Uí Laoghaire

Meastar gur tháinig tiarnaí Uí Laoghaire ó dhúchas as ceantar Ros Ó gCairbre, bainte  inniu le paróiste Uibh Laoghaire i gContae ChorcaíAnnála Inis Faithlinn as Áth CliathSeán Ó Donnabháin, eag. 'The Genealogy of Corca Laidhe', in Miscellany of the Celtic Society. Baile Átha Cliath. 1849. (scan eile)Cork History and Society, P. O'Flanagan, C. Buttimer, Geography Publications, Baile Átha Cliath 1993

 Stair 
Rianaíonn a chlann a ginealach siar go dtí Lugaid mac Con, rí ársa na Teamhrach agus Ardrí na hÉireann, agus shroicheadar Dháire Doimthí.  Feictear i Leabhar Mór Leacáin (A.D. 1397-A.D. 1418) iad mar thaoisigh dhúchasacha  Chorca Laidhe i dtuath Rois, le teaghlaigh ann:Cork History and Society, P. O'Flanagan, C. Buttimer, eag. Geography Publications, Baile Átha Cliath 1993
 Tuath Ruis .i. Tuath in Dolaich, o Loch in Bricin co Faid Ruis, o Thraig Long co Sid na Fear (i) Find. O Leagaire a taisach duchusa. Is iad so an oclaid duchusa .i. O Ruaidri, O Lonan, O Laidid, O Torpa, O hUrmoltaich, O Mirin, O Meic Dairic, O Tuaraide, O Trena, O hUainidi, O Cerdin

Insítear i nAnnála Inis Faithlinn as Áth Cliath gur éag Naomh Fachtna sa bhliain 600 in:Seán Ó Donnabháin Corca Laidhe-I-Laeghaire Ruis".

Sa 12ú haois, bhí Uí Laoghaire ina maoir ó oidhreacht ar mhainistir Fachtna agus ar an scoil ard-léinn, Scoil Rois.  Ó shin i leith, cuireadh an ruaig ar an gclann ó thuaidh, agus lonnaigh siad raibh ó dheas de  thart ar Inse Geimhleach ar An Laoi, darb ainm anois Uibh Laoghaire.

 An lá inniu 
Níl ach fíor bheagán ar an eolas fúithi le roinnt haoiseanna go dtí an 16ú haois, nuair thángadar ar an bhfód sách saibhir, cé faoi ghéillsine Mhic Cárthaigh Mhúscraí, a bhronn Slat na ríghe orthu.Ó Murchadha, lch. 208 Ní raibh an i dTiarna Mhúscraí ach iad féin agus Mhic Mhathúna mar ruílsigh.Diarmuid Ó Murchadha, Family Names of County Cork. Corcaigh: The Collins Press. 2a heagrán, 1996, ll. 206 ff Thóg siad roinnt caisleán, ach níl ach fós ach Caisleán .

Sheas Amhlaoibh Ó Laoghaire ó thús báire le hAodh Ó Néill, 2a hIarla Thír Eoghain i gCogadh na Naoi mBliana (Éire), i dteannta le William Bourke (Clanricarde) agus eile others.  Eisreachtaíodh tiarnaí Uí Laoghaire agus briseadh a gcuid críoch suas, ach níor tharla tada i ngeall ar scoite na dtailte, agus d'fhanadar slán ann go dtí coigistiú Cromwell na cianta níos deireanaí.  Rinne Donnchadh Mac Cárthaigh, 1d Iarla Chlann Chárthaigh a dhícheall tacú a thabhairt don chlann trí léasú.Ó Murchadha, lch. 211  Le linn , scaipeadh an chlann níos mó.

Mar chomhartha a gcuid saibhris agus cumhachta i lár na 16ú haoise, deirtear go raibh Ó Laoghaire éigin as Carraig na Cora Ní fios a ghéag, b'fhéidir ceann eile ná mar a tháinig i seilbh ann níos déanaí. ina athair altrama Dhomhnaill na gCraicne, sinsear Uí Dhonnabháin Uí Dhonnabháin Chlann Cathaill.  Phós a iníon Ellen le Domhnall, agus bhí mac acu, Domhnall II.

Bhí Domhnall mac Airt Ó Laoghaire (1575–1657) ina thiarna deireanach Uí Laoghaire den ord Gaelach.

mion|Peadar Ua Laoghaire, mórphearsa na litríochta Gaeilge.

De shliocht ghéag na clainne as Carraig na Cora ba ea an scríbhneoir Gaeilge mór le rá Peadar Ua Laoghaire.Ó Murchadha, lch. 214

 Uí Laoghaire Eile 
Feictear an t-ainm fosta i ngéag na nEoghanacht, Cineál Laoghaire.Cork History and Society, P. O'Flanagan, C. Buttimer, eag. Geography Publications, Baile Átha Cliath 1993, lch. 63  Is deacair é ginealaigh an dá chlann Uí Laoghaire, idir Corca Laidhe in iarthuaisceart Chorcaí agus Eoghanacht ar na gaobhair i gCiarraí, a rianú.

Níl cuan , gar do Bhaile Átha Cliath, gaolta le hUíbh Laoghaire, ach ina ionad sin ainmnithe as Laoghaire mac Néill, Ardrí de chuid na 5ú haoise.

 Daoine 
 Míleata 
 Art Ó Laoghaire (bás 1773), oifigeach airm Ostra-Ungárach. Chum a bhean chéile, Eibhlín Dubh Ní Chonaill, "Caoineadh Airt Uí Laoghaire"

 Daniel Florencio O'Leary (1802–1854), ginearál faoi Simon Bolivar

 Reiligiúin 
 Arthur O'Leary (1729–1802), Proinsiasach Éireannach agus scríbhneoir conspóideach
 Francis O'Leary MBE (1931–2000), sagart agus misinéir a bhunaigh Ospís Naomh Seosamh

 Litríocht 
 John O'Leary (Fínín) (1830–1907), file Éireannach, curtha i ngéibheann le linn na naoú haoise déag
 Máire Bhuí Ní Laoghaire (1774–1849), file Éireannach 
 Peadar Ua Laoghaire (1839–1920), sagart agus scríbhneoir Gaeilge, ina bhunaitheoir litríocht Ghaeilge an lae inniu, a mheastar

 Polaitíocht agus dlí 
 Brendan O'Leary, eolaí polaitíochta Éireannach 
 Cornelius O'Leary, staraí Éireannach 
 Donnchadh Ó Laoghaire (rugadh 1989) Teachta Dála le Sinn Féin
 Henry O'Leary, fear gnó Éireannach, pearsa polaitiúil in New Brunswick
 Jean O'Leary, iarbhean rialta agus gníomhaí cheart LADTA
 John O'Leary (Ciarraí) (born 1933), teachta dála le Fianna Fáil as Ciarraí
 John O'Leary (Loch Garman) (1894–1959), teachta dála le Páirtí an Lucht Oibre as Loch Garman
 Michael O'Leary (1936–2006), iarcheannaire Pháirtí an Lucht Oibre
 Seán O'Leary (polaiteoir) (rugadh 1941), Seanadóir Éireannach 
 William O'Leary (polaiteoir) (bás 1955), teachta dála le Fianna Fáil as Ciarraí

Iriseoireacht agus gníomhaíochas
 John O'Leary (iriseoir), eagarthóir ar an Times Higher Education Supplement
 Olivia O'Leary, iriseoir Éireannach

 Ealaín 
 Arthur O'Leary (1834–1919), cumadóir agus pianódóir Éireannach
 Dermot O'Leary (a rugadh in 1973), láithreoir teilifíse agus raidió Sasanach
 Jane O'Leary, ceoltóir agus cumadóir
 Michael O'Leary (aisteoir) (a rugadh 1958), aisteoir Meiriceánach

 Spórt 
 Clare O'Leary, an chéad bhean Éireannach a dhreap Sliabh Everest
 Daren O'Leary, imreoir rugbaí Sasanach
 David O'Leary, imreoir agus bainisteoir sacair 
 John O'Leary (peileadóir)
 Kieran O'Leary, peileadóir
 Kristian O'Leary, imreoir sacair Breathnach
 Noel O'Leary, peileadóir
 Seánie O'Leary (a rugadh 1954), iománaí
 Stephen O'Leary, imreoir sacair Éireannach
 Tomás O'Leary (a rugadh 1983), imreoir rugbaí Éireannach

 Eile 
 Brian O'Leary, eolaí agus spásaire Meiriceánach
 Catherine O'Leary (1827–1895), Chicago
 Ciarán O'Leary, imreoir pócair
 Daniel O'Leary (drongadóir)
 James Patrick O'Leary (c. 1860–1926), drongadóir
 Michael O'Leary, Ryanair

 Áiteanna 
 Dún Laoghaire, Baile Átha Cliath 
 O'Leary, Oileán Phrionsa Éadbhard
 Plaza O’Leary – cearnóg mhór in Caracas, Veiniséala, ainmnithe as Daniel Florencio O'Leary

 Tagairtí 

Catagóir:Teaghlaigh na hÉireann