Críth Gablach

Cnuasach dlíthe de chuid seanchas na hÉireann SeanGhaelaí is ea Ceannach Gabhlach (Sean-Ghaeilge Críthcríth ar eDIL Gablach), scríofa ag tús na 8ú haoise. Is é b'fhéidir an tráchtas stádais is cáiliúla atá ann, agus cinnte an ceann is so-aimsithe — tá eagrán nua-aimseartha foilsithe ag an Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath.Binchy 1979.  Tá aistriúchán Béarla údarásach ann le Mac Neill, 1923, ll. 265–316. 

Leagtar amach é i bhfoirm ceist-agus-freagra, ag plé leis na haicmí shóisialta de phobal na hÉireann ársa, a chearta agus a dhualgais. Is soiléir é ón ainm 'Ceannach Gabhlach', gurbh fhéidir cách a aicme a athrú (nó a cheannach), de réir an nath 'fearr fear a chineadh',Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, ll. 989 ff., 1020. ach amháin gur ghá dul ó ghabhal go gabhal.

Roinneadh an tsochaí ina seacht n-aicme, ó ríthe go daoir, ó thaobh an dlí de. Sonraíodh go cruinn lóg n-enech, tomhas na dtithe, seilbh is lú na mbó, cineál biadh, aoine, plean suíochán, conas ba ghá cliantacht a shocrú, srl. Is amhlaidh ámh nach úsáidfí a rialacha ar bhealach praiticiúil.  Mar shampla, tá sonraí cliantachta ann fiú d'uaisle is airde, nach mbeadh riamh ina gcliaint.  

I dteannta leis an bpríomhthéacs, faightear dán sa lámhscríbhinn, díreach ag an deireadh.Breatnach 2005, ll. 242–243.  Tá aistriúchán Béarla le fáil ar ancienttexts.org, cé go dtugtar an t-ainm Crith Gablach go míthreorach air, agus léirítear D. Binchy mar aistritheoir.

 Lámhscríbhinní 
Faightear an téacs de Críth Gablach i dtrí lámhscríbhinn,Leabharlann Choláiste na Tríonóide LS 1337, féach Críth Gablach ar CODECS neamhiomlán gach aon ceann acu, ach le chéile tá an rud go léir againn. As an 16ú haois atá gach scríbhinn, as an scoil dlí Mhic Aodhagáin. Is é Eoghan Ó Comhraí an chéad eagarthóir ar an téacs (1873 agus 1879). Chuir sé aistriúchán ar fáil, cé gur "tuairimíocht" é an-chuid de. D'fhoilsigh Eoin Mac Néill (1923) aistriúchán níos fearr, agus D. A. Binchy (1941) eagrán nua den tSean-Ghaeilge.

Cé nach bhfuil deireadh an téacs ach in aon scríbhinn amháin, is doiléir é an gá an dán gearr dlí (nó roscadh) a bheith ann. Tá Liam Breatnach ar son na smaointe, ach tá Mac Néill agus Binchy ina choinne.

 Féach freisin 
 Seanchas (dlí)
 Aithech fortha
 Bretha Crólige
 Lóg n-enech
 Fír flathemon

Foinsí
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
 Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur (Kröners Taschenausgabe. Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

Naisc sheachtracha
 Nils Müller-Scheessel, Soziale Gruppen, kulturelle Grenzen: die Interpretation sozialer Identitäten in der prähistorischen Archäologie, Waxmann Verlag, 2006

Tagairtí

Catagóir:Seanchas
Catagóir:An Féineachas