Cead (cluiche)

Cluiche is ea Cead a imrítear ar Inis Meáin ar Lá Fhéile Pádraig go dtí an lá atá inniu ann agus d'imrítí é ar fud na Gaeltachta, leis. Cleas na Slise a thugtar air freisin. Bíonn ar imreoirí 60 buille a chur thar an líne 40 méadar. Níl cead ach ag na fir é a imirt. As déil bhán nó hicearaí a dhéantar an ‘cead’, nuta beag adhmaid a bhuailtear. Bíonn an Corn Domhanda sa Chead le buachan ag Comórtas Cead Lá le Pádraig.

Filleann muintir an oileáin ar Inis Meáin ó ó chian is ó chóngar ar an 17 Márta, do Chorn Domhanda Ceid. Bíonn ceathrar captaen ann, a roghnaítear as buaiteoirí na bliana roimhe agus roghnaíonn na captaein seo foireann de sheisear nó seachtar ar an lá mór sa pháirc spóirt in aice le Trá Leictreach Inis Meáin.

Bailíonn na hoileánaigh idir óg agus aosta ina sluaite chun féachaint ar an gcluiche mar a thriaileann na himreoirí ar an ‘cead’ (píosa beag adhmaid) a ardú ón talamh le slat in aon bhuille amháin, agus an dara buille a bhualadh air mar atá sé san aer chun an cead a chur go ceann scríbe (rópa a leagtar amach ar an talamh 30 méadar uathu).

Má bhaintear an rópa amach, bronntar ‘poc’ ar an imreoir agus seasca poc de dhíth ar fhoireann chun an cluiche leathcheannais a bhaint amach.

Pé foireann a thugann bua an chluiche ceannais féin leo, bronntar an Corn Domhanda orthu agus greantar ainm gach buaiteora ar an gcorn a choinnítear ar taispeáint i dTeach Ósta Inis Meáin ó cheann ceann na bliana.

Seo thíos cur síos ar an gcluiche, agus caighdeánú áirithe déanta air, ón suíomh Dúchas.ie.Lá Fhéile Pádraig bíonn muid ag buaileadh cead... Nuair a bhítear ag buaileadh cead bíonn maide fada againn, bíonn píosa beag de mhaide againn freisin chomh ramhar le cois scuaibe agus timpeall trí orlaigh ar fhaid. Leagtar an giota beag suas le cloich nach bhfuil chomh hard leis an ngiota tugtar "pist" ar an gcloich agus tugtar "cead" ar an ngiota. Buailtear an chuid den chead atá ós cionn an phist leis an maide mór agus éiríonn an giota suas san aer buailtear go láidir leis an maide mór é ansin agus cuirtear tamall maith as láthair é, sin é an chaoi a n-imríonn muid an cead. 

Bhíodh an cluiche á imirt go coitianta i gConamara agus luaitear é sa ghearrscéal Aois na hÓige de chuid Mháirtín Uí Chadhain. Anseo a bhuail sé deis is cead is a rinne sé "falach bhíog" is macnas an libh. lch 106 Idir Shúgradh agus Dáiríre. Tá cuntas eile ar Dúchas.ie, i mír ó Bhailiúchán na Scol a luann cead a bheith á imirt i gCois Fharraige ag páistí sna 1930idí.

Tá gaol ag cead leis an gcluiche Tip-cat. 

D'imrítí leagan den chluiche in áiteanna go leor in Éirinn, in Acaill, mar shampla, agus buachaillí, a bhíodh á imirt agus i gcaitheamh na bliana uilig, le solas an lae. Chuaigh sé as faisean, nuair a tháinig an teilifís.

Cead i dTír Chonaill

Seo thíos sliocht (arna chaighdeánú) ó Shéamus Ó Grianna ag déanamh cur síos ar an gcluiche 'Cead na Slise' i Rann na Feirste.  An Teach nár Tógadh agus Scéalta eile, 1948, Lgh 64-66.

“Foghlaimeoidh mise Cead na Slise díbh agus gan a bheith i bhfad leis [....] Bhí maide éadrom leis a raibh cos chaol agus bos leathan air agus é tuairim ar dhá throigh go leith ar fad. Ansin bhí slis bheag ghairid aige a bhí naoi n-orlach nó faoin tuairim sin. Agus cnag bheag adhmaid a rinne sé as bloc maide. [....]

Rinne sé poll beag cruinn le sáil a bhróige sa talamh agus chuir sé an cipín ina sheasamh ann, nó ina luí ar fiar, agus chuir sé an chnag sa pholl ar bhun an chipín. “Anois,” ar seisean, “seo mar imeoras sibh é. An chéad fhear agaibh a gheobhaidh an buailteoir, buailfidh sé buille beag éadrom ar cheann na slise. Léimfidh an chnag in airde. Mar seo,” ar seisean ag tosú. Nuair a bhí an chnag san aer bhuail sé buille uirthi agus chuir sé tuairim ar scór slat amach ón pholl í. Ansin thosaigh sé gur inis sé dúinn. An fear a bhí i d'éadan, chaith sé ar ais í. Má chuir sé níos deise don sprig ná fad an bhuailteora í, chuir sé as imirt thú. Mura chuir, fuair tú pointe Mura chuir, fuair tú pointe os coinne gach fad buailteora idir an sprioc agus an áit ar thit an chnag. Bhí fiche dóigh eile le lámh na himeartha a chailleadh. Má chuir tú an chnag amach thar na deich slata fichead leis an bhuille, b'éigean duit an buailteoir a thabhairt don té a bhí os do choinne. Agus d'éirigh an cleas céanna duit, má sháraigh ort an chnag a bhualadh nuair a d'éirigh sí ón tslis. Agus i ndeireadh an chluiche a bhí an chuid ab fhearr den imirt ann. Déarfaimid gur céad an cluiche. Tá tusa faoi thrí cinn de agus tá an fear eile i bhfad siar i do dhiaidh. Ach caithfidh tú an trí a fháil. Ní dhéanfaidh uimhir is mó ná sin maith ar bith duit. Agus beidh tú ansin go dtaga an fear atá ag imirt i d'éadan aníos fhad leat, agus ansin tosóidh an imirt dáiríre, agus níl ann ach an té is fearr stuaim agus is géire súil.”

Féach Freisin

 https://www.duchas.ie/ga/cbes/5235142/5221999/5241687
 https://www.duchas.ie/ga/cbeg/49489
 https://tuairisc.ie/o-dhuchas-clocha-peire-cloch-nirt-cead-agus-paire/

catagóir:Cluichí Gaelacha
catagóir:Cluichí Maidí
catagóir:Cluichí Éireannacha
catagóir:Inis Meáin