Contae Chiarraí

In iarthar Chúige Mumhan atá Ciarraí nó Contae Chiarraí. 

Is é Ciarraí an contae is iartharaí in Éirinn, agus baineann muinntir Chiarraí tairbhe as Sruth na Murascaille a bheith ag cur aimsire cineálta taise dá gcósta. Cósta sách sléibhtiúíl atá ann, ar a bhfuil Corrán Tuathail (an sliabh is mó in Éirinn), chomh maith le neart aillte, cuanta, tránna, agus oileán. Tá lár an chontae níos réidhe, cé go bhfuil roinnt sléibhte le fáil ann freisin–Sliabh Luachra, go sunntasach.

Tá dhá pháirc náisiúnta i gCiarraí: Páirc Naisiúnta Chill Airne agus Páirc Náisiúnta na Mara (an páirc náisiúnta is mó in Éirinn), ina bhfaightear Cnoc Bréanainn, na Blascaodaí, agus Sceilg Mhichíl.

Is iomaí féile a bhíonn ar siúl ann i rith na bliana, agus is dócha gurbh é "Rós Thrá Lí" an ceann is cáiliúla acu.

 Bailte i gContae Chiarraí 

 Abha na Scáil, Ard Fhearta
 Baile an Mhuilinn, Baile na Sceilge, Baile an Bhuinneánaigh, An Baile Dubh, Baile an Fheirtéaraigh, Baile Uí Thaidhg, Béal Átha Longfoirt, Baile Mhic Eilegóid, Brosnach, Baile Uí Shíoda, Baile an Ridire
 An Caladh, Cathair Dhónaill, Cathair Saidhbhín, Caislean Graighre, Caisleán na Mainge, Cill Flainn, Cill Garbháin, Cill Airne, Cill Flainn, Cill Orglan, Cill Mhaoile, Cnoc na gCaiseal, Ceann Trá, An Coireán, Cathair Uí Mhóráin, Cuas an Bhodaigh, Cathair Bó Sine, An Cam, An Currach, Na Coirríní
 Doire Mór, Doire Fhionain, An Daingean (nó Daingean Uí Chúis), Dubháth, Dún Chaoin, Dún Síon, Dubháth
 An Fearann Fuar, An Fhianait, An Fheothanach, Fionnóg, An Fhaiche Mhór, Na Foidhrí, An Fosadh
 Gleann Beithe, Gníomh go Leith, Gleann Beith
 Lios Póil, Lios Eiltín, Lios Tuathail, Leic Snámha, Lios an Phúca 
 Maigh Mheáin, Mainistir Ó dTorna
 An Neidín
 Oileán Chiarraí, Oileán Dairbhre
 An Ráth Mhór
 Scarteach an Ghlainne, An Siopa Dubh, An tSnaidhm, An Scragán
 Tairbeart, An Tóchar, Trá Lí, An Tearmann, An Teampall Nua

 Baile fearainn 

 Achadh Deo
 An Chúil Gharbh
 Drom an Easaigh
 An Fheothanach
 An Rinn Aird

 Barúntachtaí 

 Clann Mhuiris, Corca Dhuibhne
 Dún Ciaráin Thuaidh, Dún Ciaráin Theas
 Gleann na Ruachtaí
 Maigh gCoinchinn
 Oireacht Uí Chonchúir
 Triúcha an Aicme
 Uíbh Ráthach

 Daoine cáiliúla 

 Mícheál Ó Conaill, Dónall Ó Conaill, Tomás Ó Criomhthain, Pádraig Ó Cíobháin
 Mícheál Ó Duibhir, Nuala Ní Dhomhnaill
 Pádraig Ó Fiannachta, Piaras Feirtéir
 Seán Ó Lúing
 Muiris Mac Gearailt, Séamas Ó Muíneacháin
 Aogán Ó Rathaille
 Seán Ó Sé, Eoghan Rua Ó Súilleabháin, Peig Sayers, Muiris Ó Súilleabháin, Páidí Ó Sé, Pádraig Ó Spealáin

 Tíreolaíocht 

 Ard na Caithne, Abhainn Chárthaí
 Baile Mhic Eilegóid, Brosnach, Na Blascaodaí, Bá an Daingin, Beiginis, An Blascaod Mór, Barr Trí gCom, Binn Chaorach, Binn os Gaoith, Binn an Tí
 Corca Dhuibhne, Cuan an Chaoil, Ceann Sléibhe, Cuan Chaisín, Cuan Thrá Lí, Ceann Chiarraí, Cnoc Daod, Na Cruacha Dubha, Cnoc Breasail, Cathair Conraoi, Corrán Tuathail, Cnoc an Chuillin, Cnoc na Péiste, Cruach Mhór, Cnoc na dTobar, Cnoc Bhreandáin, Cnoic na Síofra, Cnoc an Stacaigh, Cuan Bhearrúin, Céim an Daimh
 An Dóinn, Dá Chích Anann, Doire Mór, Dún Lóich
 Easach Toirc
 An Fhearta
 An Geocán, An Gunna Mór
 Inis Tuaisceart, Inis Mhic Uileáin, Inis Faithlinn, Inis na Bró
 An Leamhain, Loch Cárthaí, Loch Luíoch, Loch Léin, Loch Gaineamháin agus Loch na mBreac Dearg
 Na Machairí, Maolán Buí, Mullach an Ois, Mórchuaird Chiarraí
 Oileán na gCánóg, Oileán Dairbhre, Oileán Baoi
 Pointe an Ghoba, Páirc Náisiúnta Chill Airne
 Na Scealaga, Sceilig Bheag, An Sliabh Corcra, Sliabh Mis, Sliabh Torc, Slí Bhéara, Slí Chorca Dhuibhne, Slí Uíbh Ráthaigh, Slí Chiarraí Thuaidh, Sliabh Luachra
 Trá Ros Beithe, An Tiaracht, An Triúr Deirfiúr, Trá na Beannaí
 Uíbh Ráthach

 Cultúr 

 Ardeaglais Ard Fhearta, Aerfort Chiarraí
 Caisleán Ghallarais, Caiseal Stéig, Caisleán Bhaile an Sceilg, Caisleán an Rois, Coláiste na Sceilge, Comhairle Contae Chiarraí
 An Dún Beag, Drúchtín Ballach, Deoise Chiarraí
 Fán
 Íochtar Cua, Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí 
 Mainistir Mhucrois, Meánscoil na mBráithre Críostaí
 Prióireacht Bhaile an Sceilg
 Riasc, Caisleán an Rois
 Séipéilín Ghallarais, Sceilig Mhichíl, Siamsa Tíre, Stáisiún Cill Airne, Staidiam Mhic Gearailt 
 Tuath Ó Siosta, Tigh Mór Dhoire Fhíonáin, Teach Dhoire Fhionáin, Teach Mhucrois, Tearmann Dúlra Choill na hIúraí, 

 Teangacha 

Bhí 64,105 duine ábalta Gaoluinn a labhairt. Labhair 13,109 daoine teanga eile seachas Béarla nó Gaeilge. Ba í an Pholainnis an teanga ba chomónta de na teangacha seo agus 3,942 duine á labhairt gach lá.

 Spórt 
Tá stair fhada agus rathúil ag Contae Chiarraí maidir le peil Ghaelach. Is í foireann idirchontae Chiarraí an fhoireann is rathúla sa tír sa lá atá inniu ann.

 Tagairtí