Hawaïgoes

De Hawaïgoes of néné (Branta sandvicensis) is in fûgelsoarte fan it skaai seeguozzen (Branta) út de famylje einfûgels (Anatidae). Hawaïguozzen binne endemysk foar Hawaï en de oanbuorjende eilannen Maui, Kauaï,  Oähû en Molokaï. De fûgels kinne fleane, mar der wurdt oannommen dat de populaasjes fan 'e ferskillende eilannen isolearre libje. Healwei de jierren 1950 wie de fûgel hast útstoarn.  

 Skaaimerken 
Néné's binne likernôch 41 sm lang. In grut part fan 'e kop is swart en de sydkanten dêrfan binne efter it each gielbrún. De hals is ljocht mei diagonale swarte streken en hat ûnderoan in donkere ring. Yn 'e efternekke rint fanút de swarte krún in smelle swarte streek. De fearren fan 'e bealch binne brún mei by de plûm in ljochte râne. De sturt is brún. Folwoeksen fûgels ha in swarte snaffel en swarte poaten. De swimfluezen binne wat weromlutsen en se ha in minder wabbeljende rin as oare guozzen. 

Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed, mar wyfkes binne wat lytser. Juvenilen lykje op 'e folwoeksen fûgels, mar binne doffer brún en wat kleur oanbelanget minder skerp ôftekene.  

 Fersprieding 
Eartiids wie de fûgel talryk op Hawaï. Lang om let bleau der troch jacht en predaasje fan ynfierde bisten in hiele lytse populaasje oer, dy't noch op 'e fulkaanhellingen libbe. Oarspronklik komme de fûgels foar yn gerslân by gebieten mei strewelleguod. Dêrfan is in soad ferlern gien mei't it lân geskikt makke waard foar agrarysk gebrûk.    

 Gedrach 
Oars as oare guozzen libje Hawaïguozzen foar it grutste part op it lân. De fûgels it beien, nôt en gers byinoar, itjinge se op it lân byinoar skarrelje.   

Néné's briede fan augustus oant april; mar de measte aaien wurde tusken novimber en jannewaris lein. Oars as oare guozzen ha de Hawaïguozzen harren nêst op it lân. Se lizzen trije oant fiif aaien, dy't yn 29 oant 32 dagen útbret wurde. De piken bliuwe by de âlden oant it folgjende briedseizoen naderet.  

 Status 
De wylde populaasje wie om 1950 hinne tebekrûn nei noch mar 30 fûgels allinne op it eilân Hawaï. Njonken it ferneatigjen fan it leefgebiet hiene de fûgels te meitsjen mei jacht en predaasje fan ynfierde bisten. Boppedat wiene de fûgels gefoelich foar ynfeksjes mei Toxoplasma gondii, in iensellige parasyt dy't de sykte toxoplasmose feroarsaket. Toxoplasme wurdt oerbrocht troch kattestront of grûn dy't dêrmei fersmoarge is. Ek waarden in soad fral folwoeksen fûgels oanriden troch it ferkear. 
Yn 1949 waard útein set mei it fokken fan 'e guozzen yn finzenskip en yn 'e jierren 1960 waarden fokte guozzen foar it earst yn harren oarspronklike leefgebiet op Hawaï en de oanbuorjende eilannen Maui, Kauaï en Molokaï loslitten. Foar in skoft wiene de populaasjes ôfhinklik fan it oanfoljen fan fûgels út finzenskip, mar tsjin de ein fan 'e jierren 2000 is dêr in ein oan kommen. De populaasjes fan Hawaï, Maui en Kauaï moatte harrensels no rêde, alhoewol't se wol ôfhinklik bliuwe fan help fan minsken by it bestriden fan rôfdieren lykas rotten, katten en mangoestes en it natuerbehear. Om't de populaasje fan Molokaï net mei sukses briedt jild foar dy populaasje noch in útsûndering. Yn 2014 die bliken dat op it eilân Oähû spontaan in pearke bêgûn te brieden.  

Oant 2020 waard de soarte as bedrige klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) is de status fan 'e guozzen gefoelich. Birdlife International rûst de populaasje op 2.600 oant 3.300 fûgels (1.700 oant 2.200 folwoeksen fûgels) en de oantallen nimme stadichoan ta.

 Keppeling om utens 
 Birdlife.
 Ebird.
 Avibase.

Kategory:Goes (fûgel)
Kategory:Seegoes
Kategory:Fûgelsoarte
Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï