Cethairṡlicht Athgabálae

Is téacs dlí de chuid An Fhéineachais é Ceatharshliocht Athghabhála  (Sean-Ghaeilge Cethairṡlicht Athgabálae) ina bpléitear tochsal, .i., urghabháil maoine chun fiach a aisghabháil.

Is é an dara dréacht é atá le fáil san Senchas Már.

 Lámhscríbhinní 
Ta dhá lámhscríbhinn ar marthain le téacs beagnach iomlán de Cethairṡlicht Athgabálae, ach amháin an deireadh ar iarraidh: (British Library LS Harley 432 agus CnaT LS 1336).  Faightear i roinnt lámhscríbhinní eile idir gluaiseanna agus léargais.

 Ábhair 
Is é Cethairṡlicht Athgabálae an dara dréacht sa cnuasach dlí, an Senchas Már, díreach tar éis an réamhrá.  Meastar de ghnáth gur as deireadh na seachtú haoise nó tús na hochtú é an Senchas Már. 

Pléitear  nó tochsal in Cethairṡlicht Athgabálae.  Bhíodh córas tochsail láidir san Fhéineachas, a chuir na Sasanaigh faoi bhrú i ndiaidh a n-ionraidh.  Dar le D. A. Binchy, luíonn an córas tochsail Sean-Ghaelach idir gabháil ársa gan srian (.i., gan nós imeachta dlíthiúil) agus córais státrialaithe níos dearanaí (cosúil le Dlí Coiteann).  Ceadaítear in Cethairṡlicht Athgabálae ní amháin beostoc ach fosta, go huathúil san Fhéineachas, talamh, daoine agus maoin eile a ghabháil.  Tá srianta ann, mar sin féin, mar shampla, is féidir le féichiúnaí moill a lorg, má tá gnó práinneach aige.  De dheasca na gcastachtaí, molltar in Cethairṡlicht Athgabálae go bhfostaí gearánaí dlíodóir, a ghearrfadh mar tháille trian amháin de luach na maoine faoi thochsal.

In Cethairṡlicht Athgabálae, leagtar amach nós imeachta foirmiúil an tochsail:
 fógra foirmiúil
 tréimhse moille chun a ligint don fhéichiúnaí a fhiach a aisíoc
 forghéilleadh céimnitheach maoine.

Leagtar amach in Cethairṡlicht Athgabálae cén tochsail ceart is cuí d'aicmí áirithe daoine.  Mar shampla, i measc gairmithe, déantar gan mhaith a gcuid uirlisí, agus i measc iad faoi dhaoirse, amhail is sclábhaí, ceadaítear don chreidiúnaí srian a chur lena gcuid gluaiseachta agus bia, go dtí go n-íocann a thiarna an fiach. 

Dar le Robin Stacey, tá an oiread sin sraitheanna teangan in Cethairṡlicht Athgabálae gur saghas stair an Féineachais atá ann.  Mar shampla, cé nach bhfuil ach ceithre sliocht sa teideal, pléitear cúig cinn sa téacs, mar thoradh na forbartha déanaí de chineál tochsail do mhná.  Rinne an tiomsaitheoir den 7ú-haois iarracht é seo a thuiscint, ag tabhairt fiche gluais éagsúla ar an teideal, mícheart gach aon cheann acu.

 Tuilleadh le léamh 
 Ancient Laws of Ireland. Baile Átha Cliath: Stationery Office. Iml. 1, ll. 65-305 agus Iml. 2, ll. 3-119.8 (eagrán agus aistriúchán Béarla de Cethairṡlicht Athgabálae)
  352.2-422.36; 1897.16-1904.16. (eagrán dioplómatúilí).


 Tagairtí 

Catagóir:An Féineachas