Aibítir

Is litreacha iad aibítir a bhaineann le teanga scríofa agus iad in ord áirithe. Tá an scríbhneoireacht bunaithe orthu. Chum na Seimítigh an chéad aibítir ceithre mhíle bliain ó shin. Bunaíodh an aibítir sin ar phictiúiríní a chuireadh idéithe in iúl. Fuair na Gréagaigh an aibítir ó phobal Seimíteach, na Féinícigh, a bhunaigh cathair chumhachtach i dtuaisceart na hAfraice, An Chartaig. Fuair na Rómhánaigh an aibítir ó na Gréagaigh agus úsáidtear an aibítir Laidineach seo chun an chuid is mó de theangacha na hEorpa a scríobh.

Ba é an cló Gaelach an chéad chóras scríbhneoireachta a úsáideadh in Éirinn le haghaidh an Ghaeilge a scríobh, de réir an chórais Rómhánaigh. D'úsáideadh an Eaglais Chríostaí stíl scríbhneoireachta cosúil leis ar fud na hEorpa sa chúigiú céad. Tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn sa chúigiú céad agus tá an chuma ar an scéal gur tosaíodh ag scríobh na Gaeilge de réir an chórais seo sa séú céad. 

B'in an tOgham an córas scríbhneoireachta a bhíodh in Éirinn roimh theacht na Críostaíochta. Tagann an t-ainm seo as an dia Cheilteach Ogmios. Ainmníodh na litreacha as crainn sa chóras seo. Fuarthas an córas seo ó dhraoithe Ceilteacha na Mór-roinne agus tá sé le feiceáil ar chlocha cuimhneacháin ar fud na hÉireann. 

 Aibítir na Gaeilge 

 Litreacha traidisiúnta 

 Litir     Ainm (IPA)  Crann (Ogham) A  á   ailm B  bé   beith C  cé  coll D  dé  dair E  é    eadhadh nó eabhadh F  eif   fearn G  gé   gort H  héis  uath nó an sceach gheal  I  í   íodhadh nó  an tIúr  L  eil  luis nó an crann caorthainn M  eim  muin nó an fhíniúin N  ein  nion nó an fhuinseog O  ó  onn nó an t-aiteann P  pé  peith R  ear  ruis nó an trom S  eas   sail T  té  teithne nó an cuileann U  ú   úr nó an fraoch

 Litreacha neamh-choitianta 

 Litir     Ainm (IPA) J  jé  K  cá  Q  cú  V  vé  W  wae  X  eacs  Y  yé   Z  zae 

Bíonn na litreacha seo a leanas in úsáid i bhfocail nua nó i dtéarmaí áirithe i gcásanna faoi leith: j, k, q, v, w, x, y, z. 

 vitimín K, línte H agus K, selkie (téarma.ie)
 quinín, quionól
 vóta, vód, vrác
 ‘aonad lán-W’
 xaintéin, xiolán, X-radaíocht
  Yólais, Y-chrómasóm
 zó-eolaíocht, zóifít, zú

Téarmaí teicniúla atá sách aduain cuid acu (go háirithe k agus w). Bhíodh k in úsáid mar ghiorrúchán sa Ghaeilge fadó. Feictear iad sa mhatamaitic nó san eolaíocht. 

Bhíodh formhór na litreacha rómhacha in aibítir na Gaeilge mar a scríobhadh í sa bhliain 1697 (CD MS 1335, leathanach 75). Bhí na litreacha 'j', 'v' agus 'w' ar iarraidh toisc gur stíleanna malartacha de na litreacha 'i' agus 'u' iad 'j' agus 'v' an uair úd. Ba ghnách 'u' a scríobh in ionad 'w': féach 'Uilliam' mar shampla.  

 Liosta Aibítir 
 Aibítir Choireallach
 Aibítir Eabhraise
 Aibítir Ghréagach
 Hangul
 Aibítir Laidineach
 Ogham

 Tagairtí 

 Naisc sheachtracha 
 Aibítir na Gaeilge (fuaimniú) (fiseán 1:29)

Catagóir:Aibítrí