Féileacán

Is feithid é an féileacán. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Tugtar Dealan-dè air i nGaeilge na hAlban.
Is feithidí iad féileacáin sa chlád macrailepidopterach Rhopalocera ón ord Lepidoptera, a chuimsíonn leamhain freisin. Tá sciatháin mhóra, go minic daite geal, agus eitilt aerga acu. Cuimsíonn an grúpa an forfhine Papilionoidea, ina bhfuil iar-ghrúpa amháin ar a laghad, na léimneoirí (an forfhine "Hesperioidea" roimhe seo), agus tugann na hanailísí is déanaí le fios go bhfuil na féileacáin-leamhan ann freisin (an forfhine "Hedyloidea" roimhe seo). Téann iontaisí féileacán siar go dtí an Sealadh Pailéicéineach, thart ar 56 milliún bliain ó shin.

Tá an saolré ceithre chéim thipiciúil ag féileacáin. Leagann féileacáin lánfhásta uibheacha ar an bplanda bia a n-íosfaidh a larbhaí, ar a dtugtar boilb. Leagann féileacáin sciathánacha fhásta uibheacha ar an mbiaphlanda ar a mbeidh a gcuid larbha, ar a dtugtar boilb, ag beathú. Fásann na boilb, go han-tapa uaireanta, agus nuair a bhíonn siad lánfhorbartha, pupaíonn siad ina  gcrisilid. Nuair a bhíonn an mheiteamorfóis críochnaithe, scoilteann an craiceann pupach, dreapann an fheithid fhásta amach, agus tar éis dá sciatháin leathnú amach agus a thriomú, eitlíonn sé ar aghaidh.

Ag roinnt féileacán, go háirithe sna trópaicí, bíonn roinnt glúnta in aghaidh na bliana acu, cé go mbíonn glúin amháin ag cuid eile, agus d’fhéadfadh in áiteanna fuara, go dtógfadh sé roinnt blianta chun dul trína saolré iomlán.

Is minic a bhíonn féileacáin polamorfach, agus úsáideann go leor speiceas duaithníocht, aithris, agus aposematismus chun a gcreachadóirí a sheachaint.
Imríonn cuid acu, cosúil leis an bleachtfhéileacán agus an t-áilleán, thar achair fhada. Déanann seadáin nó seadánóidigh ionsaí ar go leor féileacáin, lena n-áirítear foichí, prótasóin, cuileoga, agus inveirteabraigh eile, nó creachtar orthu ag orgánaigh eile. Is lotnaidí iad roinnt speiceas mar is féidir leo dochar a dhéanamh do bharra nó do chrainn intíre ina gcéimeanna larbha; is gníomhairí pailnithe roinnt plandaí iad speicis eile. Itheann larbhaí de roinnt féileacán (m.sh., buainteoirí) feithidí díobhálacha, agus is creachadóirí seangáin iad cuid acu, agus tá cinn eile ina gcónaí mar fhrithpháirtí i gcomhar le seangáin. Ó thaobh cultúir de, is móitíf choitianta sna hamharcealaíona agus liteartha iad féileacáin. tá féileacáin móitíf tóir sna healaíona amhairc agus liteartha.

Deir an Smithsonian Institution "butterflies are certainly one of the most appealing creatures in nature".''
Tagairtí

Féileacáin