Scotti

Focal na Laidiné is ea Scoti nó  Scotti a tugadh ar na Gaeil,Duffy, Seán. Medieval Ireland: An Encyclopedia. Routledge, 2005, lch. 698 fianaithe ar dtús sa 3ú haois dhéanach.  I dtosach báire, na Gaeil go léir a bhí i gceist leis an bhfocal, nó i nÉirinn nó sa Bhreatain, ach in an trátha, ach amháin na Gaeil i dtuaisceart na Breataine, a ainmníodh na bharr Scotia.

Stair
Faightear luathshampla den fhocal i Nomina Provinciarum Omnium (Ainmneacha na gCúigí Uile) d'Impireacht na Róimhe, as AD 312.  Ag an deireadh, tá liosta treibheanna a measadh gur bhagairt ar an Impireacht iad, san áireamh na Scoti mar fhocal nua le haghaidh na nGael.P. Freeman, Ireland and the Classical World, Austin, 2001, ll. 91-92.  Tá tagairt ann freisin i gcroinic  Naomh Prosper, AD 431, ina insíonn sé gur chuir Pápa Celestine I an t-easpag Palladius go hÉirinn "ad Scotti in Christum" ("chuig na Scotti i gCríost").M. De Paor, L. De Paor, Early Christian Ireland, Londain, 1958, lch. 27.

Ina dhiaidh sin, tuairiscíodh ó am go ham ruathair na Scotti ag roinnt scríbhneoirí Laidine several go déanach sa 4ú agus luath 5ú haois, mar a bhí Pacatus,Pacatus, Panegyric 5.1. Ammianus Marcellinus,Ammianus Marcellinus, Res Gestae XX 1.1; XXVI 4.5; XXVII 8.5. ClaudianClaudius Claudianus, Panegyricus dictus Honorio Augusto tertium consuli, ll. 52–58Panegyricus dictus Honorio Augusto quartum consuli, ll. 24–33De consulatu Stilichonis, ll. II 247–255Epithalamium dictum Honorio Augusto et Mariae, ll. 88–90Bellum Geticum, ll.  416–418. agus Chronica Gallica 452.Chronica Gallica ad annum 452, Gratiani IV (T. Mommsen (eag.), Monumenta Germaniae Historica, Auctores antiquissimi IX, Berlin, 1892, lch. 646 ). Aithníodh le gairid dhá thagairt dosna Scotti i litríocht na Gréige (mar Σκόττοι), i saothair Epiphanius, Easpag Salamis, den 370s.P. Rance,
Epiphanius of Salamis and the Scotti: new evidence for late Roman-Irish relations, in Britannia 43 (2012), ll. 227–242.

Molann an fhianaise bhearnach go raibh méadú i ruathair na Scotti i rith na 360idí, le bailchríoch sa "Chomhcheilg Mhór" sna blianta 367–368, agus as sin amach go dtí deireadh ré na Rómhánach sa Bhreatain c. 410.  Ní fios go cruinn nó aithint na ruathairí, nó líon nó láthair na ruathar.P. Freeman, Ireland and the Classical World, Austin, 2001, ll. 88-106P. Rance,
Epiphanius of Salamis and the Scotti: new evidence for late Roman-Irish relations, in Britannia 43 (2012), ll. 227–242.

Faoin 5ú haois, bhí ríocht Ghaelach an Dál Riada tagtha chun cinn in iarthar na Scotia.  Ní fios go cruinn conas ar tháinig siad, níos lú líonmhar, i gceannas go cultúrtha agus go polaitiúil ar na Cruithnigh.  In am trátha, tugadh an t-ainm ar cách sa ríocht, agus dá bharr na téarmaí Béarla Scot (Albach) agus Scotland (Alba).B. Fitzpatrick, art. Irish Archæological remains, in The Encyclopedia Americana XV (1919), lch. 327.

Sanasaíocht
Is doiléir é sanasaíocht focal na Laidine déanaí, Scotti.  Níl sé gaolmhar le focal Laidine, agus níl a leithéid ann i dteangacha na nGael féin mar eatnainm.  Is féidir más fíor gur focal Gaeilge Cianaí ó thús atá ann do cheird nó gníomhaíocht shóisialta, a d'éirigh níos déanaí sa réir sin ina eatnainm.

Moladh roinnt sanas agus níltear ar aon intinn fúthu i scoláireacht phríomhshrutha have been conjectured. 
 Sa 19ú haois, mhol Aonghas MacCoinnich go raibh Scoti fréamhaithe ón nGaeilge Sgaothaich, .i. "scaoth, slua".A. MacCoinnich, Eachdraidh na h-Alba, Glasgow, 1867, lch. 18-19.
 De réir Charles Oman, tagann an focal ó Scuit, .i. scoite.  Chreid sé gur luaigh é do ruathairí díbeartacha Gaelacha, ag moladh gurbh iad na Scotti agus na Gaeil mar bhí na hUigingigh agus na Lochlannaigh.C. Oman, A History of England before the Norman Conquest, London, 1910, lch. 157.
 Ar na mallaibh, mhol Philip gur ghlac buíon ruathairí an t-ainm ó fhréamh Ind-Eopaise, *skot, ag lua mar fhianaise ann fual Gréigise skotos (σκότος), le brí "dorchadas, scáth".P. Freeman, Ireland and the Classical World, Austin, 2001, lch. 93.
 Moladh go bhfuil an focal gaolmhar leis an mBéarla scotféach :en:Scot and lot (mar atá, cáin) agus Sean-Lochlainnis skot.  Searmanas a bhí ann inar aistríodh seilbh talún le píosa cré curtha i n-ucht an seilbheora nua.J. Truedson Demitz, Throne of a Thousand Years: Chronicles as Told by Erik, Son of Riste, Commemorating Sweden's Monarchy from 995–96 to 1995–1996, Ludvika – Los Angeles, 1996, lch. 9.  D'fhéadfadh é gur scot king é Rí Olaf den 11ú haois, duine den chéad thaoisigh na Sualainne.L.O. Lagerqvist – N. Åberg, Öknamn och tillnamn på nordiska stormän och kungligheter, Stockholm, 1997, lch. 23 (sanasaíocht de bhuafhocail ríthe agus móruasal Nordach).

Féach freisin
 Attacotti
 Caledonia
 Breatain (logainm)
 Cruithnigh
 Déisi
 Uí Liatháin

Foinsí
 Freeman, Philip (2001), Ireland in the Classical World (University of Texas Press: Austin, Texas.  
 Rance, Philip (2012), 'Epiphanius of Salamis and the Scotti: new evidence for late Roman-Irish relations', Britannia 43: 227–242
 — (2015), 'Irish' in Y. Le Bohec et al. (eag.), The Encyclopedia of the Roman Army (Wiley-Blackwell: Chichester/Malden, MA, 2015).

Tagairtí

Catagóir:Ancient Ireland