Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Is comórtas Eorpach bliantúil é Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse (nó Comórtas Amhrán Eoraifíse uaireanta; Béarla: Eurovision Song Contest, Fraincis: Concours Eurovision de la Chanson) ina nglacann baill Aontas Craolacháin na hEorpa (ACE) páirt.

Craoltar an Comórtas gach bliain ó bhliain a thionscnaimh (1956) agus is é an clár teilifíse is sinne agus fós ar siúl ar domhain. Agus is é an clár teilifíse is mó ar domhain seachas spórt; bhí lucht féachana 166 milliún ann sa bhliain 2025.  Craoltar an Eoraifís lasmuigh den Eoraip freisin, i dtíortha mar an Airgintín, an Astráil, Ceanada, an tSín, an Éigipt, an India, an tSeapáin, an Iordáin, Meicsiceo, an Nua-Shéalainn, an Téalainn, na hOileáin Fhilipíneacha, an Chóiré Theas agus Uragua cé nach nglacann siad páirt sa chomórtas. Ón mbliain 2000, craoltar an comórtas ar an idirlíon. 

 Stair 
Bunaíodh an Comórtas Amhránaíochta  i 1956 agus é mar aidhm aige tíortha na hEorpa a thabhairt le chéile i ndiaidh tréimhse cogaíochta, ina raibh deighilt mhór idir tíortha. "Is iad síocháin, comhionannas agus meas atá mar phríomhluachanna an chomórtais", a deir ACE.

Sna 1950idí, chuir Aontas Craolacháin na hEorpa (ACE), atá bunaithe san Eilvéis coiste ad hoc ar bun chun bealaigh nua a lorg chun tíortha na hEorpa a thabhairt le chéile trí chláir shiamsaíochta. Ag cruinniú coiste a comóradh i Monacó i mí Eanáir 1955, choincheap Marcel Bezençon, ard-stiúrthóir teilifís na hEilvéise agus cathaoirleach coiste, idé an chomórtais amhránaíochta idirnáisiúnta, ina nglacfadh tíortha páirt i gclár teilifíse amháin a dtarchuirfeadh go comhuaineach do gach tír san aontas. 

Bhí an comórtas bunaithe ar Fhéile Cheoil Sanremo ón Iodáil. Chonacthas an comórtas mar thurgnamh teicneolaíocha i dteilifíseán beo mar, san am sin, tionscadal uaillmhianach a bhí ann roinnt tíortha a nascadh le chéile i ngréasán idirnáisiúnta mar sin. Ní raibh teilifís satailíte ann ag an am sin agus gréasán micreathoinne domhanda a bhí i gceist leis an nGréasán Eoraifíse mar a deirtear le. 

Cheadaigh Comhthionól Ginearálta ACE an coincheap, dá ngaireadh "Eurovision Grand Prix" ag an am sin, i gcruinniú a comóradh sa Róimh an 19 Deireadh Fómhair 1955 agus beartaíodh go mbeadh an chéad chomórtas ar siúl i rith an earraigh sa bhliain 1956 in Lugano, an Eilvéis. Baineadh George Campey, iriseoir Briotanach úsáid don chéad uair as an ainm "Eurovision" maidir le gréasán an ACE in London Evening Standard sa bhliain 1951.

Bhí an chéad chomórtas ar siúl an 24 Bealtaine 1956 i mbaile Lugano, an Eilvéis. Ghlac seacht dtír páirt sa chomórtas — chuir gach tír dhá amhrán isteach sa chomórtas agus mar sin, bhí 14 amhrán san iomlán. B'é seo an t-aon chomórtas inar cheadaíodh níos mó ná amhrán amháin ó gach tír a cur i láthair: ón mbliain 1957, ní raibh ach amhrán amháin ceadaithe ó gach tír. Bhuaigh an Eilvéis, an tír aíochta, an chéad chomórtas sin.

Tugadh "Eurovision Grand Prix" ar an gcomórtas ar dtús. Glacadh an t-ainm "Grand Prix" seo leis na tíortha Frainciseora agus tugadh "Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européene" ar an gComórtas.  Ní úsáidtear "Grand Prix" a thuilleadh agus cuireadh "Concours" (comórtas) in ionad "Grand Prix" sna tíortha sin. Baintear úsáid as an nGréasán Eoraifíse chun cláir nuachta agus spóirt a chraoladh go hidirnáisiúnta, i measc teagmhas eile lena n-eagraítear leis an ACE. In aigne an phobail, áfach, tá an t-ainm "Eurovision" i gcomhlachas go géar leis an gComórtas Amhránaíochta.

Déantar cur síos ar an gComórtas Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach mar "Eoraifís Cheilteach" scaití.

 Formáid 
Cuireann gach ballstát amhrán isteach chun a bheith curtha i láthair ar an teilifís beo agus ansin caitheann siad vótaí d'amhráin na dtíortha eile chun an t-amhrán is fearr sa chomórtas a bhaint amach. Glacann gach tír páirt trí cheann de na stáisiúin teilifíse atá ina mbaill den ACE. Tá sé mar thasc ag an stáisiún teilifíse amhrán agus amhránaí a roghnú chun páirt a ghlacadh sa chomórtas idirnáisiúnta. 

Tá formáid an chomórtais tar éis athrú trí na blianta, cé go mbíonn dearbhphrionsabail an chomórtais mar seo a leanas i gcónaí: cuireann na tíortha rannpháirteacha amhráin isteach sa chomórtas agus cuirtear na hamhráin seo i láthair le linn chlár teilifíse bheo a chraoltar go comhuaineach ar fud ghréasán na hEoraifíse do gach tír. Bíonn craoltóir teilifíse ina ionadaí do gach tír: de ghnáth is é sin eagraíocht craolta poiblí na tíre, ach níl sé sin an cás i gcónaí. Bíonn ceann de na tíortha rannpháirteacha ina n-óstach don chomórtas agus seoltar an tarchar ón hall sa chathair aíochta. I rith an chláir seo, agus tar éis gach amhrán a bheith curtha i láthair, leanann na tíortha ar aghaidh chun vótaí a chaitheamh d'amhráin na dtíortha eile: ní cheadaítear vóta a chaitheamh do do thír féin, áfach. Ag deireadh an chláir, fógraítear an buaiteoir - is é sin an tír leis an líon pointí is mó. Is é gradam an bhua mar dhuais an chomórtais ach de ghnáth bronntar trófaí ar scríbhneoirí an amhráin. Tugtar cuireadh don tír bua an comórtas a óstáil an bhliain dár gcionn. 

De ghnáth, osclaíonn láithreoir amháin nó níos mó an clár, ag cur fáilte roimh lucht féachana an seó. Uaireanta, feictear gearrthóga físe den tír aíochta i rith an chláir. Idir na hamhráin agus fógairt na dtorthaí, cuirtear gníomh idirlinne i láthair. Cuimsíodh hidirlinnte sin gníomhartha mar The Wombles (1974) agus céad chur i láthair den seó Riverdance (1994).

Is é réamhdhréacht do Te Deum le Marc-Antoine Charpentier an ceol téama a seinntear roimh agus tar éis chraoltaí Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse.

Tarlaíonn babhta ceannais de sheó Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse de ghnáth i rith oíche Dé Sathairn, ag 19.00 UTC (20.00 BST, nó 21.00 CEST). Roghnaítear Satharn amháin i mí na Bealtaine, ach tharla an comórtas ar Déardaoin cheana (1956) agus chomh luath mar mhí an Mhárta.

 Ag vótáil 
Is féidir le gach tír san Eoraip páirt a ghlacadh sa chomórtas. Canann siad i ngach teanga, ach go háirithe as Béarla, ach is féidir amhrán a chanadh as Gaeilge, Iodáilis, i Fraincis, srl.mionsamhail|220x220px|Tíortha na hEoraifíse
 Tíortha 
Tá Baill ghníomhacha ACE incháilithe chun páirt a ghlacadh sa chomórtas. Is iad na Baill ghníomhacha ná na stáit a bhfuil laistigh de Cheantar Craolacháin na hEorpa, nó na stáit a bhfuil ina mbaill de Chomhairle na hEorpa. Tá Ceantar Craolacháin na hEorpa sainmhínithe ag an Aontas Teileachumarsáide Idirnáisiúnta mar:

Cuimsíonn baill ghníomhacha eagraíochtaí craolacháin le tarchur a bhfuil ar fáil do 98% de na teaghlaigh ina dtír ar a laghad.

 Conspóidí 
Iosrael

In 2025, ní dhearna aon chraoltóir náisiúnta ráiteas poiblí ag cur in aghaidh rannpháirtíocht Iosrael, nó sin a mhaígh an EBU ( a eagraíonn an Comórtas Eurofíse). Ach d'iarr RTÉ ar an EBU "plé a dhéanamh" ar rannpháirtíocht Iosrael i gComórtas Eoraifíse .  Faoi dheireadh rinne Iosrael éacht, tháinig Yuval Raphael sa dara áit, agus chuir an t-amhránaí a náisiúnachas chun cinn le linn an comórtais.

Níos déanaí in 2025, d'fhógair craoltóirí seirbhíse poiblí san Ísiltír (AVROTROS), sa Spáinn (RTVE) agus in Éirínn (RTÉ) nach nglacfadh siad páirt san Eoraifís i 2026 má tá Iosrael le bheith páirteach sa chomórtas amhránaíochta.

 Buaiteoirí 
 Bliain Datá ÓstachBuaiteoir Ceolteor/í Amhrán Pointe Imeall An dara háit 1956 24 Bealtaine Lugano  Lys Assia "Refrain"Níl fhógartha 1957 3 Márta Frankfurt  Corry Brokken "Net Als Toen" 31 14  1958 12 Márta Hilversum  André Claveau "Dors, Mon Amour" 27 3  1959 11 Márta Cannes  Teddy Scholten "Een Beetje" 21 5  1960 25 Márta  Londain  Jacqueline Boyer "Tom Pillibi" 32 7  1961 18 Márta Cannes   Jean-Claude Pascal "Nous Les Amoureux" 31 6  1962 18 Márta Lucsamburg   Isabelle Aubret "Un Premier Amour" 26 13  1963 23 Márta Londain  Grethe & Jørgen Ingmann "Dansevise" 42 2  1964 21 Márta Cóbanhávan  Gigliola Cinquetti "Non ho l'età" 49 32  1965 20 Márta Napoli  France Gall "Poupée de cire, poupée de son" 32 6  1966 5 Márta  Lucsamburg   Udo Jürgens "Merci Chérie" 31 15  1967 8 Aibreán Vín  Sandie Shaw "Puppet on a String" 42 25  1968 6 Aibreán Londain 25px An Spáinn Massiel "La La La" 29 1  1969 29 Márta 25px Maidrid 25px An Spáinn Salomé "Vivo Cantando" 18Ceann ar bith  Lulu "Boom Bang-a-Bang"  Lennie Kuhr "De Troubadour"  Frida Boccara "Un Jour, Un Enfant" 1970 21 Márta Amstardam  Dana "All Kinds of Everything" 32 6  1971 3 Aibreán Baile Átha Cliath  Séverine "Un Banc, Un Arbre, Une Rue" 128 12 25px An Spáinn 1972 25 Márta Dún Éideann  Vicky Leandros "Après Toi" 128 14  1973 7 Aibreán Lucsamburg  Anne-Marie David "Tu Te Reconnaîtras" 129 4 25px An Spáinn 1974 6 Aibreán Brighton  ABBA "Waterloo" 24 6  1975 22 Márta Stócólm  Teach-In "Ding-A-Dong" 152 14  1976 3 Aibreán An Háig  Brotherhood of Man "Save Your Kisses for Me" 164 17  1977 7 Bealtaine Londain   Marie Myriam "L'Oiseau Et L'Enfant" 136 15  1978 22 Aibreán Páras  Izhar Cohen & Alphabeta "A-Ba-Ni-Bi" 157 32  1979 31 Márta Iarúsailéim  Gali Atari & Milk and Honey "Hallelujah" 125 9 25px An Spáinn 1980 19 Aibreán An Háig  Johnny Logan "What's Another Year?" 143 15  1981 4 Aibreán Baile Átha Cliath  Bucks Fizz "Making Your Mind Up" 136 4  1982 24 Aibreán Harrogate  Nicole "Ein Bisschen Frieden" 161 61  1983 23 Aibreán München  Corinne Hermès "Si La Vie Est Cadeau" 142 6  1984 5 Bealtaine Lucsamburg  Herreys "Diggi-Loo Diggi-Ley" 145 8  1985 4 Bealtaine Göteborg  Bobbysocks "La det swinge" 123 18  1986 3 Bealtaine Bergen  Sandra Kim "J'Aime La Vie" 176 31  1987 9 Bealtaine An Bhruiséil  Johnny Logan "Hold Me Now" 172 31  1988 30 Aibreán Baile Átha Cliath  Celine Dion "Ne Partez Pas Sans Moi" 137 1  1989 6 Bealtaine  Lausanne  Riva "Rock Me" 137 7  1990 5 Bealtaine Ságrab  Toto Cutugno "Insieme: 1992" 149 17  1991 4 Bealtaine  An Róimh  Carola "Fångad av en stormvind" 146 0  1992 9 Bealtaine Malmö  Linda Martin "Why Me" 155 16  1993 15 Bealtaine Sráid an Mhuilinn  Niamh Kavanagh "In Your Eyes" 187 23  1994 30 Aibreán Baile Átha Cliath  Paul Harrington & Charlie McGettigan "Rock 'n' Roll Kids" 226 60  1995 13 Bealtaine Baile Átha Cliath  Secret Garden "Nocturne" 148 29  1996 18 Bealtaine Osló  Eimear Quinn "The Voice" 162 48  1997 3 Bealtaine Baile Átha Cliath  Katrina and the Waves "Love Shine a Light" 227 70  1998 9 Bealtaine Birmingham  Dana International "Diva" 172 6  1999 29 Bealtaine Iarúsailéim  Charlotte Nilsson "Take Me to Your Heaven" 163 17  2000 13 Bealtaine Stócólm  Olsen Brothers "Fly on the Wings of Love" 195 40  2001 12 Bealtaine Cóbanhávan   Tanel Padar, Dave Benton & 2XL "Everybody" 198 21  2002 25 Bealtaine Taillinn  Marie N "I Wanna" 176 12  2003 24 Bealtaine Ríge  Sertab Erener "Everyway That I Can" 167 2  2004 15 Bealtaine Iostanbúl  Ruslana "Wild Dances" 280 17  2005 21 Bealtaine Cív  Elena Paparizou "My Number One" 230 38  2006 20 Bealtaine An Aithin  Lordi "Hard Rock Hallelujah" 292 44  2007 12 Bealtaine Heilsincí  Marija Šerifović "Molitva" 268 33  2008 24 Bealtaine Béalgrád  Dima Bilan "Believe" 272 42  2009 16 Bealtaine  Moscó  Alexander Rybak "Fairytale" 387 169  2010 29 Bealtaine Osló  Lena Meyer-Landrut "Satellite" 246 76  2011 14 Bealtaine Düsseldorf  Eldar & Nigar "Running Scared" 221 32  2012 26 Bealtaine Baki  Loreen "Euphoria" 372 113  2013 18 Bealtaine Malmö  Emmelie de Forest "Only Teardrops" 281 47  2014 10 Bealtaine Cóbanhávan   Conchita Wurst "Rise Like a Phoenix" 290 52  2015 23 Bealtaine Vín  Måns Zelmerlöw "Heroes" 365 62  2016 14 Bealtaine  Stócólm  Jamala "1944" 534 23  2017 20 BealtaineCívAn PhortaingéilSalvador Sobral"Amar Pelos Dois"758143 201812 BealtaineLiospóinNetta"Toy"52993 An Chipir201918 BealtaineDuncan Lawrence"Arcade"49227202122 BealtaineMåneskin"Zitti e buoni"52425202214 BealtaineKalush Orchestra"Stefania"631165202313 BealtaineLoreen"Tattoo"58357202411 BealtaineNemo"The Code"59144202517 BealtaineJJ"Wasted Love"43679mionsamhail|250x250px|Na buaiteoirí is coitiantaNa buaiteoirí is coitianta
BuaiteoiríTírBliana7Éire1970, 1980, 1987, 1992, 1993, 1994, 1996An tSualainn1974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015, 20235An Fhrainc1958, 1960, 1962, 1969, 1977Lucsamburg1961, 1965, 1972, 1973, 19831967, 1969, 1976, 1981, 1997An Ísiltír1957, 1959, 1969, 1975, 20194Iosrael1978, 1979, 1998, 20183An Iorua1985, 1995, 2009An Danmhairg1963, 2000, 2013An Iodáil1964, 1990, 2021An Úcráin2004, 2016, 2022An Eilvéis1956, 1988, 2024An Ostair1966, 2014, 2025 2An Spáinn1968, 1969An Ghearmáin1982, 2010  1Monacó1971An Bheilg1986An Iúgslaiv1989An Eastóin2001An Laitvia2002An Tuirc2003An Ghréig2005An Fhionlainn2006An tSeirbia2007An Rúis2008An Asarbaiseáin2011An Phortaingéil2017

 Boinn 
TírIomlánBliantaÉire741121970, 1980, 1987, 1992, 1993, 1994, 1996An tSualainn716141974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015, 2023An Ríocht Aontaithe5163241967, 1969, 1976, 1981, 1997An Fhrainc557171958, 1960, 1962, 1969, 1977An Ísiltír51171957, 1959, 1969, 1975, 2019Lucsamburg50261961, 1965, 1972, 1973, 1983Iosrael43291978, 1979, 1998, 2018An Iodáil335111964, 1990, 2021An Eilvéis334101956, 1988, 2024An Úcráin32272004, 2016, 2022An Danmhairg31371963, 2000, 2013An Iorua31151985, 1995, 2009An Ostair30141966, 2014, 2025An Ghearmáin244101982, 2010An Spáinn24281968, 1969An Rúis14492008An Bheilg12031986Monacó11351971An Tuirc11132003An Asarbaiseáin11132011An Fhionlainn11022006An Ghréig10342005An Laitvia10122002An Eastóin10122001An tSeirbia10122007An Iúgoslaiv10011989An Phortaingéil10012017Málta0224An Íoslainn0202An Pholainn0101An tSeirbia agus Montainéagró0101An Astráil0101An Bhulgáir0101An Chipir0101An Chróit0101An Rómáin0022An Bhoisnia-Heirseagaivéin0011An Mholdóiv0011 align="center"  

Éire
Is í Éire an tír is rathúla sa chomórtas go stairiúil. Tá sé buaite ag Éirinn seacht n-uaire. Seo a leanas na hamhránaithe agus na hamhráin a bhí i gceist:

 Dana - "All Kinds of Everything" (1970)
 Johnny Logan - "What's Another Year" (1980)
 Johnny Logan - "Hold Me Now" (1987)
 Linda Martin - "Why Me" (1992)
 Niamh Kavanagh - "In Your Eyes" (1993)
 Paul Harrington agus Charlie McGettigan - "Rock 'n' Roll Kids" (1994)
 Eimear Quinn - "The Voice" (1996)

An chéad uair a ghlac na tíortha sa chomórtas
 Bliain Tíortha 1956,  , An Ghearmáin, , ,  1957, , An Ríocht Aontaithe 1958An tSualainn 1959 1960 1961, ,  1964 1965Éire 1971 1973 1974 1975 1980 1981 1986 1993, ,  1994, , , , , ,  1998 2000 2003 2004 , , ,  2005,  2006 2007, , ,  2008,  2015An Astráil

 Féach freisin 
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach

 Tagairtí 

 Naisc Sheachtracha 
 Físeáin éagsúla de na hamhráin a bhí páirteach sa chomórtas ar son na hÉireann, tríd na blianta 


Catagóir:Comórtais cheoil
Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe