Bean feasa

I mbéaloideas na hÉireann, tá ról suntasach ag mná feasa (uatha bean feasa), a bhaineann go minic le cleachtais leighis traidisiúnta. Bhí mná ann i gcónaí in Éirinn a raibh eolas acu ar ábhair ar nós leighis, beannachtaí, mallachtaí agus tairngreachta. Tugtar mná feasa orthu, ach bhí ainmneacha eile acu.; luaitearIn A Handbook of Irish Folklore le Seán Ó Súilleabháin bandraoi, bean feasa, bean allthachbean allta i litriú an lae inniu is dócha, is é sin “fiáin”, nó bean Ultach, dar leis A Handbook of Irish Folklore le Seán Ó Súilleabháin, cailleach agus caoirseanóircaorsheanóir i litriú an lae inniu.  Lean cáil na mban seo trí na glúine, daoine ar nós Biddy Early sa naoú haois déag i gContae an Chláir agus Nan Conneely san fhichiú haois ar an gCladach, Co. na Gaillimhe. 

 Ról sa Sochaí in Éirinn 

Bhí ról ríthábhachtach ag mná feasa i soláthar seirbhísí pobail, mar aon le mná chaointe, mná ghlúine, agus mná leighis, mar shampla. Is minic gur comharsana scothaosta a bhí sna mná seo, ar tuairiscíodh go ndeachaigh siad isteach i stáit mheabhracha cosúil le thámhnéal agus go dtabharfadh siad faisnéis ar ais ón Domhan Eile. Tarlaíonn sé seo go minic le linn dúiseacht, de réir staidéir Ó Crualaoich ar chuntais.

 Barántúlacht agus Ionadaíocht 
Scrúdaíonn Ó Crualaoich léiriúcháin chodarsnacha na mban i bhfoinsí scríofa in aghaidh an traidisiúin bhéil. Aibhsítear an bhean feasa agus An Chailleach mar shamplaí de léirithe barántúla i dtraidisiún béil na hÉireann, a thugann dúshlán na scéalta patriarchacha atá i réim sa litríocht scríofa. Ról agus léiriú na mná ciallmhar mar neach cumhachtach atá, cé go bhfuil sé fós daonna, ceangailte leis an Domhan Eile agus a bhfuil roinnt cumhachtaí osnádúrtha leighis nó léargais aici. Sa ról seo tá sí i staid na cumhachta agus eagna sinsear nach bhféadfaí, ar shlí eile, a thabhairt di mar mhná sa tsochaí.

 Léirmheasanna Feimineach 
Pléann an chuid seo léirmheasanna feimineach ar léiriú pearsana baineanna mar an Bean feasa i mbéaloideas na hÉireann. Iniúchann sé ceisteanna a bhaineann le dlisteanacht foinsí agus an léiríonn scéalta taifeadta go cruinn róil na mban sa tsochaí. Tugann léargais ó scoláirí ar nós Ó Crualaoich léargas ar chastacht na léiriú seo.

 Fios (coincheap) 
Cuirtear síos ar an bhfocal ‘fios’ in An Foclóir Beag mar ‘a bhfuil foghlamtha agus tuigthe ag duine, a bhfuil eolas ag duine; eolas, tuiscint, nádúrtha nó os nádúrtha’ agus thíos faoin ‘bean feasa’ seo mar théarma a thugtar.

 Mná Feasa Cáiliúla 

 Mary Butters
 Biddy Early
 Moll Anthony
 Anne 'Goody' Glover

 Tagairtí 

Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Mná feasa
Catagóir:Cailleacha
Catagóir:Luibheolaithe