Euro

Is é an euro an t-airgeadra i gcás mórchuid de mhuintir na hEorpahttps://europa.eu/european-union/about-eu/history_ga (siombail: €; cód ISO 4217 EUR).I nGaeilge úsáidtear an leagan "euro" san uatha agus san iolra, agus fuaimnítear é mar a dhéantar i mBéarla. Sna 1990idí, bhí an leagan "eoró"  ann freisin. Mhol an Roinn Aistriúcháin an Choimisiúin Eorpaigh leaganacha "nádúrtha" a úsáid sna 1990idí, agus i nGaeilge is é "eoró" an leagan nádúrtha is coitianta (eorónna san iolra), agus bhí "ceint" sna foclóirí ó thús na seascaidí ar a laghad. Ní bhainnean úsáid as sa chaint, áfach, agus úsáideann Rialtas na hÉireann "euro" agus "cent" i nGaeilge. - "Euro or eora? Cent or ceint? The new currency and Ireland" (First published in Irish in An Aimsir Óg 2001, vol 2. Baile Átha Cliath: Coiscéim. ISSN 1393-9351) Access date: 2008-02-28    

Tháinig an euro de thoradh an athchóiriú airgeadais ba thábhachtaí san Eoraip ón Impireacht Rómhánach i leith.

Cé gur féidir an euro a mheas mar áis chun an Cómhargadh Eorpach a aontú trí shaorthrádáil idir na ballstáit a éascú, shíl lucht a bheartaithe go mbeadh dlúthbhaint aige le comhaontú polaitiúil na hEorpa.

 Limistéar an euro 
Baintear feidhm as an euro i naoi mballstát déag de chuid an Aontais Eorpaigh (AE):
 an Bheilg,
 an Chipir,
 An Eastóin,
 Poblacht na hÉireann,
 an Fhionlainn,
 an Fhrainc,
 an Ghearmáin,
 an Ghréig,
 an Iodáil,
 an Ísiltír,
 An Laitvia,
 An Liotuáin,
 Lucsamburg,
 Málta,
 an Ostair,
 an Phortaingéil,
 an tSlóivéin,
 an tSlóvaic, agus
 an Spáinn.
Tugtar limistéar an euro ar an ngrúpa seo.

 Riar an euro 
mion|upright
Is iad na forais a riarann an euro an Córas Eorpach Banc Ceannais (CEBC) a riarann an euro, agus príomhoifig aige in Frankfurt am Main sa Ghearmáin, agus bainc cheannais na mballstát mar chuid den Eorachóras. An CEBC amháin a shocraíonn an beartas airgeadais. Tá an tEorachóras freagrach as bualadh, clóbhualadh agus dáileadh an euro agus riar na gcóras íoctha san eorailimistéar. 

Chuir Conradh Maastricht na bliana 2002 iachall ar fhormhór na mballstát an euro a úsáid dá gcomhlíonfaí roinnt coinníollacha airgeadais agus buiséid, cé nach ndearna na ballstáit uile amhlaidh.

 Dearadh 
Tá céad ceint san euro. Tá dhá thaobh ar na boinn: taobh coiteann a thaispeánann léarscáil agus luach an bhoinn forshuite uirthi, agus taobh náisiúnta a thaispeánann íomhá a bhaineann le tír ar leith. Is féidir bonn euro de chuid ballstáit ar bith a úsáid in aon bhallstát eile. 
mion|upright|Banc Ceannais Eorpach
Tá íomhá choiteann ar gach taobh de na nótaí: tá a dhath féin ar gach nóta, agus tréimhse áirithe d'ailtireacht na hEorpa á léiriú ann. Bíonn fuinneoga nó geataí ar aghaidh an nótaí agus droichid ar a chúl. 

 Rátaí 
Shocraigh Comhairle an Aontais Eorpaigh na bunrátaí malairte de réir molaidh a thug an Coimisiún Eorpach i bhfianaise rátaí margaidh ar 31 Nollaig 1998. Socraíodh gurbh ionann aon Ionad Eorpach Airgeadra (ECU4) amháin agus euro amháin. Níorbh airgeadra é an ECU féin ach ionad cuntasóireachta de chuid an AE agus é bunaithe ar airgeadraí na mballstát. Níorbh fhéidir an socrú a dhéanamh níos luaithe toisc go raibh an IEA taobh le ráta malairte deiridh na n-airgeadraí neamh-euro (go háirithe an punt steirling) an lá sin. 
mion|upright=.6|Airgead saor in aisce ː  beartas um éascú cainníochtúil ó 2015 ar aghaidh
Malartaíodh nótaí agus boinn na sean-airgeadraí ar an euro ar feadh timpeall dhá mhí go dtí 28 Feabhra 2002. An dáta a stad na hairgeadraí úd de bheith ina n-airgead dlíthairgthe bhí sé de réir na mballstát féin. 
Ó tugadh an euro isteach tá sé ar an airgeadra cúlchiste is coitianta ar domhan cé is moite den dollar Meiriceánach.

 Buntáistí 
Síleadh riamh gurb é an buntáiste is mó a bhainfeadh le hairgeadra aontaithe fáil réidh le costas malartaithe, rud a ligfeadh do lucht gnó tráchtáil a dhéanamh a bhí neamhthairbheach roimhe sin. 

Bhíothas ag súil freisin go mbeadh margaí airgeadais i bhfad níos leachtaí ná mar a bhí. Thaispeáin iarsmaí éigin de ghábh airgeadais na bliana 2008, áfach, go bhféadfadh deacrachtaí ballstát amháin drochrian a fhágáil ar an gcóras uile, go háirithe i gcás na Gréige. 

 Stair 
Ar 1 Eanáir 1999, seoladh an euro mar 'aonad cuntais' na hEorpa, in úsáid ar pháipéar in go leor oibríochtaí airgeadais. Ach nach raibh sé fós ar fáil in airgead tirim (nótaí bainc). Ar 4 Eanáir 1999, tháinig an euro ar mhalartáin airgeadais na hEorpa an chéad uair, mar airgeadra fíorúil, cé nach raibh sé ann go fóill i bhfoirm nithiúil. Tharla sé sin in Eanáir 2002.

 Rátaí malairte 
mion|upright=1.4|Eurozone 2023
mion|250px|Bancnótaí euro
mion|Boinn euro
Socraíodh rátaí malairte na n-airgeadraí náisiúnta leis an euro i dtíortha limistéar an euro ar an 31 Nollaig 1998. 

Is ionann euro amháin agus: 
 1.95583 Deutsche Mark na Gearmáine (Socraithe, 1998)
 340.750 Drachma na Gréige (Socraithe, 2000)
 200.482 Escudo na Portaingéile (Socraithe, 1998)
 40.3399 Franc na Beilge (Socraithe, 1998)
 6.55957 Franc na Fraince (Socraithe, 1998)
 40.3399 Franc Lucsambuirg (Socraithe, 1998)
 2.20371 Gulden na hÍsiltíre (Socraithe, 1998)
 15,6466 Kroon na Eastóine (Socraithe, 2011)
 7,53540 Kuna na Chróitis (Socraithe, 2023)
 0,702804Lat na Laitvie (Socraithe, 2014)
 3,45280  Litas na Liotuáine (Socraithe, 2015)
 1936.27 Lira na hIodáile (Socraithe, 1998)
 5.94573 Markka na Fionlainne (Socraithe, 1998)
 166.386 Peseta na Spáinne (Socraithe, 1998)
 0.787564Punt na hÉireann (Socraithe, 1998)
 13.7603 Schilling na hOstaire (Socraithe, 1998)
 239.640 Tolar na Slóivéine (Socraithe, 2006)
 0.585274Pound na Cipire (Socraithe, 2007)
 0.429300Lira Mhálta (Socraithe, 2007)

 Lasmuigh den AE 
Úsáidtear an euro chun fiacha a íoc i dtíortha Eorpacha lasmuigh den AE, leithéidí Mhontainéagró agus na Cosaive. 

An Franc na Fraince a bhí in úsáid i Monacó roimh theacht an euro, agus an lira a bhí á úsáid i San Mairíne agus i gCathair na Vatacáine agus i Andóra. As an euro a bhaintear feidhm sna tíortha úd anois, agus cead acu boinn euro dá gcuid féin a bhualadh, cé nach ballstáit den Aontas Eorpach iad. 

 Naisc sheachtracha 
 Banc Ceannais Eorpach 
 Bancnótaí euro 

 Tagairtí 

Catagóir:Airgead
Catagóir:Airgeadraí na hEorpa
Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Euro