Patrice Lumumba

Príomh-Aire an Chongó ar feadh 1960-1961 ba ea Patrice Lumumba (2 Iúil 1925 – 17 Eanáir 1961) agus  laoch mhuintir na tíre inniu. Maraíodh  Lumumba, i gcomhcheilg ina raibh lámh mhór ag na Beilgigh, na Francaigh agus na Meiriceánaigh go luath tar éis neamhspleáchas a bhaint amach in 1960.

clé|mion|1965
clé|mion|Moïse Tshombe, 1960

 Teacht i dtreis agus treascairt 
Sa bhliain 1960, d'éirigh an Bheilg as an gCongó, agus ar an 24 Meitheamh 1960, d'éirigh Lumumba mar an chéad Phríomh-Aire ar an gCongó.  Ach ag an am céanna, bhí an Bheilg agus an Bhreatain, le cabhair mhór ó na Stáit Aontaithe, i mbun oibre chun na hacmhainní luachmhara a bhí sa Chongó a choinneáil faoina smacht féin.

Deich lá tar éis don Chongó neamhspleáchas a bhaint amach, bhí an cúige ba shaibhre, Katanga (áit a riabh acmhainní nádúrtha go leor ann) ag fógairt gur stát neamhspleách é faoi cheannas Mhoise Tshombe. D'iarr Rialtas an Chongó faoi Phatrice Lumumba cabhair ar na Náisiúin Aontaithe chun an tír a choimeád ina aonad. Ach ní raibh an Bheilg, an Ríocht Aontaithe agus ns Stáit Aontaithe sásta leis an iarratas.  Dar leis na trí rialtas, b'ionann sin agus 'ná cuirtear isteach ar Tshombe'. Nuair a dúirt Lumumba go n-iarrfadh sé ar an Rúis teacht i gcabhair ar Rialtas an Chongó, bhí Lumumba ar an dé deiridh. 

Cuireadh ráfla amach gur Cumannach a bhí in Patrice Lumumba, Príomh-Aire nua an Chongó. Sheas sé an fód ach ba bheag an mhaitheas a rinne sé. Fiú amháin Nikita Kruschev féin, nuair a mhaígh sé nach Cumannach a bhí i Lumumba, níor creideadh é. 

Tugadh ordú neamhbhalbh an Príomh-Aire nua, Patrice Lumumba, a mharú.  Dúirt Dwight Eisenhower, Uachtarán Mheiriceá, go raibh súil aige go dtitfeadh Lumumba isteach ‘in abhainn a bhí lán le crogaill’.

D’eagraigh na Stáit Aontaithe, tríd an CIA., ‘coup d’état’ agus gabhadh Lumumba.  Tugadh ar bord eitleáin é agus céasadh arís agus arís eile é. Faoi dheireadh tugadh ar láimh dá naimhde in Katanga é – agus mharaigh scuad lámhaigh dá gcuid é ar an 17 Eanáir 1961, faoi cheannas oifigigh arm na Beilge.

 Níos déanaí 
D'éirigh Moise Tshombe ina Phríomh-Aire ar an gCongó sa chéad dul síos. In 1965, tháinig an ceannaire Joseph Mobutu (ceannasaí an coup d’état agus an fear a thug Lumumba dá naimhde) i gcumhacht agus mhair a réimeas siúd go dtí 1997. Deirtear go raibh an ré sin ar cheann de na cinn ba bhrúidiúla agus ba fuiltí i stair Mhór-Roinn na hAfraice.

 Féach freisin     

 Poblacht Dhaonlathach an Chongó

 Tagairtí 

Catagóir:Feallmharuithe
Catagóir:Básanna i 1961
Catagóir:Daoine as an gCongó
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Réabhlóidí