Na Máighigh

Grúpa eitneach iad na Máighigh a raibh sibhialtacht fhorbartha acu san áit a bhfuil stáit dheisceartacha Mheicsiceá inniu, is é sin, Chiapas, Tabasco agus stáit Leithinis Yúcatan, mar atá, Yucatán, Quintana Roo, agus Campeche. Ba iad na Máighigh an t-aon sibhialtacht bhundúchasach amháin i Meiriceá Theas ar éirigh léi teanga scríofa a fhorbairt, de réir dealraimh. 

 Sibhialtacht 
Tá clú agus cáil ar réalteolaíocht, ealaín agus ailtireacht na Máigheach chomh maith. Bhí na Máighigh i síortheagmháil le sibhialtachtaí eile an réigiúin, agus níorbh iad féin a chéadcheap an scríbhneoireacht ná an féilire ansin, ach rinne siad an-fhorbairt ar na bunsmaointe a fuair siad ó na sibhialtachtaí eile. 

Is follasach go ndeachaigh sibhialtacht na Máigheach féin i bhfeidhm ar na grúpaí eitneacha eile, nó is féidir tionchar na Máigheach a aithint i Lár Mheicsiceo, sa tSalvadóir, i Hondúras agus i nGuatamala- na céadta ciliméadar ó lárcheantar an chultúir Mháighigh. 

Tháinig sibhialtacht na Máigheach i gcrann sa tréimhse réamh-Chlasaiceach ó 2000 RC go 250 AD, agus ba iad na blianta ó 250 AD go 900 AD bláth Clasaiceach na Máigheach. San ochtú agus san naoú haois, áfach, thosaigh an tóin ag titim as an tsibhialtacht Mháigheach i ndeisceart an réigiúin. Is dealraitheach gur rith an bia gann ar na Máighigh ansin ar chúiseanna éiceolaíochta - b'fhéidir go raibh na Máighigh i ndiaidh an iomarca foraoise a leagan, rud a chuir an aeráid ó mhaith ar na barraí - agus gur thréig siad na cathracha ar lorg bia. Mar sin féin, mhair iarsmaí na sibhialtachta seo i dtuaisceart Yúcatan go dtí gur tháinig na Spáinnigh ag forghabháil na hilchríche.

 Teanga 
Labhraítear teangacha Máigheacha sa réigiún i gcónaí, agus aithne agus tuiscint cuíosach maith ag na saineolaithe ar na teangacha seo. Dealraíonn sé gur fhorbair na teangacha seo go léir as aon teanga amháin, an Phróta-Mháighis, a bhí á labhairt cúig mhíle bliain ó shin. Má thagraítear don "Mháighis" mar aon teanga amháin inniu, is éard a bhíonn i gceist léi ná an teanga Yucatec, agus í le cloisteáil i Leithinis Yúcatan.Población hablante de lengua indígena de 5 y más años por principales lenguas, 1970 a 2005  INEGIGordon, Raymond G., Jr. (ed.). Ethnologue, (2005).

 Sna Meáin 

Sa bhliain 2006 rinne Mel Gibson scannán faoi laethanta deireanacha na sibhialtachta Máighí roimh theacht na Spáinneach, faoin teideal Apocalypto. Ba í an teanga Yucatec an t-aon teanga a bhí le cloisteáil ar an scannán, agus fotheidil ag dul leis an gcomhrá. Bhí na léirmheastóirí idir eatarthu faoin scannán. Dúirt cuid acu go raibh an-chraiceann fírinne ar an scannán, ach fuair an chuid eile locht ar an gcur síos a thug an scannán ar íobairt na ndaoine: bhí sé ní ba chosúla le nósanna na nAstacach, dar leo.

 Tagairtí 

Catagóir:Meiriceá Thuaidh
Catagóir:Meiriceá Theas
Catagóir:Impireachtaí