Amscála geolaíoch

Soláthraíonn an t-amscála geolaíoch córas le haghaidh tomhais chroineolaíocha ina gcuirtear stratagrafaíocht i gcomparáid le tréimhse ama a bhíonn in úsáid ag geolaithe, pailé-ointeolaithe agus domhaneolaithe eile chun cur síos a dhéanamh ar an t-uainiúchán agus an caidreamh idir imeachtaí a tharla le linn stair an Domhain.

Go dtí tús an 19ú céad chreid beagnach gach éinne nach raibh an Domhan ach na mílte bliain d'aois agus a chruth — na sléibhte, na farraigí, na haibhneacha, na hoileáin, na hilchríocha — gan athrú ó thús ama. Ansin d'fhoilsigh an geolaí Albanach Charles Lyell a leabhar Principles of Geology (Prionsabail na Geolaíochta, 1830) inar chuir sé síos ar a choincheap go raibh an Domhan á athrú an t-am ar fad. De réir a chéile glacadh leis an dearcadh seo go forleathan, agus thar na blianta rinne geolaithe staidéar ar na sraitheanna éagsúla carraigeacha is na hiontaisí de neacha beo a bhí stalctha iontu. Ón srathú geolaíoch agus le cabhair dátaithe gheolaíoch, tá na geolaithe tar éis aois iomlán an Domhain, 4,600 milliún bliain, a roinnt ina 4 ré: an ré Réamh-Chaimbriach a lean ar feadh 4,000 milliún bliain, an Ré Phailéasóch timpeall 590-250 milliún bliain ó shin, an Ré Mhéiseasóch timpeall 250-65 milliún bliain ó shin, agus an Ré Chaenasóch ó 65 milliún bliain ó shin go dtí an lá inniu. Fo-roinntear an 3 ré dheireanach seo ina dtréimhsí áirithe freisin. Go ginearálta faightear fianaise an-lag den bheatha, aoncheallach den chuid is mó, sa ré Réamh-Chaimbriach. Sa ré Phailéasóch thosaigh orgánaigh ilcheallacha is éisc ag teacht chun cinn, agus roinntear an ré seo mar seo: an tréimhse Chaimbriach (590-500 milliún bliain ó shin), an tréimhse Ordaivíseach (500-435 milliún bliain ó shin), an tréimhse Shiolúrach (435-408 milliún bliain ó shin), an tréimhse Dheavónach (408-360 milliún bliain ó shin), an tréimhse Charbónmhar (360-280 milliún bliain ó shin), agus an tréimhse Pheirmeach (280-250 milliún bliain ó shin). Ré na ndineasár a bhí sa ré Mhéiseasóch, agus na péisteanna ceannasach ar fud an Domhain. Sa tréimhse Thriasach, 250-195 milliún bliain ó shin, tháinig na dineasáir i réim agus thosaigh Pangaea ag titim as a chéile. Ansin bhí an tréimhse Iúrasach, 195-140 milliún bliain ó shin. Sa tréimhse Chailceach, 140-65 milliún bliain ó shin, fuair na dineasáir uile bás. Le teacht na ré Caenasóiche tháinig na mamaigh i réim ar Domhan. Tugtar an tréimhse Threasach ar an idirlinn, 65-2 mhilliún bliain ó shin, agus an tréimhse Cheathartha ar an tréimhse ó shin i leith.

 Amscála geolaíoch 
 Aeón Ré Tréimhse Sealad Aois Am ó shin (Ma) Fanarasóch Caenasóch Ceathartha Holaicéineach 0-0,0117 Pléisticéineach Tarantien 0,0117–0,126 Iónach 0,126–0,781 Calábrach 0,781–1,806 Gelasian 1,806–2,588 Neoigineach Pléicéineach Piaicéansach 2,588-3,60 Zancileanach 3,60-5,332 Méicéineach Messineach 5,332-7,246 Tortónach 7,246-11,608 Serravallach 11,608-13,65 Langhach 13,65-15,97 Burdigalach 15,97-20,43 Acatánach 20,43-23,03 Pailéigéineach Olagaicéineach Seatach 23,03-28,4 Rúpalach 28,4-33,9 Eoicéineach Priabónach 33,9-37,2 Bartanach 37,2-40,4 Lúitéiteach 40,4-48,6 Ípriseach 48,6-55,8 Pailéicéineach Tanatach 55,8-58,7 Selandach 58,7-61,7 Danaiach 61,7-65,5 Méiseasóch Cailceach Uachtarach Máistríteach 65,5-70,6 Campánach 70,6-83,5 Santónach 83,5-85,8 Cóiniacach 85,8-89,3 Turónach 89,3-93,5 Ceineamánach 93,5-99,6 Íochtarach Albach 99,6-112,0 Aipteach 112,0-125,0 Bairéimeach 125,0-130,0 Ótraíveach 130,0-136,4 Valangaineach 136,4-140,2 Beiriasach 140,2-145,5 Iúrasach Uachtarach  Tiotónach 145,5-150,8 Cimiritseach 150,8-155,0 Ocsfordach 155,0-161,2 Meánach  Calaitheach 161,2-164,7 Batanach 164,7-167,7 Baiseocach  167,7-171,6 Álanach 171,6-175,6 Íochtarach Tórcach 175,6-183,0 Plíonsbachach 183,0-189,6 Sineamúrach 189,6-196,5 Heatangach 196,5-199,6 Triasach Uachtarach  Raetach 199,6-203,6 Nórach 203,6-216,5 Carnach 216,5-228,0 Meánach Ladanach 228,0-237,0 Ainisiach 237,0-245,0 Íochtarach Olanacach 245,0-249,7 Ionduach 249,7-251,0 Pailéasóch Peirmeach Lopingiach Changhsingiach 251,0-253,8 Wuchiapingiach 253,8-260,4 Guadalupien Capitaniach 260,4-265,8 Wordiach/Casanach  265,8-268,0 Ródach/Ufimíneach 268,0-270,6 Cisuraliach Cungúrach 270,6-275,6 Artainsceach 275,6-284,4 Sacmárach 284,4-294,6 Asseliach 294,6-299,0 Carbónmhar Pennsylvanien Gasaileach 299–303,9 Kasimovach 303,9–306,5 Moscóvach 306,5–311,7 Baiscireach 311,7–318,1 Mississippien Serpukhovach 318,1–326,4 Viséach 326,4–345,3 Túrnaeiseach 345,3–359,2 Deavónach Uachtarach Faiméanach 359,2 - 374,5 Frasnach 374,5-385,3 Meánach Givéatach 385,3-391,8 Eighfealach 391,8-397,5 Íochtarach Eimseach 397,5-407,0 Prágach  407,0-411,2 Lochkovach  411,2-416,0 Siolúrach Pridolach 416,0-418,7 Ludlowach Ludfordach 418,7-421,3 Gorstach 421,3-422,9 Wenlock Hóiméarach 422,9-426,2 Sheinwoodien 426,2-428,2 Llandovereach Telycheach 428,2-436,0 Aeronach 436,0-439,0Rhuddanach 439,0-443,7 Ordaivíseach Uachtarach Hirnantach 443,7-445,8 Katach 445,8-455,8 Sandbach 455,8-460,9 Meánach Darriwiliach 460,9-468,1 Dapingeach 468,1-471,8 Íochtarach Floien 471,8-478,6 Tremadocien 478,6-488,3 Caimbriach Furongiach 10ú sealad 488,3-? 9ú sealad Paibiach ?-501,0 3ú sealad Guzhangiach 501,0-? Drumach 5ú sealad ?-513,0 2ú sealad 4ú sealad 513,0-?  3ú sealad Terreneuvach 2ú sealad Luath ?-542,0

 Aeón Ré Tréimhse Am ó shin (Ma) Prótarasóch Neoprótarasóch Eidiacarach 542 - ~630 Crióigineach ~630 - 850 Tónach 850 - 1000 Mesoprótarasóch Stéineach 1000 - 1200 Eicteasach 1200 - 1400 Cailimeach 1400 - 1600 Paleoprótarasóch Statheriach 1600 - 1800 Orosiriach 1800 - 2050 Riasach 2050 - 2300 Sideriach 2300 - 2500 Aircéach Neoaircéach 2500 - 2800 Mesoaircéach 2800 - 3200 Paleoaircéach 3200 - 3600 Eoaircéach 3600 - 3800Háidéach4567.3 ± 0.16

 Tagairtí 

Catagóir:Geolaíocht
Catagóir:Tomhais chroineolaíocha