Ifín (ogham)

Ar cheann desna forfeda san aibítir oghaim is ea Ifín (Sean-Ghaeilge iphíninín, ifín ar eDIL).  Ar dtús, is amhlaidh gurbh é [p] a luach foghraíochta.  De réir Auraicept na n-Éces, De Dúilib Feda na Forfid agus In Lebor Ogaim ámh, is é io, ía, agus ia faoi seach a luach.

Stair
Téann aibítir an Oghaim siar go dtí ré na Gaeilge Cianaí, nuair nach raibh an pósadh foghraíochta [p] ann.  Is amhlaidh mar sin gur cumadh an litir Ifín le linn ré na Sean-Ghaeilge chun an foghar [p] a léiriú.  Ar dtús, glaodh Pín uirthi, d'fhéadfadh faoi thionchar pinus na Laidine.  Is níos dóichí é ámh gur fréamhaithe ó spina (spíon) na Laidine is ea í.  i ndáiríre, is crann nó tom le toradh milis art i gcreat de réir na mbriathogham (féach thíos), agus dá bharr, ní giúis.  De réir Kelly (1976), feictear an focal spín (ón Laidin) i gCóras na gCrann brí spíonán sin nó spíon gooseberry. Sa chás seo, b'fhéidir go raibh an ceart ag na gluaisithe meánaoiseacha.

De bharr "scéimreachas na nOghamaithe níos deireanaí" (McManus 1988:167), tugadh sainmhíniú as nua ar na cúig bun-fhorfeda mar aicme gutaí, go sainiúil défhoghar.  De bharr sin, b'éigean dó litir nua a thabhairt arís don fhoghar [p], an uair seo mar mhodhnú den litir [b], ar a glaodh Beith Bhog nó Peith.  Tugadh an t-ainm i-phín ar an litir nua, a measadh go seasadh do dhéfhoghair i-.

Sanasaíocht
Tugtar gluais in Auraicept na n-Éces don fhocal de réir córas na gcrann mar spíonán nó spíon.

Briatharoghaim
Is iad a leanas na nathanna meafaracha dhá-fhoclach, nó Briatharoghaim (kennings), d'ainm na litreach:
 milsem fedo (is milse feá/crainn), i mBriatharogham Morainn mac Moín
 amram blais (is amhra/iontaí blais), i mBriatharogham Maic ind Óc

Foinsí
 Damian McManus, Irish letter-names and their kennings, Ériu 39 (1988), 127-168.

Tagairtí

Catagóir:Litreacha Oghaim