Tuathal Maolgharbh

Ard-Rí na hÉireann ba ea Tuathal mac Cormaic (), aitheanta Tuathal Maolgharbh (Túathal Máelgarb) (bás 544) agus garmhac Cairbre mac Néill a mheastar.  Sna scéalta is luaite, is amhlaidh gurbh eisean a rinne concas na dtailte a n-éireodh ina ríocht Bhreá, ar son mhuintir Níall Noígíallach.

Cé go n-ainmníonn na ginealaigh é  Tuathal mac Cormaic Chaoch mhic Cairbre mhic Néill Naoighiallaigh, níl siúd ar aon intinn leis an gcur síos sa Bheatha Naomh Pádraig den 7ú haois le Tíreachán, a mhaíonn gur chuir Pádraig mallacht ar Chairbre agus a shliochtaigh ná raibh duine acu ina rí Theamhrach.  Um an neamhréir seo a réiteach, d'fhág naomhsheanchais níos deireanaí Tuathal amach ón mallacht.Mac Shamhráin & Byrne, "Prosopography", ll. 175–176 & 181.

Ó thaobh na n-annál de, níl ach aon iontráil suntasach amháin maidir le Tuathal.  Is tuairisc é seo faoi bhua a bhain sé amach in éadan na gCiannacht: "Cath Luachra eiter da Inber", timpeall na bliana in 535.Annála Uladh, AU 535.2 & AU 539.2Annála Tiarnaigh, AT 533 (cóipeáilte i nAnnála Uladh) Logainm coitianta is ea Luachair, agus ní fios go cruinn cén inbhir atá i gceist.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 451; moltar An Bhóinn (Contae Lú) agus An Ainí (Contae na Mí), sin nó an Ainí agus an Dealbhna (Contae na Mí)Mac Shamhráin & Byrne, ll. 181–182   Creidtear gur bhunaigh an bua seo ceannas Uí Néill ar na Ciannachta agus ar Mhaigh Bhreá.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 468; Charles-Edwards, "Túathal".  Cé nach taifid chomhaosaigh iad na hiontrálacha seo sna hannála Éireann, molann an teanga iontu gur an-luath iad, ag dul siar b'fhéidir ó dheireadh na 6ú haoise.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 451.

Deirtear gur maraíodh Tuathal sna 540í.  Faightear tuilleadh eolais a bhuí le gluaiseanna níos deireanaí ar na hannála, agus le scéalta faoi Dhiarmaid mac Cearbhaill agus Naomh Ciarán Cluain Mhic Nóis, ach is dócha gur nósanna i bhfad níos déanaí iad.  Insítear iontu go raibh, Túathal ag iarraidh an ruaig a chur ar Dhiarmaid, ach ina ionad sin maraíodh Túathal ag leasdeartháir Dhiarmada ar thaobh a mháthar — nó a ghaol uchtála, de réir eile — Máel Mordha Ua Machí’' nó Máel Mór mac Argadaín.  Maraíodh Maol Mordha féin ar an dtoirt.Charles-Edwards, "Túathal"Annála Uladh, AU 544.1Annála Tiarnaigh, AT 543.1.

Foinsí











Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir