Tábla peiriadach

mionIs cóiriú ar dhúile de réir méid na huimhreach adamhaí é an Tábla Peiriadach.Eolaíocht Bhunúsach, lth. 161. An Gúm ar a dtugtar tábla peiriadach Meindeiléiv uaireanta (nó clár peiriadach na ndúlHussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)).

 Struchtúr 
Cuirtear na dúile in ord de réir a struchtúir leictreonaigh, agus na saintréithe ceimiceacha agus fisiceacha ag athrú go rialta trasna an tábla. Liostáiltear gach dúil de réir a huimhreach adamhaí agus a siombaile ceimicí.Tá na dúile leagtha amach air ina sraitheanna cothrománacha (tréimhsí) de réir a n-uimhreacha adamhacha (arb ionann iad sin is a n-oiread prótón), agus ina gcolúin cheartingearacha mar ghrúpaí gaolmhara.

De ghnáth, dáiltear bosca ar gach dúil ann, mar seo:
clé|mion
1 uimhir adamhachH siombailhidrigin ainm1.00797 mais adamhach
mion

 Stair 
clé|mion|Dmitri Mendeleev
Ba é an t-eolaí Dmítrí Meindeiléiv a chuir an chéad bhun leis an tábla peiriadach seo sa bhliain 1869. San am sin, ní raibh eolas ag na daoine go fóill ar struchtúr inmheánach an adaimh, agus mar sin, ní raibh de bhunús ag Meindeiléiv leis an tábla seo ach an meáchan adamhach. 

Ós rud é nach ionann i gcónaí ordú na ndúl de réir na huimhreach adamhaí agus de réir an mheáchain adamhaigh, b'éigean do mo dhuine ordú dhá dhúil i ndiaidh a chéile a athrú uaireanta. 

Is é an míniú a bhí aige ná nach raibh meáchain adamhacha na ndúl tomhaiste go cruinn go fóill.

Cé go raibh níos mó ná cuid den cheart ann aige ansin, is é an tuiscint atá againn inniu ar an scéal seo ná gurbh é líon na bprótón i núicléas an adaimh a insíonn, cé acu dúil lena mbaineann an t-adamh sin, seachas an meáchan adamhach. 

Mar sin féin, bhí Meindeiléiv in ann tátail thábhachtacha a bhaint as a leagan féin de thábla peiriadach na ndúl, nó thuar sé go raibh dúile áirithe ann, i bhfad sular tháinig na heolaithe turgnamhacha trasna orthu.

Cód datha do na huimhreacha adamhacha:

 is leachtanna iad na dúile a bhfuil dath gorm orthu le teocht chaighdeánach agus faoi bhrú caighdeánach (TBC);
 is gáis iad ag TBC na cinn a bhfuil dath uaine orthu;
 is solaid iad ag TBC na cinn a bhfuil dath dubh orthu;
 is dúile sintéiseacha iad na cinn a bhfuil dath dearg orthu (tá siad go léir ina solaid ag TBC);
 agus na dúile a bhfuil dath liath orthu, is dúile iad nár fionnadh go fóill (ina theannta sin tá miondath ar bhoscaí na ndúl seo le taispeáint cén grúpa is dual dóibh, más ann dóibh).
 Cód datha 
<center>
<table style="width: 80%;">
Grúpa →
1
2

3 
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17 
 18
Peiriad ↓

1
1H

2He
2
3Li
4Be


5B
6C
7N
8O
9F
10Ne
3
11Na
12Mg


13Al
14Si
15P
16S
17Cl
18Ar
4
19K
20Ca

21Sc
22Ti
23V
24Cr
25Mn
26Fe
27Co
28Ni
29Cu
30Zn
31Ga
32Ge
33As
34Se
35Br
36Kr
5
37Rb
38Sr

39Y
40Zr
41Nb
42Mo
43Tc
44Ru
45Rh
46Pd
47Ag
48Cd
49In
50Sn
51Sb
52Te
53I
54Xe
<tr align="center">
6
55Cs
56Ba
<td style="vertical-align: top;"></font></td>
*
72Hf
73Ta
74W
75Re
76Os
77Ir
78Pt
79Au
80Hg
81Tl
82Pb
83Bi
84Po
85At
86Rn
</tr>
<tr align="center">
7
87 Fr 
88Ra
<td style="vertical-align: top;*>*</font></td>
**
104Rf
105Db
106Sg
107Bh
108Hs
109Mt
110Ds
111Rg
112Cn
113Nh
114Fl
115Mc
116Lv
117Ts
118Og
</tr>

* Lantanóidigh
57La
58Ce
59Pr
60Nd
61Pm
62Sm
63Eu
64Gd
65Tb
66Dy
67Ho
68Er
69Tm
70Yb
71Lu
** Achtainídí
89Ac
90Th
91Pa
92U
93Np
94Pu
95Am
96Cm
97Bk
98Cf
99Es
100Fm
101Md
102No
103Lr
</table>
</center>
Sraitheanna Ceimiceacha an Tábla Pheiriadaigh
Miotail alcaile
Miotail chré-alcaileacha
Lantanóidigh
Achtainídí
Miotail trasdultacha
Miotail iarthrasdultacha
MiotalóideachAchtanóidighMiotalóidigh
Neamh-mhiotail
Halaiginí
Triathgháis

 Féach freisin 

 Henry Moseley

 Tagairtí 

Catagóir:Ceimic