Dubhghlas de hÍde

Scoláire agus polaiteoir Éireannach ab ea Dubhghlas de hÍde () nó an Craoibhín Aoibhinn (a ainm cleite): 17 Eanáir 1860 - 12 Iúil 1949). Duine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge ba ea é agus béaloideasaí cáiliúil. Eisean an chéad duine a roghnaíodh mar Uachtarán na hÉireann, agus b'in é an post a bhí aige idir na blianta 1938 agus 1945.

clé|mion|le John Butler Yeats, 1906
clé|mion|1917 ?
clé|mion|Inseallbhú, 25 Meitheamh 1938
clé|mion|1940

 Cúlra 

Mac le ministir de chuid Eaglais na hÉireann Arthur Hyde ba ea Dubhghlas de hÍde. Rugadh sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é, áit ar chuala sé Gaeilge á labhairt ag cuid de mhuintir na tuaithe. Thosaigh sé ag bailiú scéalta agus amhrán uathu. Bhí an-suim aige i dteangacha, agus tar éis dó staidéar a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide bhí Fraincis, Laidin, Gearmáinis, Gréigis agus Eabhrais aige.

 Conradh na Gaeilge 
Chuidigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú sa bhliain 1893, agus bhí sé tamall maith de bhlianta ina uachtarán air. B'fhearr leis an Conradh a choinneáil glan ar chúrsaí polaitíochta, agus d'éirigh sé as an gConradh ag Ard-Fheis an Chonartha i nDún Dealgan sa bhliain 1915 nuair a tháinig leithéidí Phádraig Mhic Piarais chun cinn. Bhí sé ina bhall de Choiste na Leabhar ó bunaíodh é sa bhliain 1928.

Sa bhliain 2008, agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh le leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".

 Ina Uachtarán 
Ní raibh aon bhaint aige le Sinn Féin ná le gluaiseacht na saoirse, ach bhí sé sásta suíochán a ghlacadh i Seanad Éireann. Chaill sé a shuíochán sa bhliain 1925. Nuair a cuireadh Bunreacht Oifig an Uachtaráin ar bun sa bhliain 1937, ba é de hÍde an chéad duine a toghadh. Toghadh é d’aonghuth d’Uachtaránacht na hÉireann faoin mBunreacht nua ar an 4 Bealtaine 1938, agus insealbhaíodh é 25 Meitheamh. D'fheil sé don ról toisc gur scoláire, teangeolaí, agus gníomhaí teanga é nár bhain le taobh amháin den Chogadh Cathartha thar a chéile. Comhartha d'aontacht an Stáit a bhí ann dá réir sin. 

Tháinig deireadh lena théarma uachtaránachta ar an 25 Meitheamh 1945, agus chuaigh sé chun cónaithe in áras i bPáirc an Fhionnuisce ar baisteadh Ráth an tSratha Beag nó Teach Ráth an tSratha air, ós ann a bhí a theach féin. D’éag sé ar an 12 Iúil 1949. Tharraing an tórramh in Ardeaglais Naomh Pádraig (Eaglais na hÉireann & Protastúnach) ar an 14 Iúil. Ba é Noel de Brún an t-aon aire rialtais a bhí i láthair. D'fhan an Taoiseach Seán A Mac Coisdealbha, De Valera, et al. amuigh. Bhí an-smacht ag an Eaglais Caitliceach ar shochaí na linne. Shíl an file Austin Clarke go raibh an scéal scannalach agus scríobh sé dán faoin eachtra. 

Adhlacadh De hÍde sa reilig sa Phortach Ard i nDún Gar, Co. Ros Comáin.

 Léitheoireacht bhreise 
 Eoin, Eithne Nic. (2010). Uachtaráin na hÉireann. LeabhairCOMHAR. ISBN 9780955721724.

 Féach freisin 
 Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
 Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

 Tagairtí 

 Naisc sheachtracha 

 Casadh an tSúgáin le Dubhghlas de hÍde 
 An Naomh ar Iarraidh le Dubhghlas de hÍde 

 Dáil Éireann - Bás an Dochtúra Dubhghlas de hÍde 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1860
Catagóir:Básanna i 1949
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 2ú Seanad
Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge
Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Uachtaráin na hÉireann
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin