Goll mac Morna

San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, ball den Fhianna agus chomhghuaillí currach d'Fhionn mac Cumhaill ab ea Goll mac Morna.  Ba é Aodh (Sean-Ghaeilge  Áed) a chéad ainm.  Bhí aithne air chomh maith mar Áed mac Fidga.James McKillop, Dictionary of Celtic Mythology, Oxford University Press, 1998, lch. 3  Fuair sé an t-ainm Gollgoll ar teanglann.ie FGB tar éis dó súil a chailleadh i rith catha.

Taoiseach na bhFiann
Mharaigh Goll Cumhal, athair Fhionn, agus tháinig i gceannas na bhFiann ina ionad.  Agus Fionn fásta agus a chumas cruthaithe aige, sheas Goll siar go fonnmhar ina fhábhar.

Ba é i rith an troda in éadan Chumhaill, nó i leaganacha eile in éadan Luchet, gur chaill sé a shúil, mar a insítear a leanas:Révue Celtique via archive.org

"Áed b'ainm mac Dhaire,

Go ghoin Luchet cáile é;

Ó ghoin an sleá trom é,

Dá bharr, glaodh Goll air."

Irnan, cailleach 
Nuair a theip ar an gcailleach
Irnan gaiscí na bhFiann a sháiniú i dtéada draíochta, rinne sí ollphéist di féin agus thug sí dúshlán d'aon duine dóibh dul i gcomhrac aonair.  At dtús, thairg Fionn mac Cumhaill é féin, ach d'áitíodh ar nárbh ghaisciúil é dó dul i mbun troda le cailleach.  Sheas Goll ina áit agus mharaigh sé Irnan.  Tugadh lámh iníon Fhionn dó mar dhuais.

Cath Gabhra
Sa seanscéal Cath Gabhra, chuaigh na Fianna i mbun comhraic le hairm Ard-Rí na hÉireann, Cairbre Lifechair agus cloíodh iad.  Thréig Goll agus a lucht leanúna chuig Cairbre agus throid siad in éadan Fhionn.

Nath cainte
Is seanfhocal é "Tapadh le Goll, mharbh é mháthair", nuair a ruaigeadh crá croí trí ghníomh an duine a bhfuil de dhualgas air.  Mharaigh Goll a máthair de thimpiste le cnámh.Racial Proverb le Selsyn Gurney Champion, M.D., athchló 1966, lch. 70

Tagairtí

Catagóir:An Fhiannaíocht