Amergin Glúingel

I Miotaseolaíocht na nGael,  bard, draoi agus breitheamh an Chlann Mhíle ab ea Amhairghin Glúingheal (Sean-Ghaeilge Amerginleaganacha: Amorghain, Amairgin, Amorgen, Aimhirghin Glúingel). Ceapadh é mar an chéad Ollamh Éireann ag a bheirt dheartháireacha, chomhríthe na hÉireann.  Tá líon mór dánta a luaitear leis, mar chuid de mhiotaseolaíocht Chlann Mhíle.

Sanasaíocht
Amhairghin, Sean-Ghaeilge Amar-gin,amar ar eDIL Amhrán-ginte nó Rugadh le hAmhrán.

Lonnaitheoir
Bhí sé ina bhall den arm a chloígh na Tuatha Dé Danann agus a thóg Éire, mar cúiteamh as dúnmharú a sheanuncail Íth, a maraíodh de ghníomh fill ag trí ríthe na dTuath Dé, Mac Coill, Mac Ceacht agus Mac Gréine.  Tháinig siad i dtír ag Inbhear Scéine,Inbhear Scéine ar logainm.ie ainmhithe as bean chéile Amhairghin a fuair bás ar muir.  Thug triúr banríona na dTuath Dé Danann, (Banbha, Ériu agus Fódhla), duine ar dhuine, cead d'Amergin agus a mhuintir lonnú in Éirinn.  D'iarr gach deirfiúr air an tír a ainmniú astu, rud a rinne sé.  Is í Ériu bunús ainm na tíre, Éire; agus faightear Banbha agus Fódhla mar ainmneacha fileata d'Éirinn, maraon le "Albion" le haghaidh "An Bhreatain".

B'éigean don Chlann Mhíle an t-oileán a chloígh, i gcogadh in éadan an triúir ríthe, a ndraoithe agus a ngaiscí.  Bhí Amhairghin ina bhreitheamh neamhchlaonta i rith an chatha, agus chum sé rialacha an chomhraic.  Thoiligh an Chlann Mhíle dul siar ón trá ar fad naoi dtonn san fharraige - teorainn draíochta ab ea sin.  Nuair a tugadh comhartha, sheol siad i dtreo na trá, ach mhúscail draoithe na dTuath Dé stoirm draíochta chun cosc a chur orthu an tír a shroichint.  Chan Amhairghin ámh achainí d'anam na hÉireann, atá clú uirthi fós mar Amhrán Amhairghin (féach thíos), agus bhí sé in ann an stoirm a cheansú agus thóg sé long amháin slán i dtír.  Maraíodh a lán ar an dá thaobh le linn níos mó ná sin chatha amháin, ach thug an Clann Mhíle an lá leo.  Maraíodh an triúr ríthe i gcomhrac aonair leis na triúir mac Mhíle a mhair, Éber Finn, Érimón agus Amhairghin.

Roinn Amhairghin an tír idir a bheirt dheartháireacha, Éber sa deisceart agus Érimón sa tuaisceart.Leabhar Gabhála na hÉireann §65-95Maighréad C. Ní Dobs, "Tochomlad mac Miledh a hEspain i nErind: no Cath Tailten" Études Celtiques v.II, Paris: Librairie E. Droz, 1937Foras Feasa ar Éirinn 1.21, 22, 23  Laistigh den bhliain, chloígh Érimón Éber, agus d'éirigh ina aon-rí na tíre, agus dhá bhliain dár gcionn, mharaigh sé Amhairghin i gcath eile.Annála na gCeithre Máistrí M3500-3503Foras Feasa ar Éirinn 1.24  De réir nósanna áitiúla i nDroichead Átha, tá a uaigh le fáil ag Cnocán an Mhuilinn.Cnocán an Mhuilinn ar logainm.ie

Amhrán Amhairghin
 Sean-GhaeilgeLeabhar Gabhála na hÉireann, lch. 49, sa Leabhar Laighneach ar CELT  Nua-Ghaeilgeaistrithe, le béim ar na hainmhithe: damh, seabhac, torc, bradánAm gáeth i mmuir.
Am tond trethan i dtír.
Am fúaim mara.
Am dam secht ndírend.dírend ar eDIL
Am séigséig ar eDIL i n-aill.
Am dér gréne.
Am caín.
Am torc ar gail.
Am hé4 é ar eDIL i llind.
Am loch i mmaig.
Am briandai.
Am bri danae.2 bri ar eDIL
Am gai i fodb. feras feochtu.
Am dé delbas do chind codnu.
Coiche nod gleithgleth ar eDIL clochurclochar ar eDIL slébe.
Cia on cotagair aesa éscaiésca(e), éisce ar eDIL.
Cia dú i llaig funiud grene.
Cia beir búar o thig Temrach.
Cia buar TethrachDe réir Tochmharc Eimhire, is ionann seo agus éisc na mara, cf. celticmythpodshow.com . tibi.
Cia dain.doén ar eDIL
Cia dé delbas faebru. a ndind ailsiu.
Cáinte im gaí.
Cáinte gaithe.Is mise gaoth ar mhuir.
Is mé tonn i dtír.
Is mé fuaim na mara.
Is damh seacht mbeann mé.
Is seabhac mé ar aill.
Is mé deor na gréine.
Is mé caoin.
Is torc mé ar ghal.gal
Is bradán mé sa linn.
Is mé loch ar mhá.
...
Is mé brí an dána.
Is mé ga ar fadhb. ...
Is dia mé, dealbhóir géillsineach.
Cé an té le nod slí na gcloch sléibhe?
Cé gairgair2 (b) Lit. At teanglann.ie FGB aois na gealaí?
Cá dúdú 1. ar teanglann.ie FGB; áit dul faoi na gréine?
Cé beir buar ó thigh Teamhrach ?
Cé buar Teathra le gean?Féach tibh ar teanglann.ie FGB
Cé daon?daon ar teanglann.ie FGB; duine daonna
Cé dia, dealbhóir arm faobhrach? ...
Cáintecáinte ar teanglann.ie FGB; aoir ...
Cáinte gaoithe.

Tá deich n-aistriúchán agus leagan Béarla le fáil ar celticmythpodshow.com , ina measc le John Carey, R. A. Stewart Macalister agus Enya.  Tá an t-aistriúchán Béarla den amhrán le Lady Gregory<ref>Gods and Fighting Men, Leabhar I, Cuid III ar sacred-texts.com</ref> le feiceáil chomh maith ar Wikipedia via sacred-texts.com.

Taispeánadh ar an scáileán mór é Amhrán Amhairghin agus dánta eile dá chuid i scannán déanta ag Anú Pictures, le haistriúcháin le Carey, MacAlister, John Moriarty agus Gabriel Rosenstock.

Miotaseolaíocht na Breataine Bige
Tá cosúlachtaí le feiceáil ó thaobh ábhair Amhairghin de i roinnt filíocht na Breataine Bige ón luath-mheánaois, luaithe le file na 6ú haoise Taliesin sa Book of Taliesin.James MacKillop, Dictionary of Celtic Mythology, Oxford University Press, 1998, lch. 13

Naisc sheachtracha
 The Song of Amergin  ar celticmythpodshow.
 The Song of Amergin, scannán le hAnú Pictures''.

Tagairtí

Catagóir:Clann Mhíle
Catagóir:Déithe na nGael