Croidhe Cainnte Chiarraighe

Is foclóir Gaeilge é Croidhe Cainnte Chiarraighe, mórchnuasach de Ghaeilge Chorca Dhuibhne a thiomsaigh Seán Óg Ó Caomhánaigh (‘An Cóta’), agus na focail mínithe i nGaeilge. Bhí sé seacht mbliana i mbun an tiomsaithe (1935-1942).

Ba as Dún Chaoin i gCorca Dhuibhne i gContae Ciarraí do Sheán a 'Chóta, fear a raibh Gaeilge den scoth aige agus sáreolas ar shaibhreas na Gaeilge. 

Bhronn an Roinn Oideachais conradh ar Sheáin chun foclóir bunaithe ar Ghaeilge Chorca Dhuibhne a dhíolaim, ach ní raibh súil ag an Roinn go mbeadh sé ollmhór, ach caithfidh go raibh Seán Óg thar a bheith díograiseach ina shaothar mar fhoclóirí.

Cé go raibh sé beartaithe ag an Roinn Oideachais an foclóir a chur i cló, ní dhearnadh é go dtí seo.

Is é, gan aon agó, an foclóir Gaeilge is mó riamh. Tá 60,000 ceannfhocal maraon le isteach is amach le dhá mhilliún focal, i naoi n-imleabhar is fiche san fhoclóir. 

Agus an t-ábhar á leagan amach ag Seán Óg, fostaíodh Fiachra Éilgeach (Risteárd Ó Foghludha) chun eagarthóireacht a dhéanamh air.

Maidir le hábhar an tsaothair tá an oiread sin réimsí éagsúla clúdaithe ann – lena n-áirítear seanfhocail, seanráite, cora cainte, mallachtaí, beannachtaí, eascainí, giotaí as an mBíobla, dánta, amhráin agus scéalta. Ina theannta sin, faighimid léargas ar an saol a bhí á chleachtadh ag muintir na háite, ar chúrsaí polaitíochta comhaimseartha agus ar chlaontaí agus ar mheon an Chaomhánaigh féin san iliomad samplaí agus tagairtí ann.

Tá tábhacht stairiúil le Croidhe Cainnte Chiarraighe freisin mar scríobhadh é ag deireadh na 1930í agus tús na 1940í. 

Is féidir na focail agus na habairtí a scríobh Seán Óg a fheiceáil ina litriú bunaidh, ar www.focloir.ie. A bhuí le hAPI a rinne an Dr. Caoimhín Ó Scanaill, le brú cnaipe, is féidir an litriú a thiontú go dtí an litriú caighdeánach. 

Chuir an Dr Tracey Ní Mhaonaigh, Ollamh Comhlach le Nua-Ghaeilge in Ollscoil Mhá Nuad, Croidhe Cainnte Chiarraighe ar fáil mar chomhad PDF, agus is comhad ollmhór é le breis agus 4,000 leathanach ann. Chaith Ní Mhaonaigh tamall fada i mbun na hoibre seo sa Leabharlann Náisiúnta, ag athscríobh na focail agus na nathanna a scríobh Seán Óg ó 29 gcóipleabhar. 

Féach freisin
 Foclóir Nua Gaeilge Fhoras na Gaeilge
 Foclóir Stairiúil na Gaeilge

Naisc sheachtracha
 Croidhe Cainnte Chiarraighe
 CCC inchuardaithe ar líne: focla.ie

Léitheoireacht bhreise
 Alt le Tracey Ní Mhaonaigh ar COMHARTaighde maidir le Croidhe Cainnte Chiarraighe: "Croidhe Cainnte Chiarraighe agus foclóir an Duinnínigh"
 Alt ar Tuairisc.ie maidir le foilsiú Croidhe Cainnte Chiarraighe: "Ó ‘ábhacht’ go ‘útamálaidhe’, tá saibhreas fhoclóir Sheáin a’ Chóta ar fáil ar líne…"
 Éist leis an gCóta, leabhair maidir le Croidhe Cainnte Chiarraighe ar Litriocht.com: Éist leis an gCóta

Tagairtí

Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge
Catagóir:Foclóirí
Catagóir:Foclóireacht
Catagóir:Leabhair Ghaeltachta
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2018
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí
Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí
Catagóir:2018