Bretha Crólige

Téacs dlí i seanchas ársa na hÉireann is ea Breitheanna Cróluí (Sean-Ghaeilge Bretha Cróligecrólige ar eDIL, cró/fuil-luí), a bhaineann le cúiteamh le haghaidh doirteadh fola. Creidtear gur scríobhadh an cneasaí Dían Cécht na Túatha Dé Danann é, caomhnaithe sa saothar, an Seanchas Mór.

 Lámhscríbhinní 
Ní chaomhnaítear an téacs iomlán de Bretha Crólige ach in aon lámhscríbhinn amháin, (Leabharlann Náisiúnta na hÉireann LS G 11), i dteannta le trí théacs eile as an trian deiridh den Senchas Már (Bretha Déin Cécht ina measc).  D'fhoilsigh D. A. Binchy eagrán den chóip seo, le haistriúchán Béarla agus léargas, sa bhliain 1938.  Dar le Binchy, is scríbhinn sách maith é seo.  Faightear i lámhscríbhinní eile blúirí den téacs nó léargais air.

Ar bhonn roinnt neamhréireanna sa téacs, mhol Rudolf Thurneysen go teach ann le fírinne dhá théacs éagsúla.  Shéan Binchy an smaoineamh seo, áfach.

Achoimre
Leagann an Bretha Crólige amach na cúitimh ba ghá a íoc, de réir aicme shóisialta, i gcomhair doirteadh fola, ag díriú airde ar an difríocht idir uaisle (grád1 grád ar eDIL flatha), saoir (grád féne) agus daoir (sen-chléithesenchléithe ar eDIL).

Ba í cumhal an t-aonad airgeadra a d'úsáidtí, bonn ríofa coiteann i ré na gCeilteach – le haghaidh cánacha, pionóis agus eile. Má doirteadh mar sin fuil an duine, ba ghá a íoc do;
 rí nó rí cúige (rí ruireachruire ar teanglann.ie FGB, rí cúige), níos deireanaí fosta easpag: ceathrar cumhal déag
 dhaoine de shliocht uasal de réir céim (aire[dil.ie/1885 3 aire] ar eDIL désa,déis ar eDIL forgill,forgell, forgal(l) ar eDIL túise,tús fer fothlaifothla(e) ar eDIL): duine déag go leith(!) go dtí seachtar
 feirmeoir bó (bóairebóaire ar eDIL) nó saor: triúr
 daor: beirt.
Cuireadh scaití draoithe, filí agus an t-aos dána san áireamh leis na huaisle, agus uaireanta leis na saoir.Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur, lch. 990.

Dá ndoirtfeadh fuil mhná, thugtaí cúiteamh di de réir aicme a fir chéile, seachas mar shampla gialla, coirpigh, striapacha, fuaidirí, gealta, conriochta(!) agus „scharfzüngige Jungfrauen“.Jonathan Williams: The Field day anthology of Irish writing. Band 4, NYU Press, 2002, ISBN 9780814799062, ll. 31 ff.

Féach freisin
 Críth Gablach
 Fír flathemon
 Lóg n-enech

Foinsí
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. 2., korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
 Barry Cunliffe: Die Kelten und ihre Geschichte. 7. Auflage, Gustav Lübbe Verlag, Bergisch Gladbach 2000.
 Myles Dillon, Nora Kershaw Chadwick: Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall. Parkland-Verlag, Köln 2004 (zuerst 1966), ISBN 3-89340-058-3 (Kindlers Kulturgeschichte).

Tagairtí

Catagóir:Seanchas
Catagóir:An Féineachas