Ian poladamhach

Is éard is ian poladamhach (ar a dtugtar freisin ian iladamhach nó ian móilíneach) ann ná ian a cruthaíodh trí leictreon amháin nó níos mó a bhaint (iain dheimhneacha) as móilín nó a chur leis (iain dhiúltacha) gan an struchtúr móilíneach a scoilt. Freagraíonn mais an iain seo do shuim mhaiseanna na n-iseatóp is flúirsí a tharlaíonn go nádúrtha de na hadaimh éagsúla a chuimsíonn an móilín (le ceartúchán do mhaiseanna an leictreoin/na leictreon a chailltear nó a fhaightear). Mar shampla, beidh mais an iain mhóilíneach de bhróimeatán C2H5Br cothrom le 2×12 móide 5×1.0078246 móide 78.91839 lúide mais an leictreoin (me). Tá sé seo cothrom le 107.95751 u−me, arb é u an t-aonad maise adamhaí aontaithe, atá bunaithe ar an gcaighdeán go bhfuil mais an iseatóip12C = 12 u go beacht.https://goldbook.iupac.org/terms/view/M03988 Gold Book 

I dtéarmaí eile, is éard atá ann ná sraith de dhá adamh nó níos mó nasctha go comhfhiúsach, nó coimpléasc miotail, ar féidir a mheas mar aonad amháin agus a bhfuil lucht glan aige nach bhfuil ina nialas. Murab ionann agus móilín, a bhfuil lucht glan de nialas aige, is ian é an speiceas ceimiceach seo. Tá an bhrí "a lán" ag an réimír pola- sa Ghréigis, ach is minic a chuirtear síos ar iain de dhá adamh mar poladamhach nó iladamhach.Ionic Compounds Containing Polyatomic Ions. 

Sa litríocht níos sine, féadfar tagairt a dhéanamh d'ian poladamhach ina ionad sin mar fhréamh (nó go hannamh, mar ghrúpa fréimhe). In úsáid chomhaimseartha, tagraíonn an téarma fréamh do shaorfhréamhacha éagsúla, ar speicis iad a bhfuil leictreon neamhphéireáilte acu agus nach gá iad a bheith lucthaithe.
Ainmníocht na n-ainian poladamhach
Tá roinnt patrún ann ar féidir a úsáid chun ainmníocht na n-ainian poladamhach a fhoghlaim. Ar an gcéad dul síos, nuair a chuirtear an réimír dé le hainm, cuirtear hidrigin le foirmle an iain agus méadaítear a lucht faoi 1, agus an dara ceann mar iarmhairt ar lucht +1 an iain hidrigine. Rogha eile ar an réimír dé- is ea an focal hidrigin a úsáid ina háit: an t-ainian a dhíorthaítear ó H++. Mar shampla, lig dúinn smaoineamh ar ian carbónáite (CO32-).

H+ + CO32- → HCO3-.

Tugtar décharbónáit nó hidrigincharbónáit air. Tugtar prótónáitiú ar an bpróiseas seo.

Ocsainiain is ea an chuid is mó de na hainiain pholadamhacha choitianta, bunanna comhchuingeacha d'ocsaigéid (aigéid a dhíorthaítear ó ocsaídí na ndúl neamhmhiotalach). Mar shampla, an t-ainian sulfáite, SO42-) díorthaithe ó H2SO4, ar féidir é a mheas mar SO3 + H2O.

Tá an dara riail bunaithe ar staid ocsaídiúcháin an adaimh lárnaigh san ian, a bhaineann go minic (ach ní i gcónaí) go díreach le líon na n-adamh ocsaigine san ian, ag leanúint an phatrúin a thaispeántar thíos. Taispeánann an tábla seo a leanas an fhine ocsainiain chlóirín:
 Staid ocsaídiúcháin −1 +1 +3 +5 +7 Ainm an ainiain clóiríd hipeaclóirít clóirít clóráit  sárchlóráit Foirmle Cl- ClO- ClO2- ClO3- ClO4- Sstruchtúr 50px|The chloride ion 70px|The hypochlorite ion 70px|The chlorite ion 70px|The chlorate ion 70px|The perchlorate ion
De réir mar a mhéadaíonn líon na n-adamh ocsaigine atá ceangailte le clóirín, éiríonn uimhir ocsaídiúcháin an chlóirín ní ba dheimhní. Is é an patrún coitianta seo a leanas is cúis leis seo; ar dtús, meastar gurb é an t-ian -áit ainm an bhuin; nuair a chuirtear sár- réimír leis cuireann sé ocsaigin leis, agus ag athrú an iarmhír -áit go -ít laghdaítear líon na n-ocsaiginí faoi cheann amháin, gan an lucht a athrú. Leanann an patrún ainmniúcháin laistigh de go leor sraitheanna oxyanion éagsúla bunaithe ar fhréamh caighdeánach don tsraith áirithe sin. Tá ocsaigin amháin níos lú ag an g an -ít ná an -áit, ach d'fhéadfadh go mbeadh uimhreacha difriúla d'adaimh ocsaigine ag -áit.Tá ceann amháin níos lú ocsaigine ag an -ít ná an -áit, ach d'fhéadfadh uimhreacha éagsúla adamh ocsaigine a bheith ag ainiain éagsúla -áit.

Ní oibríonn na rialacha seo le gach ainian poladamhach, ach baineann siad le roinnt de na cinn níos coitianta. Taispeánann an tábla seo a leanas an chaoi a n-úsáidtear na réimíreanna seo do chuid de na grúpaí ainian coitianta seo.

 bróimíd hipeabróimít bróimít brómáit sárbhrómáit Br- BrO- BrO2- BrO3- BrO4- iaidíd hipiaidít iaidít iadáit sár-iadáit I- IO- IO2- IO3- IO4- suilfíd hipeashsuilfít suilfít sulfáit sárshulfáit S2- S2O22- SO32- SO42- SO52- seiléiníd  hipisheiléiníd seiléinít seiléináit Se2- Se2O22- SeO32- SeO42- teallúiríd hipiteallúirít teallúirít] teallúráit  Te2- TeO2O22- TeO32- TeO42- nítríd hipinítrít nítrít  níotráit sárníotráit N3- N2O22- NO2- NO3- NO4- foisfíd foisfíonáit  foisfít Fosfáit sarfhosfáit P3- H2PO2- PO33- PO43- PO53- arsainíd  hioparsainíd arsainít  arsanáit As33- AsO23- AsO33- AsO43-

Is féidir le roinnt ocsainian démhéiriú le caillteanas adamh ocsaigine. Úsáidtear an réimír pirea- srl.pyro-, mar is minic a bhíonn téamh i gceist leis an imoibriú a chruthaíonn na cineálacha ceimiceáin seo chun na cineálacha struchtúr seo a chruthú.  Tá an an réimír pirea- léirithe freisin ag an réimír dé-. Mar shampla, is dimer é ian déchrómáite.

 suilfít pireashuilfít SO32- S2O252- sulfáit pireashulfáit SO42- S2O72- foisfít  pireafhoisfít PO3O3- P2O54- fosfáit pireafhosfáit PO43- P2O74- arsanáit piorarsanáit AsO43- As2O74- crómáit  dichromate CrO42- Cr2O72- carbónáit décharbónáit CO32- C2O52-
Samplaí eile d'iain pholadamhacha choitianta
Tugann na táblaí seo a leanas samplaí breise d'iain pholadamhacha a gcastar orthu go coitianta.. Ní thugtar ach cúpla ionadaithe, mar ó thaobh na praiticiúlachta de bíonn líon na n-ian poladamhach an-mhór.
+ Ainiain Teitreahidreabóráit  B(OH)4- Aicéitilíd  C22- Eatocsaíd nó reatánóáit C2H5O>- Aicéatáit nó eatánóáit CH3COO2- Beansóáit  C6H5COO- nó C7H5COO2- Formáit HCOO- Carbónáit CO32- Ocsaláit C2O42- Ciainíd  CN- Crómáit CrO42- Déchrómáit Cr2O42- Décharbónáit  nó hidrigincharbónáit  HCO33- Hidriginfhosfáit  HPO42- Déhidrigincharbónáit H2PO42- Hidriginsulfáit or déshulfáit HSO44- Manganáit  MnO42- Sármhanganáit MnO4- Sincáít  ZnO22- Alalúmaináít AlO22- Tungstáit  WO42- Aisínidáit or amide NH2- Peroxide O22- Sárocsaíd O2- Hiodrocsaíd OH- Désuilfíd SH- Cianáit  OCN- Tiaicianáit SCN- Ortaisileacáit SiO44- Tiasulfáit S2O32- Aisíd  N3- Teitrisárocsachrómáit Cr(O2)43-

+ Cations Iain óiniam  Iain charbéniam Caitiain eile Guainidiam C(NH2)3+ Traipliam C7H7+ Mearcair Hg22+ Amóiniam NH4+ Trífeinilairbéniam (C6H5)3C+ Déhidrigin H2+ Fosfóiniam PH4+ Cioglpróipéniam C3H3+ Hiodróiniam H3O+Trífluaraimeitil CF3F+ Fluaróiniam H2F+ Piriliam  C5H5O+ Sulfoniam H3S+

 Tagairtí 

Catagóir:Iain