Abhainn

De ghnáth éiríonn abhainn mar shruthán i dtalamh ard. Gluaiseann abhainn le fána, ag creimeadh cainéil, agus fásann de réir mar a ritheann craobhaibhneacha isteach inti, ag gearradh amach gleannta móra go minic.  

 Tíreolaíocht 

 Cúrsa abhann 
Má bhíonn titim mhaith leis an dtalamh, ritheann an t-uisce go mear. Ach má bhíonn an talamh go cothrom réidh, bogann an t-uisce leis go mall.

Sceitheann uisce na habhann isteach san fharraige, ar loch nó ar abhainn eile (agus sa chás sin tugtar fo-abhainn nó craobh uirthi). Tugtar an béal ar an chuid dheireanach den abhainn. 

Ní mór an méid a bhíonn i sruthán i gcomórtas le habhainn. Ach bailíonn sé an t-uisce a bhíonn ina limistéar féin chun na farraige nó chun abhainn eile.

Uaireanta críochnaíonn abhainn, sa deireadh, i gceantar gaineamhlach ina bhfuil na huiscí caillte trí insíothlú agus ghalú.  

Bíonn cúrsa na habhann go casta, mar déanann sí a slí tríd an dtalamh is boige agus is ísle, agus má tharlaíonn aon chonstaic nó talamh cruaidh roimpi, tugann sí cor timpeall. Tógann sí an cúrsa is saoráidí i gcónaí.  

 Tuile 
Nuair a thiteann a lán báistí, tá tuile san abhainn, agus is minic a sceitheann an t-uisce amach thar bhruacha na habhann ar an dtalamh mór-dtimpeall. Ar thalamh íseal agus tuile mhór ann, is minic a dhéanann an tuile mórán díobhála do churadóireacht; agus caitheann na daoine na tithe d'fhágaint uaireanta mar is baol dóibh an t-uisce. Is minic a thagann tuilte in iomaí tíortha, agus déanann siad díobháil an-mhór. Báitear na mílte daoine gach bliain i dtuilte timpeall na cruinne.

 Sruthchúrsa faoi thalamh 
Tá aibhneacha ann a ghluaiseann faoin dtalamh. I dtalamh aolchloiche a tharlaíonn sin, mar is furas don uisce a shlí do ghearradh tríd an aolcloch. Bíonn cortha ar aibhneacha chun an t-uisce do bhailiú i dtreo go mbainfí feidhm as nuair bheadh gá leis.

 Abhantrach 
Seo an  limistéar  talún  óna  shreabhann  an  t-uisce  dromchla  uile  le  sruth,  trí  ghréasán  de  shruthanna, aibhneacha agus lochanna i bhfarraige ag béal abhann, inbhir nó deilte amháinPlean Bainistíochta  Abhantraí nEathach Banna (2009-2015).

 Uisce dromchlach 
Uiscí intíre ar dhromchla na talún (leithéidí taiscumair, lochanna, aibhneacha, uiscí trasdultacha, uiscí cósta) laistigh d’abhantrach.

 Cónaí 
Bíonn talamh maith i ngleannta na n-abhann de ghnáth, agus bíonn curadóireacht, tógaint stoic agus ba bainne ar siúl iontu. Bíonn bailte móra iontu de ghnáth.

Is suntasach mar a athraíonn aibhneacha taobh tíre, agus bhí a gcúrsaí fíorthábhachtach i bpatrúin áitrithe talmhaíochta, trádála is tráchtála. Is féidir abhainn a úsáid i gcomhair iascaireacht agus bádóireacht chomh maith.

 Iompar 
Úsáidtear aibhneacha freisin le haghaidh breith earraí isteach i dtír éigin, nó amach aisti. 

Bíonn droichead thar abhainn chun dul trasna uirthi: droichid cloch nó adhmaid srl. Anseo is ansiúd bíonn droichead coisithe do lucht coisíochta.  

Fadó thrasnaigh daoine an abhainn ag áth, nó caol abhann (nó clochán fiú), áit is féidir dul trasna.  Faightear an focal áth go coitianta i logainmneacha na hÉireann inniu.

 Na haibhneacha  is faide 
Is iad seo na habhainnchórais is faide ar domhan (níos faide ná 4000km):

+ Na habhainnchórais is faide ar domhan Rang  Abhainn  Fad (km)  Deireadh 1  An Níl  6,650  an Mheánmhuir 2  An Amasóin  6,400  an tAigéan Atlantach 3  An Iaing-tsí  6,300  Muir na Síne Thoir 4  Abhainn Mississippi  6,275  Murascaill Mheicsiceo 5  An Yenisei  5,539  Muir Chara 6  An Huaing-hó  5,464  an Mhuir Bhuí 7  An Óib  5,410  Muir Chara 8  Rio de la Plata  4,880  an tAigéan Atlantach 9  An Congó  4,700  an tAigéan Atlantach 10  Abhainn Amur  4,444  Muir Ocatsc 11  Abhainn Lena  4,400  Muir Laptaiv 12  An Mekong  4,350  Muir na Síne Theas 13  An Mackenzie  4,241  Muir Beaufort 14  an Nígir  4,200  Murascaill Ghuine

 Féach freisin 

 Tagairtí