Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)

Is dán é Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs?. Niall MacLeòid a chum tuairim is céad bliain ó shin. Rugadh Niall MacLeòid sa Ghleann Dail, An t-Eilean Sgiathanach, sa bhliain 1843. Bhí a athair, Dhòmhnaill MacLeòid, ina cheannaí. Bhí sé freisin ina bhard aithnidiúil agus d'fhoilsigh sé leabhar filíochta sa bhliain 1811. 

Scríobhadh dán MhicLeòid faoin am a ghnóthaigh J.S.Blackie aitheantas acadúil méadaithe do Nua-Ghaeilge na hAlban (seachas An tSean-Ghaeilge agus Mheán-Ghaeilge na bhFiann agus Chú Chulainn) in Ollscoileanna na hAlban, agus mar sin an tagairt dó sa chéad véarsa. (is a dh' aindeoin buaidh Mhic-Ille-Dhuibh)

 Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs 

Tha  sluaigh am beachd an diughnach 'eil ar cànain slàn,
nach fhada chluinnear fuaim a guth,nach teid i chaoidh na 's fheàrr;
gu 'm bheil an aonta bh' aic' air ruith,nach tog i ceann gu bràth;
is a dh' aindeoin buaidh Mhic-Ille-Dhuibhgu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

Tha siol nan sonn 'g an cur air chùlis am fearann 'g a chur fàs;
tha féidh is caoraich air gach stùcmu 'n robh na laoich a' tàmh;

tha cinneach eil' air teachd do'n ùir,is ag éirigh suas 'n an àit',
tha toirt am bòidean air gach dùilgu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

An leig sinn eachdraidh chaomh ar tìra sgrìobadh de gach clàr,
is a Ghàidhlig chòir a chur a dhìthle linn nach tùig a gnàths?
A' chànain aosda, ghlòrmhor, bhinn,a dhuisgeadh fuinn nam Bàrd,
am fan sinn diomhanach gun suimis daoi 'g a cur gu bàs?

Dùisg suas, a Ghàidhlig, 's tog do ghuth,na biodh ort geilt no sgàig;
tha ciadan mìle dìleas duitnach dìobair thu 's a' bhlàr;
cho fad' 's a shiùbhlas uillt le sruth,is a bhuailleas tuinn air tràigh,
cha 'n aontaich iad an cainnt no 'n cruthgu 'n teid do chur gu bàs.

A' chainnt a dh' fhoillsich cliù nam Fiann,is an gaisge dian 's gach càs;
tha 'n euchdan iomraiteach bho chianag àrach miann 'n an àl;
na leómhainn threun nach d' thug le fiamhan cùlaibh riamh do nàmh,
tha iomadh gleann, is cnoc, is sliabh,a' luaidh air gnìomh an làmh.

Cha 'n eòl dhuinn ceàrn an ear no 'n iar,no fonn mu 'n iadh an sàl,
nach faighear cuid an sin dhe 'n sìola' liadachadh 's a' fàs,
tha 'g altrum suas, le dùrachd dhian,gach sgialachd agus dàn,
a bhiodh an sinnsearan a' sniomhan tìr nan sliabh 's nam bàgh.

Ach 's geàrr a bhios an ùin' a' triallgu 'm faic sinn, mar is àill,
a' Ghàidhlig mhùirneach, mar ar miann,an  inbhich, àird;
a' sgaoileadh eòlais, tùigse, 's ciallbho h-ionmhasan nach tràigh;
is a' taisbeanadh le neart a riannach teid i 'n cian so bàs.

N sin togaidh i le buaidh a ceann,le aoibhneas nì i gàir;
a teudan gleusaidh i gu teannle cridhe taingeil, làn;
gu 'n cluinn Mac-talla feadh nan gleanngach doire 's allt cur fàilt',
is an osag chiùin air bàrr nam beanna' giùlan fonn a dàin.

Ach buaidh is piseach air na laoichtha seasmhach air a sgàth,
chaidh àrach ann an tìr an fhraoich,ge sgaoilt' an diugh an àl;
ged chaidh an sgapadh air gach taobh,cha chaochail iad an gnàths;
cha 'n fhàs an eachdraidh lag le aois,is cha 'n fhaigh a' Ghàidhlig bàs.

Catagóir:Dánta