Snieloaihoars

It snieloaihoars (wittenskiplike namme: Panthera uncia, foarh. Uncia uncia), soms ek wol de sniepanter neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), de famylje fan 'e kateftigen (Felidae), de ûnderfamylje fan 'e grutte katten (Pantherinae) en it skaai fan 'e panters (Panthera). It is gjin ûndersoarte fan it loaihoars (Panthera pardus), sa't faak tocht wurdt, mar ynstee in selsstannige soarte. Dit bist komt foar yn 'e berchgebieten fan eastlik Sintraal-Aazje en noardlik Súd-Aazje, rûchwei fan 'e Himalaya oant de Baikalmar. It is in karnivoar dy't benammen oerdeis aktyf is en syn proaien op steile berchskeanten bejaget. Dit bist hat te krijen mei habitatferlies en streuperij. De IUCN klassifisearret it snieloaihoars as kwetsber (it leechste fan 'e trije nivo's fan bedriigdheid).

Namme
De Fryske namme 'snieloaihoars' komt fan it feit dat dit bist in spikkelbûnte pels hat dy't liket op dy fan it bekendere loaihoars (Panthera pardus), en fan it feit dat er yn besnijde berchgebieten libbet. Uncia, it soartspecifike diel fan 'e wittenskiplike namme Panthera uncia, komt fan it Aldfrânske wurd once, dat fan âlds in oantsjutting foar de Jeraziatyske lynks (Lynx lynx) wie. De oarspronklike foarm fan dat wurd wie lonce, in ôfsliten ferbastering fan it Latynske lynx, mar meitiid waard dat misbegrepen as l'once, mei't it beskaat lidwurd (le of la, mar yn dit gefal la) yn it Frânsk foar in haadwurd dat mei in fokaal begjint, gearlûkt ta l’. (Men miende dus dat it net de lonce wie, mar de once.) Letter waard uncia, in latinisearre fariant fan once, brûkt as namme foar it earder yn Jeropa ûnbekende snieloaihoars.

Taksonomy
It snieloaihoars waard foar it earst yn 1777 wittenskiplik beskreaun troch de Dútske soölooch Johann Christian Daniel von Schreber, dy't it bist de wittenskiplike namme Felis uncia joech. It taksonomyske skaai Felis, dat no inkeld foar de wylde katten brûkt wurdt, wie doe nammentlik in sammelbak foar alle kateftigen. De beskriuwing fan Schreber, dy't noch nea in snieloaihoars sjoen hie, wie basearre op in eardere, net-wittenskiplike beskriuwing troch Georges-Louis Leclerc, greve fan Buffon. Yn 'e beskriuwing wie de misfetting opnommen dat it snieloaihoars foarkaam oan 'e Barbarijske Kust fan Noard-Afrika, yn Perzje, Sina en East-Ynje. 

Ferskate biologen beskreaune yn 'e njoggentjinde iuw kateftigen út Aazje dy't letter synonym mei it snieloaihoars blieken te wêzen, lykas Felis irbis fan Christian Gottfried Ehrenberg (1830) en Felis uncioides fan Thomas Horsfield (1855). De Ingelske soölooch John Edward Gray steld yn 1854 as earste foar om it snieloaihoars (en oare Aziatyske kateftigen mei in lange en grouwe sturt) yn it nije skaai Uncia te pleatsen. Dat idee krige net daliks neifolging. Mar yn 1930, doe't de Ingelske taksonoom Reginald Innes Pocock in yngeande weryndieling fan 'e kateftigen beärbeide, brûkte er de namme Uncia uncia foar it snieloaihoars. Lange tiid bleau dy yndieling hanthavene, mei it snieloaihoars yn syn eigen, monotypyske skaai. Mar tusken 2006 en 2016 die út ferskate nije ûndersiken bliken dat it bist eins yn it skaai fan 'e panters (Panthera) thúshearde. Dêr waard it doe as fyfde libbene soarte oan tafoege, njonken de liuw (P. leo), de tiger (P. tigris), de jagûar (P. onca) en it loaihoars (P. pardus).

Evolúsje
It snieloaihoars ûntjoech him nei alle gedachten tusken 3,7 miljoen en 2,7 miljoen jier lyn ta in selsstannige soarte. De âldste fossilen fan it snieloaihoars, dy't opdobbe binne yn 'e Pabbiheuvels yn Pakistan, geane werom oant it Ier-Pleistoseen. 

Fan alle oare soarten panters (Panthera) is it snieloaihoars it naust besibbe oan 'e tiger (Panthera tigris). In ûndersyk út 2016 brocht oan it ljocht dat it mitogondriaal DNA fan sawol it loaihoars (P. pardus) as de liuw (P. leo), dy't nau oaninoar besibbe binne, mear op dat fan it snieloaihoars liket as dat harren nukleêr DNA op dat fan it snieloaihoars liket. Dêrút waard ôflaat dat de foarâlden fan it loaihoars en de liuw (en nei't men oannimme mei ek de nau besibbe jagûar) op in stuit yn harren evolúsje harsels hybridearre hawwe mei de foarâlden fan it snieloaihoars.

Fersprieding
It snieloaihoars komt foar yn grutte dielen fan it binnenlân fan Aazje. De noardlikste fersprieding is yn súdlik Sibearje fan it westen fan it Altaiberchtme oant de súdwestpunt fan 'e Baikalmar. Fierder súdlik libbet dit bist yn 'e berchkriten fan noardlik en westlik Mongoalje en Sinkiang-Oeigoerje. Kirgyzje heart yn syn gehiel ta it ferspriedingsgebiet, dat him yn 'e buorlannen yn Sintraal-Aazje fierders útwreidet oer eastlik en súdeastlik Kazachstan, eastlik Oezbekistan en it Pamirberchtme fan eastlik Tadzjikistan. Noch súdliker komt it snieloaihoars foar yn 'e Hindoe-Kûsj fan eastlik en sintraal Afganistan en mear nei it easten hearre frijwol hiel Tibet en Qinghai yn sintraal Sina ta it areaal. De súdlikste fersprieding fan dizze kateftige wurdt markearre troch de Himalaya yn noardlik Pakistan, Yndia, Nepal, Bûtan en it uterste noardlike puntsje fan Birma.

Uterlike skaaimerken
It snieloaihoars is gnobsk boud mei koarte poaten en in lichem dat in slachje lytser is as dat fan 'e oare grutte katten út it skaai fan 'e panters (Panthera). It hat trochinoar in kop-romplingte fan 75–150 sm, mei in sturtlingte fan 80–105 sm en in skofthichte fan 56 sm. It gewicht bedraacht by mantsjes 45–55 kg en by wyfkes 35–40 kg. Hiel út en troch berikt in mantsje in gewicht fan 75 kg of bliuwt in wyfke ûnder de 25 kg. De hoektosken mjitte likernôch 2,85 sm.

De pels fan it snieloaihoars is grizich, mar op 'e rêch, siden en de boppekant fan 'e kop útskaaiend nei bêzje en op 'e bealch nei wyt. De grizich-bêzjige grûnkleur is op 'e rêch, op 'e siden en op 'e sturt belein mei grutte swarte rozetten. As oanpassing oan syn kâlde, bercheftige wengebiet is de pels tige ticht, mei hierren fan 5–12 sm lang. In oare oanpassing oan 'e kjeld wurdt foarme troch de lytse earen, dy't waarmteferlies minimalisearje, de grutte brede poaten, dy't it rinnen op snie makliker meitsje, en it hier op 'e soallen fan 'e poaten, dy't foar waarmte soargje mar ek foar in bettere gryp op steile en ynstabile ûndergrûnen. Nettsinsteande syn bercheftige wengebiet beskikt it snieloaihoars net oer in spesifike oanpassing tsjin hichtesykte.

De sturt is sa lang en grou om't der fet yn opslein wurdt, en hat in tsjûke laach ticht hier om him waarm te hâlden. By it rinnen op smelle rânen, steile skeanten en ferglydzjend pún tsjinnet de sturt as tsjinwicht, sadat it snieloaihoars it lykwicht hâlde kin. Yn 'e sliep wurdt de sturt as in soarte fan termysk tekkentsje oer de noas en de eagen hinne lein. Fan oare soarten grutte katten út it skaai fan 'e panters ferskilt it snieloaihoars troch in koartere snút, in ferhege foarholle, in fertikaal ôfrinnend kin en in minder goed ûntwikkele efterste part fan 'e ûnderkaak.

Biotoop
Snieloaihoarsen binne berchbewenners, dy't foarkomme yn it heechberchtme op in hichte fan 2.700–6.000 m boppe seenivo. Dêrby moat oantekene wurde dat se yn it noardlike diel fan harren ferspriedingsgebiet, dêr't it kâlder is fanwegen de noardliker breedtegraad, ek op legere hichten foarkomme. Simmerdeis bliuwt it snieloaihoars oer it algemien boppe de beamgrins, mar winterdeis sakket er ôf oant 1.200–2.000 m boppe seenivo. Biotopen dêr't dit bist de foarkar oan jout, binne berchgreiden en steile berchskeanten, it leafst mei in protte rotsich, brutsen terrein.

Hâlden en dragen
Aktiviteit
Snieloaihoarsen binne solitêr libjende bisten, dy't foar it meastepart aktyf binne fan 'e moarnsdage oant de midden fan 'e moarn, en jitris fan healwei de middei ôf oant en mei de iere jûn. Rêst hâlde se almeast yn 'e neite fan kliffen en berchrânen dy't sawol goed útsjoch as skaad biede. In ûndersyk út 1988 yn it Nasjonaal Park Shey Phoksundo yn westlik Nepal liet sjen dat mantsjes deis 0,5–5,5 km ôfstân ôfleine, en wyfkes 0,2–2,5 km. Dêrby moat oantekene wurde dat dy ôfstannen metten waarden as rjochte linen tusken fêste waarnimmingspunten. Yn it tige op- en delgeande terrein fan 'e Himalaya, dêr't gauris in omwei nommen wurde moat, wie de eigentlike ôfstân tusken dy punten folle grutter. It snieloaihoars kin him fuortbewege yn in oant 85 sm tsjûke snielaach, mar ynstee fan dêr sels in paad troch te klearjen, makket er leaver gebrûk fan paden dy't al troch oare bisten baand binne.

Kommunikaasje
De fokalisearrings fan it snieloaihoars rinne útinoar fan miaujen en kroanjen oant grânzgjen en blazen. Nettsjinsteande it feit dat dit bist, krekt as de oare soarten panters, in ûnfolslein ossifisearre (ta bonke wurden) tongbonke hat, kin it snieloaihoars net brulle, om't er folle koartere stimbannen hat (fan 9 mm), dy't in legere wjerstân tsjin luchtstreaming hawwe. Wol kin er 'puffe, wêrby't in koart lûd dat de midden hâldt tusken snuven en proesten útbrocht wurdt, ornaris ta begroeting fan bekende soartgenoaten. Snieloaihoarsen kinne ek spinne as se útazemje.

Territoaria en populaasjetichtens
It snieloaihoars hat in territoarium wêrfan't it oerflak ôfhinklik is fan it terrein en de beskikberens fan proaidieren. Yn 'e westlike Himalaya mjitte de territoaria 12– 39 km², mar yn 'e Gobiwoastyn hawwe mantsjes territoaria fan 144–270 km² wylst de territoaria fan wyfkes dêre 83–165 km² beslane. Wat de populaasjetichtens oanbelanget: yn kriten mei proaidieren by 't folop kinne op 'e 100 km² 10 snieloaihoarsen foarkomme. Mar yn habitats dêr't proaidieren krap binne, libje op 'e 1.000 km² mar 5 eksimplaren.

It earder neamde ûndersyk út 1988 nei snieloaihoarsen yn it Nasjonaal Park Shey Phoksundo yn Nepal brocht oan it ljocht dat de territoaria fan fiif fan in halsbân mei in radiostjoerderke foarsjoene snieloaihoarsen inoar foar in grut part oerlapen, hoewol't de bisten inoar mar komselden tsjinkamen. Ut in ûndersyk nei snieloaihoarsen yn 'e Gobi, út 'e jierren 2008–2014, die bliken dat de territoaria fan ûnderskate eksimparen inoar dêre foar likernôch 20% oerlapen. Territoaria wurde markearre mei rookflaggen, troch mei de kop by rotsen lâns te wriuwen, troch it efterlitten fan urine of dong op paden dy't (troch snieloaihoarsen) in protte brûkt wurde, en troch it besproeien fan beskate rotsen mei urine. 

Fuortplanting
De peartiid falt foar it snieloaihoars ier yn it jier, fan jannewaris oant en mei maart. Wyfkes binne mar 5–8 dagen maartsk, en as se ienris peare hawwe, sykje se ornaris net in twadde pearingspartner op. Soölogen ornearje dat dêr troch de grutte ôfstannen yn it ferspriedingsgebiet en de tinne populaasjetichtens keppele mei de koarte perioade fan tyldrift net genôch tiid foar is. Om in pearingspartner oan te lûken, markearje wyfkes harren om-en-by mei urine en uterje se in spesifike pearingsrop. As der in gaadlik mantsje oanlutsen is, wurdt de pearing 12–36 kear deis werhelle. Wannear't mantsje en wyfke elts har wegen wer geane, is de rol fan it mantsje by de fuortplanting ôfrûn.

De draachtiid duorret by snieloaihoarsen 90–100 dagen. As de befalling nei-oan komt, siket it wyfke in ûndjippe spelonk of in rotsspjalt op dy't se beklaait mei hier fan har eigen bealch. Dêr bringt it wyfke yn 'e perioade fan ein april oant ein juny in smeet fan yn 'e regel 2–3 welpkes te wrâld bringt. Yn útsûnderlike gefallen kin it tal jongen oprinne oant 7. De welpen wurde blyn en helpleas berne, hoewol't se al wol in tsjûke pels hawwe. Sûnder soene se yn 'e kâlde klimatologyske omstannichheden fan har ferspriedingsgebiet ek net oerlibje kinne. Se weagje by de berte 320–567 g. De eachjes geane mei likernôch 7 dagen iepen en mei 5 wiken kinne de welpen rinne. Mei 10 wiken wurde se ôfwûn. Dêrnei bringt de mem harren fleis fan har proaien yn it nêst, dat de jongen pas ferlitte as se 2–4 moanne âld binne. 

Yn it Tostberchtme fan Mongoalje waard yn 2021 ûndersyk dien nei de selsstannigens fan snieloaihoarswelpen, wêrby't ferskate welpen en harren memmen fan in halsbân mei in radiostjoerderke foarsjoen waarden. Sa koe fêststeld wurde dat twa froulike welpen 20–21 moannen by de mem bleaune. Dêrnei giene se by har wei, mar kearden se oer in perioade fan 4–7 moannen noch ferskate kearen foar in in pear dagen by har werom. In manlike welp gie mei 22 moannen by de mem wei, mar bleau noch in ekstra moanne yn har om-en-by omhingjen, oant er syn bertekrite definityf ferliet op in leeftyd fan 23 moannen. Snieloaihoarsen binne mei 2–3 jier geslachtsryp. Se hawwe yn it wyld in libbensferwachting fan 15–18 jier, mar kinne yn finzenskip wol 25 jier wurde. 

Fretten en jeien
Jeien
It snieloaihoars is in karnivoar en in duchtich rôfdier dat aktyf syn proaien bejaget en ornaris gjin ies fret. Dit bist efterfolget syn proai by steile berchskeanten del. Dêrby beslûpt er syn proai oant er ticht genôch by is om in reële kâns op súkses te hawwen. Dan springt er te foarskyn en brûkt dy earste sprong om faasje op te bouwen dêr't er de proai wol 300 m mei efterfolget. As er de proai benei wit te kommen, springt er dy op 'e rêch en sleept er him nei de grûn. Dêrnei wurdt mei in byt yn 'e kiel de luchtpiip tichtklamme oant de proai troch ferstikking ferstjert. Neitiid wurdt it karkas fan 'e proai nei in feilich plak sleept, dêr't alle ytbere dielen by de tiid lâns ferslynd wurde. 

Hoewol't snieloaihoarsen yn prinsipe allinnich jeie, besteande der dokumintearre gefallen fan eksimplaren dy't gearwurken by de jacht. Yn 'e regel giet it dêrby om pearingspartners, mar it komt ek foar dat in mem en har healwoeksen welp(en) mei-inoar op jacht geane.

Fretten
It snieloaihoars jout de foarkar oan proaien dy't 36–76 kg weagje. Dêrby giet it benammen om middelgrutte herbivoaren, lykas it blauskiep (Pseudois nayaur), de Himalayataargeit (Hemitragus jemlahicus), de argaly (Ovis ammon), de skroefhoarngeit (Capra falconeri), de wylde geit (Capra aegragus), de Sibearyske stienbok (Capra sibirica), it wytbealchmuskushart (Moschus leucogaster), it wytliphart (Cervus albirostris), de Sibearyske ree (Capreolus pygargus) en it everswyn (Sus scrofa). 

It snieloaihoars kin hast alle herbivoaren yn syn ferspriedingsgebiet wol oer, útsein in folwoeksen, sûne wylde jak (Bos mutus). Mei ien blauskiep kin in snieloaihoars wol oant 2 wiken ta, mei't it fleis yn 'e kjeld fan it heechberchtme lang goed bliuwt. Ien folwoeksen snieloaihoars moat jiers sa'n 20–30 folwoeksen blauskiep fange om te oerlibjen.

As de gelegenheid him foardocht of as it iten krap is, bejaget it snieloaihoars ek wol lytsere proaien, lykas de Himalayamarmot (Marmota himalayana), de langsturtmarmot (Marmota caudata), de Altaimarmot (Marmota baibacina), de Kaapske hazze (Lapus capensis), de Toerkestaanske rôt (Rattus pyctoris), de hûsmûs (Mus musculus), de Kasjmirboskmûs (Apodemus rusiges), de trekhamster (Cricetulus migratorius), de wytsnorpalmrôler (Paguma larvata), de resusaap (Macaca mulatta) en ferskate fluithazze- en wrotmûzesoarten. Yn 2017 waard yn 'e neite fan it Nasjonaal Park Gangotri yn Yndia in snieloaihoars fotografearre, dat in krekt deade rotsfleanhoarntsje (Eupetaurus cinereus) yn 'e bek hie. 

Ek fee, lykas it skiep (Ovis aries), de geit (Capra hircus) en keallen fan 'e jak (Bos grunniens) steane op it menu. Yn westlik Mongoalje meitsje domestisearre skiep nei skatting krapoan 20% fan it dieet fan 'e pleatslike snieloaihoarsen út. Yn dat gebiet is troch minsklik tadwaan lykwols de beskikberens fan wylde proaidieren sterk efterútgien. 

Natuerlike fijannen
It snieloaihoars hat yn syn ferspriedingsgebiet frijwol gjin natuerlike fijannen, al moatte welpen oppasse foar grutte rôffûgels, lykas earnen.
+ Wrâldpopulaasje fan Snieloaihoarsenlânjierskatting 20px Sina  2016 4.500 20px Mongoalje  2016 1.000 20px Yndia  2024 718 20px Pakistan  2016 250–420 14px   Nepal  2016 301–400 20px Kirgyzje  2016 300–400 20px Tadzjikistan  2016 250–280 20px Afganistan  2016 50–200 20px Bûtan  2023 134 20px Kazachstan  2016 100–120 20px Ruslân  2016 70–90 20px Oezbekistan  2016 30–120 20px Birma  n.f.t. ? totaal 7.703–8.382

Status
It snieloaihoars hat de IUCN-status fan "kwetsber", wat it leechste is fan 'e trije nivo's fan bedriigdheid. Dat hat dermei te krijen dat dit bist te lijen hat ûnder habitatferlies en streuperij. Habitatferlies komt troch de oanhâldende útwreiding fan minsklike aktiviteiten yn it wengebiet fan dit bist, benammen aktiviteiten fan agrarysk aard. De streuperij wurdt geande holden trochdat der in grutte fraach bestiet nei de tichte pels fan it snieloaihoars, dy't brûkt wurdt foar it meitsjen fan klean. Wichtiger noch is it gebrûk fan oare lichemsdielen yn tradisjonele genêskunde. Sa bestiet yn Tibet it leauwe dat it iten fan snieloaihoarsfleis nieroandwanings genêst, wylst ferpoeiere bonken yn Sina en Mongoalje brûkt wurde foar de behanneling fan rimmetyk. Yn wurklikheid hawwe lichemsdielen fan it snieloaihoars alhielendal gjin genêskrêftige wurking. 

It snieloaihoars is opnommen yn Taheakke I fan it CITES-ferdrach, dat de ynternasjonale hannel yn bisten en dielen fan bisten (lykas pelzen of bonken) strang ferbiedt. Yn Yndia stiet der in finzenisstraf fan 3–7 jier op it streupen fan in snieloaihoars, yn Nepal draaie streupers fan dit bist 5–15 jier it tichthûs yn, en yn Sina stiet der op it streupen fan in snieloaihoars in finzenisstraf fan teminsten 10 jier. Dêrboppe-op komt yn alle lannen ek noch in boete, dy't flink oprinne kin.

De folsleine wrâldpopulaasje fan it snieloaihoars wurdt rûsd op 7.700–8.400 eksimplaren. Rom de helte dêrfan, sa'n 4.500, libje yn Sina. Yn 'e top-3 fan 'e lannen mei de measte snieloaihoarsen steane fierders Mongoalje, mei 1.000 fan 'e bisten, en Yndia. Potinsjeel habitat foar it snieloaihoars yn 'e Himalaya fan noardlik Yndia wurdt skatten op minder as 90.000 km² yn 'e gewesten Djammû en Kasjmir, Ladakh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Sikkim en Arunachal Pradesh. Dêrfan bestiet mar 34.000 km² út goed habitat, wylst mar 14,4% in beskerme status as natoergebiet hat. By in telling dy't tusken 2019 en 2023 holden waard yn it ramt fan 'e Snow Leopard Population Assessment in India (SPAI), waarden mar 718 snieloaihoarsen yn hiel Yndia fûn (477 yn Ladakh, 124 yn Uttarakhand, 51 yn Himachal Pradesh, 36 yn Arunachal Pradesh, 21 yn Sikkim en 9 yn Djammû en Kasjmir).

Yn beskate gebieten, lykas westlik Mongoalje en de krite Ladakh yn noardwestlik Yndia, bejeie snieloaihoarsen frij geregeldwei fee. Dêrmei behelje se har yn konflikten mei minsken. In snieloaihoars lit him lykwols maklik troch minsklik yngripen fuortjeie. Sels fee dat er al deade hat, lit er by it lûdroftich neieroankommen fan minsken oer it algemien samar efter, sûnder te besykjen en ferdigenje syn proai. Der binne mar twa gefallen bekend fan snieloaihoarsen dy't minsken oanfoelen, en net ien fan beide gefallen wie deadlik. Yn 1940 foel in mei hûnsdûmens (rabiës) oanhelle eksimplaar by Alma-Ata, yn eastlik Kazachstan, in pear manlju oan. It oare gefal barde ek yn 'e neite fan Alma-Ata en gie om in âld úthongere bist, dat gjin tosken mear hie en út wanhope in minsklike foarbygonger oanfoel mar libben fongen waard.

Undersoarten
Lang waard oannommen dat it snieloaihoars (Panthera uncia) in monotypyske soarte wie (dy't gjin ûndersoarten hie). Op basis fan 'e fylogeografyske analyze dy't yn 'e maityd fan 2017 dien waard troch J.E. Janecka et al., kaam lykwols nei foarren dat der nei alle gedachten 3 libbene ûndersoarten erkend wurde moatte. Dat idee is letter troch oare saakkundigen sawol ûnderstipe as bestriden. Der bestiet op dit mêd (anno 2025) noch gjin wittenskiplike konsensus. De trije foarstelde ûndersoarten binne:
P. u. irbis (westlik Mongoalje en súdlik Sibearje)
P. u. uncia (eastlik Sintraal-Aazje en Sinkiang-Oeigoerje)
P. u. uncioides (Himalaya, Tibet en Qinghai)
In Pleistoseen fossyl út Súdwest-Jeropa, it Pyreneesk snieloaihoars, waard yn 2022 yn 't earstoan beskreaun as in ûndersoarte fan it snieloaihoars mei de wittenskiplike namme (P. u. pyrenaica). In ûndersyk út 2025 nei in oare útstoarne ûndersoarte, it Lusitaansk snieloaihoars (P. u. lusitana) út Portegal, stelde lykwols fêst dat it Pyreneesk snieloaihoars tefolle ôfwikende morfologyske skaaimerken hie om in ûndersoarte fan it snieloaihoars te wêzen. It waard neitiid as in selsstannige soarte beskôge.

Kategory:Sûchdieresoarte
Kategory:Panter (skaai)
Kategory:Bedrige sûchdier
Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Birma
Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan
Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia
Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan
Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje
Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal
Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sina
Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan