Éanna Mac Murchadha

:Féach freisin Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha

Rí na Laighean agus ríocht Átha Cliath de rítheaghlach Uí Chinnsealaigh ba ea Éanna Mac Murchadha (Meán-Ghaeilge: Énna Mac Murchada),Flanagan (2008)O'Byrne (2005b)Simms (2004)Lydon (2001)Duffy (1993). aitheanta fosta mar Éanna mac Donnchadha (Énna mac Donnchada),Ó Corráin (1971) agus Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha (Énna mac Donnchada meic Murchada).Duffy (1992).

Tháinig Éanna i réim tar éis bhás a choil cheathrair, Diarmaid mac Éanna. Le linn an coda is mó dá réimeas, d'aithin Éanna Ard ardcheannas Toirdhealbhaigh Uí Chonchúir, rí na gConnacht, cé gur éirí sé amach gan rath ina choinne sa bhliain 1124 sula ndearna sé cúiteamh. Tar éis bhás Éanna sa bhliain 1126, tháinig Toirdhealbhach i dtír ar an folús cumhachta a tharla mar thoradh.

mion|200px|Ainm Éanna mar a fheictear é ar folio 36r de Oxford Bodleian Library Rawlinson B 503 (Annála Inis Faithlinn): Ennu mc Diurmuta.Annála Inis Faithlinn, AI 1126.7Bodleian Library LS. Rawlinson B 503

Laigin
Donnchad mac Murchada, rí Laigean, ba ea athair Éanna.Ó Corráin (1971), lch. 26. Bhí beirt mhac eile ag Donnchadh: maraíodh duine ansin acu sa bhliain 1115;Ó Corráin (1971), lch. 20. agus an duine eile Diarmaid.Flanagan (2004)Ó Corráin (1971), lch. 20. Sna 1040í, tháinig sin-seanathair Éanna, Diarmait mac Máel na mBó agus a mhuintir i gceannas sa Laigean. D'éirigh Diarmaid ina rí Átha Cliath, agus rinne fosta iarracht ar ard-ríogacht na hÉireann féin.Crooks (2005). Le céad bhliain i ndiaidh sin, rinneadh ríthe Laigean de dhaoine na clainne.Crooks (2005)Wiley (2005).

Sa bhliain 1117, bhí col ceathrar Éanna, Diarmaid mac Éanna, ina rí Uí Chinnsealaigh, na Laigean agus Átha Cliath.  Fuair Diarmaid bás laistigh den bhliain,Duffy (1992), lch. 116Ó Corráin (1971), lch. 26. agus tháinig Éanna i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh agus na Laigean. Murab ionann agus taoisigh Uí Chinnsealaigh le déanaí, níor rí le freasúra é Éanna.Ó Corráin (1971), lch. 26.

Áth Cliath
Sa bhliain 1118, ghabh Toirdhealbhach Ó Conchúir, rí na gConnacht, ríogacht Átha Cliath,Downham (2013), lch. 164Duffy (1993), lch. 17Ryan (1949), lch. 77Ó Corráin (n.d.), lch. 35. tar éis dó an ruaig a chur ar Dhomhnall Gearrlámhach Ó Briain,Flanagan (2008), lch. 917O'Byrne (2005b)Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112Ó Corráin (n.d.), lch. 35. a tháinig i gceannas ann tar éis bhás Dhiarmada an bhliain roimhe sin.Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112.

Is amhlaidh go ndearnadh níos deireanaí rí Laigen ⁊ Gall d'Éanna, mar a tuairiscítear i nAnnála Uladh agus Éanna ag géilleadh do Thoirdhealbhach sa bhliain 1122.Annála Uladh, AU 1122.3Simms (2004)Duffy (1998), lch. 77Duffy (1992), ll. 118–119. Lig Toirdhealbhach d'Éanna Áth Cliath a rialú mar íochtarán.Downham (2013), ll. 164–165Flanagan (2008), lch. 917Duffy (1993), lch. 17Duffy (1992), ll. 118–119Ó Corráin (n.d.), lch. 35.  Cé go raibh caidreamh maith ag an mbeirt, d'éirigh Éanna amach in éadan Toirdhealbhaigh sa bhliain 1124,Ó Corráin (1971), lch. 26. i dteannta leis an gceannaire Cormac mac Cárthaigh,Flanagan (2008), lch. 918Jefferies (2005). Rinneadh síocháin eatarthu i ndearadh na dála,Flanagan (2008), lch. 918Ó Corráin (1971), lch. 26. agus rinne Toirdhealbhach turas go hÁth Cliath chun an ríogachta a bhronnadh air, mar atá tuairiscithe i nAnnála Tiarnaigh.Annála Tiarnaigh, AT 1125.5Duffy (1998), lch. 77. Le linn a réimis ann, bhronn Éanna eastát Realgeallyn'' ar Ardeaglais Theampall Chríost.Hudson, BT (2005), lch. 178Lydon (2001), lch. 130Duffy (1992), lch. 118 n. 124The Twentieth Report (1888), ll. 102–104 § 364.

mion|Sliocht as Oxford Bodleian Library Rawlinson B 489 (Annála Uladh) maidir le bás Éanna sa bhliain 1126.Bodleian Library MS. Rawl. B. 489 San iontráil seo, tá ainm seanathartha ag Éanna.

Feictear tuairiscí faoi bhás Éanna sa bhliain 1126 i nAnnála amhail is Annála Inis Faithlinn,AI 1126.7Downham (2013), lch. 165Duffy (1993), lch. 17. Annála Tiarnaigh,AT 1126.1O'Byrne (2005b). Annála na gCeithre MáistríACM 1126.9 agus Annála Uladh.AU 1126.1Duffy (1992), lch. 119. Insítear fosta sa Leabhar Laighneach go bhfuair sé bás i Loch Garman.LL 5500Duffy (1992), ll. 119 n. 128, 120Ó Corráin (1971), lch. 26. Moltar seo go raibh caidreamh maith idir Mhic Mhurchadha agus an iamhchríoch Ghael-Ghall seo,Duffy (1992), ll. 119 n. 128. agus is amhlaidh gur phríomhfhoinsí shaibhreas na Laighean iad an bhaile seo agus Áth Cliath.Duffy (1992), lch. 120.

Bhain Toirdhealbhach leas as an easpa chumhachta tar éis bhás Éanna, agus an bhliain dár gcionn chuir sé a mhac féin, Conchúr, i gcoróin Átha Cliath.Downham (2013), lch. 165Flanagan (2008), lch. 918O'Byrne (2005b)Simms (2004)Duffy (1998), lch. 77Flanagan (1998), lch. 113Duffy (1993), lch. 17Ó Corráin (n.d.), lch. 35. Rinne Toirdhealbhach ansin ionsaí ar thailte Uí Chinnsealaigh, chuir duine Mhic Mhurchadha as agus Conchúr isteach.O'Byrne (2005b)Flanagan (1998), lch. 113. B'fhéidir gurbh é Máel Sechlainn mac Diarmata, col cúigear Éanna, an duine Mhic Mhurchadha úd.Flanagan (2004)Ó Corráin (1971), ll. 20, 26–27Ó Corráin (1977), ll. 71–72. D'fhéadfadh gurbh é deartháir Éanna, céile comhraic Mhaoil Sheachlainn, a bhí i gceist.Crooks (2005)Flanagan (2004)Ó Corráin (1971), ll. 26–27Ó Corráin (1977), ll. 71–72.

Ginealach
 Énna Mac Murchada (bás 1126)
 Donnchad mac Murchada, rí Laigean (bás 1115)
 Murchad mac Diarmata, rí Laigean, Átha Cliath agus na nOileán (bás 1070)
 Diarmait mac Máel na mBó (bás 1072)
 Donnchad mac Diarmata (bás 1006).Hudson, B (2005)Hudson, BT (2004)Ó Corráin (1971), lch. 20.
 Aífe ingen Gilla PátraicHudson, B (2005)Hudson, BT (2004)

Foinsí

Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Ríthe na Laighean
Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh