Clogás

Is é clogás an túr nó struchtúr ard a dheartar chun cloig a chrochadh agus a chasadh. Úsáidtear é chun am a mharcáil, glaochadh ar sheirbhísí creidimh, foláirimh phobail a thabhairt, nó ócáidí sibhialta a chomóradh. Is féidir clogás a bheith neamhspleách (mar thúr ar leith) nó ceangailte le foirgneamh eile, go háirithe le heaglais. (Béarla: bell tower, belfry; Iodáilis: campanile.)

Sa chomhthéacs Éireannach

In Gaeilge, úsáidtear an téarma Cloigtheach go minic chun tagairt a dhéanamh do chlogás nó belfry. Uaireanta ciallaíonn Cloigtheach go sonrach na túir chiorclacha mhainistreach na hÉireann, túir ardchaomhnaithe a d’fhéadfadh cloig a iompar agus a d’fhóin mar chomharthaí, stórtha nó foscadh. Ach tá go leor cineálacha clogás ann ar fud an domhain, agus ní bhaineann an téarma le foirmeacha Éireannacha amháin.

Dearadh agus úsáid

Cruth agus ábhair: cearnacha, ciorclacha nó ochtagánacha; cloch, bríce, adhmad nó miotal.

Socrú na gclog: ó chlog aonair go raonta cloig a sheinntear le rópaí nó le meicníochtaí uathoibríocha; i gcathracha áirithe tá ionstraimí ilchlog a ligeann d’fhuinneoga ceoil a sheinm.

Feidhmeanna: marcáil ama (uair an chloig), glaonna liotúirgeacha, foláirimh dóiteáin nó contúirtí, agus ceiliúradh poiblí.

Traidisiúin dhomhanda

Campanile na hIodáile: túir neamhspleácha in aice le hatriaileacha.

Belfries na Beilge agus na Fraince: túir cathrach a shiombalaíonn féinchumhacht uirbeach.

Espadaña sa Spáinn: balla ghabhlach le hoscailtí cloig os cionn na haille.

Tithe cloig in Oirthear na hÁise (m.sh. sa tSeapáin agus sa tSín): pavailiúin nó túir a chosnaíonn cloga móra siombalacha.

Oidhreacht agus caomhnú

Is gnéithe suntasacha tírdhreacha agus féiniúlachta cultúrtha iad clogáis. Éilíonn siad cothabháil rialta ar na cloig, na frámaí agus na struchtúir, mar aon le slándáil fuaime agus foirgníochta, go háirithe i suíomhanna stairiúla.
=