Máirtín Ó Murchú

Teangeolaí, canúineolaí agus ceannródaí i sochtheangeolaíocht na Gaeilge a bhí san Ollamh Máirtín Ó Murchú (1932 - 22 Eanáir 2026, gan coinne).   Ceannródaí i léann na soch-theangeolaíochta i dtaca leis an nGaeilge ab ea é, agus b'iomaí alt agus leabhar a bhí scríofa aige i bhfearainn na teangeolaíochta agus na sochtheangeolaíochta. 

 Saol 
San 1960idí, bhí Máirtín Ó Murchú ina Léachtóir sa Ghaeilge,  i gColáiste na hOllscoile Corcaigh agus ansin ina Ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath 1971 - 1986.

Bhí sé ina Ollamh Sinsearach i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath 1987 - 2006. Chaith sé deich gcinn de na blianta sin ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh.

Bhí suim mhór aige i litriú agus i bhfoghraíocht na Gaeilge a chaighdeánú tuilleadh le dúil an teanga a chur chun cinn.

Bhí an tOllamh Ó Murchú pósta ag an oideachasóir Gaeilge Helen Ó Murchú.  Maireann a bhean chéile agus a dtriúr clainne, Caoimhín, Caitríona agus Damhnait.
clé|mion|220x220px|Siorrachd Pheairt

 Saothar 
Is iomaí saothar tábhachtach – idir leabhair agus ailt – sna réimsí léinn sin a tháinig uaidh i gcaitheamh a shaoil. 

I measc a chuid foilseachán eile:

 (1969) Common Core and Underlying Forms

 (1971) Urlabhra agus Pobal  (Comhairle na Gaeilge), a bhunsaothar tagartha.  B’fhéidir gur san leabhrán Urlabhra agus Pobal (1971);  is ann a thug áiteamh ar son dhátheangachas de shaghas eile dúinn agus inar chuir an téarma ‘débhéascna’is é a chiallaíonn ná go bhféadfadh teanga amháin a bheith in uachtar i ngnéithe áirithe de shochaí dhátheangach seachas an ceann eile, agus go dtabharfadh a leithéid sin de leagan amach buntáiste don Ghaeilge ach é a chóiriú i gceart. inár láthair mar chuid den áiteamh sin.

 (1985) The Irish Language. Dept. of Foreign Affairs/Bord na Gaeilge
 (1989)    Oirthear Shiorrachd Pheairt /  East Perthshire Gaelic.  Ó thaobh taighde ar Ghaeilge na hAlban, is é an saothar is mó a tháinig uaidh, agus an saothar is tábhachtaí, b'fhéidir.Ó Murchú, M. East Perthshire Gaelic: Social History, Phonology, Texts, and Lexicon (1989) Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ISBN 978-0-901282-93-4   Toradh obair pháirce a rinne sé i measc na gcainteoirí deireanacha Gaeilge sa cheantar sin i lár na hAlban atá sa leabhar. Murach a chuid oibre, bheadh mioneolas agus saineolas ar an gcanúint sin imithe le sruth na staire.  (Rinne sé obair pháirce chomh maith in Uibhist a Deas i dtús na 1960idí le haghaidh Shuirbhé Teangeolaíochta na hAlban).
 (1993) "Aspects of the Societal Status of Modern Irish" i The Celtic Languages; eagarthóirí: Martin J. Ball agus James Fife. (Routledge Language Family Descriptions.) Londain: Routledge 
 (2000) "An Ghaeltacht mar réigiún cultúrtha: léargas teangeolaíoch" i Teanga, pobal agus réigiún; eagarthóirí: Liam Mac Mathúna, Ciarán Mac Murchaidh agus Máirín Nic Eoin. Baile Átha Cliath: Coiscéim
 (2001) Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge: tús an athréimnithe  (Cois Life), a shaothar ar luathghluaiseacht na Gaeilge;  léirigh sé go raibh fothaí na hathbheochana le fáil sa chumann sin i dtosach ach gan aon chreidiúint a bhaint ónar tháinig ina dhiaidh. 
 (2002) Ag Dul ó Chion: Cás na Gaeilge 1952-2002. (An aimsir óg. 1. Paimfléad.) Baile Átha Cliath: Coiscéim.    Rianaíonn sé na claochluithe a tháinig ar pholasaí an stáit sa tréimhse sin agus an tslí ina raibh, dar leis, sinn lánullamh ar dhul chun cinn mór a dhéanamh i ndeireadh na 1960idí, ach gur lena linn sin go beacht a scaoileadh polasaithe níos dearfaí le sruth.
 (2005)  and Ó Donaill i Dinneen and the Dictionary; eagarthóir: Pádraigín Riggs. Londain: Cumann na Scríbheann nGaedhilge
 (2021)  West Perthshire Gaelic.

 Nasc seachtrach 
 Foilseacháin de chuid Máirtín Ó Murchú

 Tagairtí 

Catagóir:Básanna in 2026
Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Socheolaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932