An Gaodhal

Is é An Gaodhal (litriú nua: "An Gael") an chéad nuachtán a foilsíodh ariamh i nGaeilge. Bhunaigh Mícheál Ó Lócháin, imirceach arb as Gaillimh ó dhúchas dó, an foilseachán lena airgead féin i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, sa bhliain 1879. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.

I measc na n-ábhar a bhíodh le léamh air tá béaloideas, litreacha, amhráin agus ábhar d'fhoghlaimeoirí Gaeilge, chomh maith le nuacht faoi Éireann. Deir an taighdeoir Deirdre Ní Chonghaile go mbíodh lucht a léite "tugtha go mór do na ceisteanna talún, ceisteanna teanga, agus ceisteanna saoirse".

Cé gur ar phobal Gaeilge Mheiriceá a bhí sé dírithe, bhí lucht léitheoireachta idirnáisiúnta ag An Gaodhal – "Ó Brooklyn go Cathair San Proinsias, agus ó Mheicsiceo go dtí an Astráil" bhí daoine á cheannach. Nuachtán míosúil a bhí ann a bhí dírithe ar chainteoirí Gaeilge ach bhíodh na colúin scríofa i nGaeilge agus i mBéarla, agus iad leagtha amach taobh le taobh, cur chuige a bhí in úsáid ag an am ag foilseacháin i dteangacha eile i Meiriceá freisin.

Bhí cúrsaíocht i bhfad ní ba mhó ag An Gaodhal ná mar a bhí ag Irisleabhar na Gaedhilge. Meascán daoine a bhíodh á léamh dar le Ní Chonghaile, "cuid acu, b'fhéidir gur dream iad a mbeadh pianó sa bhaile acu agus cuid eile a bhí ag glanadh na sráideanna." Chuaigh Ó Lócháin i muinín na fógraíochta agus sínteoirí chun an foilseachán a mhaoiniú.

Dúirt Tomás Bán Ó Concheanainn, an chéad timire ar cheap Conradh na Gaeilge riamh, go bhfaca sé an Ghaeilge i gcló don chéad uair riamh nuair a chonaic sé An Gaodhal ar sheastán i Meicsiceo.

Fuair Ó Lócháin bás in 1899 agus ceapadh duine eile le teacht i gcomharbacht air mar eagarthóir, duine gan Ghaeilge. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.

Chuir foireann taighdeoirí ó Ollscoil na Gaillimhe agus Ollscoil Nua-Eabhrac cartlann digiteach den fhoilseachán ar líne i 2026.

 Féach freisin 
 An Gael (nua)
 Mac-Talla
 Irisleabhar na Gaedhilge
 Irisí ⁊ Nuachtáin Gaeilge

 Naisc sheachtracha 
 Cartlann ar líne
 An Gaodhal - Feabhra 1883 leagan digiteach (PDF)
 UCC.ie - "The Gaelic Revival In The U.S. In The Nineteenth Century" agus "An Gaodhal" As Béarla

 Léitheoireacht bhreise 
 Ó Buachalla, Breandán, ’An Gaodhal i Meiriceá’ in Go Meiriceá Siar, Stiofán Ó hAnnracháin (ed.). An Clóchomhar Teo. 1979
 Ó Dochartaigh, Liam, ‘Nótaí ar ghluaiseacht na Gaeilge i Meiriceá, 1872 – 1891’ in Go Meiriceá Siar, Stiofán Ó hAnnracháin (eag.). An Clóchomhar Teo. 1979
 Uí Fhlannagáin, Fionnuala. Mícheál Ó Lócháin agus “An Gaodhal”. An Clóchomhar Teo. 1990

 Tagairtí 

Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge
Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge
Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge
Catagóir:Nuachtáin Mheiriceánacha
Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Brooklyn
Catagóir:Stair Nua-Eabhrac
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1881
Catagóir:Bunaithe sna 1880í