Briathar-Ainmní-Cuspóir

Sa tíopeolaíocht teangeolaíochta, is éard is teanga briathar-ainmní-cuspóir nó BAC (Béarla: verb-subject-object, nó VSO) ann ná teanga ina gcuirtear na heilimintí san ord seo i bhformhór na n-abairtí, mar a dhéantar i nGaeilge: “Itheann (briathar) Caoimhín (ainmní) arán (cuspóir)”. Seo é an tríú hord focal is coitianta i measc teangacha an domhain,WALS Chapter 81 i ndiaidh ACB (mar atá san Hiondúis agus sa tSeapáinis) agus ABC (mar atá sa Bhéarla agus sa Mandairínis).

I measc na bhfinte teangacha a úsáideann an t-ord BAC tá:

 teangacha Ceilteacha na nOileán (Gaeilge, Gaeilge na hAlban, Manainnis, Breatnais, Coirnis, agus Briotáinis)
 na teangacha Afra-Áiseacha (m.sh. teangacha na mBeirbeireach, Aisiris, Éigiptis, Araibis, Eabhrais an Bhíobla, agus Aetóipis)
 na teangacha Astrainéiseacha (m.sh. Tagálaigis, Seabúáinis, Pangasaíneánais, Pampaingis, Haváis, Maorais, agus Tongais).
 na teangacha Séiliseacha
 go leor teangacha Méisimheiriceánacha, mar shampla na teangacha Máigheacha agus teangacha Ótamacha
 go leor teangacha Néaltacha ( Nandi agus Maasai san áireamh )

Tá ord focal sách saor i go leor teangacha, mar shampla sa Ghréigis, agus tá BAC ar cheann de na hoird a fheictear iontu. I dteangacha eile, mar shampla Spáinnis agus Rómáinis, is féidir an t-ainmní agus an briathar a aisiompú, ach is é ABC an príomhord focal agus an t-ord is coitianta, agus dá bharr sin rangaítear iad mar theangacha ABC.

 Teangacha 

 Teangacha Seimíteacha 
Úsáidtear an t-ord BAC san Araibis Chaighdeánach:

يَقْرَأُ       ٱلْمُدَرِّسُ    ٱلْكِتابَ
yaqraʼu  l-mudarrisu   l-kitāba
léann    an múinteoir  an leabhar
briathar ainmní        cuspóir
 Mar an gcéanna in Eabhrais an Bhíobla, mar a fhaightear in Geineasas 1:1 agus i go leor véarsaí eile sa Sean-Tiomna:

בָּרָא אֱלֹהִים אֵת     הַשָּׁמַיִם
Bara        Elohim et ha-shamayim...
Chruthaigh  Dia    neamh
briathar    ainmní cuspóir

 Teangacha Ceilteacha 
Sa Bhreatnais, úsáidtear briathra simplí in aimsirí áirithe, agus cuirtear na briathra seo ag tús na habairte. Mar shampla, san aimsir chaite:

Siaradodd  Aled   y Gymraeg
Labhair    Aled   an Bhreatnais
briathar   ainmní cuspóir

In aimsirí eile, baintear úsáid as an mbriathar bod (“bí”), ansin an t-ainmní, ainm briathartha, agus aon chuspóir atá ann. Mar shampla, san aimsir láithreach:

Mae      Aled    yn siarad        y Gymraeg
Tá       Aled    ag labhairt      na Breatnaise
briathar ainmní  ainm briathartha cuspóir

Ar ndóigh, is é BAC an príomhord focal sa Ghaeilge:
Itheann  Caoimhín arán
briathar ainmní  cuspóir

Fiú i gceisteanna, úsáidtear an t-ord céanna, agus mír cheisteach ar dtús:
An  itheann  tú      arán?
mír briathar ainmní  cuspóir
Tá an scéal níos casta sa Bhriotáinis. Meastar gurb é BAC an t-ord bunúsach sa teanga, ach ar an gcéad spléachadh is é SVO an t-ord is coitianta. Tarlaíonn sé seo mar thoradh ar phróiseas comhréire ina dtugtar an t-ainmní chun tosaigh, rud atá an-choitianta sna teangacha Ceilteacha. Tharla forbairt cosúil leis seo sa Mheán-Bhreatnais liteartha, ach níor mhair sé go dtí teanga an lae inniu.

 Tagairtí 

Catagóir:Ailt le téacs san Eabhrais
Catagóir:Ailt le téacs san Araibís
Catagóir:Teangeolaíocht
Catagóir:Teangacha Ceilteacha