Roastkat

De roastkat (wittenskiplike namme: Prionailurus rubiginosus) is in sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), de famylje fan 'e kateftigen (Felidae), de ûnderfamylje fan 'e lytse katten (Felinae) en it skaai fan 'e loaihoarskatten (Prionailurus). Dit bist komt foar op it Yndysk subkontinint en yn Sry Lanka. It is de lytste kateftige yn Aazje en de op ien nei lytste fan 'e hiele wrâld. De roastkat is in nachtdier mei in karnivoar dieet, dêr't noch net sa'n soad ûndersyk nei dien is. De IUCN klassifisearret de roastkat as gefoelich.

Taksonomy
De roastkat waard foar it earst yn 1834 wittenskiplik beskreaun troch de Frânske mammalooch Isidore Geoffroy Saint-Hilaire, dy't him dêrby basearre op in spesimen út Pondicherry, ien fan 'e lêste restanten fan 'e koloanje Frânsk-Ynje, oan 'e súdeastkust fan it Yndysk subkontinint. De wittenskiplike namme dy't troch Geoffroy Saint-Hilaire oan it bist meijûn waard, wie Felis rubiginosa, mei't it skaai Felis, dat no foar de wylde katten brûkt wurdt, doe noch in soarte sammelbak wie foar alle kateftigen. It skaai fan 'e loaihoarskatten (Prionailurus) waard yn 1858 yntrodusearre troch de Russyske soölooch Nikolaj Severtsov.

De lêste mienskiplike foarâlder fan 'e loaihoarskatten libbe nei alle gedachten tusken de 8,2 miljoen en 4,5 miljoen jier lyn op it fêstelân fan Aazje. Undersyk nei sawol it mitogondriaal DNA as it nukleêr DNA fan 'e loaihoarskatten wiist út dat de roastkat de earste soarte wie dy't him fan 'e loaihoarskatten ôfspjalte, tusken likernôch 6,5 miljoen en 3,4 miljoen jier lyn yn. De folgjende soarten dy't har ôfspjalten, wiene de platkopkat (P. planiceps), en doe de fiskjende kat (P. viverrinus), wêrnei't de Bingaalske loaihoarskat (P. bengalensis) en de Sûndaloaihoarskat (P. javanensis) oerbleaune as naust besibbe sustersoarten.

Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e roastkat beslacht it grutste part fan it Yndysk subkontinint en teffens hiel Sry Lanka. Op it fêstelân rint it areaal fan dit bist fan 'e súdpunt fan Yndia alhiel oan 'e Himalaya ta yn Kasjmier en westlik Nepal, en fan Gûdjarat yn it westen oant Orissa yn it easten.

Uterlike skaaimerken
De roastkat is lytser as in hûskat (Felis catus). It is feitliks de lytste kateftige fan Aazje en de op ien nei lytste fan 'e wrâld, nei de swartpoatkat (Felis nigripes) út Súdlik Afrika. De roastkat hat trochinoar in kop-romplingte fan 35–48 sm, mei in sturtlingte fan 15–30 sm en in gewicht fan 900 g oant 1,6 kg. De sturt is boarstelich en likernôch heal sa lang as de kop-romplingte.

De pels fan 'e roastkat bestiet út koarte hierren en hat in rodzich grize grûnkleur. De rêch en siden binne oerdutsen mei roastbrune spikkels. Twa swartige streken rinne fan 'e sydkanten fan 'e noas by de binnenste eachhoeken lâns oer de foarholle en nei de nekke ta. Dêrtuskyn begjinne op 'e foarholle nochris fjouwer, justjes tinnere swartige streken dy't boppe de nekke einigje. It kin, de kiel, it boarst, de bealch en de binnenkant fan 'e poaten binne witich mei lytse brune spikkels. De sturt en de bûtenkant fan 'e poaten binne effens rodzich griis.

Biotoop
Roastkatten komme benammen foar yn leafwâlden, wêrûnder sawol wiete tropyske reinwâlden as drûgere berchwâlden. Se libje ek op 'e savanne en yn iepen gerslân of steppe mei hjir en dêr wat strewelleguod en in protte rotseftige gebieten. It tinken mank mammalogen is lykwols dat dit bist ôfwêzich is yn nullewâlden. 

Hâlden en dragen
Der is noch net sa'n protte bekend oer de ekology en it hâlden en dragen fan roastkatten. Yn finzenskip binne dizze bisten foar it meastepart by nacht aktyf, mar soms komme se ek oerdeis eefkes koart op 'e lapen. Yn it wyld binne roastkatten hast altyd by tsjuster waarnommen, tusken de ein fan 'e jûnsskimer en it begjin fan 'e moarnsdage yn. Oerdeis binne ferskate yndividuën waarnommen by it rêsten yn beammen en grotten. De roastkat liket ek yn beammen te klimmen om oan gruttere rôfdieren te ûntsnappen. Yn finzenskip spuiten sawol mantsjes as wyfkes mei urine om har territoarium ôf te setten mei rookflaggen.

De roastkat hat gjin fêste peartiid, mar kin him it jier rûn fuortplantsje. De maartskens fan it wyfke hâldt 5 dagen oan en de pearing duorret oer it algemien mar koart. It tinken is dat dat in evolúsjonêre oanpassing is om it wyfke yn har tiid fan kwetsberens te beskermjen tsjin gruttere rôfdieren. Neitiid giet it mantsje syn eigen wei wer en hat dan fierders neat mear mei it fuortplantingsproses út te stean. De draachtiid duorret 65–70 dagen, wêrnei't it wyfke op in beskut plak 1–2 jongen smyt. Dy wurde blyn en helpleas berne en weagje op dat stuit mar 60–77 g. Se wurde mei 35–42 dagen ôfwûn en binne mei justjes minder as 11/2 jier geslachtsryp. De libbensferwachting fan roastkatten bedraacht yn finzenskip maksimaal 12 jier, mar dat sil yn it wyld grif in stik leger lizze.

Fretten
De roastkat is in karnivoar dy't benammen kjifdieren, lytse fûgels en fûgelpiken fret, mar dêrnjonken ek hagedissen, kikkerts en ynsekten lytsman makket. Dit bist jaget yn haadsaak op 'e grûn en makket dêrby flugge, hommelse bewegings om syn proai te gripen.

Natuerlike fijannen
De wichtichste natuerlike fijannen fan 'e roastkat binne gruttere rôfdieren, lykas de tiger (Panthera tigris), it loaihoars (Panthera pardus), de karakal (Caracal caracal) en de Aziatyske wylde hûn (Cuon alpinus). Ek ferskate soarten rôffûgels en ûlen foarmje in gefaar, benammen foar jongen en healwoeksen eksimplaren.

Status
De roastkat hat de IUCN-status fan "gefoelich". Dat betsjut dat er noch net bedrige wurdt, mar dat der wol goed om dit bist tocht wurde moat. De wichtichste bedrigings foar de roastkat binne habitatferlies troch ûntbosking en de útwreiding fan it lânbou-areaal, sawol op Sry Lanka as op it fêstelân fan Aazje. Hoewol't der ferskate waarnimmings fan roastkatten west hawwe yn kultuerlânskippen, is it ûnbekend ynhoefier't dit bist him oan 'e oanwêzigens fan 'e minske yn syn wengebiet oanpasse kin. Yn guon gebieten wurdt de roastkat bejage foar syn pels of om't er troch boeren as skealik ûngedierte sjoen wurdt, ek al bestiet der gjin hurd bewiis foar dat roastkatten it op plomfee foarsjoen hawwe (mei't oar fee fiersten te grut foar harren is).

De populaasje fan 'e roastkat yn Yndia is ûnder Taheakke I opnommen yn it CITES-ferdrach, dat it near leit op 'e ynternasjonale hannel yn (dielen fan) 'e beskreaune bistesoarten. De populaasje yn Sry Lanka is opnommen ûnder Taheakke II.

Undersoarten
Der binne 2 (stân fan saken yn 2018) erkende ûndersoarten fan 'e roastkat (Prionailurus rubiginosus):
de Yndyske roastkat (P. r. rubiginosus Geoffroy Saint-Hilaire, 1834) (de nominaat; op it fêstelân fan it Yndysk subkontinint)
de Srylankaanske roastkat (P. r. phillipsi Pocock, 1939) (yn Sry Lanka)

Kategory:Sûchdieresoarte
Kategory:Loaihoarskat
Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia
Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal
Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka