Oireachtas na Gaeilge

Féile chultúrtha is ea an tOireachtas. Is é an aidhm atá leis an Oireachtas ná ealaíona dúchasacha na hÉireann a chur chun cinn agus a cheiliúradh trí mheán na Gaeilge—idir amhránaíocht, ceol, rince, scéalaíocht agus drámaíocht.

Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana, go háirithe Oireachtas na Samhna, ar siúl thart faoi Oíche Shamhna. Tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta ag na féilte.

Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le GaelGÁIRÍ, seolta albam, cláracha teilifís agus raidió á gcraoladh beo, agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte. Tá an taobh sóisialta den fhéile tábhachtach fosta—ag bualadh le daoine ó gach áit in Éirinn agus thar lear.

 Na comórtais 
mion|Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta
Tá na comórtais lárnach don fhéile, mar a bhí siad ón am a bunaíodh é. D’fhéadfá a rá go gurbh é comórtas Chorn Uí Riada mar ‘Chorn an Domhain’ fá choinne amhránaíochta traidisiúnta an tSean-Nóis agus mar buaicphointe na seachtaine.

Eagraítear sraith comórtas gach bliain do scríbhneoirí óga agus do scríbhneoirí fásta, faoin teideal Comórtais Liteartha an Oireachtais, chun cuidiú le litríocht chomhaimseartha a chur ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá sé mar aidhm leo: deiseanna a chur ar fáil don ghréasán scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain; litríocht agus nuascríbhneoireacht na Gaeilge a chur chun cinn; agus scríbhneoirí óga nua a mhealladh le dul i mbun pinn. Tugann Gradaim Chumarsáide an Oireachtais aitheantas do dhaoine atá ag saothrú sna meáin Ghaeilge a bhaineann ardchaighdeán amach i réimsí éagsúla oibre. 

Áirítear na Gradaim Fhoilsitheoireachta mar phríomhdhuaiseanna litríochta agus foilsitheoireachta na Gaeilge. Ó 2006 i leith bronntar na gradaim i rith Oireachtas na Samhna.

Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta. Anois is iad na comórtais sin—nó Steip mar a bhearr siad orthu—mar bhuaicphointe eile na féile.

Cuireadh raon nua comórtas ar siúl sa bhliain 2025 agus an Oireachtas i mBéal Feirste. Ina measc bhí comórtas rapcheoil do pháistí, an chéad uair dá raibh a leithéid ar siúl ag an bhféile. Móglaí Bap agus DJ Próvaí a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le Le Boom.

Tá baint ag an Oireachtas leis an bhFéile Náisiúnta Drámaíochta a reáchtáil ó 2025 i leith.

 Stair 
mion|Dubhghlas de hÍde
Cuireadh tús le féile aon lae i 1897, ceithre bliana tar éis bhunú an Chonartha sa bhliain 1893. Reáchtáladh an chéad Oireachtas ar an Luan, 17 Bealtaine 1897, agus é ar siúl i Seomra Cruinn an Rotunda i mBaile Átha Cliath. Is cúis iontais gur fhreastail os cionn 1,000 duine ar an bhféile leathlae sin. Cuireadh ar siúl naoi gcomórtas san fhilíocht, sa phrós, san amhránaíocht, sa scéalaíocht agus sa rannaireacht. Scríobh agus chum Annie W. Patterson an slógamhrán ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’ don ócáid agus chuir Dermot Foley focail leis. Chum an chéad Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Dubhghlas de hÍde, dán chomh maith.

Tháinig meath ar an Oireachtas ag tús na 1920idí. Tar éis Oireachtas na bliana 1923 ní raibh ceann eile go dtí 1939 nuair a bhí aththosú air i mBaile Átha Cliath. D'fhan sé sa phríomhchathair le linn na 1940idí, 1950idí agus 1960idí. 

Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an nGalltacht agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige. Ba sa gceantar Gaeltachta seo a cuireadh tús le nós an Oireachtais bogadh ó bhaile go baile.
mion|Darach Ó Scolaí ag 'Oireachtas na Gaeilge 2015', agus 'Oileán an Órchiste' ina lámh aige, aistriúchán agus oiriúnú a rinne sé ar 'Treasure Island' le Robert Louis Stevenson

 Suímh an Oireachtais 
 (2026 - Cill Airne)
 2025 - Béal Feirste
 2024 - Cill Airne
 2023 - Cill Airne
 2022 - Cill Airne
 2021 - Cill Airne
 2020 - Cathair na Gaillimhe
 2019 - Baile Átha Cliath
 2018 - Cill Airne
 2017 - Cill Airne
 2016 - Cill Airne
 2015 - Baile Átha Cliath
 2014 - Cill Airne
 2013 - Cill Airne
 2012 - Leitir Ceanainn
 2011 - Cill Airne
 2010 - Cill Airne
 2009 - Leitir Ceanainn mion|Anna Heussaff ag Oireachtas na Gaeilge 2015
 2008 - Corcaigh 
 2007 - Cathair na Mart
 2006 - DoireBronnadh Gradam Uí Shúilleabháin 2006 ar an leabhar Fontenoy le Liam Mac Cóil (Leabhar Breac 2005) agus bronnadh Duais Leabhar Na Bliana do Dhaoine Óga 2006 ar Cló Mhaigh Eo, le linn Oireachtas na Samhna i nDoire Cholmcille.
 2005 - Corcaigh 
 2004 - Leitir Ceanainn
 2003 - Trá Lí 
 mion|Alan Titley ag Oireachtas na Gaeilge 20152002 - Gaoth Dobhair
 2001 - An Daingean 
 2000 - Caisleán an Bharraigh 
 1999 - Dún Garbhán

 1997 - Béal Feirste

 1995 - Baile Átha Cliath
 1994 - Dún Garbhán
 1993 - Cathair na Gaillimhe

 1991 - Baile Átha Cliath
 1990 - Inis
 1989 - Gleann Cholm Cille
 1988 - Trá Lí

 1980 - Gaoth Dobhair

 1977 - Gaoth Dobhair

 1974 - Cois Fharraige
 1973 - Baile Átha Cliath
 1940 go 1972 - Baile Átha Cliath
 1939 - Baile Átha Cliath
Ní raibh an tOireachtas ar siúl 1924 go 1938
 1923 - Baile Átha Cliath

 1920 - Baile Átha Cliath
 1919 - Corcaigh

 1917 - Port Láirge

 1915 - Dún Dealgan
 1914 - Cill Airne
 1913 - Cathair na Gaillimhe
 1912 - Baile Átha Cliath
 1911 - Baile Átha Cliath
 1910 - Baile Átha Cliath
 1909 - Baile Átha Cliath
 1908 - Baile Átha Cliath
 1907 - Baile Átha Cliath
 1906 - Baile Átha Cliath
 1905 - Baile Átha Cliath
 1904 - Baile Átha Cliath
 1903 - Baile Átha Cliath
 1902 - Baile Átha Cliath
 1901 - Baile Átha Cliath
 1900 - Baile Átha Cliath
 1899 - Baile Átha Cliath
 1898 - Baile Átha Cliath
 1897 - Baile Átha Cliath

 Uachtaráin 
Insealbhaítear uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge gach bliain. 

 2025 - Éamon Ó Cuív
 2024 - Pádraig Mac Fhearghusa
 2023 - Gearóid Denvir
 2022 - Máirín de Brún
 2021 - Gearóid Denvir
 2020 - Gearóid Denvir
 2019 - Micheál Mac Aogáin
 2018 - Máirín Uí Chonghaile
 2016 - Ray Mac Mánais
 2015 - Ray Mac Mánais
 2014 - Pádraig Ó Héalaí
 2013 - Bláthnaid Ó Brádaigh
 2012 - Micheál Mac Giolla Easbuic
 2010 - Micheál de Mórdha
 2007 - Tadhg Mac Dhonnagáin
 2005 - Seán Ó Sé
 2004 - Proinsias Ó Maonaigh

 Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin an Oireachtais
 Cuir isteach ar na comórtais liteartha

 Féach freisin 
 Corn Uí Riada
 Steip Beo
 Lár Stáitse
 Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais
 Gradaim Chumarsáide an Oireachtais
 Comórtas Agallamh Beirte
 Comórtas Amhrán Saothair
 Sean-Nós na mBan
 Lúibíní
 Amhrán Nuachumtha
 An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta
 Féile na Gealaí

 Tagairtí 


Catagóir:Cultúr na hÉireann
Catagóir:Conradh na Gaeilge
*
Catagóir:Féilte ceoil
*
*
*
*
*
*
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana
Catagóir:Aipeanna Gaeilge
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge