Jakez Riou

Ba scríbhneoir Briotáineach é Jakez Riou.ar a dtugtar freisin i bhFraincis: Jacques Yves Marie Riou Rugadh é i sráidbhaile Kerwazh (Kervoas) i Lotei ar an 1 Bealtaine 1899. Fuair sé bás in aois a 37 ar an 14 Eanáir 1937 i gKastell-Briant (Bro-Naoned). Áirítear mar mhórscríbhneoir Briotáinise é, duine de "phlúr scríbhneoirí" a bhain le gluaiseacht nualitríochta a tháinig chun cinn i lár na 1920idí, Gwalarn [br].

 Saol 
Bhí Riou ina chainteoir dúchais Briotáinise as Lothei i gceantair Kerne. Agus é dhá bhliain déag d'aois cuireadh chuig scoil Hondarribia i dTír na mBascach é. Bhí beirt fhear óg eile aige, Youenn Drezen agus Jakez Kerrien, a raibh aird na sagairt ina bparóiste orthu mar gheall ar a gcáilíochtaí sagartachta. Rinne an triúr díobh scríbhneoirí Briotáinise ní ba dhéanaí. Ansin, i 1916, chuaigh sé chun mainistreach bige an Chroí Ró-Naofa Pikpus i Miranda de Ebro i gcúige Burgos na SpáinneAlan Dipode : Youenn Drezen – Ma zammig buhezig, Al Liamm niv. 317, Du-Kerzu 1999, pp. 24-34. agus d’fhill sé ar an mBriotáin i mí Aibreáin 1918. Bhí sé as baile ar feadh seacht mbliana.Chuaigh sé ar saoire agus bhuail slaghdán agus cineál galair scamhóg é san Alsáis. Nuair a d’fhill sé ón saoire, chuaigh sé chun cónaí lena dheirfiúr i Lokmaria-Berrien (Kerne-Uhel).

D’fhoilsigh sé scéalta agus eachtraí sa nuachtán Buhez Breiz [br], faoi stiúir Pêr Mokaer. Sa bhliain 1928, a bhuíochas dá chara Youenn Drezen, thosaigh sé a ghairm bheatha mar iriseoir san iris Le Courrier du Finistère [br], faoi stiúir René Cardaliaguet. Sa bhliain chéanna thosaigh sé ag comhoibriú leis an iris Gwalarn [br], faoi stiúir Roparz Hemon. Is fearr aithne air as a chuid gearrscéalta, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1934 faoin teideal Geotenn ar Werc'hez [br], agus a athfhoilsithe arís agus arís ó shin.

Cuirtear a chuid scríbhneoirachta i gcomparáid le saothar an Chadhnaigh ó thaobh stíle agus ábhair de. Luaigh an iarléachtóir le Briotáinis Éamon Ó Ciosáin "bríomhaireacht, súgradh is dáiríre agus coimhlint aicmeach" mar chosúlachtaí eatarthu:"Aithníodh máistreacht liteartha Jakez Riou ar an teanga lena bheo ..., an friotal an-saibhir, liriciúil a bhí aige agus súil an ealaíontóra sa chur síos ar dhúile beo agus tírdhreach na Briotáine. Tá idir chaint na ndaoine agus foirmeacha liteartha ina chuid scríbhneoireachta, ar an dul céanna leis an gCadhnach..."Fuair sé bás de dheasca na niúmóine in Ospidéal Kastell-briant. Tá Youenn Drezen tar éis ómós a thabhairt dá shaothar le halt fada dar teideal E Koun Jakez Riou ("I nDilchuimhne Jakez Riou"), a d'fhoilsigh Gwalarn.

 Saothair 

 An Morskouled (gearrscéal) Buhez Breiz [br] 1923
 An Manac'h Mogn (gearrscéal) Buhez Breiz 1924
 Lizer an hini Maro (gearrscéal) Le Courrier du Finistère [br] 1924
 Geotenn ar Werc'hez (gearrscéal) Gwalarn [br] Nn 13 1928
 Ur Barr-Avel (gearrscéal) Gwalarn Nn 14 1928
 Prometheus ereet (gearrscéal) Gwalarn Nn 15 1928 (i gcuimhne ar Jorj Robin)
 An Tousegi (dán) Gwalarn Nn 15 1928
 Ar Balafenned gwenn (dán) Gwalarn Nn 15 1928
 Gorsedd Digor (dráma) Gwalarn Nn 16 1928 (léirithe ag Michel Mohrt in aois 14)
 Introibo (dán) Gwalarn Nn 16 1928
 Yun (gearrscéal) Gwalarn Nn 17 1929
 Mona (gearrscéal) Gwalarn Nn 18 1929
 Balafenn (dán) Gwalarn Nn 19 1929
 Gouel ar Sakramant (gearrscéal) Gwalarn Nn 20 1929
 An ti Satanazet [br] (úrscéal) Le Courrier du Finistère 1930-1931
 Serr-noz (dán) Gwalarn Nn 29 1931
 Ar Feunteun zu (dán) Gwalarn Nn 66 1934
 Ar Run-Heol (gearrscéal) Gwalarn Nn 70 1934
 Anna Tregidi (dán) Gwalarn Nn 70 1934
 Ar goulenn (dán) Gwalarn Nn 70 1934
 Lan, embanner al ludu (gearrscéal) Gwalarn Nn 110-111 1938
 Arnev (gearrscéal) Gwalarn Nn 110-111 1938
 Tan war c'horre Kemenez (gearscéal) Gwalarn Nn 132 1941
 Pec'hed marvel Gregor Kogan (gearrscéal) Gwalarn Nn 132 1941
 Nomenoe-Oe ! (dráma), Eagrán téacs agus pictiúr, maisithe ag Pierre Péron, 1941 (ISBN 2867750458)
 Dogan (dráma) Skrid ha Skeudenn [br], 1943
 Heol (dán) Al Liamm [br] 1954

 Aistriúcháin 
 Troiou kamm Alanig al louarn, aistriúchán gnáth-theanga ar Reineke Fuchs J.W. von Goethe (1794), Le Courrier du Finistère, 1929-1930.
 Torfed ar frer Juniper [br], aistrithe ó Herri Ghéon (Henri Vangeon), i bPemp pezh-c'hoari berr (Cúig dhráma gearra) Skridoù Breizh [br], 1944

 Athchlónna 
 Lizher an hini marv, Comhaontú Naomh Iltud 1925
 Geotenn ar Werc'hez (gearrscéalta) Skrid ha Skeudenn 1934
 Troioù-kamm Alanig al Louarn, Gwalarn Nn 89 1936 agus Gwalarn Nn 97 1936, maisithe ag Pêr Peron
 An ti Satanazet [br], Skridoù Breizh 1944
 Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all [br], Al Liamm, 1957
 Nominoe-Oe ! : Brud ha Mouladuriou Emgleo Breiz, 1970 Aber, 2010
 Dogan’, Aber, 2010
 Gorsedd-Digor, Aber, 2010
 An ti satanazet, An Alarc'h
 Troioù-kamm Alanig al louarn, An Alarc'h, 2011, léirithe ag Maël Verot ()

 Aistriúcháin 
Foilsíodh Diskan – Agallamh i 2025, cnuasach dátheangach de ghearrscéalta de chuid Riou agus Mháirtín Uí Chadhain. Tá gach scéal sa chnuasach le léamh ann sa dá theanga os comhair a chéile.

 Oidhreacht 
 Tugadh ainm Jakez Riou ar Scoil Diwan i gKemper.
 Tá roinnt sráideanna sa Bhriotáin ainmnithe i ndiaidh Jakez Riou : Brest, Kemper, Douarnenez, ar C'hastell-Nevez, Lotei, Plouzeniel.

 Tagairtí 

Nótaí

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:An Bhriotáinis
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1937