Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022

Ar 6 Nollaig 2022, tugadh Aontú an Rí don Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022  ().

 Reachtaíocht 
Tugann an tAcht stádas oifigiúil sa dlí don Ghaeilge agus don Ultais, chomh maith le beirt Choimisinéirí, duine don Ghaeilge agus duine don Ultais, agus oifig cultúir agus féiniúlachta. Is é an ról atá ag an gCoimisinéir Teanga ná an Ghaeilge a chosaint agus a chur chun cinn i measc na n-eagras poiblí. Déanann an coimisinéir monatóireacht ar chur i bhfeidhm na gcaighdeán agus déanann sé nó sí gearáin a fhiosrú.

Cuireann an reachtaíocht ar ceal Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737, dlí a achtaíodh sa bhliain 1737 agus a chuir cosc ar úsáid na Gaeilge sna cúirteanna.

 Stair 

Síníodh Comhaontú Chill Rìmhinn i mí Dheireadh Fómhair 2006. Gheall Rialtas na Breataine in Aguisín B go mbeadh Acht Teanga Ghaeilge ann:"‘agus go oibreoidh sé i gcomhar leis an Fheidhmeannas atá le teacht le forbairt na Gaeilge a mhéadú agus a chosaint."Bhí lucht feachtais ag troid le fada an lá ar son na reachtaíochta teanga.

Gealladh na hoifigí  Coimisinéir Gaeilge agus Coimisinéir Ultaise i dTuaisceart Éireann in 2020  sa mhargadh New Deal, New Approach.  Ach ansin tharraing an Páirtí Aontachtach Daonlathach, amach as na hinstitiúidí ó thuaidh.  Le linn Meitheamh - Iúil 2022, phléigh Teach na dTiarnaí an reachtaíocht.

Ritheadh an Bille in Westminster faoi dheireadh sa bhliain 2022 mar gur theip ar thionól Stormont an beart a dhéanamh.

Ar an 6 Nollaig 2022, tugadh Beannacht an Rí ach gan Coimisinéir bhí an reachtaíocht gan feidhm.

I mí an Mheithimh 2023, fógraíodh i dTeach na dTiarnaí go raibh tús curtha leis an bpróiseas rialacháin a mbeidh Acht Gaeilge sa Tuaisceart mar thoradh air.

 2025 
I dtús mhí an Mhárta 2025, bhí tús curtha ag Feidhmeannas Stormont leis an bpróiseas le Coimisinéir na Gaeilge a bhunú i dTuaisceart Éireann.  Is é an ról atá ag an Choimisinéir Teanga ná na caighdeáin teanga a leagan amach do chomhlachtaí poiblí agus iniúchadh a dhéanamh ar ghearáin sa chás go ndéanfadh na comhlachtaí poiblí faillí ina ndualgais teanga.

Ar an 28 Deireadh Fómhair 2025, faoi dheireadh, ceapadh

 An Coimisinéir Gaeilge - Pól Deeds
 An Coimisinéir don traidisiún Ultach-Albanach agus Briotanach Ultach - Lee Reynolds
 Stiúrthóir Oifig an Aithne agus an Léirithe Chultúrtha - Dr Katy Radford

Tá cumhacht ag Pól Deeds comhairle a thabhairt do chomhlachtaí poiblí ar chaighdeáin dea-chleachtais don teanga.  Tá dualgas ar an gCoimisinéir Gaeilge gearáin a fhiosrú maidir le neamh-chomhlíonadh na n-údarás poiblí i ndáil leis na caighdeáin teanga.

 Féach freisin    

 Pól Deeds
 Acht na dTeangacha Oifigiúla (Éire) 2003
 Comhaontú Chill Rìmhinn,
 Dearg le Fearg
 Feachtas "Stádas"

 Naisc sheachtracha 

 An tAcht

 Tagairtí 

Catagóir:2022
Catagóir:Dlí reachtúil
Catagóir:Parlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Polasaí teanga
Catagóir:Tuaisceart Éireann
Catagóir:An Ghaeilge