Inkakakketoe

De Inkakakketoe (wittenskiplike namme: Cacatua leadbeateri, syn. Lophochroa leadbeateri) is in fûgel út it skift fan 'e pappegaai-eftigen (Psittaciformes), de famylje fan 'e kakketoefûgels (Cacatuidae) en it skaai fan 'e wite kakketoes (Cacatua). Binnen dat skaai foarmet dizze soarte it monotypyske ûnderskaai fan 'e Inkakakketoes (Lophochroa), dat troch guon ornitologen as in selsstannich skaai beskôge wurdt. De Inkakakketoe tanket syn namme oan syn kleurige toef, dy't oan 'e fearretoai tinken docht dy't histoarysk droegen waard troch de hegerein fan 'e Súdamerikaanske Inka's. Dizze fûgel is endemysk op it fêstelân fan Austraalje. It is in relatyf lytse kakketoe, dy't benammen foarkomt yn drûge gebieten. De IUCN klassifisearret de Inkakakketoe as net bedrige.

Taksonomy
De Inkakakketoe waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1831 troch de Ierske biolooch Nicholas Aylward Vigors. Dyselde joech de fûgel de wittenskiplike namme Plyctolophus leadbeateri. It soartspesifike diel dêrfan is in ferneaming nei de Londonske natoerûndersiker en taksidermist Benjamin Leadbeater, dy't Vigors it typespesimen jûn hie. Edward Lear skildere de Inkakakketoe yn syn wurk Illustrations of the Family of Psittacidae, or Parrots, dat yn 1832 útkaam. De ornitolooch William Swainson, dy't net bekend wie mei it wurk fan Vigors, basearre op dy ôfbylding yn 1837 in twadde (en dêrtroch letter as ûnjildich beskôge) wittenskiplike beskriuwing, wêrby't er de fûgel de namme Plyctolophus erythropterus joech. 

Yn 1857 yntrodusearre Karel Lusiaan Bonaparte foar de Inkakakketoe it monotypyske skaai fan 'e Inkakakketoes (Lophochroa), sadat de wittenskiplike namme feroare waard yn Lophochroa leadbeateri. Yn 2023 waard it skaai fan 'e wite kakketoes (Cacatua) reorganisearre troch de Ynternasjonale Uny fan Ornitologen (IOU). Tsjin dy tiid wie op basis fan nij ûndersyk fêststeld dat de Inkakakketoe ek ta dat skaai rekkene wurde kin. Hoewol't it in tige basaal lid fan dy klade is, hat dizze fûgel in protte skaaimerken mei de oare wite kakketoes gemien op it mêd fan morfology (lichemsfoarm), hâlden en dragen en stimlûd. Sadwaande wurde de Inkakakketoes (Lophochroa) no ornaris beskôge as in ûnderskaai fan 'e wite kakketoes. Party ornitologen hâldt lykwols fêst oan 'e âlde yndieling mei de Inkakakketoes as selsstannich skaai njonken de wite kakketoes. Beide yndielings binne jildich, salang't it ûnderskaai of skaai fan 'e korellakakketoes (Licmetis) mar op deselde wize behannele wurdt. As mar ien fan beiden as ûnderskaai fan 'e wite kakketoes yndield wurdt, makket dat de klassifikaasje ûnjildich.

Fersprieding
De Inkakakketoe is endemysk yn Austraalje, dêr't dizze fûgel op in grut part fan it fêstelân foarkomt. Ta it ferspriedingsgebiet hearre it meastepart fan it Noardlik Territoarium (útsein it tropyske noarden) en hast hiel Súd-Austraalje, útsein it noardeasten en de súdeastkust. Fierders komt de Inkakakketoe ek foar yn it easten fan West-Austraalje, it noarden fan Fiktoaria, it Australysk Haadstedsk Territoarium, it westen en de midden fan Nij-Súd-Wales en it suden en de midden fan Queenslân. Yn it westen fan West-Austraalje is de fersprieding fragmintarysk. Njonken it lânseigen ferspriedingsgebiet komt de Inkakakketoe as in troch de minske yntrodusearre eksoat ek foar yn 'e stêdekloft fan Sydney, oan 'e eastkust fan Nij-Súd-Wales.

Uterlike skaaimerken
De Inkakakketoe is in relatyf lytse kakketoe mei in totale lichemslingte fan likernôch 35 sm en in gewicht fan 361/2–421/2 g. De kromme, skerpe snaffel, dy't hoarnkleurich is, moat foar in kakketoe as relatyf lyts en delikaat beskôge wurde. Krekt as alle kakketoes hawwe de poaten by Inkakakketoes fjouwer teannen, wêrfan't twa nei foarren wize en de oare beide nei efteren, in ferskynsel dat sygodaktyly hjit. 

It fearrekleed is wyt op 'e rêch, de sturt en de boppekant fan 'e wjukken, mar lichtsjes rôze op 'e kop, it boarst, de bealch en de siden. De ûnderkant fan 'e wjukken binne in oranje fan kleur, útsein by de rânen lâns, dy't wyt binne. De Inkakakketoe hat in útklapbere mar ornaris nei de efterholle ta plat lizzende toef op 'e kop, dy't fel kleure is yn ferskate bannen: fan 'e kop ôf omheech: oranje, giel, oranje en wyt. It docht tinken oan 'e rjukleurige fearretoaien dy't de hegerein fan 'e Súdamerikaanske Inka's histoarysk droegen; dêrfandinne de namme 'Inkakakketoe'.

Der bestiet net folle seksuele dimorfy yn dizze soarte. It mantsje is yn 'e regel justjes grutter as it wyfke, en by it wyfke is de giele bân fan 'e toef wat breder. Folwoeksen wyfkes ûntwikkelje fierders reade eagen.

Biotoop
Inkakakketoes libje foar it meastepart yn it drûge binnenlân fan it Australyske koninint. Hoewol't se op yndividuele basis oerlibje kinne yn 'e woastyn, hawwe se lykwols ferlet fan útstrutsen bosken om in libbensfetbere populaasje te fêstigjen. Dêrby jouwe se de foarkar oan konifearen, lykas sipresdinnen (Calitris), en dêrnjonken ek oan kasuarinen (Allocasuarina) en eukaplyptusbeammen (Eucalypteae).

Hâlden en dragen
De Inkakakketoe is in sosjale fûgel dy't bûten de peartiid om yn swaarmen foarkomt fan soms wol mear as fiifhûndert eksimplaren. Yn 'e peartiid lûke pearkes fan in mantsje en in wyfke har by de oaren wei werom. Inkakakketoes binne monogame fûgels, mei in pearbân dy't ornaris pas einiget as ien fan 'e beide fûgels stjert. Har fretten foerazjearje Inkakakketoes sawol yn 'e beammen as op 'e grûn byinoar. 

Oars as oare soarten kakketoes ferpoffe Inkakakketoes it om tichter byinoar te nêsteljen as op minimaal in kilometer ôfstân (yn trochsneed bedraacht dy ôfstân lykwols 2,4 km). Dat betsjut dat se folle mear romte (d.w.s. mear útstrutsen wâldlân) brek binne as oare soarten kakketoes (dy't faak mar 50 m faninoar ôf nêstelje). Se kinne sadwaande net ta mei fragmintearre boskjes dy't oerbliuwe nei't de rest fan in boskgebiet kappe is, lykas besibbe soarten dogge. Frjemd genôch sykje Inkakakketoes inoar by it foerazjearjen ek yn 'e peartiid op. Dêrfoar negearje se sels gaadlike foerazjearplakken deunby harren nêst en fleane kilometers fier sadat se har by in groepke soartgenoaten oanslute kinne.

De peartiid falt fan augustus oant en mei desimber. Krekt as oare kakketoes meitsje Inkakakketoes harren nêst yn in beamholte. De briedtiid duorret 23–24 dagen. Yn dy perioade bebriede beide âlden om bar it lechsel. De piken binne nêstbliuwers dy't keal en helpleas út it aai komme en de earste wiken folslein ôfhinklik binne fan fersoarging troch de âlden. Mei likernôch 57 dagen ferlitte se it nêst, mar ek dêrnei bliuwe se noch moannenlang by de âlden. De pearbân giet de Inkakakketoe al oan as er noch mar in jier âld is, ek al wurdt er pas mei 3–4 jier geslachtsryp. It is net alhiel dúdlik wat de libbensferwachting foar Inkakakketoes yn it wyld is, mar yn finzenskip waard in eksimplaar yn 'e Brookfield Zoo by Chicago 83 jier.

Yn 'e krite De Mallee, yn 'e steat Fiktoaria, nêstelje de Inkakakketoe en de rôze kakketoe (Eolophus roseicapilla) yn itselde gebiet. Dêr komme soms natuerlike krusings foar dêr't hybridearre neiteam út ûntstiet.

Fretten
It dieet fan 'e Inkakakketoe bestiet fierhinne út sieden fan gerzen en krûden, oanfolle mei nuten, fruchten, beien, blommen en bluossems, plantewoartels en planteknoppen. It binne lykwols gjin strikte herbivoaren, mei't se ek wol ynsekten en larven frette. 

Natuerlike fijannen
De wichtichste natuerlike fijannen fan 'e Inkakakketoe binne benammentlik ferskate soarten earnen, haukfûgels en ûlen.

Status
De Inkakakketoe hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn mânske ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. Yn kontrast mei oare soarten kakketoes, dy't baat hân hawwe fan 'e troch minsken oanbrochte feroarings yn harren wengebiet, hawwe Inkakakketoes dêr allinnich mar lêst fan en bestiet der in delgeande populaasjetrend. Dizze fûgel genietet dêrom yn alle Australyske steaten en territoaria wetlike beskerming.

Undersoarten
Der binne 2 erkende ûndersoarten fan 'e Inkakakketoe (Cacatua leadbeateri):
C. l. leadbeateri Vigors, 1831 (eastlik Austraalje)
C. l. mollis Mathews, 1912 (sintraal en westlik Austraalje)

Kategory:Fûgelsoarte
Kategory:Wite kakketoe
Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje
Kategory:Eksoat yn Austraalje