iarrthóirí tearmainn agus na hinimirce. Níor mheall an aeráid, an Úcráin ná an Meánoirthear an oiread céanna airde.

De réir na bpobalbhreitheanna deireanacha roimh an toghchán, bhí ceithre pháirtí mhóra gob ar ghob: an PVV, GLPvdA, D66 (páirtí de chuid na meánaicme atá rud beag ar chlé ón lár), agus CDA (Daonlathaigh Chríostaí). Bhí sciar idir 12-19% de na vótaí á thuar do gach ceann acu.

Bhí díomá ar roinnt mhaith vótálaithe de chuid an PVV faoin gcaoi ar éirigh lena bpáirtí agus iad i mbun rialtais.

 Torthaí 
Nuair a bhí 99.7% de na torthaí comhairthe, ní raibh ach thart ar 15,000 vóta idir an dá pháirtí ba mhó: bhí D66 chun tosaigh ar an bPVV. Ach toisc nach mbeadh vótaí 135,000 Ísiltíreach a bhfuil cónaí orthu thar lear comhairthe go dtí oíche Dé Luain, 3 Samhain 2025,  bhí éiginnteacht ann faoi thoradh deiridh an toghcháin.

Nuair a comhairíodh na vótaí ó Ísiltírigh thar lear, tháinig an PVV chun cinn agus bhuaigh siad an toghchán. Ach ba é D66 buaiteoir mór an toghcháin i ndáiríre. Fuair an dá pháirtí 26 suíochán, an PVV agus D66 – ach bhí bua ag an bPVV ó thaobh líon na vótaí de, rud a thugann dóibh de réir traidisiún na hÍsiltíre an chéad dheis tús a chur le cainteanna comhrialtais.

Dul chun cinn don CDA: Rinne Daonlathaigh Chríostaí an CDA dul chun cinn mór. Ba é an páirtí seo an ceann a tháinig i dtír ar an scliúchas inmheánach sa NSC a mheall vótálaithe uathu siúd in 2023.

Titim do GLPvdA: Chaill comhghuaillíocht na nGlasach agus an Lucht Oibre cúig shuíochán. D'éirigh a gceannaire, Frans Timmermans, as an gceannaireacht díreach tar éis an toghcháin.

Páirtithe an rialtais:

 Rinneadh slad ar BBB (feirmeoirí feargacha): chaill siad trí cinn de sheacht suíocháin agus níor fhill siad ach le ceithre shuíocháin.
 Theip go hiomlán ar an NSC: níor fhill siad ar an bparlaimint in aon chor, páirtí nua de chuid an láir ar thit an tóin as cheana féin i mí an Mheithimh 2025 nuair a d’éirigh a gceannaire agus a mbunaitheoir, Pieter Omtzigt, as an bpolaitíocht ar chúrsaí sláinte.
 Rinneadh slad chomh maith ar VVD na nua-liobrálach, ach níorbh chomh holc agus a bhí á thuar sna pobalbhreitheanna. Tháinig siad chun cinn mar an tríú páirtí is mó.  Bhí sé ráite go soiléir ag an VVD nach rachadh siad isteach i gcomhrialtas ina mbeadh GLPvdA páirteach.

 Titim mhór don PVV: Ghnóthaigh an páirtí 37 suíochán san olltoghchán in 2023, ach níor ghnóthaigh siad ach 26 suíochán sa toghchán seo. Cailleadh 11 suíochán – cúlú suntasach tar éis taithí thubaisteach sa rialtas.  Cé gur bhuaigh an PVV an chéad áit ó thaobh líon na vótaí de, bhí sé an-deacair do Wilders comhrialtas a chur le chéile. De réir na dtorthaí, bheadh tacaíocht sé pháirtí eile ar a laghad ag teastáil uaidh chun tromlach a bhaint amach. Ach bhí drogall ar na páirtithe eile dul isteach i gcomhrialtas eile faoi stiúir an PVV.

Dul chun cinn ollmhór do D66: Ghnóthaigh D66 26 suíochán – méadú de 17 suíochán. Buaiteoir mór an toghcháin gan amhras. Ba é Rob Jetten (38 bliain d'aois), ceannaire an pháirtí, duine de na réaltaí ba mhó san fheachtas.

 Féach freisin 

 Rialtas Schoof, 2023-2025

 Tagairtí 

Catagóir:Olltoghcháin na hÍsiltíre
Catagóir:2025
Catagóir:Polaitíocht na hÍsiltíre
Catagóir:Olltoghcháin