Greta Thunberg

Is gníomhaí timpeallachta Sualannach í Greta Thunberg, a rugadh ar an 3 Eanáir 2004 i Stócólm na Sualainne. Bhunaigh sí gluaiseacht idirnáisiúnta ar son na timpeallachta agus gan í ach 15 d’aois. Ó aois óg, chuir drochstaid na haeráide as go mór di agus thosaigh sí ag agóidíocht taobh amuigh de Pharlaimint na Sualainne.  

Ní raibh Greta Thunberg ach sé bliana déag d’aois, sa bhliain 2018, ach bhí daltaí scoile ar fud an domhain spreagtha chun agóide aici, daltaí na hÉireann ina measc. 

Ó shin i leith, tá sí ina gníomhaí ar son na timpeallachta agus tá cáil bainte amach aici. clé|mion|206x206px|Lúnasa 2018

clé|mion|230x230px|Lúnasa 2018 i Stócólm na Sualainne.
clé|209x209px|thumb|Greta Thunberg (2019)

 Saol 
Is i Stócólm na Sualainne a rugadh Thunberg sa bhliain 2003. Is amhránaí cáiliúil ceoldrámaíochta a máthair, Malena Enman, agus is aisteoir a hathair, Olof Thunberg.

Uaireanta fanann Thunberg ina tost má cheapann sí nach fiú labhairt.

Bhí Greta Thunberg ina haonar nuair a chuaigh sí i mbun agóide an chéad uair sa bhliain 2018. Shuigh sí síos taobh amuigh de pharlaimint na Sualainne agus póstaer a rinne sí féin lena hais ar a raibh scríofa aici skolstrejk för klimatet nó "stailc scoile don aeráid".
clé|mion|257x257px|Leabhar le Greta Thunberg
Ní raibh sí ina haonar ar feadh i bhfad. Laistigh de chúpla mí, bhí daltaí meánscoile ar fud na Sualainne agus ar fud na hEorpa ag dul ar stailc ó ranganna go rialta agus ag reáchtáil mórchruinnithe agóide chun aird a tharraingt ar an dainséar comhshaoil atá ag bagairt ar chách, agus orthusan go háirithe.

Ar 11 Nollaig 2019, d’fhógair an iris Time gurb í Greta Thunberg ‘Pearsa na Bliana’ 2019 na hirise.

Bhí Béarla ar a thoil aici agus in aois 16 bliain di.
clé|mion|177x177px|Físeán bolscaireachtaː  Greta, a scéal, 30 M.F.2019

 Siondróm Asperger 
Bhí Thunberg aon bhliain déag nuair a léirigh trialacha go raibh Siondróm Asperger agus neamhord éigníoch dúghafachobsessive compulsive disorder uirthi.

Is é an tionchar a bhíonn ag siondróm Asperger uirthi, mar a mhíníonn sí ina leabhar (2019), go mbreathnaíonn sí ar gach ceist mar cheist atá dubh nó bán. Deir sí nach dtuigeann sí an fáth nach n-athraíonn an ghlúin reatha a nósanna maireachtála agus truaillithe, cé nach séanann a bhformhór comhairle na saineolaithe. Más gá ár n-aschur carbóin a laghdú gan mhoill agus a stopadh, ba chóir é a dhéanamh. Níl ciall le séanadh na fírinne.
clé|mion|177x177px|Físeán: agóidí is bolscaireacht, 15 Márta 2019

 Leabhar 
Tá a cás mínithe go beacht aici ina leabhar, No one is too small to make a difference, a foilsíodh a bhliain 2019.  Is éard atá sa leabhar cnuasach óráidí agus aistí ina n-iarrtar ar pholaiteoirí aird a thabhairt ar an nglúin óg agus ar fhianaise na saineolaithe (agus níl ann ach 64 leathanach).
clé|mion|177x177px|Físeán í féinː Greta Thunberg ag labhairt - "Our House Is On Fire":  20 M.F. 2019
Tugann sí trí rabhadh láidir do pholaiteoirí an domhain:

 Tá géarchéim thubaisteach aeráide ag bagairt ar an bpláinéad.
 Teastaíonn laghdú mór gan mhoill ar an aschur carbóin.
 Tá an t-aos óg ag brath ar dhaoine fásta chun gníomhú sula mbeidh sé ródhéanach.

Impíonn Greta Thunberg ar pholaiteoirí beartais atá riachtanach, dar le formhór mór na saineolaithe, a chur i bhfeidhm  Caithfear astaíocht charbóin a laghdú go leanúnach agus gan mhoill – ní amach anseo, mar atá beartaithe ag an rialtas, ach in imeacht deich mbliana. clé|mion|177x177px|Parlaimint na hEorpa, 2020

Cáineann Thunberg polaiteoirí go géar mar gheall ar a síormhoilleadóireacht, a síor-éalú ón bhfírinne, agus rud ar a dtugann sí ‘síorghadaíocht ón todhchaí’, rud atá ar bun ag polaiteoirí agus daoine fásta i gcoitinne.
Tá ceist chrua agus ábhar machnaimh do gach duine fásta sa leabhar: céard is fiú don aos óg staidéar a dhéanamh ar mhaithe lena dtodhchaí mura bhfuil daoine fásta ag gníomhú dáiríre lena dtarrtháil?clé|mion|177x177px|Skolstrejk för klimatet), nó Fridays for Future (FFF)  

 Agóidí 
Tá an t-uafás agóidíochta déanta aici agus óráidí spreagúla tugtha aici  faoi thodhchaí ár bpláinéid agus an fhreagracht atá ar an bpobal i leith na hoibre sin.

Sa bhliain 2019, cuireadh fáilte mhór roimpi anseo sa Bhruiséil nuair a rinne sí cur i láthair os comhair an Choiste Timpeallachta.   

 Thunberg agus Éire 
Chuaigh páistí  timpeall na hÉireann ag dul ar stailc ar an 15 Márta 2019, agus 60 scoil in Éirinn ar stailc. Bhí na páistí ag iarraidh béim a chur ar athrú aeráide. Chuaigh 400 páiste chuig an Dáil an Chéadaoin chom maith. Bhí póstaeir acu agus theastaigh uathu a rá go bhfuil an timpeallacht tábhachtach.

Tionól Aeráide na hÓige, 2019.   Bhí 157 duine óg páirteach i gceardlanna agus i ndíospóireacht speisialta a reáchtáladh i seomra Dháil Éireann ar an 15 Samhain 2019. Bhí an Ceann Comhairle Seán Ó Fearghaíl sa chathaoir. Dúirt sé agus an Tionól á fhógairt aige go raibh sé á reáchtáil d’fhonn deis a tabhairt do dhaoine óga tuairimí a nochtadh faoin ngéarchéim aeráide agus beartais a mholadh chun cur ina coinne in Éirinn.

 Conspóidí 
Bíonn fothoradh contúirteach uaireanta ag baint leis an stádas réalta a bhronn na meáin ar Greta Thunberg. Déantar dearmad ar ghníomhaithe aeráide eile uaireanta. Mar shampla, in 2019, ghearr an Associated Press an gníomhaí aeráide óg as Uganda, Vanessa Nakate, amach as grianghraf, 

 Féach freisin 

 Severn Cullis-Suzuki,  nó "Greta Thunberg roimh am", gníomhaí timpeallachta as Ceanada í (a rugadh ar an 30 Samhain 1979). Tháinig sí chun cinn mar ghníomhaí timpeallachta in 1992 agus í 12 bliain d'aois. Ansin rinneadh dearmad uirthi.
 Athrú aeráide 
 Luamh daonchabhrach an Madleen, Gaza 2025 

 Naisc sheachtracha 
 "‘Ceapaim gur iontach an bhean í Greta Thunberg’ a dúirt an píolóta' (Tuairisc, 2019) 
 Greta Thunberg sa Pharlaimint sa Bhruiséil an 4 Márta 2020 

 Tagairtí 

Catagóir:Daoine a rugadh in 2003
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí Sualannacha
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Catagóir:Daoine le siondróm Asperger
Catagóir:Greta Thunberg