Fáil Inis

I Miotaseolaíocht na nGael, coileán Lugha Lámhfhada ab ea Fáil Inis.  Dochloíte a bhí an cú i mbun cogaidh, rug sé gach ainmhí fiáin ar bhuail sé leis, agus bhí sé ar a chumas uisce reatha a iompú go fíon á fholcadh ann.Ellis 1987, lch. 145.  Ar ceann den dá dhuais déag a d'éiligh Lugh ar an gclann Tuireann (Brían, Iuchar agus Iucharba) mar éiric as marú a athair, Cian.Ellis 1987, lch. 112.  Ba le rí na hIoruadh an cú sula bhfuair mic Tuireann é,Onomasticon Goedelicum , "hirotae" agus dúradh mar gheall air "go dtitfeadh gach beithíoch fiáin an domhain […] as a seasamh" agus gur "níos soilsí ná an ghrian ina rotha tintrí."O'Curry, eag. & aistr., Fate of the Children of Tuireann, Atlantis IV, lch. 162/3Lebor Gabhala, Cuid 319, agus an duán den 12ú haois.

Fianuithe
Oidheadh Chlainne Tuireann

Faightear lánainm an chú, Fáil Inis, sa scéal Oidheadh Chlainne Tuireann (Féach Brian, Tuireann), a caomhnaítear ach i lámhscríbhinní den luath 18ú haois amach.  Níor cumadh ní an chú nó a ainm sa ré úd.  Tá cur síos gearr i Leabhar Gabhála na hÉireann faoi éilimh Lugha, ina insítear go bhfuair sé "Cuilen rīg goband na hiruaidhe" (coileán rí-ghabha na hIoruaí), a bhí "ina chú le hoíche agus ina chaora le lá", agus athraíodh go fíon pé uisce a bhuailfeadh a chraiceann ().Macalister ed., ¶319 agus dán  poem LXVI.  Níor aistrigh Macalister an focal "craiceann" sa chúis próis, ach sa dán, strophe 14, deir sé "whelp… of the royal smith of Iruaith, wine would be every water… which is put upon its skin.")  Ní thugtar ainm an chú sa Leabhar Gabhála.

Duan 12ú haois
Faightear an cú i nduan na Fiannaíochta den 12ú haois, Dám Thrír Táncatair Ille, Dámh/buíon triúir thangadar uile.cf.,  4 stanzas excerpted in O'Curry, Atlantis IV, 396-7</ref>  

"Coileán rí na hIoruaidhe ... a bhí le Lugh na Leann... D'fhásadh leann/meá nó fíon di, dá bhfolcfadh sí i n-uisce foinse."

Tugann triúr fear ón Ioruaidh leo cú draíochta, SalinnisLeabhar Laighneach, Stern, in Festschrift Wh. Stokes nó Fáil inis,Lios Mór, Stokes, ZCP 3, lch. 432) a athraíonn uisce foinse ar bith a bhuaileann leis ina leann nó fíon.  Ba le Lugh na Leannleann2 ar teanglann.ie FGB, Lugh na mBrat, truailliú d'ainm máthartha Lugha "mac Ethlenn", mar a chuir Stern le fios, op. cit. an cú tráth.  Maraíonn an cú dunne de na Fianna (Dubhán mac Breasail), agus de bharr, tógadh an madra ón triúr acu (Sela, Dorait, Domnán) mar chúiteamh.  Maraíonn na Fianna an cú ansin agus feannadh a sheithe (is dóigh lena chumhachta déanta fíona fós ann), agus imíonn leo ar eachtraí thar lear.

Agallamh na Seanórach

In Agallamh na Seanórach,Stokes eag. & aistr.; Dooley & Roe aistr. a aithrisíonn Caílte, déantar cur síos ar thriúr ón IoruaidhDooley & Roe, Tales of the Elders of Ireland, lch. 153 a bhuail na Fianna leo, cé go bhfuil ainmneacha éagsúla acu (Dub, Ág, Ilar).  Fermac nó Fer Mac is ainm dá gcú draíochta,<ref>Stokes tr., Irische texte, lch. 237.  Supplementary translation is given here because it is wanting in Standish O'Grady, Silva GadelicaAistriúchán le Dooley agus Roe, lch. 156 agus ní deirtear gur le Lugh a bhí sé.  Cú ioldathach an ea, a belched out dúinn chomh maith le hór agus airgead.  Madra mór le lá, chrapadh sé go gaidhrín le hoíche.  Chuaigh beirt fhear faire  (prionsaí na nUladh) ag spiaireacht faoi choim na hoíche, i sárú rabhadh an triúir, ach mhúscail an gaidhrín gaoth dhraíochta lena eireaball, agus scuabadh na fir chun siúil, a  gclaimhte sáite isteach a chéile.

Foinsí

 Mackillop, James, Dictionary of Celtic Mythology (1998)
 Leabhar Gabhála na hÉireann, R.A.S. Macalister eag. & aistr., Leabhar 4, "Part VII: Invasion of the Tuatha De Danann" ¶319, Dán LXVI.
 Oidheadh Chlainne Tuireann, Eugene O'Curry eag. & aistr., in Atlantis IV, ll. 162-
 "Dám Thrír Táncatair Ille", Damh Thriúr Thángadar i Leith
 O'Curry, 4 stróf, The Atlantis III, Londain 1862, 396–7. (Ní fheictear ainm an chú sa sliocht. Mícheart é "Lismore fol. 194".)
 Leabhar Laighneach, lch. 207b, Stern, L. Chr., eag. & aistr. (Gearamáinis) "Eine ossianische Ballade aus dem XII. Jahrhundert", Festschrift Whitley Stokes zum siebzigsten Geburtstage, 1900, ll. 7–12
 Leabhar Leasa Mhóir, fo. 153 b). Stokes, Zeitschrift für Celtische Philologie, III, lch. 432
 Agallamh na Seanórach
 Stokes, "The Story of the Oakgrove of Conspiracy" (Text: lines 6083–6141), Acallamh na Seanórach, Irische Texte III, ll. 237-
 books.google
 Dooley & Roe, Tales of the Elders of Ireland, ll. 153 (agus fonóta); ll. 171ff

Tagairtí

Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta