Hidreacarbón

Comhdhúil cheimiceach é hidreacarbón atá comhdhéanta de na dúile carbón (C) agus hidrigin (H). I ngach hidreacarbón, tá cnámh droma déanta as adaimh carbóin ar a dtugtar an cnámharlach charbón, agus adaimh hidrigin atá ceangailte leis. 

Maidir leis an téarmeolaíocht cheimiceach, glaoitear íon-hidreacarbóin ar hidreacarbóin aramataca nó airéiní, alcáin, ailcéiní, agus comhdhúile ailcínbhunaithe atá comhdhéanta go hiomlán as carbón nó hidrigin. Glaoitear eisíon-hidreacarbóin go hearraideach ar hidreacarbóin eile le comhdhúile-nasctha nó neamhíonachtí de sulfair nó de nitrigin.

 Cineálacha hidreacarbón 
Mar a shainmhíníonn ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (nó an AIGCF) do cheimic orgánach, is iad na haicmithe le haghaidh hidreacarbón ná:
 Is iad na hidreacarbóin sháithithe na cinn is simplí de na chineálacha éagsúla hidreacarbón. Tá siad comhdhéanta go hiomlán de naisc shingile agus tá siad sáithithe le hidrigin. Is í an fhoirmle le haghaidh hidreacarbón sáithithe neamhchioglach (i.e., alcáin) ná CnH2n+2. Is í an fhoirm is ginearálta de hidreacarbóin sháithithe ná CnH2n+2(1-r), áit arb é r líon na bhfáinní. Is ciogalalcáin iad siúd a bhfuil fáinne amháin acu. Is iad na hidreacarbóin sháithithe bunús na mbreoslaí peitriliam agus faightear iad mar cineálacha líneacha nó brainseacha. Is é an t-imoibriú malartach a dtréithe (cosúil le himoibriú clóiríniúcháin chun clóraform a dhéanamh). Tugtar isiméirí struchtúracha ar hidreacarbóin a bhfuil an fhoirmle mhóilíneach chéanna acu ach foirmlí struchtúracha éagsúla. Mar a thugtar sa sampla de 3-meitilheacsán agus a homalógach níos airde, is féidir hidreacarbóin brainseacha a bheith ciriúil. Is éard atá i hidreacarbóin sháithithe ciriúla ná taobhshlabhraí de bhithmhóilíní mar chlóraifill agus tócaifearóil.Meierhenrich, Uwe. Amino Acids and the Asymmetry of Life . Springer, 2008. 
 Tá naisc dhúbailte nó thriaracha idir adamh carbóin ag hidreacarbóin neamhsháithithe. Tugtar ailceanna orthu siúd a bhfuil naisc dhúbailte acu. Tá an fhoirmle CnH2n acu siúd a bhfuil naisc dhúbailte amháin acu (ag glacadh le struchtúir neamhchioglacha). Tugtar ailcíde orthu siúd a bhfuil naisc thriaracha acu. Tá an fhoirmle CnH2n- 2 acu siúd a bhfuil naisc thriaracha amháin acu. 
 Is hidreacarbóin aramatacha, ar a dtugtar airéiní freisin, na hidreacarbóin a bhfuil fáinne aramatach amháin ar a laghad acu. Is hidreacarbóin aramatacha iad 10% den astaíocht charbóin orgánach neamh-mheatáin iomlán ó sceite feithiclí faoi thiomáint gásailín.
Hidreacarbóin shimplí agus a n-éagsúlachtaí 

+Athruithe ar hidreacarbóin bunaithe ar líon na n-adamh carbóinLíon na  n-adamh carbóin Alcán (Nasc singile)Ailcéin (Nasc dúbailte)Ailcín (Nasc triarach)CioglalcánDé-éin 1Meatán ———— 2Eatán Eatán (eitiléin)Eitín (aicéitiléin)—— 3Própán Própán (Próipiléin)Própán (methylaicéitiléin) Cioglaprópán  Própaidhé-éin (ailléin) 4Bútán Búitéin (Búitiléin)Búitín  Cioglabútán  Bútaidhé-éin 5Peantán Peantán Pentyne  Cyclopentane  Pentadiene (piperylene) 6Heacsán Heacsán Heacsán  Cioglaiheacsán  Hexadiene 7Heaptán Heaptán Heaptán Cioglaiheaptán  Heptadiene 8Ochtán  Ochtán Octyne  Cioglochtán  Octadiene 9Naonán  Naonán  Nonyne  Cioglnaonán  Nonadiene 10Deacán Deacán Decyne  Cioglaideacán  Decadiene 11Aondecán Undecballene Undecyne  Cioglaondecán  Undecadiene 12Dódecán Dódecán Dodecyne  Ciogldódecán  Dodecadiene

Imoibrithe ceimiceacha
Is í an ghné is suntasaí a bhaineann le hidreacarbóin ná a neamhghníomhach, go háirithe do bhaill sáithithe. Seachas sin, is féidir trí phríomhchineál imoibrithe a aithint:

Imoibriú malartaíochta
Imoibriú suimithe
Dóchán

Comhdhúil indóite atá ann, agus is iad na comhábhair is mó i mbreoslaí iontaiseacha, mar shampla peitriliam, gual, agus gás nádúrtha. An t-aon hidreacarbón atá le fáil go flúirseach ná meatán.

Is féidir le hidreacarbóin a bheith ina ngáis (e.g. meatán agus própán), leachtanna (e.g. heacsán agus beinséin), céaracha nó solaid le leá íseal (e.g. céir pharaifín agus naftailéin) nó polaiméirí (e.g. poileitiléin, polapróipiléin agus polaistiréin).

Tagraíonn an téarma 'alafatach' do hidreacarbóin neamh-aramatacha. Uaireanta tugtar 'pairifíní' ar hidreacarbóin sháithithe alafatacha. Uaireanta tugtar 'olaifíní' ar hidreacarbóin alafatacha ina bhfuil nasc dúbailte idir adamh carbóin.

 Hidreacarbóin sháithithe
 Hidreacarbóin neamhsháithithe
 Cioglalcáin
 Hidreacarbóin aramatach
 Airíonna ginerálta 
 Hideacarbóin shimplí agus a gcomhathruithe 

 Úsáidí 

Úsáidtear hidreacarbóin den chuid is mó mar fhoinse breosla indóite. Is é meatán an príomh-chomhábhar de ghás nádúrtha. 
 Dó hidreacarbón 
 Peitriliam 

 Tagairtí 


Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha