Tulach fhada

Is éard is tulacha fada ann ná stíl séadchomhartha a tógadh ar fud Iarthar na hEorpa sa chúigiú agus sa cheathrú mílaois RCR, le linn na tréimhse Neoilití Luaithe. De ghnáth tógtha as cré agus as adhmad nó as cloch, is iad siúd a úsáideann an t-ábhar deireanach sin an traidisiún tógála cloiche is sine ar fud an domhain. Maireann timpeall 40,000 tulach fhada sa lá atá inniu ann.

Tá tulach nó tuaim fhada cré ag na struchtúir le díoga líneacha ar gach taobh di. De ghnáth, síneann siad seo ar feadh idir 20 agus 70 méadar ar fhad, cé go bhfuil roinnt samplaí eisceachtúla níos faide nó níos giorra ná seo. Tá cuasán adhmaid nó cloiche ag roinnt samplaí i dtaobh amháin den tuaim. Is minic a bhí taisí daonna adhlactha laistigh dá seomraí sna séadchomharthaí seo, agus dá bharr sin, is minic a léirmhínítear iad mar thuamaí, cé go bhfuil roinnt samplaí ann nuair is cosúil nach amhlaidh atá. D'fhéadfadh sé gur eascair an rogha adhmaid nó cloiche as ábhair áitiúla a bheith ar fáil, seachas difríochtaí cultúrtha. Is minic a thugtar tulacha fada seomracha taobh istigh iontu, agus tugtar tulacha fada neamhsheomracha nó tulacha fada créafóige orthu siúd nach bhfuil seomraí iontu.

Forbraíodh na samplaí is luaithe san Ibéir agus in iarthar na Fraince le linn lár na cúigiú mílaoise RCR. Leathnaigh an traidisiún ó thuaidh ansin, isteach sa Bhreatain Mhór agus go hÉirinn agus ansin sna Tíortha Tíortha faoi Thoinn agus i ndeisceart Chríoch Lochlann. D'fhorbair gach ceantar a éagsúlachtaí féin den traidisiún na dtulach fada, go minic ag taispeáint a gcuid nuálaíochtaí ailtireachta féin. Tá cuspóir agus brí na dtulach fada fós ina ábhar díospóireachta i measc seandálaithe. Argóint amháin is ea gur láithreáin reiligiúnacha iad, a cuireadh in airde b'fhéidir, mar chuid de chóras urraime sinsear nó mar reiligiún scaipthe ag misinéirí nó lonnaitheoirí. Measann a mhalairt de mhíniú orthu i dtéarmaí eacnamaíocha go príomha, mar chomharthaí críochacha a thugann léargas ar na limistéir atá á rialú ag pobail éagsúla agus iad ag aistriú i dtreo na feirmeoireachta.

Lean pobail orthu ag úsáid na dtulacha fada seo i bhfad i ndiaidh a dtógála. Sa tréimhse Rómhánach agus sa Mheánaois Luath araon, d'athúsáideadh go leor tulach fhada mar reiligí. Ón séú haois déag i leith, mheall siad suim ó sheandálaithe agus ó ársaitheoirí; is ó thochailtí seandálaithe a eascraíonn ár n-eolas fúthu. Athchruthaíodh cuid acu agus is díol spéise iad do thurasóirí nó ina láithreacha naofa a úsáideann Págánaigh nua-aimseartha agus grúpaí reiligiúnacha eile le haghaidh deasghnátha.
Tagairtí
Catagóir:Cineálacha séadchomharthaí agus cuimhneacháin
Catagóir:Tuamanna
Catagóir:An Chlochaois
Catagóir:Seandálaíocht