Óengus Tuirmech Temrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea Aonghas Tuirmeach Teamhrach (Sean-Ghaeilge Óengus Tuirmechtuirmech ar eDIL Temrach) mac Eochaid Ailtlethan.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ardrí agus marfóir a athar, Fergus Fortamail, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh tríocha nó seasca bliain.  Fuair sé bás ag Teamhair, agus tháinig a nia  Conall Collamrach i gcomharbacht air.

Sliocht
I measc a mhac bhí Énna Aignech agus Fiacha Fear Mara.

in am agus i dtráth, tháinig Énna i gcoróin mar Ardrí.  Ba shinsear é de Chonn Céadchathach agus dá bharr d'Ardríthe na gConnachta agus na clainne Uí Néill.Le fírinne, is doiléir é sliocht na gConnachta roimh Thuathal Teachtmhar, maraon le Clanna Dedad roimh Dedu mac Sin. Más fíor gur chomhshinsear é Aonghas Toirmheach Teamhrach, bheadh na Chonnachta ina craobh luath na n-Érainn.

Deirtear go raibh Fiacha ag Aonghas lena iníon féin agus é ar meisce.  Tar éis a bhreithe, chuir sé i mbád é, clúdaithe i bhfallaing chorcra le himeall óir, in éineacht le ciste, agus chuir ar seol é – dá bharr a bhua-ainm fear mara.  D'aimsigh agus thóg fir iascaireachta é.  Ba shinsear é de roinnt Ard-Ríthe na hÉireann, d'Ailill Érann agus Clanna Dedad, agus in an trátha, den Dál Riata, ríthe na hAlban.

Sanasaíocht
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, ciallaíonn a bhua-ainm "áiritheoir na Teamhrach", toisc gurbh é a rinne an chéad áireamh in Éirinn (Turbech imorro, is leis dorindead “turbeach” in Érinn riam; is dé fa “hAengus Turmeach” he.)R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, ll. 283-287  Deir Seathrún Céitinn ámh gur Tuirbeach,? tuirbeach ar eDIL. náire, é a bhua-ainm, toisc gur gabhadh Fiacha trí chiorrú coil.Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn,  1.30

Achar ama
 Leabhar Gabhála na hÉireann: Ptolemy VI Philometor na hÉigipte (180–145 RC).
 Foras Feasa ar Éirinn: 262–232 RC.
 Annála na gCeithre Máistrí: 385–326 RC.Annála na gCeithre Máistrí, M4815-4875

Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann