Dál nAraidi Mag Line

Príomh-theaghlach an Dál nAraidi ba ea Dál Araí Mhaigh Line (Sean-Ghaeilge Dál nAraidi Mag Line).  D'fhéadfadh é gurbh ainm dhream dúchais é 'Line'.  Bhí croílár an dáil suite i gContae Aontroma, agus Ráith Mór a ríchathair.  Faoin 10ú haois, bhí siad san áireamh i measc dhá thuath déag na nUlad.  

I mbarr a réime, síneadh a gcuid críoch faoi deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Chontae an Dúin agus san áireamh na tuatha Mhaigh Line, Dáil Bhuinne agus Dáil Sailne.  Glaodh níos déanaí Trian Congaill (Caech) air, ainm a glaodh in am trátha ar chríocha Clann Aodha Buí, clann Uí Néill a chloígh an cheantar sa 14ú haois deiridh.  Faoin 10ú haois, bhí Dál mBuinne san áireamh i measc dhá thuath déag na nUlad.  Tar éis ré na Lochlannach, Dál Sailni and its church at Conaire, the principal church of Dál nAraidi, was lost to the encroaching Uí Tuirtri.

Bhí an ríchathair Ráith Mór suite gar do Loch nEathach, i bparóiste Dhún Uí Chorra.  Faightear an chéad taifead i nAnnála na gCeithre Máistrí faoin mbliain 680: Cath Ratha Móire Maighe Line.Annála na gCeithre Máistrí, M680.4  Faoin 16ú haois, glaodh Ráth Mór Mac Ullin ar Ráith Mór.  Dhóigh Art mac Aodha Uí Néill chun talún e sa bhliain 1513, agus níor  athchóiríodh í ina dhiaidh sin.

In aice le Ráith Mór bhí Ráith Beag.  Tá fianaise ann gurbh é an suíomh inar mharaigh rí an Dáil nAraí agus na nUlad Áed Dub mac Suibni, an tArd-Rí Diarmait mac Cerbaill sa bhliain 565.

Suíomh insealbhaithe de ríthe na nUlad den Dál Araí ba ea Cráeb Telcha, nasctha inniu de ghnáth le Craobh Thulcha gar do Lann Abhaigh.   Is amhlaidh gurbh é suímh insealbhaithe de ríthe an Dáil Araí féin, sular chrap a gcuid críoch sa 9ú haois.

Tagairtí