Camógaíocht

Spórt ceilteach is ea camógaíochti mBéarla, camogie a imrítear in Éirinn don chuid is mó. Saghas iománaíochta do mhná atá inti.

mion|Foireann, Port Láirge, 17 D.F. 1915
mion|Cluiche in 1934 le Lil Kirby (Corcaigh)
mion|Gardaí V Na Forsaí Cosanta, 2012.   Beireann an t-imreoir greim ar an sliotar lena lámh

 An cluiche 

 Uirlisí agus cultacha 
Imrítear camógaíocht le camán cosúil leis an iomáint, ach amháin gurb iad na mná a imríonn an chamógaíocht. Imrítear an cluiche le liathróid nó sliotar a mheánn idir 90 agus 110 gram.

Tá sé riachtanach do gach imreoir san fhoireann an geansaí céanna a chaitheamh murab ionann agus an iománaíocht, áit a gcaitheann an cúl báire geansaí difriúil. Ar ndóigh is sciorta a chaitheann na mná sa chluiche camógaíochta.

Caitheann na himreoirí clogaid ar a gcloigne. D'uireasa an chlogad is féidir leis an gcluiche a bheith contúirteach agus d'fhéadfadh imreoir droch-ghortú a fháil sa chloigeann. 

Níl aon riail docht daingean ann áfach, sa chaoi is go mbeadh ar chuile imreoir clogad a chaitheamh. Pléadh rún faoin ábhar seo ag comhdháil Chumann Camógaíochta na nGael in Éirinn cúpla bliain ó shin, ach níor ghlac an tromlach leis nuair a cuireadh ar vóta é.

 Rialacha 
Tá roinnt mhaith cosúlachta arís idir an chamógaíochta agus an iomáint. De bharr nádúr an chluiche a imrítear le camán caitear a bheith dian ar na rialacha. Faigheann imreoir cárta dearg má dhéanann sí drochfheall. Má bhronntar cárta dearg ar imreoir cuirtear an duine sin den pháirc agus déileálann an coiste smachta leis an gceist. Cárta buí a fhaigheann duine a dhéanann feall nach bhfuil baileach chomh tromchúiseach. Ciallaíonn dhá chárta bhuí, bata agus bóthar, ón bpáirc.

 Cumann Camógaíochta na nGael 
Cumann spóirt is ea Cumann Camógaíochta na nGael a chuireann an chamógaíocht chun cinn in Éirinn. Bunaíodh an Cumann i 1904, agus Máire Ní Chinnéide an chéad Uachtarán a toghadh air.

Imríodh an chéad chluiche poiblí camógaíochta faoin gCumann idir Craobh an Chéitinnigh agus Cúchulainn i gContae na Mí. Imríodh an chéad chluiche idir chontaetha sa bhliain 1912. Ba sa bhliain 1930 a himríodh Craobh Chamógaíochta na hÉireann den chéad uair; Baile Átha Cliath a bhuaigh an cluiche sin agus faoin mbliain sin bhí an cluiche camógaíochta á imirt ar fud na dtríocha dó contae in Éirinn.
Faoin mbliain 1934 bhí Craobh na hÉireann sa chamógaíocht dá imirt i bPáirc an Chrócaigh. Neartaíodh an Cumann ar fud na tíre agus faoin mbliain 1974 ghlac an Cumann Camógaíochta páirt i bhFéile na nGael. Bunaíodh Comhairle na mBunscoileanna i 1977 agus ba í Sighle Nic an Ultaigh an chéad Uachtarán ar an gcomhairle. Tá Ard stiúrthóir fostaithe ag an gCumann ó 1980 i leith agus tá oifig acu i bPáirc An Chrócaigh. Faoi láthair tugann Foras na Gaeilge urraíocht do Chraobhchomórtas na hÉireann. Tá baint ag an gCumann le Cumann Lúthchleas Gael .

 Go hidirnáisiúnta 
Imrítear camógaíocht chomh fada ó bhaile leis an Astráil. Tá club bunaithe i Sydney agus sí Ruth Ní Challanáin, iarimreoir na Gaillimhe atá ina bhun agus ina bharr. Imrítear an cluiche san Eoraip agus i Meiriceá freisin. 

Bíonn an-ghearán ag lucht na camógaíochta faoi na meáin chumarsáide. Is beag poiblíocht a fhaigheann cluichí na mban i gcomparáid le cluichí na bhfear. Is iad na meáin Ghaeilge is fearr a thugann poiblíocht do chluichí na mban. Tá Raidió na Gaeltachta go maith agus déanann TG4 iarracht anois agus arís. Chomh maith leis sin is minic faillí dá dhéanamh ag tuismitheoirí mar gur fíorbheagán acu a thagann chun breathnú ar a gclann iníon ag greadadh na fuinseoige. Níor fhreastail ach 23,000 duine ar chraobh na hÉireann sa chamógaíocht anuraidh.


 Féile na nGael 
Is Féile náisiúnta don óige é Féile na nGael a dhéanann freastal ar an gcamógaíocht chomh maith leis an iománaíocht agus an liathróid láimhe. Cailíní faoi 14 a ghlacann páirt sa chamógaíocht san Fhéile. Bhunaigh triúr fear, Séamus Ó Riain, Éamonn De Stafford agus Tommy Barrett an Fhéile chomh fada siar le 1971. Thosaigh an Fhéile i dTiobraid Árann ach reáchtáiltear i gcontaetha eile anois chomh maith é. Beidh sé ar bun i gCorcaigh i mí Meithimh na bliana seo. 
Anuraidh d'fhreastail 25,000 idir chailíní agus bhuachaillí as na 32 contae ar an bhFéile. Bhí club cailíní as Londain agus Warwickshire Shasana páirteach chomh maith. Bíonn réamhbhabhtaí sa Chontae baile agus téann an fhoireann a bhuann ar aghaidh go dtí an Fhéile. Fanann na hiomaitheoirí ar fad le clanna áitiúla atá páirteach sa chlub camógaíochta sa cheantar sin. Tugann Coca Cola urraíocht bhliantúil don Fhéile ó bunaíodh í.

Cuireann an Fhéile an-tábhacht le páirtíocht fheiliúnach, cur i láthair, spóirtiúlacht agus dea-thréithe an chluiche. Baineann an Fhéile leis an bpobal ar fad ar fud an náisiúin agus déantar iarracht clubanna, scoileanna, grúpaí sóisialta, grúpaí cultúrtha, na gardaí, bannaí ceoil áitiúla, an chléir agus na clanna a bheith lárnach san Fhéile. Cabhraíonn sé le traenáil agus ceannasaíocht mhaith a thabhairt don óige chun mórtas a spreagadh iontu ó thaobh a gceantar agus a gcontaetha féin.

 Conspóidí 
B’fhearr leis na mná rogha a bheith acubríste gearr nó scórta a chaitheamh agus iad ag imirt camógaíochta. Ag cluiche leathcheannais Laighean ar an 3 Bealtaine 2025,  tháinig na himreoirí ó Bhaile Átha Cliath agus ó Chill Chainnigh ar an bpáirc agus bríste gearr orthu seachas na scórtaí. Ach bhí orthu na scórtaí a chur orthu chun an cluiche a imirt.  Ar an 22 Bealtaine 2025, reáchtáladh comhdháil speisialta ag an gCumann Camógaíochta chun scórtaí a phlé.Eleathanach, 12 Bealtaine 2025

 Blianta tábhachtacha sa chamógaíocht in Éirinn 
 1904: Cuireadh tús oifigiúil leis an gcamógaíocht mar chluiche sainiúil i gcontae na Mí mí Iúil 1904.

 1905: Toghadh Máire Ní Chinnéide mar chéad Uachtarán ar Chumann Chamógaíochta na nGael. 

 1912: Imríodh an chéad chluiche idirchontae idir Baile Átha Cliath agus Contae Lú.

 1913: Bunaíodh Club na gColáiste i gColáiste na hOllscoile Baile Átha Cliath.

 1915: Cuireadh tús leis an gcomórtas camógaíochta idir ollscoile nuair a himríodh ar son corn Ashbourne.

 1930: Cuireadh tús le cumann camógaíochta i Meiriceá.

 1932: Imríodh cluiche craoibhe uile Éireann agus bhuaigh Baile Átha Cliath.

 1934: Imríodh craobh uile Éireann i bPáirc an Chrócaigh den chéad uair.

 1956: Cuireadh tús le comórtas idir chúige Ghael Linn .

 1964: Bhí ceiliúradh seasca bliain a mbunaithe ag lucht leanúna an chluiche. 

 1966: Cuireadh tús le clár traenála do thraenálaithe.

 1968: Cuireadh tús le comórtas uile Éireann dona sóisir agus bhuaigh contae an Dúin.

 1974: Ghlac an cumann páirt i bhFéile na nGael.

 1977: Bunaíodh Comhairle na mBunscoileanna agus ba í Sighle Nic an Ultaigh a bhí mar Uachtarán. 

 1979: Bhí ceiliúradh 75 bliain ag an gcumann.

 1980: Osclaíodh oifig i bPáirc an Chrócaigh]]. 

 1986: Cuireadh clár traenála ar fáil.

 1992: Cuireadh tús leis an gCraobh Idirmheánach agus bhuaigh Baile Átha Cliath.

 1995: Thug Bord na Gaeilge nó Foras na Gaeilge mar a ghlaoitear air anois urraíocht non chluiche.

 1999: Imríodh an cluiche le 15 imreoir ar gach taobh ar pháirc iomlán.

 2000: Tosaíodh ar Chraobh na Mionúr B agus bhuaigh Laois.

 2004: Bhí ceiliúradh 100 bliain a mbunaithe ag lucht na Camógaíochta

 Féach freisin 
 Iománaíocht
 Liathróid láimhe 
 Spórt
 Camán na mBan (clár teilifíse)

 Tagairtí 

 Naisc sheachtracha 
 Cumann Lúthchleas Gael  - nuacht na camógaíochta (as Béarla)
 Cumann Camógaíochta na nGael  - Stair na camógaíochta (as Béarla)

Catagóir:Cluichí foirne
Catagóir:Cluichí liathróide