Goídel Glas

De réir miotaseolaíochta Gaelaí, ba é Goídel Glas (nó Gael Glas)Goídel (b) ar EDIL. a chuir síol do na Gaeil agus a chruthaigh a dteanga. Téann an scéal seo siar go dtí an chéad aois déag, ar a laghad, nuair a rinneadh lua dó ins an Leabhar Gabhála na hÉireann (LGÉ).  Tá leagan Albanach ann le John of Fordun (bás. 1384).

Leabhar Gabhála na hÉireann
Is é Leabhar Gabhála na hÉireann príomh-fhoinse an scéil, agus tá sé scríobhtha sa leabhar sin gur mhac Niul é Goídel, agus gurbh í Scota, nighean Fharó na hÉigipte, a mháthair. §140 Insítear go raibh athair athar Ghoídel, an prionsa Scitiach Fénius, i measc na dtaoiseach a thóg Túr Bháibil, agus gur chuir Goídel an Ghaeilge le chéile de na gnéithe ab fhearr den dá teanga agus seachtó a cruthaíodh ag Mearbhall na dTeangacha., Iml. 2, lch. 13 (§107) "It is Gaedel Glas who fashioned the Gaelic language out of the seventy-two..."; Macalister (lch. 5) adds "Kg [Keating] ascribes it to a different Gaedel, s. [son of] Ethor, unknown to LG" D’fhág muintir Ghoídel an Éigipt ag am Imeachta na nIosraelíteach, agus cosúil leis an méid trioblóide a d’fhulaing Maois agus a leantóirí imirce, casadh sraith cora casta ar na Gaeil le linn ré de cheithre aoiseanna agus ceathracha bliain sular tháinig siad in Éirinn.

I dtreo dheireadh na ré fánaíochta, shroich na Gaeil an Spáinn, mar a bhunaigh prionsa acu, Breogán, an chathair Brigantia. Thóg Breogán túr, agus fuair a mhac Íth spléachadh ar Éirinn ón bharr de. D'fhéadfadh gurb ionann Brigantia agus Bragança sa Phortaingéil, nó b'fhéidir A Coruña i nGalicia (darbh ainm Brigantium ag an am sin),Encyclopædia Britannica, "A Coruña". agus gurb ionann Túr Bhreogháin agus Túr Earcail, a thóg na Rómhánaigh ag A Coruña.Harry Mountain, The Celtic Encyclopaedia, lch. 380

Tá staróg ann san LGE a insíonn conas a leigheasadh Goídel Glas mac Niul ar greim nathrach nimhe, nuair a ghuigh Maois go díograiseach agus leag sé a mhaide ar chneá an stócaigh ., Imleabhar II, ll. 59–61 (§143–145)  Faightear i sroichte idirshuite ní ba luaithe faoi Ghoídel: "glas a lámha agus a chulaith"., lch. 93, Dán Uimh. XIII  Chuireann leagan Mhichíl Uí Chléirigh den LGÉ leis an scéal gur fhág greim na nathrach fáinne ghlas ar an ngarsún, agus dá bharr a leasainm Goídel Glas (an dath)., LG, Iml. 1, lch. 197 (§128)  "Aaron went to Moses after that, and tells him the hearty welcome that Nel, son of Fenius, gave them, ... [Nel had a son, and] a venomous serpent wound itself around him so that death was near him... Moses made vehement and diligent prayer to God, when the boy reached him, and he struck the famous rod on the serpent till he cleft it in two.  The boy was sound at once.  There was a green ring on him in the place where the serpent had coiled about him, from that out to his death, so that thus Glas stuck to him as an extra name."</ref>  Deir Céitinn é seo chomh maith, ag lua a rann sanasach, cé go dtugann sé réamhrá maidir le díorthú eile den leasainm, sa bhrí "faoi ghlas".<ref>:  "Some seanchas state that Moses fastened [his bracelet] with a lock..." srl.; the passage also seems to suggest the nickname has to do with the word fleascach, glossed here as 'bracelet-bearer' denoting an authority figure, even though 'fleasc' normally means a staff or rod.Eagrán 5-Imleabhar den LGE le Macalister, 1938–, féach: Iml. 1, lch. xxvii; Iml. 2, ll. 4–5 (léargas), lch. 35 (§119), ll. 59, 61 (§143–145), lch. 123 (ranm XVIII to §144), lch. 134 (nótaí do §119), lch. 157; Iml. 3, lch. 198

John of Fordun
[[Image:Scota & Gaedel Glas.jpg|thumb|left|Scota (ar chlé) le Goídel Glas (ar dheis) faoi sheol ón Éigipt, léirithe i lámhscríbhinn ón 15ú haois den Scotichronicon le Walter Bower.  Sa leagan seo, is bean agus fear céile iad Scota agus Goídel Glas (aistrithe go Laidin mar 'Gaythelos').]]

Tá leagan Albanach ann den eachtra Ghoídil Ghlais agus Scota, caomhnaithe ag John of Fordun.  Is amhlaidh nach bhfuil an leagan seo bunaithe ar an gcuntas san LGÉ.  Déanann Fordun teacht ar go leor foinsí, ag iarraidh iad go léir a thiomsú i n-aon stair amháin.

Sa leagan seo, is mac é Gaythelos, mar a ghlaoitear ar Ghoídel Glas, de "rí éigin de thíortha na Gréige,  'sé sin, darb ainm Neolus, nó Heolaus", a díbríodh go dtí An Éigipt.  Chuaigh sé mar ghiolla i gcúirt an Fharó, agus phós iníon an Fharó, Scota.  Insítear conas a díbríodh Gaythelos ón Éigipt — de bharr éirí amach i ndiaidh bás an Fharó agus a airm sa Mhuir Rua; ar tóir Mhaois; ar eagla Plánna na hÉigipte; nó, tar éis ionraithe Aetópaigh — ach i ndeireadh na dála, cuireadh Gaythelos agus Scota ar deoraíocht i dteannta le huaisle Tréigeadh agus Éigipteach, agus lonnaigh siad san Ibéir tar éis tréimhse fada ag fámaireacht, sa cheantar iarthuaisceart darbh ainm Brigancia (cathair A Coruña, aitheanta ag na Rómhánaigh mar Brigantium).

Dúradh gur bhunaitheoir na cathrach Porto é Gaythelos.  De réir roinnt sean scríbhneoirí, tháinig sé i dtír sa chuan "Portus Gaythelos" mar a thug sé air, agus a thug a ainm don tír iomlán, Portaingéil.Joseph Fr. Michaud, Louis Gabriel Michaud Biographie universelle, ancienne et moderne, ou, Histoire par ordre alphabétique de la vie publique et privée de tous les hommes qui se sont fait remarquer par leurs écrits, leurs actions, leurs talents, leurs vertus ou leurs crimes: ouvrage entièrement neuf, Imleabhar 54  Michaud, 1832 lch. 312

Foinsí
 Broun, Dauvit, The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries. Boydell, Woodbridge, 1999. 
 Ferguson, William, The Identity of the Scottish Nation: An historic quest. Edinburgh U.P., Dún Éideann, 1998. 
 Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn, §16
  [series: ITS Iml. 4, 8, 9, 15] (eag. & aistr.)
 John of Fordun, Chronicle of the Scottish Nation, eag. William Forbes Skene, aistr. Felix J.H. Skene, 2 iml.  Athchló, Llanerch Press, Lampeter, 1993. 
 MacKillop, James, The Oxford Dictionary of Celtic Mythology.'' Oxford U.P., Oxford, 1998. 



Tagairtí

Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta