Pilib II na Spáinne

Bhí Philip II (21 Bealtaine 1527–13 Meán Fómhair 1598), ar a dtugtaí Pilib Críonna freisin (Spáinnis: Felipe el Prudente), ina Rí ar an Spáinn ó 1556, ina Rí ar an bPortaingéil ó 1580, agus ina Rí ar Napoli agus an tSicil ó 1554 go dtí a bhás i 1598. Bhí sé freisin ina Jure uxoris Rí Shasana agus na hÉireann óna phósadh leis an mBanríon Máire I i 1554 go dtí a bás i 1558. Bhí sé ina Dhiúc Milano freisin ó 1540. Ó 1555, bhí sé ina Thiarna ar Sheacht gCúigí Déag na hÍsiltíre. Nuair a bhí sé ina rí, bhí an lámh in uachtar ag an Spáinn ar fud an domhain.

 Saol 
 Diúc Milano 
Thosaigh réimeas Philip le hachrann faoi thiarnas na hIodáile. Ar 1 Samhain 1535, cailleadh Francisco II Sforza, Diúc deireanach Milano; bhí gaol ag Ríthe na Fraince le muintir Visconti agus chuaigh François I na Fraince i ngleic le Séarlas I na Spáinne faoin scéal – cogadh a chríochnaigh le conradh sa bhliain 1538. Bhí baint fheodach ag Milano leis an Impireacht Naofa Rómhánach, agus ba é Séarlas an tImpire; bhronn sé an diúcacht go discréideach ar Philip ar 1 Deireadh Fómhair 1540. Deimhníodh é seo arís go rúnda ar 5 Iúil 1546, agus sa bhliain 1550 nochtadh an scéal don domhan.

 Rí Shasana 
Sa bhliain 1553 fógraíodh cleamhnas idir Pilib agus Máire I Shasana. (Bhí sé pósta cheana féin lena chol ceathrar, Manuel na Portaingéile, sa bhliain 1543, cé gur bhásaigh sí go gairid i ndiaidh bhreith a mic, Séarlas na Spáinne (1545–1568).) Toisc nárbh fhéidir le banríon aon duine d'aicme níos ísle a phósadh, thug Séarlas coróin Napoli suas agus thug dá mhac í. Ar 25 Iúil 1554 phós Pilib Máire I, ach bhí coinníollacha dochta ann chun neamhspleáchas na Banríona a chosaint: ní fhéadfadh Pilib dlíthe agus cearta Shasana a shárú, ní raibh cead ag an Spáinn cúnamh airgeadais ná míleata a iarraidh ar Shasana, agus b'éigean síocháin a choinneáil leis an bhFrainc. Chloígh Pilib leis na coinníollacha seo, agus ba mhinic thar lear é cibé scéal é, go háirithe tar éis na bliana 1556, nuair a thug a athair coróin na Spáinne suas ar a shon. 

Cailleadh Máire ar 17 Samhain 1558 agus gan aon chlann a bheith aici.

 Corónacha Nua 
An 22 Nollaig 1555 rinne Séarlas Ardtiarna na hÍsiltíre agus Diúc na Burgúine de Philib, agus ar 16 Eanáir 1556 rinneadh Rí na Spáinne, na Sicile agus na nIndiacha de. Ach go luath ina dhiaidh sin, ba léir nár mhothaigh na hOllannaigh dlúthcheangal leis an Spáinn, agus níorbh fhada go raibh sé ina chogadh i bhFlóndras (.i. na stáit ó thuaidh), cogadh a sheol an Fhrainc agus Sasana chun an Spáinn a lagú..

 Rí na Portaingéile 

Cailleadh Rí Sebastián na Portaingéile sa bhliain 1578 agus gan sliocht ar bith aige. Bhí éileamh ag Philip ar an choróin trína mháthair Isabel as Avis. Bhí súil ag leor daoine ag súil leis an gcoróin seo, ach bhí Pilib agus Antaine, ar Chróitigh iad, chun tosaigh; thacaigh na huaisle agus na heaspaig le Pilib agus thacaigh na gnáthdhaoine leis an ab. D’fhógair Antaine é féin ina rí, rud a ghríosaigh Pilib chun chun cogaidh. Bhuail sé an ab ag Alicante agus ghabh sé na hAsóir dó féin,, áit ar buaileadh arís é sa bhliain 1583.

Fógraíodh Pilib ina Rí ar an bPortaingéil ar an 12 Meán Fómhair 1580 mar Philib I.

 Fadhbanna baile 

I gcaitheamh a réime bhí ar an Rí déileáil lena lán fadhbanna baile: a mhac Séarlas, a rúnaí Antonio Pérez, agus an cogadh sna hAlpujarras. Chomh maith leis sin, bhí grúpaí Protastúnacha sa Spáinn, go háirithe i Valladolid agus i Sevilla.

 An Prionsa Séarlas (1515-1568) agus an fhadhb ríoraíoch 

Rugadh an Prionsa Séarlas do Philib agus dá chéad bhean chéile, María de Portugal. Bhí sé míshocair ina intinn agus bhí cuma mheath-thinn air. In Ollscoil Alacalá de Henares a fuair sé oideachas, agus bhí sé in achrann lena athair de bharr uisce faoi thalamh a dhéanamh agus iarraidh a thabhairt ar scian a shá sa Diúc de Alba. Gabhadh agus triaileadh é, agus coinníodh ina sheomraí é; ansin aistríodh é chun Caisleán Arévalo, áit a bhfuair sé bás le hocras (dhiúltaigh sé ithe) agus é ag rámhaillíocht. Scéal uafásach ba ea é a raibh a rian ar Philib go dtí lá a bháis.

Tar éis bhás Mháire Shasana phós Pilib Isabel de Valois, agus rug sí beirt iníon dó sular cailleadh í sa bhliain 1568. Faoin am sin bhí Pilib aon bhliain amháin is daichead agus é gan mhac. Drochbhliain amach ba ea í: éirí amach ar siúl sna hÍsiltíortha agus sna hAlpujarras, an Protastúnachas ag dul chun cinn sa Fhrainc agus i lár na hEorpa, foghail mhara an Bharbaire, an chontúirt Otamánach ag méadú.

Sa bhliain 1570 phós Pilib Anna de Austria, iníon a ghaoil Maximilian I. Rug sí beirt mhac; níor tháinig ach duine amháin acu i méid – Pilib III na Spáinne (1578-1621). Cailleadh Anna sa bhliain 1580 agus níor phós Pilib arís. 


Cúrsaí geilleagair
D’fhág Séarlas V fiacha timpeall 36 milliún diúcat ag Pilib, in éineacht le heasnamh milliún diúcat. Ba iad na fiacha seo faoi deara do Philib mainneachtain a dhéanamh ar iasachtaí sna blianta 1667, 1560, 1575 agus 1595. Gat, Azar (2006). War in Human Civilization. Oxford University Press, lch 488. ISBN 978-0-19-923663-3 Caitheadh neart airgid ar fheachtais thar lear agus bhí costas mór ag gabháil le beartais bhaile, rud  ad’fhéadfadh cuidiú le meath na Spáinne ina dhiaidh sin.Elliott, J.H. (2002). Imperial Spain 1469–1716.  Penguin Books, lgh 285-291. ISBN 0-14-100703-6
Bhí baint ag comhthionóil dhifriúla le rialú na tíre: Cortes Generales na Caistíle, comhthionól Navarre agus na trí chomhthionól réigiúnacha in Aragon. Chaomhnaigh siad cearta traidisiúnta agus dlíthe a bhain leis an ré a raibh na réigiúin ina ríochtaí. Thit imirt na cumhachta ar Philib mar nach raibh comhthionól náisiúnta ann, agus b’eisean an fear eadrána dá bharr. Chuir gníomhairí áitiúla agus fir ionaid údarás na Coróineach i bhfeidhm. Shil Pilib gurbh éigean dó lámh a bheith aige sa ghnó, agus eisean a bhí i gceannas ar shainchomhairlí a phléigh le cúrsaí stáit, airgeadais, agus cogaidh agus le Cúistiúnacht na Spáinne. Chuir sé grúpaí in éadan a chéile, rud ba bhun le córas neamhéifeachtach srianta agus ceartúchán. D’asitrigh sé a chúirt go dtí Maidrid, daingean Caistíleach.  Nuair a theip ar a shláinte d’oibrigh sé ina sheomraí in El Escorial, pálás agus mainistir a thóg sé féin.

Beartas eachtrach
Bhí rian an Chaitliceachais agus a chuid cuspóirí ríoraíocha ar bheartais eachtracha Philib. Bhí meas aige air féin mar phríomhchosantóir na hEorpa Caitlicí ar an impireacht Otamanach agus ar an Reifirméisean Protastúnach.Mhaígh sé nárbh áil leis eiricigh a rialú. Féach Pettegree, lch 214. i ndiaidh Éirí Amach na hÍsiltíre sa bhliain 1568 chuaigh Pilib i ngleic le heiriceacht agus mídhílse na nOllannach. Uaireanta tarraingíodh Sasana agus an Fhrainc isteach agus d’fhág an t-achrann a lorg ar Dhúiche na Réine. Ba mhór an bhaint a bhí ag na cogaí sin le fadhbanna airgeadais na Coróineach.

Sa bhliain 1588 bhain tubaiste d’Armáid na Spáinne, ach mhair an cogadh casta seo go ceann sé bliana déag eile agus baint aige leis an bhFrrainc, le hÉirinn agus leis an Ísiltír, agus ní chríochnódh sé go dtí go bhfuair na príomhphearsana bás.  Bhuaigh Pilib ar na hOtamanaigh ag Cath Lepanto (1571) le cabhair ón gConradh Naofa, agus rinne sé deimhin de go dtiocfadh sé i gcoróin ar an bPortaingéil. 

Mar thoradh ar na leasuithe a chuir na hOrdenanzas i bhfeidhm, cuireadh ceistiúcháin nó relaciones geográficas chun gach baile mór agus réigiún sa Spáinn Nua. Baineadh tairbhe as na freagraí chun na críocha sin a rialú.  

Nótaí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1527
Catagóir:Básanna i 1598
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Ollannacha
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Frith-Phrotastúnachas
Catagóir:Lucsamburg
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Stair na Sairdíne
Catagóir:Stair na Sicile
Catagóir:Teaghlach Habsburgach‎
Catagóir:Uaisleacht Eorpach