Ciannachta

Dream Gaelach in Éirinn na meánaoise ba ea na Ciannachta.  Mhaígh siad gur de shliocht Taidhg mhic Céin iad.  Feictear iad ar dtús i bhfoinsí stairiúla den 6ú haois.  Bhí a gcuid críoch le fáil anseo is ansiúd ar an oileán, san áireamh Magh Breá agus Oirialla.   Slogadh dreamanna Chiannacht de réir a chéile i ríochtaí eile isteach.

Sanasaíocht
Tugann David Sproule le fios nach raibh ach trí dhream ann i luathstair na hÉireann a raibh an iarmhír -acht ina n-ainmneacha acu, mar atá na Connachta, na hEoghanachta agus na Ciannachta féin.Sproule, Origins of the Éoganchta, ll. 31–32  Deir sé:
ar dtús, ní raibh ann ach dream cumhachtach amháin agus an iarmhír "-acht" ina ainm aige [mar atá na Connachta] ... cruthaíoch na hainmneacha eile aithris...  Is dócha é nach raibh brí 'muintir Choinn' le "Connacht".  B'fhéidir gur chiallaigh an t-ainm 'ceannaireacht', ón bhfocal "conn"conn (b) (ní (a), is léir!), taoiseach, ar eDIL, agus go ndearnadh ciall eile de níos déanaí...

Glacann Paul Byrne leis an hipitéis seo,Byrne, Ciannachta Breg, ll. 122–123. agus molann sé:
"...ainm an naomhphátrúin, Cianán bunaitheoir Dhamhléige, is ea foinse ainm na gCiannacht Breá. ... Más fíor, d'fhéadfadh gur cruthaíodh an t-ainm 'Ciannachta' le "(naomh) Cian" agus an iarmhír "-acht."  D'fhéadfadh a rá mar sin gur shocraigh aon treibh uaillmhianach, sách-neamhthábhachtach amháin (nó comhaontas treibheanna), lonnaithe gar do chill Dhámhléige, aitheantas nua a chothú, bunaithe ar an naomh áitiúil.

Stair
Mhaígh na Ciannachta gur shíolraigh siad ó Thadhg mac Céin, a dúradh gur gharmhac Ailealla Ólom na Mumhan é.  Meastar gurbh é Tadhg sinsear na Luigni agus na Gailenga, treibheanna lonnaithe i lár agus iarthar na tíre".Byrne, Ciannachta Breg, lch. 121.  Insítear scéal ghabháil chríocha Bhreá ag Tadhg sa seanscéal Cath Crinna den 9ú haois b'fhéidir.O'Grady (eag.), Silva Gadelica 1, ll. 319–326O'Grady (aistr.), Silva Gadelica 2, ll. 359–368Byrne, Ciannachta Breg, lch. 122

Is féidir cuid d'eachtraí na gCiannacht stairiúil a rianaigh sna hannála Éireann.Byrne, Ciannachta Breg, ll. 124–126Byrnes, Ard Ciannachta, ll. 128–131.  Feictear iad faoin mbliain 535 nuair a cloíodh iad i mbun chogaidh ag an Luachair Mór (idir na hainmneacha An Ainí agus An Bhóinn) gar do Dhamhliag ag Túathal Máelgarb.U535.2 Bellum Lochara .i. More eiter da Inber ria Tuathal Maelgarbh mc. Cormaic Chaeich mc. Cairbre mc. Neill Naoighiallaigh for Ciannacht.

Bhí na Ciannachta fós neamhspleách sa 9ú haois.  Buaileadh go dona iad i gCath Imblech Pich (Imleach Bheagáin gar do Cheanannas) sa bhliain 688 ag Niall mac Cearnaigh, rí na mBreá.U688.4, Bellum Imlecho Pich ubi ceciderunt Dub Da Inber, rex Ardda Cianacta, & h-Uarcride nepos Osseni & Congalach m. Conaing fugitiuus euasit. Niall m. Cernaigh uictor erat.  I ndiaidh na cliste seo, chaill siad a neamhspleáchas raibh ó dheas den Bhóinn in oirdheisceart Bhreá, agus luaitear iad mar Ard Ciannachta as sin amach.

Sa bhliain 742, thosaigh Conaing mac Amhalaí, rí Thuaisceart Bhreá den tSíol Aodha Sláine, an teideal rí Ciannacht a úsáid, an chéad as seachtar a rinne amhlaidh.U742.7 Strangulatio Conaing m. Amalgaidh regis Ciannachte.  In am trátha, chloígh Uí Chonaing an cheantar agus thóg isteach i mBreá é, ag coinneáil dóibh féin an teideal úd.

Deir Byrne:Byrne, Ciannachta Breg, lch. 126.  Le haghaidh tuilleadh eolais faoi na Ciannachta agus Mainistir Bhuithe, féach Dobbs, Pedigree and Family.
I ndiaidh bhás Ceallaigh (786), ní raibh na Cianachta dúchais choíche ina ríthe dá gcríocha féin, agus thug siad aghaidh go polaitiúil ar a gceantar, Fir Arda Ciannachta ... Tar éis mheath polaitiúil na gCiannacht Breá ó lár na 8ú haoise ar aghaidh, d'fhéadfadh a bharr gur thug siad aird ar an réimse eaglasta, áit a ceapadh duine dá muintir Conmael ua Loichene, ina ab i [Mainistir Bhuithe] sa bhliain 733.  Tháinig ball eile de mhuintir Chiannacht Bhreá, Ioseph ua Cernae, ina ab ann sa bhliain 790 ... Ainmnítear Flann Mainistrech ... a fuair bás sa bhliain 1056, i nginealach Chiannacht Bhreá, ó dteannta lena mac, Echthigern'' ... a fuair bás sa bhliain 1067.

Críocha
I measc ghéaga na gCiannacht, tá:
 Ciannachta Bhreá, clóite níos deireanaí ag Síol Aodha Sláine. Ní fios go cruinn méid a gcuid críoch siar cloíodh iad, ach creidtear gur sách mór a bhí siad.Byrnes, Ard Ciannachta, ll. 130–131. 
 Ciannachta Ghleann Geimhin - Cianachta, Contae Dhoire
 Ard Ciannachta – barúntacht Fhir Arda, Contae Lú (féach Conaille Muirtheimhne)

Naomh Cianán
Meastar gur mórphearsa é Cianán i saol luathCríostaíochta na hÉireann.  Deirtear go raibh a chill i nDámhliag ar an gcéad chill tógtha le cloch in nÉirinn.  Insítear i nAnnála Uladh go bhfuair sé bás don bhliain 489,U489.1, Quies sancti Ciannaini cui sanctus Patricius Euangelium largitus est. ceithre bliana roimh Naomh Pádraig.  Níl aon beathaisnéis ar mharthain, ach caomhnaítear roinnt anecdotes, go háirithe sa commentary, Féilire Aonghasa.Stokes (eag. agus aistr.), Félire Óengusso, ll. 244–247.

Ríthe na gCiannacht
 Ainm Teideal Réimse Nótaí Cronán mac Tiarnaigh Rí Ciannacht 571 Mharaigh sé na comh-Ard-Ríthe, Baotán mac Muircheartaigh agus Eochaidh mac Domhnaill mhic Mhuircheartaigh de Chineál Eoghain.AT 571.1  Déanann Annála Uladh tagairt mícheart air mar de Ghleann Geimhin, cé gur de Chiannachta Breá é i ndáiríre.AU 572.1 Gerthide  594 Mac Chronáin is dócha.  Cloíodh é ag Cath Eudunn Mhóir i gCiannachta Breá.AU 594.1 Cenn Faelad mac Gerthide Rí Ard Ciannacht 662 Maraithe ag Cath OghamainAU 662.3 Ultan mac Eraine Rí Ciannacht 662 Maraithe ag OghamainAU 662.3

|- valign=top
|| Mael Fuataich mac Eraine
|| Rí
|| 662
|| Deartháir Ultain

|- valign=top
|| Doir mac Mael Duib
|| Rí Ciannacht
|| fl. 674AU 674.2
|| 

|- valign=top
|| Dub da Inber
|| Rí Ard Ciannacht
|| 688AU 688.4
|| 

|- valign=top
|| Ailill mac Cenn Faelad
||
|| bás 702AU 702.4
|| Bhí mic leis, Eodus agus Oengus, ríthe beirt.

|- valign=top
|| Dub da Chrich
|| Rí Ard Ciannachta
|| bás 722AU 722.8
|| 

|- valign=top
|| Oengus mac Ailillo
|| Rí Ard Ciannachta
|| in 737AU 737.7
|| 

|- valign=top
|| Ailill mac Duib da Chrich
|| Rí Ard Ciannacht, is amhlaidh
|| bás 749AU 749.5
|| De shliocht Chinn Faolaidh

|- valign=top
|| Cellach mac Cormaic meic Ailillo
|| Rí Ard Ciannachta
|| bás 786AU 786.2
|| 

|- valign=top
|| Muiredach
|| Rí Ard Ciannachta
|| bás 855AU 855.6
|| I dtásc a mhic Tiarnach don bhliain 879, insítear gurbh é episcopus, princepas Droma Inasclainn''.AU 879.3

Ríthe eile
 974. Tadhg Ua Ruadhrach, tiarna na gCiannachta.  Maraithe i nUlaid.

Foinsí












Naisc sheachtracha
 Clan Cian ar clancian-ocarroll.com

 Tagairtí 

Catagóir:Ríthe Mí
Catagóir:Eoghanachta