Aqtöbe

Aqtöbe (Kazachsk: Ақтөбе, Aqtöbe; Russysk: Актобе, Aktobe) is in stêd oan 'e rivier de Ilek yn it westen fan Kazachstan. It is tagelyk de haadstêd fan 'e oblast Aqtöbe. Foar de fal fan it kommunisme wie der in grutte Dútske mienskip. De namme Aqtöbe komt fan it Kazachske wurd "ақ", itjinge wyt betsjut, en "төбе", dat foar berch stiet. De namme ferwiist nei it berchtme dêr't de stêd yn 'e 19e iuw stifte waard. By de stêd is in lofthaven mei deselde namme as de stêd. 

De mearderheid fan 'e ynwenners bestiet út etnyske Kazachen. Russen foarmje in minderheid fan likernôch 13% (2021). 

 Geografy 
Aqtöbe leit yn it noardwesten fan it lân op likernôch 100km fan 'e Russyske grins oan 'e lofter kant fan 'e Ilek op it plak dêr't de Kargala útmûnet yn dy rivier. It gebiet om 'e stêd is in steppelânskip mei heuvels yn it noardeasten.

 Skiednis 
De stêd waard yn 1869 stifte as in militêr fort fan it Russyske Keizerryk mei in garnizoen fan 300 man. De Russyske namme wie Aktjûbinsk. Sûnt setten Slavyske immigranten harren dêr as boeren nei wenjen en sa ûntstiene buorskippen om it fort. Yn 1891 waard de stêd mei syn omjouwing by de oblast Toergaj yndield. It plak woeks hurd; yn 1889 wiene der al 2.600 ynwenners. Yn 1909 wie dat ynwennertal al fjouwer kear sa heech. Der waarden tsjerken boud, in seminaarje, in moskee, in klinyk en in bank mei postkantoar en twa fabriken. 

Yn 1901 kaam de stêd oan it trans-Aral-spoar te lizzen. Aktjûbinsk waard strategysk fan belang. Yn 'e Russyske boargerkriich nei de Oktoberrevolúsje waard dêr tusken it Reade Leger en de Witen bot fochten en de Kazachske en Russyske ynwenners diene aktyf oan beide kanten mei.

De stêd waard op 10 septimber 1919 troch it fyfte Reade Leger nei in striid fan acht dagen ynnommen. 20.000 man fan 'e troepen fan Koltsjak waarden finzen nommen. Fanút Aktjûbinsk koene de readen it spoar nei Tasjkent kontrolearje. 
Om't der ertslagen by de stêd yn 'e grûn leine waarden der metaalbedriuwen stifte foar de produksje fan izer en groom. Dy bedriuwen joegen de stêd yn 'e Twadde Wrâldkriich in foarse ympuls. Yn 'e kriich wie dêr in kriichsfinzenenkamp nû. 222 foar Dútske soldaten. In monumint foar de deaden fan it kamp stiet by it stedsdiel Kirpitschny.

Yn 'e jierren 1960 waard de stêd foars útwreide mei û.o. in stedssintrum en in stadion. Nei de ûnôfhinklikens fan Kazachstan yn 1991 naam de swiere yndustry yn betsjutting ôf. De trek fan it plattelân nei de stêd feroarsake lykwols in groei fan it tal ynwenners. Yn 1999 waard de namme Aktjûbinsk feroare yn Aqtöbe as ûnderdiel fan in lannelike beweging om it Kazachsk oan te befoarderjen.    

Op 5 juny 2016 fûn yn 'e stêd in terroristyske oanslach plak op twa wapenwinkels en op in post fan 'e Kazachske Nasjonale Garde. Dêrby kamen 17 minsken om, ynklusyf 11 terroristen. Ek wiene der in oantal ferwûnen.

 Befolking 
De etnyske gearstalling fan 'e befolking fan Aqtöbe wie yn 2021 as folget ferdield:
 Kazachen: 81.39% 
 Russen: 13.2% 
 Oekraïners: 1.88% 
 Tataren: 1,23% 
 Oaren 2.29%

 It besjen wurdich 
De twa bekendste bouwurken binne de Nurgasyr-moskee en de russysk-otterdokse Nikolaaskatedraal. De twa religieuze gebouwen waarden tusken 2006 en 2008 yn it stedspark realisearre. Yn it ramt fan it 140-jierrich bestean fan 'e stêd waard yn 2009 in bûlevard iepene, dy't de katedraal mei de moskee ferbynt.

Bûten de stêd stiet in mausoleum fan 'e Kazachske kriichshear Olzhas Batyr.

Kategory:Plak yn Kazachstan
Kategory:Plak stifte yn 1869