Uí Dhuibhdábhoireann

Clann léannta as Corca Mrua, Tuamhain (Contae an Chláir an lá inniu) a bhí gníomhach sa , ba ea an chlann Uí Duibhdábhoireann.

Bhíodh clú agus cáil acu ar fud na tíre as ucht a gcuid eolais ar stair agus ar An bhFéineachas, agus na scoileanna a thug suas urrú orthu. Bhíodh tailte acu sa  go dtí lár na 17ú haoise agus na coigistithe Cromalacha.  Bhí an-chuid acu ina mbreithiúna ar son chlann cheannais Uí Lochlainn ón 14ú haois nó níos luaithe.

 Bunúis 
Ba bhaill de na hEoghanachta iad Uí Dhuibhdábhoireann, maraon le hUí Eithir agus cineálacha eile taobh thiar den tSionainn sa Chlár. Bhí Dub-dá-Bairenn mac Domnaill, Rí na Mumhan idir 957 agus 959, ina sinsear. Ní fios go cruinn cathain i rith na meánaoise a lonnaigh an chlann sa Chlár. Chualathas orthu ar dtús sa cheantar mar ollaimh ó oidhreacht an Féineachais do chlann Uí Lochlainn, iad féin de chineál Fheargasa mhic Róich as Ulaid. Faightear an tagairt is luaithe dóibh i gcló i nAnnála na gCeithre Máistrí, ina dtuairiscítear ann gur éag Giolla na Naomh Ó Duibh dá Bhoireann, ollamh Chorca Mrua, sa bhliain 1364.ACM 1364.2: ... Giolla na Naomh Ua Duibh Da Bhoireann ollamh Corco M' Druadh le bhrethemhnas ... d'ég 

Ó bhéal an staraí Thomas Cairney, bhí Uí Dhuibhdábhoireann ina dtaoisigh de Chorca Mrua (an cine), iad féin de chineál Erainn a tháinig a deirtear sa dara bualadh na gCeilteach ar Éirinn idir na blianta 500 go 100 RC.

 Tochailt 
Tá an-suim ag staraithe agus seandálaithe i scoil dlí Uí Dhuibhdábhoireann ag Cathair Mhic Neachtain atá anois ina fothrach. Bhí an scoil ann sna 16ú agus 17ú haoiseanna. Tá luanna ann go raibh [Giolla na Naomh Óg Ó Duibh dá Bhoireann]] i seilbh na scoile sa 17ú haois, agus an chlann féin sa bhliain 1659, i dteannta le trí thionónta Ghaelach déag.

 Saothair liteartha 
Is é an lámhscríbhinn Egerton 88 (British Library) an saothar is tábhachtaí dár gcuid, tiomnaithe idir na blianta 1564 agus 1569. Faightear inti téacsanna tábhachtaí den Fhéineachas, i dteannta le scéalta liteartha Sean-Ghaeilge agus gluaiseanna amhail is Sanas Uí Dhuibhdábhoireann.

 Féach freisin 

 Sanas Uí Dhuibhdábhoireann
 Clanna na nGael

 Tuilleadh le léamh 

 Oxford Concise Companion to Irish Literature, Robert Welsh, 1996. 

 Naisc sheachtracha 
 Síaburcharpat Conculaind as Egerton 88 ar CELT
 Cahermacnaghten, Leabharlann Chontae an Chláir
 Burren Landscape and Settlement, bunachar INSTAR (via archive.orb)

 Tagairtí 

Catagóir:Teaghlaigh Ghaelacha