An Fhonais

Teanga labhartha i mBeinin, i dTóga, agus sa Nigéir is ea í an Fhonais ( nó fõbè sa teanga, fuaimniú [fɔ̃̀ɡ͡bē]). Úsáidtear mar Fhrancbhéarla í sa cheantar, agus tá 4,1 milliún cainteoirí aici. Is teanga Gbe í, ceann desna grúpaí sa bhfine teangacha Nígir-Chongólach. 

Ceann desna teangacha is mó i mBeinin is ea í, á labhairt i ndeisceart na tíre den chuid is mó. Sa lá atá inniu ann labhraítear an Fhonais ar raidió agus ar theilifís i mBeinin. 

Cosúil leis na teangacha Gbe eile, is teanga thonúil í. Is teanga ainmní-briathar-cuspóir (SVO) í leis. 

Is é an focal idirnáisiúnta is cáiliúla sa teanga seo ná , nó vúdú sa Ghaeilge. 
mion| Dáileadh na bpríomhtheangacha Gbe (Capo 1988, 1991) 

 Fuaimniú 

 Gutaí 
 TosaighLáirCúil Dúnta  i, ĩ  u, ũ  Leath dúnta  e, (ẽ)  o, (õ)  Leath oscailte  ɛ, ɛ̃  ɔ, ɔ̃  Oscailte  a, ã 
Fuaimnítear na fóinéimí / ẽ / agus / õ / mar [ɛ̃] agus [ɔ̃] i gcónaí. 

 Consain 
 Dé-liopach  Liopa-dhéadach  Ailbheólach  Iar-ailbheólach   Aisfhillte  Carballach  Coguasach  Liopa-choguasach  Oclúideach  (p)  b  t  d ɖ k  ɡ  k͡p  ɡ͡b  Srónach  m  n  ɲ  Frithchaiteach  f  v  s  z  ʃ  ʒ  x  ɣ  xʷ  ɣʷ  Creathach  r  Neasach  j  w  Taobhach  l 
Níl an consain [p] fóinéimeach agus níl sé le fáil ach i bhfocail iasachta áirithe. Úsáideann focail iasachta eile [f]. 

 Ortagrafaíocht 
Scríobhtar an Fhonais leis an aibítir Laidineach. I mBeinin, sainíonn Aibítir na dTeangacha Náisiúnta na litreacha agus na déghraif in ortagrafaíocht na Fonaise. 
+ Aibítir na Fonaise Centre national de linguistique appliquée, 1990  Cas Mór  A  B  C  D  Ɖ  E  Ɛ  F  G  GB  H  I  J  K  KP  L  M  N  NY  O  Ɔ  P  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z  Cás Beag  a  b  c  d  ɖ  e  ɛ  f  g  gb  h  i  j  k  kp  l  m  n  ny  o  ɔ  p  r  s  t  u  v  w  x  y  z  Fóinéim  /a/ /b//c//d//ɖ//e//ɛ//f//g//ɡ͡b//h//i//d͡ʒ//k//k͡p/ /l/ /m//n//ɲ//o//ɔ//p//r//s//t//u//v//w//x//j//z/
Scríobhtar gutaí srónacha le litir an ghuta agus <n> ina dhiaidh. 
+ Gutaí Srónacha  Litriú  an  ɛn  in  ɔn  un  Fóinéim  ɑ̃  ɛ̃  ĩ  ɔ̃  ũ 

 Tagairtí 

Catagóir:Beinin
Catagóir:Tóga
Catagóir:An Nigéir
Catagóir:Teangacha na hAfraice