Leabhar Fhear Maí

Is lámhscríbhinn Ghaelach de chuid an 14ú go 16ú haois é Leabhar Fhear Maí, aitheanta chomh maith mar Leabhar de Róiste.  Caomhnaítear é i nAcadamh Ríoga na hÉireann, ARÉ LS 23 É 29.

Stair
Scríobhadh an leabhar as MeánGhaeilge san 15ú haois ag go leor scríobhaithe.  Tá 238 leathanach ann, ina bhfuil scéalta, startha agus beathaisnéisí éagsúla.  Fuair James Henthorn Todd an leabhar i 1858, agus mhol sé an teideal "Leabhar de Róiste", óir go bhfuil a lán dá ábhair faoi stair an teaghlaigh sin.  Luaitear   Daithí [Mór] mac Muiris mac Seán de Róiste mar phatrún.

Ábhair
Achoimre bunaithe ar ToddTodd, 1868.  Leanann na  huimhreacha fóilió le huimhriú breise Eugene O'Curry, mar a fhaightear i as in Todd; luann 'a/b' dhá taobh an leathnaigh.

 Fóilió Teideal nó incipitSeanGhaeilge TeidealNua Ghaeilge Nótaí ábhair 1-8 Lebor Gabála Érenn  Leabhar Gabhála na hÉireann' Cuid de Leabhar Gabhála, ina measc tús bíobalta na seanscéalta faoi Pharthlán agus Neimheadh 9-23 "Leabhar Fhear Maí" (De réir ToddTodd, 1868) Uimhrithe ó lch. 22, a chuireann le fios go bhfuil roinnt leathnach ar iarraidh.  San áireamh sna hábhair tá "Seanscéal Mhór Mhumham", agus "Éalú Ruithcearna le Cuana mac Cailcin" 24 Bai Fingen mac Lucta aidchi Samna i nDruim Fingin  Scéal faoi caoga wonders witnessed nuair a tógadh Conn Céadchathach ar an saol, inste le Fingen mac Luchta, rí na Mumhan 25 Cia so agras coir um Cruachain  Dán maidir le ceart fhlaitheas Chonnacht 26 Mor loites lucht an indluig Mór a loiteann lucht na béadcainte Dán 27 Baile suthach Sith Emhna Baile suthach Sí Eamhna Ag moladh Raghnall mac Gofraidh, Rí na nOileán 28 Gerr o dob inghill mna Mumhan  Meastar gur caoineadh é ar Shiobhán iníon Chormaic mhic Cárthaigh 29-31 Incipit Cath Crinda Tús Cath Chrionna Teacht chun cinn de Chormac mac Airt mar Ard-Rí 32 Bruíden Meic dareo annso sísana Bruíon mic Daire anseo thíos Éirí amach na nAtheach-Tuath in éadan mhuintir Mhíl Easpáine 33a  Aní diaroibe in Ces for Ultaibh só sis Ceas na hUlaidh anseo thíos  33b Cinaeth Ó hArtigan cecinit  Dán a insíonn básanna agus adhlacthaí na seachtar mac Aodha Sláine 33b Fothad na Canoine cecinit  Dán a insíonn teach i réim Aodha Oirní mar Ard-Rí sa bhliain 793 34b Indarba Mochuda ar Raithin Ionnarbadh (díbirt) Mhochuda as Raithin  38-42 Betha Sain Seoirsí Beatha San Seoirse  42b-43 Scél Saltrach na Muice Scéal Saltrach na Muice   44-48 Léirscrios Iarúsailéim faoi Vespasian agus Titus48b Dán doléite 49-50 Tochmarc Treblainne Tochmharc Treabhlainne Suirí Threabhlainne, iníon Cairbre Niafar, Rí na Laighean, le Fraoch Mac Fidheach na bhFear Boilg 51    Scéal faoi Chairbre Crom, rí Uí Mhaine, a dhúnmharú his murder, agus restoration ag Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis 51b-55    Beatháisnéis Choinn Chéadchathaigh 56    Dán ardmholta ar David mac Muirís de Róiste, Tiarna Fhear Maí 57a Aroile duine truagh bocht  Scéal faoi fhear bocht agus rí Dáiví 57a Ceitre hairdi an domain; toir, tiar, ter, tuaigh Ceithre aird an domhain: thoir, thiar, theas, thuaidh Scéal faoi ceathrar (maidir le pointí an chompáis) a mhair i rith na Díle 57a Dá mac amhra...  Seanscéal maidir le Rí Dáiví 57a-58a Bo bí aroile urraíghi  Beatha agus mairtíreacht Naomh Juliana 58a Tuaruscbail Iudáis Scairioth Tuarascáil Iúdáis Isceiriót Maidir le seanscéal faoi Naomh Breandán 58b Mearugud Clereach Coluimcille  Dhá thuras bheirt chléireach Cholm Chille 59b Beatha Bairre Corcaídhe annso sís Beatha Bharra Chorcaí  60a-61b Beata Molaga Beatha Molagha  61b Ectra Cormaic macAirt Eachtra Chormaic Mhic Airt 62b Acso ant adhbhar fanabar Domnach Crom Dubh Anseo an t-ábhar faoi Dhomhnach Chrom Dubh Tale on origin of the name Crom Dubh Sunday 63-72a    Cur síos ar bheatha Chríost, agus eachtraí impirí Rómhánacha go dtí Scrios an Teampaill faoi Titus 72a Aroile oglach do bí in abdaineabdaine, stádas aba, ar eDIL Drumanaigh Oglach a bhí ina ab Drumhanaigh
| Scéal grinn
|-
| 72b-73a
| Da bron flatha nime...| 
| Beathaí Elias agus Enoch 
|-
| 73a
|  | 
| Sleachta as beatha Naomh Ambróis
|-
| 73b
|  | 
| bán
|-
| 74-74b
| Gabum dechmadh ar ndana|
| Dán creidimh den 13ú haois le Donnchadh Mór Ó Dálaigh, ba Mhainistir Bhuille (neamhiomlán)
|-
| 75a
| Garb eirge idhna bhratha| 
| Dán Lá an Bhreithiúnais le Donnchadh Mór Ó Dálaigh
|-
| 75a
| O Mhuire, a mathair ar nathar| Ó Mhuire, a mháthair ár n-athar
| Dán
|-
| 76b
| Mianna Cormaic mic Airt| Mianta Chormaic mhic Airt
| Dán
|-
| 76b
| Gearoid Iarla dochum na Fuatha bega sosiis| 
| Dán luaite le Gearóíd, ceathrú ialra Deasmhumhan (bás 1397)
|-
| 77a
| O mnaib ainmnighther Eri| Ó mhná ainmnítear Eri Ardmholadh ar bhean chéile David mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain 77b Eogan mac Conchobair hi Dalaighe Eoghan mac Conchúir Úi Dhálaigh Ardmholadh ar bhean chéile David mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain 78 Cerball mac Conchobhair i Dhalaige Cearbhall mac Conchúir Uí Dhálaigh  Ardmholadh ar bhean chéile David mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain 79a A tegh beg tiaghar a tegh mór| Ó theach beag, téitear go teach mór 
| Ardmholadh ar Dhiarmaid Ó Briain
|-
| 79b
| Cath almhaine so| Cath Almhain anseo
| Próis
|-
| 80b
| Longarad Coisfhind amuig Tuatha..| Longarad Coisfhionn amuigh faoin tuath
| 
|-
| colspan=3 | Roinnt leathanaigh ar iarraidh
|-
| 85a-88b
| Feacht naen dandeachadh Fiachna Find mac Baedain meic Murcertaigh meic Muredhaigh| Feacht (turas) naen dandeachadh Fiachna Fionn mac Baodáin mhic Muircheartaigh mhic Muireadhaigh
| Beatha Mhongáin mhic Fhiachna, Rí na nUladh, den 6ú haois.  Leagan de Echtrae Mongain maic Fiachna 89a- Feacht naen da roidhe conn .c. cathach mac Feidhlimigh rectmair mic Tuathail techtmair mic Feradaigh find fechtnaig.. Feacht naen da rí Conn Céadchathaigh mac Feidhlimí Reachtmhair mhic Tuathail Teachtmhair mhic Fearadaigh Fionn Feachtnaigh Scéal faoi Choinn Chéadchathaigh, a chumha mar gheall ar bhás Eithne Taobhfhada, agus cuairt Becuma Cneisgel na dTuath Dé Danann (leagan de Echtra Airt meic Cuind) 92b Maelmuire magrath .cc. Maolmhuire mag Craith Dán, ardmholadh ar Emma iníon Iarla Deasmhumhan (14ú haois) 93a-96    Dánta, ardmholtaí ar David de Róiste Fhear Maí 96    Clár thailte na dúiche de RóisteFhear Maí (cuid de do-léite).  Clár cíosanna. 97    ar iarraidh
|-
| 98
|
| 
| Cúr síos ar luath_lonnaitheoirí ar Éirinn, agus ar Tuan mac Cairill
|-
| 98b
| Bliadain don cuaille co cert| Bliain don chuaille go ceart
| Rannta ar faid shaoil dhaoine agus ainmhithe, agus achair curaíochta
|-
| 99a
|  | 
| (Leathanaigh caillte) Leathanach deiridh de Scéal Eithne
|-
| 99b
| Fintan and the Hawk of Achill Fionntán agus Seabhac Acla Chéad rann Arsaidh sin, a eoúin Accla 100a    Deireadh dáin.  Pearsana san áireamh Cormac agus Diarmaid mac Cárthaigh 100a-103a    18 dán gearra.  Ceachtaí scoile, b'fhéidir 103a Muircheartach O Floinn .cc. Muircheartach Ó Floinn Dán molta Móra agus Johanna, iníonacha Eoghain mhic Cárthaigh 103b Eogan mac Aenguis dalaigh Eoghan mac Aonghas Dhálaigh Dán molta Johanna, bean chéile David de Róiste Fhear Maí 104    Tuilleadh dánta, cosúil leo siúd ar fóiliónna 100-103105a- Imrumh churaigh ua corra Immram curaig Ua Corra Leagan den scéal 109 Righal nell noigiallaigh os clann Ethach, anso Riail Néill Naoighiallaigh os chlann Eochach "Inaguration of Niall of the Nine Hostages over the clann Eochaidh" 110 Cesta grega andso Ceist Ghréige anseo 111-116    Seanscéal Eithne iníon Dichu.  Cuireadh na dánta Dena damh a cana pen, Denum impodh inisnimhuch, Goirid mhe a muintir nimhe, agus Cluittir libh fert fiail Ethne isteach sa chuid dheireanach an scéil 116b Eoghan mor u daligh .cc. Eoghan Mór Ua Dálaigh Dán, ag tosú le "Teach me, O' Mary", cuid de do-léite 117a    Dán maidir le páis agus céasadh Chríost 117b-119a 'Brian o huiginn| Brian Ó hUiginn
| Dán. Ardmholadh ar David mac Muirís de Róiste, le liosta áiteanna ar chreach sé sa Mumhain
|-
| 119a-120a
| Sean og mac rait .cc.| Seán Óg Mac Raith
| Dán ag moladh na gcríoch i seilbh David mac Muirís de Róiste as Fear Maí
|-
| 120a
| Ua Maothagan .cc.|  | Dán ag moladh Chaitlín iníon Thadhg Mhic Cárthaigh
|-
| 121a
| Cormac mac Eoghain Uí Dhálaigh| 
| Dán ag moladh Chaitlín iníon Thadhg Mhic Cárthaigh, máthair David mac Muirís de Róiste
|-
| 121b
| Ua Maethagan .cc.| Ó Maothagáin
| Dán molta ar David mac Muirís de Róiste 
|-
| 121b
|
| 
| Nóta (as Béarla) ag rá "The former pages of this Book, from the beginning to this page, was 288"
|-
| 122
|
| 
| Bán tráth, anois scriobláilte. San áireamh nótaí le heagarthóirí níos deireanaí, ina measc William O'Hara (1805), agus Eugene O'Curry (1858)
|-
| 123a
|
|  | Dán, ardmholadh ar Chaitlín, iníon Thadhg Mhic Cárthaigh
|-
| 123b
| Maithiar mór o cillin .cc.|
| Dán. Deacair é a léamh
|-
| 124-126
| Tochmarc Eimire| Tochmharc Eimire
| Blúirí den scéal
|-
| 127
|
| Leathanach ar theip ar O'Curry í a chomhaireamh
|-
| 128-129
| Druighean da Dearga''  Leagan den scéal "Palace Dá Dheirge", maidir le bás Chonaire Mhóir Fuílleach  Faightear sa chuid eile den leabhar dréachtaí leighis, a mheastarTodd, 1868 mar chuid den Leabhar Fhear Maí iad.  Tá blúire eile ann ina bhfuil deireadh dhréacht creidimh

Foinsí








Tagairtí

Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise
Catagóir:15ú haois in Éirinn