Anmchad mac Con Cherca

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Anmchadh mac Con Chearca (Sean-Ghaeilge Anmchad mac Con Cherca) (bás 760idí). Bhí Osraí mar chuid de Mhumhain ag an am. Chuaigh Anmchadh arís is arís eile ar feachtais in éadan a chomharsana thoir, na Laigin.

 Tosca 

Bhí ríocht Osraí ar cheann de tuairim is céad ríocht bheaga a bhí ann i nÉirinn san 8ú haois. Bhí na hOsraí lonnaithe i gContae Chill Chainnigh agus cuid de Contae Laoise. Bhí dhá phríomheaglais sa ríocht sa ré seo, Achadh Bhó (eaglais Naomh Chainneach) agus Saighir (Contae Uíbh Fhailí, eaglais Naomh Chiarán).Downham, "Career", lch. 7Charles-Edwards, Early Christian Ireland, ll. 292–294.

Cé gur tugadh do rítheaghlach na nOsraí, an Dál Bhirn agus Anmchad mar bhall, ginealach a shín i bhfad siar i míotar agus seanscéal, is amhlaidh nár tháinig siad chun cinn go dtí deireadh na 6ú haoise. Feictear Colmán Mór Mac Feradaigh mar rí Osraí sa [Naomhsheanchas|Bheatha]] Naomh Cainneach. Is amhlaidh go raibh Scanlán mac Colmáin (bás 643), luaite sa Beatha Cholm Cille le Adhamhnán, ina rí freisin.B'fhéidir é go raibh athair Cholmáin ina rí. Charles-Edwards, Early Christian Ireland, ll. 292–294 & 488–489Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, ll. 84 & 86.

Is doiléir é comharbacht na ríthe Osraí tar éis bhás Scanláin. Níl iontu i réamhtheachtaí Anmchadha ach ainmneacha a bheag nó a mhór. Fuair athair Anmchadha, rí Cú Cherca, bás sa bhliain c. 713; maraíodh Ceallach mac Faolchair sa bhliain in 735 ag troid le Cathal mac Finghin in éadan na Laigean; agus maraíodh Forbasach mac Ailealla is dócha dá bhliain 740, ach ní fios an chúis.Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, ll. 127, 129, tábla 23 Annála Uladh, AU 735.3Annála Tiarnaigh, AT 735.3Annála Inis Faithlinn, AI 735.1Annála na gCeithre Máistrí, ACM 735.7. Meastar go ndearnadh Anmchadh ina rí tar éis bhás Fhorbasaigh.Mac Niocaill, lch. 129, tábla 23Leabhar Laighneach, Reges Osairge.

 Réimeas 
Tar éis bhás Cathal mac Finguine, tháinig i réim sa Mhumhain sraith ríthe nár fhág ach pas beag ar díol suntais sna hannála. Rinne Donnchadh na Mí, ardcheannaire Uí Néill agus Ardrí na hÉireann, sraith feachtas in éadan Uí Dhúnlainge na Laigean, ach níor tháinig fir na Mumhan ina choinne. Dar leis na hannála, bhí Anmchadh ina rí is gníomhaí ón gceachtar úd i lár na 8ú haoise.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 596.

Is é sa bhliain 742, le bás Chathail, a fheictear an chéad taifead do réimeas Anmchadha. Insítear i nAnnála Uladh agus i nAnnála Tiarnaigh gur scrios na hOsraí tailte Chineál Fiachach agus Dealbhna, suite thar Gleann na Brosnaí, idir Mainistir Darú agus an tSionainn i gContae Uibh Fhailí an lae inniu.Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 127AT 742.2AU 742.2. Is amhlaidh sa bhliain dár gcionn, ach b'fhéidir 745, chloígh Anmchadh na Déise Mhumhan i oirthear Chontae Phort Láirge, ag marú a rí, Uargus mac Fiachrae.Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 127ACM 741.10. An bhliain dár gcionn eile, chloígh agus mharaigh Anmchadh triúr mac Chumascraihh, cé nach fios cé haidsan nó fáth an achrainn.Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 129ACM 742.16.

Bhí na Laighean fós ina bpríomhchéilí comhraic Anmchadha, Uí Bhairrche Tíre agus Uí Chinnsealaigh i gCeatharlach ach go háirithe. Ní fios go cruinn, ach b'fhéidir é go raibh na Laighin ar an bhfód ag Cath Inis Snaic, timpeall na bliana 750.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 576Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 129AT 750.10. Sa bhliain 754, scrios na hOsraí críocha Fhotharta Feá i gCeatharlach.Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 127AU 754.6AT 754.6 Sna blianta 759 agus 761, throid Anmchadh ag Bealach Gabhráin, an príomhshlí idir Laigin agus Osraí, agus chloígh sé gur na Laigin faoi dhó. Sa dar cath, maraíodh Donngal mac Laidcnén'', rí Uí Chinnsealaigh.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, ll. 576 & 596 nóta 40Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 129AT 759.6, 761.2AU 761.3.

Níl trácht ar bith ar Anmchadh le fáil sna foinsí tar éis bhás Donnghaile. Sa bhliain 769, tharla cath cathartha sna hOsraí inar cloíodh mic réamhtheachtaí Anmchadha, Ceallach, ag Tóim Snáma mac Flainn, anois i gceannas is amhlaidh. Más fíor, meastar go bhfuair Anmchadh bás an éigin idir 761 agus 769. Bhí mac amháin ar a laghad ag Anmchadh a mhair ina dhiaidh, Fearghal (bás 902), a bhí ina rí Osraí freisin.Charles-Edwards, Early Christian Ireland, lch. 576Mac Niocaill, Ireland before the Vikings, lch. 129AU 769.1, 770.2, 802.4.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála na gCeithre Máistrí
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin




 Naisc sheachtracha 
 CELT: Corpus of Electronic Texts

 Tagairtí 

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig