Dúblóga Uamacha

Is éard atá i gceist le dúblóga uamacha (comhaonaid, dúblóga, nathanna macallacha nó focail eamhnaithe uaireanta) ann ná nathanna beaga a bhfuil dhá fhocal iontu agus a bhfuil rím eatarthu de ghnáth. Is féidir an focal céanna a athrá nó athrú beag a bheith i gceist, ar nós rírá agus ruaille buaille.

Tá an tógáil sách coitianta sa Ghaeilge, rí rá mar shampla. 

Feictear samplaí amhail helter skelter sa Bhéarla, áit a dtugtar reduplicated words, reduplicatives, rhyme motivated compounds, echo words nó flip-flop words orthu.

Tá cineál eile dúblóige ann freisin, leithéidí gan stop gan stad, beo bocht, briste brúite. 

Samplaí sa Ghaeilge

{| class="wikitable sortable"
|-
! Sampla !! Míniú !! Foinse
|-
| beag beagadán || duine beag ||
|-
| (seolta) bocóideacha bacóideacha
bucóideacha
bacóideacha (leagan malartach, ní in Ó Dónaill ach scéal i gCnuasach Bhéaloideas Éireann)
| bellying sails. ('chequered' dar le roinnt foinsí) || Ó Dónaill
|-
| bog bogadán || duine bog || 
|-
|bois bais
|'...agus easgainí móra na fairrge thoir agus na fairrge thiar a' teacht ar bhois bais a mhaide-rámha...'
|
|-
|briolla bhrealla/brille bhreaille
|seafóid chainte
|
|-
|briste brúite
|worn out
|
|-
|bulcánta balcánta
|sturdy and strong
|FGB
|-
|cling-cleaing
|clang
|FGB
|-
|ciolar chiot (a dhéanamh de rud)
|rud a bhriseadh ina phíosaí beaga, bia míoltóg a dhéanamh de dhuine
|
|-
|clic cleaic
|click-clack/Clack-clack, trup-trap
|FGB
|-
|cliotar cleatar
|racket, din
|FGB
|-
|clipthe cráite
|tormented
|
|-
|clú agus cáil
|fame
|
|-
|cniogaide cnagaide
|tap-tap (foilsíodh rainn i bhfoirm leabhair ag Nicholas Williams faoin teideal seo https://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite )
|
|-
|cogar mogar
|hugger mugger (i.e. jumble, confusion; jumbled, confused)
|
|-
|cosair-easair
|litter, mess
|
|-
|croí cráite
|broken heart, broken-hearted
|
|-
|dáiríre píre
|
|
|-
|de dhoirte dhairte (leagan malartach: de dhorta dharta)
|dartingly, suddenly.
|Tá de dhorta dharta ar leathanach 226 de Deoraithe le Dónall Mac Amhlaigh. Rinne sé de dhurta dharta é, is é sin le rá go ndearna sé go tobann é gan smaoineamh roimh ré.
|-
|dic-dic
|Abhacantalóp atá dúchasach don Afraic is ea an dic-dic
|
|-
|diúra deabhra (nó dúra dara)
|Bheith i do dhiúra dheabhra, to be in a state of utter confusion, to be left speechless.
|FGB
|-
|thit an drioll ar an dreall aige (Tá "thit an trioll ar an treall" ann fosta.)
|he was flabbergasted; he lost courage
| http://focailfholaithe.fng.ie/content/dr%C3%BAill
|-
|dubhdóite
|sick and tired
|
|-
|dúr dúramán
|duine dúr
|
|-
|duth is dath
|'Bhí sé cinnte orm duth is dath í a choinneáil uaim.'
|Deoraíocht, Pádraic Ó Conaire, lch 44.
|-
|gan dubh gan dath
|without a trace
|FGB
|-
|dúrtam dártam
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|
|-
|dúirse-dáirse
|ráfla, on the grape-vine. Leagan eile is ea "Dubhairt sé Dabhairt sé" an leagan Gaeilge a cuireadh ar theideal dhráma Lady Gregory a d'aistrigh An Seabhac Foilsíodh é ar an An Claidheamh Soluis ar an 29 Iúil, 1911 Suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|éasca péasca
|easy-peasy
|
|-
|faoiste fáiste (a dhéanamh de rud)
|to pooh-pooh sth.; a bheag de dhéanamh de rud
| Leagan malartach is ea fuisteo faisteo FGB
|-
|figear feaigear
|An rud sin eile, thingamy cá hainm seo atá air
|FGB
|-
|fíge fí
|a trifling thing
|
|-
|filimín fálaimín
|Humpty-dumpty.
|FGB
|-
|fionna feanna
|jot, nothing. "Níor fágadh fionna feanna ann" - nothing was left there; "ní fiú fionna feanna é" - it is worth nothing.
|
|-
|fite fuaite (le)
|intertwined (with) (i.e. intricately associated with)
|FGB
|-
|flup flap
|flop (aimnfhocal)
|focloir.ie
|-
|ag teacht go folcanta falcanta (leagan malartach folcánta falcánta)
|ag teacht go neartmhar láidir
|FGB
|-
|frois frais (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dhéanamh de rud
|
|-
|Fruch frach
|An míniú a thugann FGB ná: bustle, hurry, excitement. 
|FGB
|-
|frumsó framsó nó Fromsó Framsó (focail ráiméise)
|Fromsó Framsó
Bean a dhamhsódh,
A dhéanfadh greann,
A d’ólfadh leann,
A bheadh in am
Anseo ar maidin! Ó An Sagart
Le Pádraig Mac Piarais 'Spraoi (ag tórramh)' a thugtar air in Foirisiún Focal as Gaillimh.
|
|-
|frum fram
|
|Fan Inti, Domhnall Mac an tSíthigh, lch 97.
|-
|"Fú Fá Féasóg"
|fee fo fum
|Sgéalta na bhFianna. Micilín Mac Donnachadha. Cárna.
|-
|fuirseadh fairseadh (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dheanamh de rud
|
|-
|fud fad
|
|
|-
|fudar fadar
|praiseach; "fudar a dhéanamh de rud" - praiseach a dhéanamh de rud; Tá rudaí ar fudar fadar - things are in a state of confusion
|
|-
|fuile faile
|confusion, commotion, fuss, hubbub. Leagan malartach: fuithilí faithilí 
|-
|fuithilí faithilí: f.4. (Fuithile faithile 500 Mallacht Ort) 
|duine gan chrích, rud, obair, cainnte etc. gan éifeacht. Níl it fhalla ach fuithilí faithilí oibre. Cá bhfuil an leithead ná an fhuaimeantamhlacht? anuas leis ar an gcéad ghála: obair neamhcheárdamhail: abláil. Fuithilí faithilí ná deárna faic riamh i gceart: útamálaidhe gur cuma leis.
|Seán a' Chóta
|-
|fuimine farc a ghabháil ar dhuine
|léasadh a thabhairt do dhuine
|
|-
|furtla fartla
|fuadar, tranglam
|
|-
|futa fata/fut fat
|gáróid, clismirt, cabaireacht áthais
|
|-
|géaraide goinide
|a leech
|
|-
|giob geab/giub geab
|pecking, mionchaint
|
|-
|ní raibh gíog ná míog as (leagan malartach 'gíocs ná míocs')
|Ní raibh focal le clos uaidh
|
|-
|gírle guairle
|hurly-burly (leagan malartach - gírle má guairle) Gírle-ma-guairle, 'an dusta a thagas nuair a bheitheá ag tolladh leis an tarachair, nó an trathair' dar leis An Béal Beo.
|
|-
|gliog gleaig
|click-clack, chatter. (Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne) glig gleaig caint gan chiall gan éifeacht
|FGB
|-
|gogaille gó (a dhéanamh de dhuine)
|to send someone on a fool's errand
|
|-
|Gugalaí gug
|leabhar foilsithe ag Futa Fata.
|
|-
|bheith i do hoibín host ag duine
|to be a burden-bearer, a drudge for someone
|
|-
|hip hap/hip hop (agus uaidh sin an téarma Hip hapairí)
|hip hop
|tearma.ie, focloir.ie https://anpáipéar.ie/2025/08/kneecap-ag-an-bpicnic-leictreach-ni-mhuchfar-na-micreafoin-melvin-benn/
|-
|holam halam/hulam holam/hulm halm
|commotion, uproar; confusion. (leagan malartach: hólam tró)
|
|-
|húirte háirte (Leagan malartach hurta harta
|hubbub
|FGB
|-
|hula hairc
|(call to dogs) hark (away)!
|
|-
|Hula hul
|liú fiaigh Ciarraíoch - le feiceáil mar theideal ar leabhar le Seán Mac Mathúna.
|
|-
|hulach halach
|commotion, uproar; noise of chase.
|
|-
|hulúiste huláiste
|yo-heave-ho!
|
|-
|hurla burla
|hurly-burly
|
|-
|-
|Húrla hárla
|Focail ráiméise atá le fáil i rann beag 'Húrla hárla Tuirne is carda..|Lch 247 The Book of Aran
|-
|hurla harla
|'tharla an hurla harla' halloo
| Lch 95 Duinnín Bleachtaire
|-
|Ní raibh húm ná hám as
|There was not a sound or a move out of him
|
|-
|hurdaí-gurdaí
|hurdy-gurdy
|
|-
|hurlama giúrlama
|commotion, uproar
|
|-
|huth ná hath
|int. Huh! Ní dúirt sé huth ná hath leis, he said nothing, was non-committal, about it.
|FGB
|- (hú ná há - uaireanta)
|(teanga) liom leat
|double-talk, double-dealer
|Ó Dónaill
|-
|liútar éatar
|raic agus rírá
|
|-
|lí-lé
|níl lí-lé déanta iniubh agum = níl aon ábhar gnótha déanta inniubh agum, níl lí-lé acu = táid dealamh, beó bocht
|Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne
|-
|longar langar
|disorder, confusion
|
|-
|luchartha lochartha
|decrepit
|
|-
|thit an lug ar an lag aige
|he was flabbergasted, chaill sé misneach
|
|-
|lúrapóg lárapóg
|ainm ar chluiche do pháistí ar buille faoi thuairim (FGB); nonsense phrase signifying the galloping of a horse (Dinneen).
|FGB, Dinneen
|-
|luthairt lathairt
|raidhse, mórán
|
|-
|lumpar agus lampar
|bailúchán seanrudaí; "idir lumpar agus lampar": everything included (fosta: "cruifleog")
|
|-
|míle murdal! (nó Míle murdar!)
|horror of horrors!
|
|-
|idir mhioth agus mhaith
|idir mhaith agus olc, de gach sórt
|
|-
|meascán mearaí
|
|
|-
|mugadh magadh
|humbug, farce
| (leagan malartach munga manga = mugadh magadh)
|-
|muranáin maranáin
|little creatures of the sea.
|FGB
|-
|múta máta
|duine gan mhaith, bodach (FGB); one who can do nothing properly (Dinneen)
|FGB, Dinneen
|-
|neam neam
|s. (Child's talk) Sweet, titbit.
|
|-
|niúdar neádar
|1.trifling, indecisive, insipid talk; namby pamby. 2. Hesitant person; dead-and-alive person
|
|-
|núscar náscar
|1. insipiant talk 2. hesitant person, duine lag
|
|-
|gheall sé na hoirc is na hairc dom
|gheall sé gealach is grian dom
|
|-
|ping pang
|an cluiche leadóige boird - bunaithe ar an mBéarla
|
|-
|plinc pleainc
|De thuairt, ceann ar aghaidh, (adv.); "dúirt sé plinc pleainc é" - dúirt sé glan amach é
|Liosta Focal as Ros Muc
|-
|plob plab
|1. bubbling, gurgling sound. 2. blubbering, incoherent speech
|
|-
|prup-prab
|'prup-prab na tine aitinn'
|lch 32 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, Diarmuid Johnson, Leabhar Breac.
|-
|rírá
|hubbub, uproar
|
|-
|de rite reaite
|faoi luas
|FGB
|-
|ruaille buaille/rúille búille
|commotion, tumult, confusion
|
|-
|rup rap
|buinneach agus caitheamh amach
|
|-
|rúp ráp
|confusion, din
|
|-
|sciobtha scuabtha
|spick and span
|
|-
|sciob sceab
|scrimisc, brútam
|
|-
|sciot sceat/sciot scot (a dhéanamh de rud)
|to mess up sth.; to cut up something so as only to leave the worst parts
|
|-
|seobob, siobab
|m., haste, hurry, confusion, fluster; diarrhoea. cf hubub an dhob.
|Dinneen
|-
|(tá an bord seo) siugaí siú
|this table is falling apart, unsteady, wobbling
|
|-
|-
|siod sead
|chit-chat
|FGB
|-
|siún sincín
|confused person, exhausted person
|
|-
|sifil seaifil
|'...ag síor-rith chuig dochtúirí faoi chuile shifil sheaifil. 'Chuile frois frais!'
|Dialann Mo Mháthar Pádhraic Breathnach.
|-
|sithe seatha
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|slis sleais
|
|Ealaín an Aistriúcháin 4: The Jabberwocky. Comhar 72 (5), 22. Antain Mac Lochlainn.
|-
|slubar slabar
|muck, mush
|
|-
|Smid ná smeaid 
|focal ar bith, níor labhair sé smid ná smeaid
(smid ná smead uaireanta https://www.corpas.ie/ga/cng/?q=smid%20n%C3%A1%20smead) 
|Foirisiún Focal as Gaillimh
|-
|slupar slapar / sluparnach is slaparnach
|an fhuaim a dhéanann uisce atá ag lapadaíl
|
|-
|smuchar smachar
|'smuchar smachar na gcapall'
|lch 82 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, Diarmuid Johnson, Leabhar Breac.
|-
|snasta blasta
|branda seacláide
|
|-
|sniog sneag
|Lagiarracht ar bhó a chrú. 'Ní raibh sé ach ag sniog sneag leis'. 'D'iarras air dhá bhuicéad a líonadh dom ach ní bhíonn sé siúd ach ag sniog sneag leis'
|
|-
|sníomhaí snámhaí 
|feithid (spinner FGB)
|FGB, agus Rí na gCearrbhach le Seán Ó Dúrois, agus sa ghearrscéal seo http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html 
|-
|spior spear (a dhéanamh de rud)
|a bheag a dhéanamh de rud
|
|-
|sancam soncam
| Mias glasraí meascaithe
| FGB
|-
|sputar spatar
|
|Lch 440 Cluiche na Corónach.
|-
|subhach sách/súch sách
|
|Conaire Mór le Diarmuid Johnson
|-
|súm sám
|duine leamh, díbheo, spadaire, duine fuarspreosach, duine spadánta.
|-
|súgach sáthach
|Do dhóthain mhór olta agat.
|-
|tamhach táisc
|commotion, uproar
|
|-
|tiuf-teaf
|Chiffchaff (cineál éin)
|FGB
|-
|tic teaic
|tick-tack, tick-tock; "Cluineann sí tic teaic an chloig."
|FGB agus lch 71, Máire Dinny Wren, Go mbeinnse choíche saor, cnuasach gearrscéalta
|-
|toiriall tairiall 
|stiall craicinn ó chorpán, (a ndeirtí go raibh draíocht ag roinnt leis)
|
|-
|(Go) torpach tiarpach
|all puffed up, full of pomposity.
|FGB
|-
|treillisg bhreillisg
|melee
|
|-
|triopall treapall
|trailing thing; disorder; confusion "Ná fág gach uile rud ina thriopall treapall" - Ná fág gach rud ina phraiseach.
|
|-
|tromach tramach
|pell-mell, topsy-turvy
|
|-
|bhí *trup trap* acu ar fud an tí
|bhíodar ag siúl go torannach ar fud an tí.
|
|-
|tuf taf
|rancid; "Tá an sneachta alright ach is fearr liom tuf-taf é ná ina phlub-phlab"
|gearrscéal Leaca an Tí Mhóir le Seán Mac Mathúna
|-
|tuirseach traochta
|exhausted
|
|-
|trut trat
|sound of tramping feet, noise, din.
|FGB
|}


Abairtí agus eile

GoIna measc seo tá abairtíní beaga agus nathanna a leanann an sainmhíniú thuas nó a thagann leis de bharr litrithe.

 fudar fadar, mix up, mess FGB
 gíog (Sa nath) gíog guag a dhéanamh de dhuine, to confound s.o. utterly. FGB
 Nath, Níl ciú ná ceá aige, he is quite illiterate. FGB
 Niúidí-neáidí EID,  boigeartán, Síle.
 'siúd isteach an to-tó' Tomhas de chuid Anna Nic an Luain, focal folaithe raiméise ar luchóg. 
 gib-gab, dil.ie/25821 (A.S. origin acc. to Meyer, Wortk. 78 . Cf. Scottish and N. Engl. `giff-gaff'; native formation acc. to Kelly, Celtica xxv 98 ) onomatop. unintelligible gabbling, jargon : gib-gab (gipa-gapa, giba-gapa v.ll.) na gcennaighi, Anecd. ii 72.9 . Cf. gic-goc and see Dinneen s.vv. giob, geab.
 gan frapa gan taca
 steig meig a dhéanamh de dhuine - cloigeann duine a scoilteadh focloir.ie
 Gíoc bíoc! - Peep-bo! FGB
 fuip faip - tagairt do (fhuaim?) ráipéar, An Litir, Liam Mac Cóil. 
 ar bhois agus ar bhais an mhaide rámha
 bhain sé sliseóg dhe thaobh dúrach agus sliseóg de thaobh darach
 Ba mhó a shola ná a dhola, he gained more than he lost. FGB
 siúlach scéalach
 Patairín agus Patarún – leabhar le hAilbhe Ó Monacháin
 Gan “thú" gan “thá” as (David Copperfield, lch 801)
 Ó Stiúcaí Stiúgtha: Bliodar bleadar, fastaím, brille breaille, amaidí-dú-dá, truflais smuflais, réiméis raiméis
 Leabhar Stiofáin Uí Ealaoire 'D'eirghi sé go hú, há, go neart a chrá[mh]...'
 'hólas bólas' - Alan Titley - Is fíor go raibh níos mó oideachais orainn seachas mar a bhí aimsir Vítneaim, ach shílfeá nach slogfaí a leithéid hólas bólas arís.
 fiosach feasrach “Níl dochar a bheith fiosach feasrach an uair atá ann”. Nó ‘fiosrach feasrach’, b’fhéidir. Tá ‘fiosrach’ san fhoclóir agus níl ‘fiosach’. Níl aon sampla eile de ‘fiosach’ ach amháin ag Seán Mac Meanman.
 Ící Pící - Amhráin nuachumtha do pháistí
 brútam prúcam prácam Alan Titley https://www.irishtimes.com/culture/treibh/coincr%C3%A9it-anuas-ar-chne%C3%A1-1.3460643
 Trumpaí Dumptaí agus an Falla Mór
 'Humtí Dumtí' aistriúchán Gaeilge ar an rann cáiliúil in An Tigh a Thóg Seáinín le Pronnséas Ó Súilleabháin.
 Filimín Failimín - Humpty Dumpty Nicholas Williams Lastall
 Munachar agus Manachar - Tweedledum and Tweeldledee Nicholas Williams Lastall
 Hurú! Hurá! mar aistriú ar Callooh! Callay! An Gheabairleog, Nicholas Williams
 Fuadar ná feadar Peadar Ua Laoghaire
 Súistín búistín - ón amhrán Léim Thart le Des Bishop agus ón rann Lúrabóg, Lárabóg."
 Lumpar is Lampar - 'bhailíodar Lumpar is Lampar lasmuigh den sceallóglann...'  Muiris Ó Meára.
"Lúrabóg Lárabóg, buidhe ó n-Éirinn, Éire plubán, plubán súlach, súil na gcaorach, dhá chéad lumán, lumán, láthaigh, súistín, búistín, buille bheag ar bhéicín, buille bheag ar bharr na gcos agus cnap isteach an fhaoideóig
bhuidhe."
 Dúidín dáidín (An ruidín deas a chaill mé, Go lige Dia na nGrásta Go bhfaighidh mé aríst é.) ón amhrán An Dreoilín.
 Tá léimeadáin againn, preabadáin, siúladáin, scioradáin, cnagadáin, lupadáin, lapadáin, súistín, búistín, agus dib-a-deáb-a-dúistín againn. Tuairisc https://tuairisc.ie/ta-leimeadain-preabadain-siuladain-scioradain-cnagadain-lupadain-lapadain-suistin-buistin-agus-dib-a-deab-a-duistin-againn/
 Gígí Gaigí Iontais - Ainm Gaeilge a cumadh mar leagan ar Wibbly Wobbly Wonder. https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-wibbly-wobbly-wonder-agus-loop-the-loop/
 Aililiú Pililiú Jeepers Creepers Ingemar Lejonborg Pádraig Ua Maoileoin 1982 A0741 agus san amhrán An Poc ar Buile.
 tamhach, s. (In phrase) ~ táisc, commotion, uproar. FGB
 Gogaí bogaí - gogaí (Child’s name for) egg. Duinnín ar an Sceilig.
 Rann beag ag Brian Ó Baoill faoi na méara: Ordóg, colagóg, méar fuda fada, mac an aba, lúirín beag ina luí sa log is é ag baint fug do mhamaí.
 taoile tuile
 scríb scrob
 Fear scrob scrab (veidhleadóir)/Ag imirt ar a scríob scrab. lch 18  Cín Lae Amlaoibh
 gíc goc Stair na Gaeilge.
 Hong Cong
 Cu-cú - gairm an éin, an chuach. NEID
 Tic Teac - dráma le Púca Puppets
 ho hó, int. Oho! FGB
 had dad = háidí 1. = int. (Admonishing child) Ha! Aha! 2 :ha. FGB
 prúta práta - sa scéal An Tríú Scéal Déag, lch 204 le hAlan Titley
 Trupall Trapall, Rainn bheaga ón mbéaloideas do pháistí óga, 1972, An Gúm, Clíodna Cussen
 sníc píc - feicthe in úsáid
 slug slag (gib gab i mBéarla) á rá ag foileán, http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag
 na briathra foisteanacha faisteanacha, lch 1 An Béal Beo le Tomás Ó Máille.
Chun gur dhein an bhean so leongó liúngó dhom chroí. Casadh an tSúgáin.
fuis-fais, ciall- ráiméis. Sampla(í) Úsáide: Níl sa sgéal ach fuis fais. (Focail Fholaithe) féach fuis fáis in EID agus FGB a deir gur leagan de faoiste fáiste é seo.
 liop-a-leap; sin é an t-iasg go dtugann na béarlóírí “Sunfish” air “Sáimhín” ainm eile air. ó An Chéad La Iasgaigh ag Garsún leis an údar Common Noun.
LIOP-A-LEAP / LIOP-A-DA-LEAP, seanfhocal: Chomh sámh le liop-a-da-leap.
 Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. 
 och óch! och ochón! Alas! FGB
hoibín host, s. 1. (a) Load carried on back. (b) Child being   carried pick-a-back. 2. Bheith i do ~ ag duine, to be a burden-bearer,   a drudge, for s.o. (Var:hoibín hos)
 had dad = háidí 
 Haid aid! = have at you! (in beginning a fight) (Con.). Duinnín
 'fear frélic agus froilic, i seomra nó i halla, 'Sea Dónal na Gréine,' Dónal na Gréine, lch 146, An Blas Muimhneach, Imleabhar II.
 FGB  leathadh   leathadh lúitheach, numbness (of hands from cold).
 (Nath) Go breas nó go treas, by hook or by crook. (FGB)
 Tá na focail 'mirlín murláin' ag Doireann Ní Ghríofa ina dán Míreanna Mearaí, cé nach dublóg ó cheart an struchtúr.
 Humpty Dumpty.  (Leagan Ciarraíoch.)
 Tá Filimín Falaimín i n áird' ar an bhfalla.
 Thuit Filimín Falaimín anuas ar an dtalamh;
 Dá dtagadh dháréag agus triúr agus dachad
 N'Fhéadfaidís filimín Falaimín a chuir i
 n áird' ar an bhfalla.
 'Níl fuis ná fais ar do chuid cainte, a Thómais Taobh Istigh' Cré na Cille
 cliop-cleab - sa dán An Seanmharcach le Séamus Barra Ó Súilleabháin
 Ní raibh cor ná cor as - Kahlil lch 262
 Paisean Faisean clár teilifíse a bhí ar TG4
 Spluff Splaifeirtí agus an tIonradh ar an bPláinéad Marz leabhar leis an scríbhneoir Ré Ó Laighléis.
 Rann páistí Ó Cnuasacht Trágha le Mícheál Ó Síocháin
 "Sleithide [seilmide] búrtach, bártach,
 Cuir amach do adharca
 Atá na ba bána
 Ag ól do chuid meidhge."
 dil deail - braon leachta, uisce nó mún cuir i gcás, Pádraig Ó Cíobháin, An Gealas I Lár na Léithe, lch 295.
 lústar flústar, lch 157 Bláth na dTulach, Sámhnas Shábha gearrscéal le Máire Dinny Wren agus le fáil i bhfoclóir an Mhianánaigh (a flurry of excitement)
 sciobtha scuabtha, spick and span (FGB)
 murach marach An Cléireach, Darach Ó Scolaí Lch 155
 Blíps agus Blúps, banna ceoil ag Body&Soul 2022.
 Gígeam agus Geoigeam agus Bol Bocht a Lógam, Scéal Béaloidis as Oileán Reachlann, ba é Domhnall Mac Mhuircheartaigh an cainteoir. 
 ding deaing - fuaim cloig, An tEitleán Dofheicthe, Cathal Ó Sándair.
 Mat agus Muta, Clódhanna Teoranta (1978) le Clíodna Cussen.
 Plub! Plab! Plip! Plipidíplabadaíplubaidí! - cur síos ar fhuaim na báistí ag Bridget Bhreathnach ina colún ar Tuairisc.ie https://tuairisc.ie/plub-plab-plip-plipidiplabadaiplubaidi/
 Na carachtair Seacláid, Sicláid agus Siocláid sa leabhar An Sicín Glas. Leabhairín saor in aisce do pháistí le Ivan Parvov. Gabriel Rosenstock a chuir Gaeilge air. Is féidir é a léamh anseo: https://bubutales.com/pdf/TheGreenCh
 'jingil jeaingil' gearrscéal Alan Titley, An Ceathrú Rí, ar Tuairisc.ie
 Tá ceann le clos san amhrán Seán Gabha ó Oirghialla, 'Buail seo, Seán gabha, buailimis(t) go teann é, Síodram seodram, síodram seodram, Méadaígí an t-amhrán.
 An rann seo a luaitear ar lch 49, Machnamh Seanmhná, Peig Sayers. 
 Do dhún mo rosc is is olc mar tá mo chiall
 Tá lagar im chois is stoca bán faoim ghiall;
 Ní fada a bheidh och ná boch ag mnáibh i mo dhiaidh
 Ach is fada a bheidh corp na loicht ag fail na bpian.
 Thá tú id mhungó mhangó ~ tá tú gan bhrí (Díolaim Dhéiseach)
 Bíonn an nath 'ar bhocht agus ar nocht' ann uaireanta
 Púcaí Schmúcaí: bailiúchán dánta agus rann do pháistí, leabhar le Gabriel Rosenstock
 gan í gan ó, foinsí éagsúla. Ag an gCadhnach is cosúil gutr 'gan deacracht;' is ciall leis. Ag Máire Dinny Wren seans gur gan fhuaim atá i gceist. https://www.duchas.ie/en/cbes/4602714/4597887/4631704?ChapterID=4602714
 Manrán Banrán, tríréad téadach a sheinn ag Éigse na Bruiséile
 cric-creaic an traona sa mhóinfhéar taobh leis.' lch 188, An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile le Máiréad Ní Ghráda
 Ná habair maithín ná graithín ina thaobh, say nothing good or bad, nothing whatever, about it. FGB
 Maighdean an tSoluis agus Sgéalta Eile II, In eagar ag Henry Morris, Ainm Cleite, Mac Róigh, Feargus (Bail. / Eag.) Bailitheoir/Eagarthóir, Morris, Henry Dáta cumtha, 1921, Foilsitheoir, Dundalgan Press
 Sgaoil sé leis ins na sidhe siúmannaí, ins na rith ruaimeannaí, ins na ruaimeannaí rith ruadh reatha, go dtabhradh sé cnoc de léim agus gleann de thuslóig, go rabh dubhantaí dubha na h-oidhche ag druidim leis, dubhantaí geala an lae ag druidim uaidh, an gearrán bán ag dul faoi chapóig agus an chapóg ag imtheacht uaidh gur casadh sgaoith gearrfhiadh leis ar thaoibh molaidh shléibhe.
 Prioc preac - Bhí na haon phrioc preac aige orm, he kept teasing me, kept picking at me. Cnuasach Focal Ón gCom
 ní raibh smid ná smaid aige 'he had nothing to say', 'he was taciturnly silent' Duinnín
 géaraide goinide (súmaire) leech téarma.ie
 Baineann an tóir ar fhocail a chur i rím agus aithris a dhéanamh ar chaint duine agus véarsaíocht páistí leis an tréimhse seo, ar nós boisiúige , boiseáige - lúrabóg , larabóg - fromsó , framsó ... . -- Seán Ó Curraoin, Boscaí
 gan hú ná há a rá
 sciobtha-scuabtha (tá amhras ann faoin gceann seo)
 lumpar agus lampar, collection of odds and ends FGB
 féirín flóirín dom óirín stóirín lch 16 ag dul i bhfad Alan Titley
 Ar mhuirc mhairc = ar mhuin mhairc 
  muirc mair, diúra dheabhra, ‘Sean-Eoin' Foilsíodh an leagan Gaeilge de i 1938 - é aistrithe ag Tomás Ó Faoláin - agus chuireadh an t-eagrán seo amach i 1974. Máirín Ní Chriagáin, an t-údar.
 Cá bhfuil na crogaill?
Snip sneap, cluinim sibh,
Maith sibh, a chrogalla,
Anois isteach libh!

Ón rann Le do Thoil, a Naoi Rann ó Dúchas.ie https://www.duchas.ie/ga/cbe/9000641/7221089/9076435
"Píosum Pósum, Práitín Rósta,
Poitín uisce i lár na tine
Sin iad mo lánú pósta."

 bíp búp - cluichí ríomhairí á n-imirt, Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le Jeff Kinney lch 135.
 Plúra Lúra - carachtar ón leabhar faoi na Bopóga, Plúra Lúra agus Na Bopóga
 An Pocaire an pacaire, Ó Bhéal an Bhab
 BABHLAÍ RABHLAÍ A hoop, the babhlaí, often a wheel off an old bicycle or pram, which children rolled with either a hand or stick in the game of rabhlaí- babhlaí.  [O Dón dictionary: rabhlaí-babhlaí, a child's hoop.]
 fíolta, a3. (Used for síolta in alliterative phrase) fíolta fálta fuirsithe, seeded, fenced and harrowed; completely finished. FGB
 An Coláiste Sinne Muinne, Alan Titley, AN CRANNCHUR. Comhar 79 (4),
 sniog-sneog - clocha a chur ag scinneadh ar bharr an uisce, a bheith ag déanamh sciotar uisce, a bheith ag déanamh sciotairíní https://www.learngaelic.net/dictionary/index.jsp?abairt=sniog-sneog&slang=both&wholeword=false
 Muile-maile: He/She is only a muile/maile - meaning a soft foolish person, easily fooled. Also a person who never never expresses an opinion from either over cautiousness or stupidity https://www.duchas.ie/ga/cbe/9001861/7317215/9119067
 'Ghabhas [...] Trí Ghúgair (?) trí Ghágair(?), trí shráid a' Sgibirín,' Leabhar Sheáin Í Chonaill, lch 384
 'Guitsí, Guitsiú, rínce na ngeafaire!' (focail ráiméise?) Leabhar Sheáin Í Chonaill, lch 391
 rann: 'Méirín, miothán, Miothán éit, éit a' ful, eit a' fal,...' Leabhar Sheáin Í Chonaill, lch 393
  Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. Ní scarfadh sé leis ar iarach ná ar árach, he wouldn’t part with it for anything. FGB
 Níl brúscar bruscar ná bráscar agam ach brúscar bruscar go bhfuil mo lámh math maith agam féin leis.' Peig Sayers ag insint scéil https://www.canuint.ie/ga/QAC000158Ac1
 Ag ticeáil agus agus ag tocáil cloiste ar RnaG Bealtaine 2025 tuairisc spóirt
 'uch ná ach', fuis fáis (lch 153) - Cré na Cille
 snup snap - fuaim druideanna, Domhnall Mac an tSíthigh, Gearr Gonta, Céad Dan le Céad File.
 fuiscín baiscín? (éan de chineál éigin seans?)
 Miscín Meaiscín - carachtar cait sa leabhar Ceas an Chait, lch 56.
 fiaire feá, FGB (B'fhéidir?)
 Hoibín host - FGB 

Samplaí i nGaeilge na hAlban

fìth-fàth masc - mist of invisibility (or the power to produce said mist)	(féth fíada sa Ghaeilge)
 fàth-fìth masc -mist of invisibility (or the power to produce said mist)
 sù-sì - súisí/sushi ACDD
 rù-ra/rù-rà - meascán mearaí, praiseach, trína chéile. The Gaelic-English Dictionary - Colin B.D. Mark
 Hoilibheag Hilibheag -  focail ráiméise san amhrán Smeòrach Clann Dòmnaill
 "Cha bhi agad ach gigein air gach goigein dhìot" - rud a mhaoidheas fuamhairean gu tric ann an sgeulachdan, a' ciallachadh rud mar "pronnaidh mi tu nad mhìrean".
 Leabhar do pháistí é Na Stocan agus Na Stùcan Sgeulachdan Eagalach Feagalach - Gearrscéalta do pháistí le Catriona Lexy Campbell
 Friuthail ! frathail! anns an abhainn, / Iarann a cheann, snód a mhuineal, / Maide a dhruim, is duine a thón. (Freagra: Iasgair le slaiti-asgaich) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
 Craobh ghitheaganach, ghathaganach, /A bun suas, a barr sios, /Is i fas mar sin. (Freagra: Earball mairt.) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
 tha Calum air an ran-dan = Calum is on a binge. Air an splaoid. Drabhlás, ragús. Learn Gaelic Dictionary.
 Sgeulachdan eagalach feagalach
 FISE FAISE, dán le Rody Gorman

 A bhò a bhò a chuilidh a dhuine dhuine bhiod! bir! Boitidh boitidh! chaoide chaoide! chuisil-ì chuisil-ò cior cior! Cnàg cnàg! dìosgaidh-dàsgaidh diugaidh! durradh durradh! dùrd dùrd! E e! faraman fearaman fise faise! gius! glag gliog gliong Gnost gnost! gog gog! gorrac gorrac! gròc gròc! gurra gùg! gug gùg!

 Hi homh homh! huistir! ligidh leagaidh! mè è! meig! Mò mò! moig oigean! poichean! pruidh-dhè bheag! Prill-è prill-è! pruis-o pruis-o! raoic rot siataidh! siu-hù! sod Splad srac suc suc! taimhslich tiuth! tuadhi! tuidh! tuirlidh mhìneig! Tu-ruith! turt turt! tusgas! uf uf ! usg usg!

 chuisil-ì chuisil-ò - sound of a whale/whalesong (onomat.'') https://www.faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=01716B096A9C0656AA24AF5AE4B99475

SeanGhaeilge

 áimh tháimh / ám [t]hám ‘siar agus aniar’, Thurneysen 
 Ám [t]hám - cuid de shraithe péirí a chiallaíonn ‘siar agus aniar’ (O’Rahilly 1973‒4). 
 adall tadall ‘visit re-visit’
 aile taile
 ocaib tocaib
 aig taig

https://ogham.glasgow.ac.uk/index.php/2023/02/20/what-does-the-word-ogam-mean-and-where-does-the-name-come-from/

Féach freisin

 Frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge

Foinsí
 Foinse FGB nó Dinneen seachas uimh. 21 is uimh. 70. Maidir le huimh. 69, seans go gciallaíonn sé 'd'ardchaighdeán', 'an-mhaith', 'an-deas'.
 LISTSERV.HEANET.IE
 Tá eolas breise le fáil i mBéaldoideas, 1988, lch 141-152 agus ar http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/macalla/
 10459.
Ní
Dhomhnaill
(Cáit):
Dúblóga
uamacha
Gaeilge.
In
Béaloideas
56
(1988),
pp.
141–152

A collection of alliterative and riming doublets in Irish. Includes (§8) an excursus on the possible derivation of fionna feanna

 Tagairtí 

Catagóir:Teangeolaíocht na Gaeilge
Catagóir:Struchtúir na Gaeilge
Catagóir:An Ghaeilge
Catagóir:Moirfeolaíocht na Gaeilge
Catagóir:Gramadach
Catagóir:Fóineolaíocht
Catagóir:Deilbheolaíocht