Trecheng Breth Féne

Is cnuasach ilchineálach de 256 tré Sean-Ghaeilge is ea  Trecheng Breth Féne, "Trí-cheann (tré) Bhreith(iúnas) Féin (na nGael)".  Faightear mar ábhair ann an nádúr, tíreolaíocht, dlí, nósanna agus iompraíocht.  Meastar gur dhiolaimiodh an stair sa 9ú haois.

 Ábhar 
Tá lear mór ábhar sna tréanna:
 mainistreacha: 1-31
 tíreolaíocht: 32-61
 an Féineachas: 86-149 
Níl ann ach meascra sa chuid eile.

Níl ach 214 den 256 i bhfoirm thréchinn.  Tá trí dhócheann, seacht gceithrecheann, aon naoicheann amháin.  Níl ann ach abairtín amháin  sna 31 iontrálacha mainistreach.

Seo a leanas mar shampla Trécheann 91:
Trí gena ata messu brón:gen snechta oc legad,
gen do mná frit íar mbith fhir aili lé,gen chon fholémnich.Trí ghean atá measa brón:
gean sneachta ag leá,
gean do mhná ort iar fear eile bheith léi,
gean chon fholéimnigh.

 Lámhscríbhinní 
 Leabhar Buí Leacáin (LBL), col. 236 ff, lch. 414b-418a (CnT, Baile Átha Cliath: H 2.16). Iomlán.
 Leabhar Bhaile an Mhóta (LBM), ff. 65b-66b (ARÉ, BÁC: 23 P 12).
 Leabhar Uí Mhaine, f. 190a1-191a2. Iomlán.
 Leabhar Mór Leacáin (LML), ff. 183b-184b (CnT, BÁC: H 2.17).
 LS páipéir scríofa ag Tadhg Tiorthach Ó Neachtain sa bhliain 1745, ll. 98–101 (ARÉ, BÁC: 23 N 10), 
 LS páipéir scríofa sa bhliain 1575, ll. 946–957 (CnT, BÁC: H 1.15)
 LS scríofa ag Domnall ó Duind Mac Eimuinn sa bhliain 1714, ff. 1a-7b (ARÉ, BÁC: Stowe 23 N 27)
 droch-chóip truaillithe scríofa ag Peter O'Longan sa 1836 (Rylands Library, Manchester).
 LS Kilbride III, f. 9b2 (Advocates Library, Dún Éadain). Párpháipéar.

Níl ann fós ach an t-aon eagrán amháin foilsithe ag  Kuno Meyer sa bhliain 1906.  Tá an téacs bhunaithe ar sé lámhscríbhinn (LBL, LBM, Uí Mhaine, LML, 23 N 10 AGUS H 1.15) agus bhí sé ar an eolas faoi thrí eile (23 N 27, cóip Ryland agus Kilbride).  Deir Fergus Kelly gur thángthas ar cheithre leagan eile ón am sin agus dá bharr tá eagrán nua de dhíth.

 Dáta 
Bunaithe ar fhianaise teangeolaíochta, mheas Meyer nár scríobhadh na tréanna tar éis na bliana 900 AD.  Agus i dteannta sin le fianaise roinnt díochlaontaí sa téacs, meas sé nach raibh siad níos sine ná c. 850 A.D.

 Foinsí

 The Triads of Ireland ar CELT
 Liosta le Dennis (Donncha) King ar Sabhal Mòr Ostaig ar.
 , www.britac.ac.uk taifead fuaime


 Sa lá inniu ann 
 Feictear scigaithris ar an bhfoirm san úrscéal le Flann O'Brien, At Swim-Two-Birds (1939).
  An illustrated adaptation of selected Triads specially designed as gift book or for children: Fergus Kelly (introduction), Aislinn Adams (illustrator). The Three Best Things. Appletree. 1994.

 Naisc sheachtracha 
 Early Irish Wisdom Literature''

 Tagairtí 

Catagóir:Litríocht na Gaeilge