Cuala

Tuath Gaelach i gcúige Laighean taobh ó dheas den Life ba ea Cuala (Meán-Ghaeilge Cualu) agus Sléibhte Chill Mhantáin cuimsithe ann.

 Stair 
Déanann James MacKillop nasc idir Fir Chualann agus na Cauci le feiceáil ar léarscáil Tolamaes.  Mhol T. F. O'Rahilly an nasc céanna sa bhliain 1946.T. F. O'Rahilly, Early Irish History and Mythology, ll. 24-27, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath (1946, 1984)

mion|180px|Léarscáil d'oirdheisceart na hÉireann sa 16ú haois. Feictear 'Fercullen' san oirthuaisceart.

Bhí críocha Chualann suite idir an tInbhear Mór agus an Life agus iad ar comh-achar le deoise Ghleann Dá Loch.

D’áitigh Henry Morris, de réir scéil san Fhéineachais, go raibh cónaí ar Fhir Chualann níos faide ó thuaidh, i mBreá timpeall na Teamhrach, go dtí gur chuir na Ciannachta an ruaig orthu tar éis Chath Chríonna.

I Leabhar Gabhála Éireann, mac le Breogán ba ea Cuala.  Bhunaigh a dheartháireacha trí thuath ó thuaidh: Breá, Conaille Muirtheimne agus Cuaille.  Iníon le Conán, rí Chualuann, ba ea Maebh Leathdhearg sna seanscéalta.

I measc ríthe na Laighean d'Fhir Chualann, bhí Criomhthann mac Aodha CualannAnnála Tiarnaigh, AT 636.2Charles-Edwards 2006, lch. 138, n.5 (bás 633) agus Ceallach Chualann (bás 715).  Fuair Tuathal mac Criomthainn, rí Chualann, bás sa bhliain 778.Annála Uladh, AU 778.7Charles-Edwards 2006, lch. 243

Le linn na Normannach, tuath nua Lú ba ea "Fir Chualann" agus í suite i dtuaisceart Chill Mhantáin i gcríocha Uí Thuathail.  Bunaíodh Eastát Chúirt an Phaoraigh ar na críocha sin.

 Nósanna 
De réir téacsanna éagsúla, bhí ceart ag Ardrí na hÉireann nó ag rí na Laighean ar "leann Chualann".  

Téann Slí Chualann chuig Cnoc na Teamhrach, ag trasnú na Life ag Áth Cliath.  Is sliabh suntasach i dtuaisceart Chill Mhatáin é Ó Cualann.féach 3 ó ar eDIL. 

Le linn athbheochan na Gaeilge, mhol Conradh na Gaeilge go dtabharfaí Cuala ar dheisceart Átha Cliath agus ar thuaisceart Chill Mhantáin.  Ceapadh an t-ainm Brí Cualann do Bhré, ach dhiúltaigh An Coimisiún Logainmneacha dó..  Is club CHumann Lúthchleas Gael é Cuala CLG agus é suite i nDeilginis.

Clóphreas príobháideach ba ea Cuala Press agus é bunaithe ag deirfiúracha W. B. Yeats. Is ann a d'fhoilsigh siad saothair leis féin agus lena chairde.  

Grúpa cheoil traidisiúnta ba ea Ceoltóirí Chualann. Bhunaigh an cumadóir Seán Ó Riada é sna 1960í agus d’ainmnigh as a cheantar dúchais é.

 Foinsí 


 Tagairtí 

Catagóir:Cúige Laighean