Taoisigh agus Ríthe na Breataine

Liosta Taoisigh agus Ríthe dúchasacha na Breataine Bige .

 Comhthéacs 

 Roimhe: Rí na mBriotanach 
Roimh an teideal Rí nó Taoiseach na Breataine Bige, baineadh úsáid as an teideal Rí na mBriotanach (Brenin y Brythoniaid ) chun cur síos a dhéanamh ar Rí na mBreatnach Ceilteach, sinsear na Breataine Bige. 

 Deireadh le teidil na mBreatnach 
Mharaigh saighdiúirí Sasanacha  Llywelyn ein Llyw Olaf (Tywysog Cymru) sa bhliain 1282 agus chuir céasadh agus marú a dhearthár Dafydd ap Gruffydd sa bhliain 1283 freisin deireadh le neamhspleáchas na Breataine Bige.  D'úsáid monarcacht Shasana an teideal Prince of Wales ansin d'oidhre ar ríchathaoir Shasana. 

 Teidil Bhreatnaise agus Bhéarla ag dul thar a chéile 
mion|158x158px| Armas Owain Glyndŵr
I rith na tréimhse 1400-1413, tar éis éirí amach in aghaidh riail Shasana sa Bhreatain Bheag, ceapadh Taoiseach dúchasach na Breataine Bige, Owain Glyndŵr agus monarcacht Shasana mar Phrionsa na Breataine Bige (a rinneadh Anraí V Shasana ina dhiaidh sin). Bhí Taoiseach dúchasach na Breataine Bige, Owain Glyndŵr i gceannas ar fhórsaí na Breataine Bige i gcoinne Prionsa Shasana agus riail Shasana sa Bhreatain Bheag. 

 Tar éis sin 
Tar éis bhás Owain Glyndŵr sa bhliain 1415, níor shealbhaigh ach oidhre dúchasach ar mhonarcacht Shasana (agus na Breataine níos déanaí) an teideal Tywysog Cymru (nó The Prince of Wales i mBéarla) .

 Tréimhse na ríthe 
GrianghrafAinmTiarnas/RíochtTeideal BreatnaiseTréimhse an teidil
(De réir fianaise)Bás agus cúis an bháisFoinseRoimh an imeacht seo, féach: Rí na mBriotanachRí na Breataine BigeCynan Dindaethwy
(Cynan ap Rhodri)Gwynedd (o 754) "Rí na Breataine Bige uile"798 – 816Brut y Tywysogion
Annála Uladh Annales Cambriaelár|frameless|165x165pxRhodri Mawr
(Rhodri ap Merfyn)Gwynedd, ó 855 freisin Powys, ó 872 freisin Seisyllwg "thosaigh sé i gceannas ar na Breatnaigh" (843 AD)843Brut y Tywysogion
Annála UladhCadell ap Rhodri "i gceannas ar an mBreatain Bheag ar fad" (877 AD)877Brut y TywysogionAnarawd ap Rhodri "i gceannas ar an mBreatain Bheag ar fad" (900 AD)900Brut y Tywysogionlár|frameless|188x188pxHywel Dda(Hywel ap Cadell)Deheubarth (o 920), o 942 agus Gwynedd agus Powys "Rí na Breataine Bige uile"942-949/50Brut y Tywysogion
Annála Uladh Annales CambriaeAeddan ap Blegywryd "fuair an Bhreatain Bheag uile ó mhuir go muir" (1000 AD)1000Brut y TywysogionLlywelyn ap SeisyllGwynedd agus Powys; ó 1022 freisin Deheubarth "ghlac an rialtas air féin...ina aimsir bhí tír na Breataine Bige dhá bhliain déag gan cogadh"
 "flaitheas na Breataine Bige"1023Brut y Tywysogion
Annála UladhGruffydd ap Llywelyn
1010 - 1063Gwynedd agus Powys, ó 1057 freisin an chuid eile den Bhreatain Bheag  Rex Walensium ("King of Wales")
 Rí na mBriotanach(in 1063; in 1058) "bhuaigh an Bhreatain Bheag ar fad roimh 1037"
 Ar fud na Breataine Bige 1055 go 1063.Lladdwyd gan Cynan 1064.John o Worcester
Annála Uladh

Brut y Tywysogion

 Tréimhse na dTaoiseach 
GrianghrafAinmneachaTiarnas bunaidhTeideal agus nótaBlianta le fianaiseSonraí an bháisDefnyddiwyd y term Brenin Cymru neu Brenin y Brythoniaid cyn y cyfnod hwnlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gruffydd_ap_Cynan.jpg|frameless|186x186pxGruffudd ap CynanGwyneddTywysog...y Cymry oll1136Fuair sé bás i 1137 in aois 81-82.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Owain_Gwynedd_(PB02299).jpg|frameless|196x196pxOwain ap Gruffudd
Owain GwyneddGwyneddTywysog Cymru
Tywysog y Cymry; y person cyntaf i ddefnyddio'r arddull hon i ddynodi annibyniaeth, sofraniaeth a goruchafiaeth dros lywodraethwyr brodorol eraill~1165Fuair sé bás i 1170 in aois 69-70.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rice_ap_Gryffydd,_Prince_of_Wales.jpg|frameless|184x184pxRhys ap Gruffydd
Yr Arglwydd RhysDeheubarthTywysog Cymru1197Fuair sé bás i 1197, 65 bliain d'aois.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:LlywelynFawr.jpg|frameless|236x236pxLlywelyn ap Iorwerth
Llywelyn FawrGwyneddTywysog Cymru
Cyfeirir ato gan groniclwyr Cymraeg a Saesneg fel "Tywysog Cymru". Yn dal "tywysogaeth" o Gymru ond yn defnyddio'r teitl "Tywysog Aberffraw ac arglwydd yr Wyddfa", gydag Aberffraw yn awgrymu goruchafiaeth dros Gymru gyfan a gwrogaeth gan bob Brenin arall1240Fuair sé bás i 1240 in aois 66-67.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Llywelyn_the_Great_detail.jpg|frameless|200x200pxDafydd ap LlywelynGwyneddTywysog Cymru1245Fuair sé bás go tobann i 1246, 33 bliain d'aois.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Llywelyn_the_Last_at_Cardiff_City_Hall.jpg|frameless|214x214pxLlywelyn ap Gruffudd
Llywelyn ein Llyw OlafGwyneddTywysog Cymru12551258, 1262, 1267Mharaigh saighdiúirí Sasanacha é faoi chruth idirbheartaíochtaí síochána an 11 Nollaig 1282 agus é 59 bliain d'aois. Cuireadh a cheann ar paráid ar chuaille timpeall Londain agus cuireadh ar túr Londan é.Dafydd ap GruffyddGwyneddTywysog Cymru1282, 1283Tarraingíodh tríd an tsráid é ag capall sular crochadh é, na hinní a bheith bainte as agus gearrtha ina cheathrúna i Shrewsbury, ar 3 Deireadh Fómhair 1283, tar éis dó a bheith gafa ag saighdiúirí Sasanacha. Cuireadh a cheann ar chuaille in aice le ceann a dhearthár.Tosaíonn riail Shasana tar éis marú Llywelyn & Dafydd ap Gruffyddlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cofeb_memorial_to_Madoc_Madog_ap_Llywelyn_Eglwys_Gresford_Church_Cymru_Wales_12.jpg|frameless|135x135pxMadog ap LlywelynGwyneddTywysog Cymru1294Coimeádta i Londain é.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mortagne_siege.jpg|frameless|135x135pxOwain ap Tomas
Owain LawgochGwyneddTywysog Cymru1363Dúnmharaíodh Iúil 1378link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_or_nothing_-_Owain_Glyndwr_statue,_Corwen_-_geograph.org.uk_-_1862001.jpg|frameless|137x137pxOwain ap Gruffydd
Owain GlyndŵrPowys, Deheubarth, GwyneddTywysog Cymru1400Fuair ​​sé bás sa bhliain 1415, in aois a 55-56 agus cuireadh faoi rún é.

 Tagairtí