Taoiseach

In Éirinn inniu, is é an Taoiseach (Taoisigh an uimhir iolra) ceannaire rialtais nó príomh-aire Phoblacht na hÉireann. Sa stair, thugtaí taoiseach ar cheannaire treibhe (mar shampla Geronimo nó Vercingetorix), nó go ginearálta, ar an té a bhí i gceannas. 

Seanteideal Gaelach é taoiseach, a chiallaíonn "tiarna" nó "ceannaire". I Stair na hÉireann  bhíodh an taoiseach ina ionadaí dá ríocht nuair a bhíodh gnóthaí aige leis na treibheacha eile, chomh maith le bheith i gceannas ar a mhuintir i bpáirc an áir.

An Taoiseach mar cheannaire rialtais in Éirinn
Is é an tUachtarán atá freagrach as Taoiseach a cheapadh ar mholadh Dáil Éireann. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais bheith ina mbaill de Dháil Éireann. Sa Dáil, freagraíonn an Taoiseach ceisteanna  maidir leis an pholaitíocht, le polasaithe nó le hábhair áirithe a bhaineann lena Roinn féin. 

Is é Mícheál Ó Máirtín, TD, ceannaire pháirtí Fhianna Fáil, Taoiseach na hÉireann faoi láthair .

 Taoisigh na hÉireann idir 1919 agus an lá inniu 
 Uimh An Taoiseach Ó Go dtí Páirtí 1 Cathal Brugha 21 Eanáir 1919 1 Aibreán 1919 Sinn Féin 2 Éamon de Valera 1 Aibreán 1919 9 Eanáir 1922 Sinn Féin 3 Art Ó Gríofa 10 Eanáir 1922 12 Lúnasa 1922 Sinn Féin 4 Mícheál Ó Coileáin 16 Eanáir 1922 22 Lúnasa 1922 Sinn Féin 5 Liam Tomás Mac Cosgair 22 Lúnasa 1922 9 Márta 1932 Cumann na nGaedheal (2) Éamon de Valera 9 Márta 1932 18 Feabhra 1948 Fianna Fáil 6 Seán A Mac Coisdealbha 18 Feabhra 1948 13 Meitheamh 1951 Fine Gael (2) Éamon de Valera 13 Meitheamh 1951 2 Meitheamh 1954 Fianna Fáil (6) Seán A Mac Coisdealbha 2 Meitheamh 1954 20 Márta 1957 Fine Gael (2) Éamon de Valera 20 Márta 1957 23 Meitheamh 1959 Fianna Fáil 7 Seán F. Lemass 23 Meitheamh 1959 10 Samhain 1966 Fianna Fáil 8 Seán Ó Loingsigh 10 Samhain 1966 14 Márta 1973 Fianna Fáil 9 Liam Mac Cosgair 14 Márta 1973 5 Iúil 1977 Fine Gael (8) Seán Ó Loingsigh 5 Iúil 1977 11 Nollaig 1979 Fianna Fáil 10 Cathal Ó hEochaidh 11 Nollaig 1979 30 Meitheamh 1981 Fianna Fáil 11 Gearóid Mac Gearailt 30 Meitheamh 1981 9 Márta 1982 Fine Gael (10) Cathal Ó hEochaidh 9 Márta 1982 14 Nollaig 1982 Fianna Fáil (11) Gearóid Mac Gearailt 14 Nollaig 1982 10 Márta 1987 Fine Gael (10) Cathal Ó hEochaidh 10 Márta 1987 11 Feabhra 1992 Fianna Fáil 12 Ailbhe Mac Raghnaill 11 Feabhra 1992 15 Nollaig 1994 Fianna Fáil 13 Seán de Briotún 15 Nollaig 1994 26 Meitheamh 1997 Fine Gael 14 Parthalán Ó hEachthairn 26 Meitheamh 1997 6 Bealtaine 2008 Fianna Fáil 15 Brian Ó Comhain 7 Bealtaine 2008 9 Márta 2011 Fianna Fáil 16 Éanna Ó Coinnigh 9 Márta 2011 14 Meitheamh 2017 Fine Gael 17 Leo Varadkar 14 Meitheamh 2017 27 Meitheamh 2020 Fine Gael 18 Mícheál Ó Máirtín 27 Meitheamh 2020 17 Nollaig 2022 Fianna Fáil (17) Leo Varadkar 17 Nollaig 2022 9 Aibreán 2024 Fine Gael 19 Simon Harris 9 Aibreán 2024 23 Eanáir 2025 Fine Gael (18) Mícheál Ó Máirtín 23 Eanáir 2025 inniu Fianna Fáil

Tabhair faoi deara gurb i 1937 a cuireadh tús leis an teideal 'Taoiseach' don té a bhí i gceannas ar an rialtas. Ba é an Príomhaire a bhí mar cheann rialtais sa Chéad Dáil. I 1921, déanadh Uachtarán Phoblacht na hÉireann de Eamon de Valera. Bhí Mícheál Ó Coileáin ina Chathaoirleach ar Rialtas Sealadach na hÉireann. De réir Bhunreacht Shaorstát Éireann, an teideal a bhí ar cheann an rialtais ná Uachtarán na hArdchomhairle. Mar sin, níl sé go huile is go hiomlán ceart an teideal 'Taoiseach' a bhronnadh ar gach duine a bhí i gceannas na rialtas éagsúil in Éirinn roimh dhaingniú Bhunreacht na hÉireann i 1937.

Taoisigh eile
 Geronimo
 Vercingetorix (Taoiseach ar treibh Ghallach) agus Asterix (carachtar ficseanúil)

 Naisc sheachtracha 
 Taoiseach.gov.ie Suíomh oifigiúil