Proinsias Mac an Bheatha

Scríbhneoir agus gníomhaí Gaeilge ab ea Proinsias Mac an Bheathai mBéarla, Francis McVeigh (1910–1990). Ní raibh an Ghaeilge ó dhúchas aige ach thug sé faoi í a fhoghlaim is bhain úsáid as leagan Gaeilge a ainm. 

 Beatha 
Rugadh Mac an Bheatha i mBéal Feirste is tógadh ann é go dtí go raibh sé ina dhéagóir. 

Bliain chinniúnach ina shaol ba ea 1940, an bhliain a bunaíodh Craobh na hAiséirínó Craobh na hAiséirghe de Chonradh na Gaeilge. Seachas Gearóid Ó Cuinneagáin, ba Mac an Bheatha an duine ba cheannasaí sa chraobh sin é. Bhí sé ag easaontú leis an gCuinneagánach nuair a bheartaigh seisean i 1942 Ailtirí na hAiseirí, páirtí polaitiúil, a bhunú. Dúirt sé nach raibh iontaoibh aige as tuairimí agus teoiricí polaitiúla Uí Chuinneagáin, i bhfad amach ar an eite dheis.

Bhí lámh ag Mac an Bheatha i mbunú an nuachtáin Ghaeilge Inniu i 1943, agus é ina dhuine de bhunaitheoirí Ghlúin na Buaidhe freisin, i ndeireadh na bliana 1942. 

Bhí baint aige le bunú Fhoilseacháin Náisiúnta Teoranta sa bhliain 1947. 

 Saothar 
Is iad beathaisnéis Shéamuis Uí Chonghaile Tart na Córa (1962), an díolaim aistí Seosamh Mac Grianna agus cúrsaí eile (1970) agus an t-úrscéal stairiúil Cnoc na hUamha na leabhair is tábhachtaí a tháinig óna pheann. Scríobh sé leabhair dírbheathaisnéise freisin, Téid focal le Gaoth (1967) agus Téann Buille le Cnámh (1983), chomh maith le I dTreo na Gréine (1988), leabhar aistí dírbheathaisnéiseacha ina dtugann sé cur síos ar stair na hirise Inniu agus ar an dóigh ar tháinig deireadh léi. 

Is é is ábhar don leabhar staire Dóchas Aduaidh ná bunú na nÉireannach Aontaithe. Rinne sé taighde ar dhuine de laochra an Éirí Amach sa bhliain 1798, Jemmy Hope, agus tháinig an leabhar Jemmy Hope - an Chéad Sóisialaí Éireannach i gcló sa bhliain 1985. 

Bhí an-mheas aige ar scríbhneoirí Thír Chonaill mar Shéamus Ó Grianna, agus ar feadh tamaill, bhí sé mór lena dheartháir Seosamh Mac Grianna. Bhí sé ag iarraidh aithris a dhéanamh ar stíl scríbhneoireachta na beirte sin ina chuid saothar féin.

Tá cartlann de chuid Mhic an Bheatha le fáil do scoláirí i Leabharlann Shéamuis Uí Argadáin, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.

 Leabhair 
 Dóchas Aduaidh. Bunú na nÉireannach Aontaithe 1791. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1991.
 Henry Joy agus Véarsaí Eile. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1992
 I dTreo na Gréine. Foilseachán Náisiúnta Teoranta, Cathair na Mart, gan dáta
 Cnoc na hUamha. Foilseachán Náisiúnta Teoranta, Baile Átha Cliath 1978
 Irish for the People
 Tart na Córa
 Téid Focal le Gaoth
 Seosamh Mac Grianna agus Aistí Eile
 An Faoileán Bán
 James Connolly and the Workers' Republic
 Roth an Mhuilinn
 Téann Buille le Cnámh
 An Earnáil agus an Ghaeilge
 Mé Féin agus an Gairdín
 Jemmy Hope

 Féach freisin 

 Gearóid Ó Cuinneagáin

 Tagairtí 

Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge