Aos dána

Féach freisin: Aosdána

Aicme shóisialta de chuid na nGael ab ea an t-Aos Dána (Sean-Ghaeilge Áes dána; Gaeilge na hAlban Aois-dàna).  Sheasadh sí idir an aicme saor (Sean-Ghaeilge soír, sóer < so-aire3 aire ar eDIL), le huaisle, draoithe srl. san áireamh, agus an aicme daor (Sean-Ghaeilge doír, dóer, < do-aire).

I measc na dánta nó gairmeacha a áirítí san aos dána, filí, fáithe, ceoltóirí, lianna, staraithe, gaibhne, ceardaithe carbad agus dlíodóirí, agus na húinéirí talún saora 'ísle' (féach aithech fortha).  Ba an dheacair é do mhac daoir éirí ina ghabha nó ina, óir gurbh é sin athrú aicme.

Ba í *kerda- an fhréamh Phrótai-Cheiltise do ghabha, a leathnaíodh in am trátha chun gaibhe cré-umha, óir agus ealaíne, agus fosta cúrsaí leighis, ceoil agus filíochta a thabhairt san áireamh.  Measadh gur dhaoine saora ab ea ceardaithe adhmaid agus crann.  I ndán Sean-Ghaeilge faoi na Túatha Dé Danann – ar a nglaoití scaití an t-aos dána – insítear:déi int áes dána, andéi immorro int áes trebtha (déithe an t-aos dána, aindéithe ámh an t-aos treafa)John Carey: A Tuath Dé, Miscellany, The Bulletin of the Board of Celtic Studies 39, Cardiff 1992, ll. 24 ff.

Maraon le gach aicme shóisialta SeanGhaelach, bhíodh saol an aosa dána go dian cóirithe, mar shampla, leis na dlíthe Bretha Crólige nó Lóg n-enech, inar socraíodh i measc eile a bhfiúntas i gcás gona nó báis.

Tugann sonra suimiúil ó ré na Críostaíochta aird ar leith ar thábhacht na n-aicmí sóisialta ó thaobh fiúntais de.  I leagan Ghaelach de na soiscéalta, rinneadh gabha de Iósaef, athair Íosa, chun a aicme a athluacháil.Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur, ll. 1011 ff.

Féach freisin
 Ánradh
 Aitheach fortha
 Brughaidh
 Draoi
 File
 Ollamh Éireann

Foinsí
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, ll. 990 ff.
 Wolfgang Meid: Die Kelten.'' Reclam, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3, ll, 104 ff.

Tagairtí

Catagóir:Seanchas