Diarmuid Breathnach

Údar, beathaisnéisí, leabharlannaí, agus craoltóir ba ea Diarmuid Breathnach (a rugadh ar an 5 Lúnasa 1930 agus a d'éag 13 Samhain 2023), a bhí ina chomhúdar ar an mórshaothar ‘Beathaisnéis', saothar a áirítear ar cheann de shárshaothair taighde na Gaeilge (agus le fáil ar an suíomh ainm.ie inniu). 

Thuill a chuid scríbhneoireachta, a chuid craoltóireachta le RTÉ, agus a chuid oibre ar son Chumann Merriman clú agus cáil dó. Bhíodh sé le cloisteáil ar feadh roinnt blianta chomh maith i mbun léirmheasa ar na nuachtáin ar Adhmhaidin ar Raidió na Gaeltachta.

 Beatha 

I gCoill tSíomoin, Co Chill Mhantáin, i 1930 a rugadh Diarmuid Breathnach. Ina chuimhní cinn Titim agus Éirí deir sé féin go raibh an teaghlach beo bocht ar bhás a athar, rud a d’fhág lorg air riamh ina dhiaidh sin.

Cuireadh oiliúint air in Áras Brianach na mBráithre Críostaí agus i nDún Laoghaire (agus i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath ar feadh tamall gearr) sular ceapadh é ina Leabharlannaí Baile i mBré agus ina dhiaidh sin ina Leabharlannaí Contae i gCill Chainnigh. 

D'fhostaigh RTÉ é ina dhiaidh sin le Cartlann Raidió an stáisiúin a bhunú.  Chuir sé tús lena ghairm mar chraoltóir in RTÉ i 1967 leis an gclár Béarla On This Day. Craoladh leagan Gaeilge den chlár céanna Cothrom an Lae Seo ar Raidió na Gaeltachta, , arbh astu a tháinig dhá leabhar leis, Almanag Éireannach (1982) agus Almanag Éireannach 2 (2001).  Bhíodh sé le cloisteáil freisin ar feadh roinnt blianta i mbun léirmheasa ar na nuachtáin ar Adhmhaidin.

Ceapadh é ina phríomhleabharlannaí in RTÉ i 1975 agus d'fhan sé i mbun an chúraim sin go dtí 1987.

In 2013 d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht beathaisnéis Dhiarmada, Titim agus éirí.

 Beathaisnéis Imleabhair 1-9, 1986–2007 
A luaithe a d'éirigh sé as RTÉ, bheartaigh sé féin agus Máire Ní Mhurchú tabhairt faoi bheathaisnéisí phearsana móra na Gaeilge a chur i dtoll a chéile ar bhonn lánaimseartha. Ba iad na himleabhair Beathaisnéis 1-9 bláth agus toradh na dúthracha sin.   

Bhí fúthu dúshlán an Dictionary of Irish Biography a thabhairt maidir le beathaisnéisí na nGael. Tháinig Beathaisnéis a hAon amach sa bhliain 1986, agus an leabhar deireanach sa sraith, Beathaisnéis a Naoi, in 2007.  Ba mhinic go dtí sin gurbh é inseacht an Bhéarla agus na mBéarlóirí a rinneadh ar stair na tíre agus ar na daoine a bhí lárnach sa stair sin. Ach chúitigh Beathaisnéis an fhaillí sin. Tá na beathaisnéisí go léir le fáil ar an suíomh ainm.ie inniu.  Tá breis agus 1,600 cuntas sa tsraith ar dhaoine a raibh ról tábhachtach acu i saol na Gaeilge, agus   1,800 beathaisnéis ar ainm.ie sa bhliain 2025.

 Liosta saothar 

 Titim agus Éirí,  a chuimhní cinn, Cló Iar-Chonnacht 2012 (ISBN 9-781909-367630)
 Beathaisnéis Imleabhair 1-9 (1986–2007) (in éineacht le Máire Ní Mhurchú)
 Almanag Éireannach (An Gúm, 1981) agus Almanag Éireannach 2 (An Gúm, 2001).
 Foilsíodh ábhar leis freisin in Comhar, Scéala Éireann agus Feasta.
 Aistriúcháin : Lámhleabhar Ginearálta don Cheoltóir (1973)

 Duaiseanna 
I 1996, bronnadh Gradam Bhord na Gaeilge air féin agus ar Mháire Ní Mhurchú. Bhronn Ollscoil na hÉireann, Má Nuad dochtúireachtaí oinigh ar an dís in 2002 agus bronnadh Gradam an Oireachtais orthu in 2008.

 Féach freisin 

 ainm.ie

 Naisc sheachtracha 

 Tagairtí 

Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Fir
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Leabharlannaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Taighdeoirí Éireannacha
Catagóir:Lucht RTÉ
Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta