Himalayafjildrôt

De Himalayafjildrôt (wittenskiplike namme: Rattus nitidus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e echte rotten (Rattus). Dit bist is lânseigen yn 'e westlike Himalaya, it noarden fan Súdeast-Aazje en it suden fan Sina, mar komt as eksoat ek op oare plakken foar. It is in middelgrutte rôt mei in nokturnale libbenswize en in herbivoar dieet. De IUCN klassifisearret de Himalayafjildrôt as net bedrige.

Taksonomy
De Himalayafjildrôt waard yn 1845 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Ingelske amtner, natoerûndersiker en etnolooch Brian Houghton Hodgson, dy't yn Britsk-Ynje en Nepal wurke. De oarspronklike wittenskiplike namme fan dit bist wie Mus nitidus, mar letter waard it oerpleatst fan it skaai fan 'e echte mûzen (Mus) nei it skaai fan 'e echte rotten (Rattus). 

Molekulêr fylogenetysk ûndersyk út 'e 2010-er jierren hat oan it ljocht brocht dat de Himalayafjildrôt nau besibbe is oan 'e brune rôt (Rattus norvegicus), in bist dat in kosmopolityske fersprieding hat. Morfologyske ûndersiken hawwe dat sûnt befêstige.

Fersprieding
It lânseigen ferspriedingsgebiet fan 'e Himalayafjildrôt wreidet him út fan 'e sintrale Himalaya oant de Súdsineeske See. Dit bist komt foar yn it hiele súdeasten fan Sina, it grutte eilân Hainan ynbegrepen. Hy libbet ek yn noardlik en sintraal Birma, noardlik Tailân en Laos, noardlik Fjetnam en it Annamitysk Berchtme fan Fjetnam mei de súdeastlike hoeke fan Laos oant yn noardeastlik Kambodja. Yn Súd-Aazje rint it ferspriedingsgebiet fierder nei it westen ta en omfiemet de súdflank fan 'e eastlike Himalaya yn noardeastlik Yndia, súdlik Bûtan en noardlik Bangladesj, mei dêropta it hiele sintrale diel fan dat berchtme yn Nepal, noardlik Yndia en súdlik Tibet.

Fierders komt de Himalayafjildrôt as eksoat, nei alle gedachten trochdat er dêr by fersin troch de minske yntrodusearre is, ek foar op guon plakken yn 'e Yndyske Arsjipel en yn 'e regio Mikroneezje. Sa bestiet der in populaasje oan 'e noardwestkust fan it eilân Luzon, yn 'e Filipinen. Teffens komt de Himalayafjildrôt yn Yndoneezje foar yn it sintrale diel fan it eilân Selebes, op it hiele eilân Searam yn 'e Molukken, en oan 'e noardeastkust fan it Fûgelkopskiereilân fan Nij-Guineä. Ta beslút is dizze soarte ek yntrodusearre yn Palau.

Uterlike skaaimerken
De Himalayafjildrôt is in middelgrut lid fan it skaai fan 'e echte rotten (Rattus). Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 15,8–17,7 sm, mei in sturtlingte fan 16–18 sm en in gewicht fan 136 g. Grutte en gewicht ferskille lykwols nei regio. De grutste Himalayafjildrotten lykje foar te kommen yn 'e Sineeske provinsje Sichuan, dêr't in mantsje mei in gewicht fan 273 g en in (net drachtich) wyfke mei in gewicht fan 320 g fongen en opmetten binne.

De snút is lang en breed, en de earen binne grut en licht behierre. De sturt is likernôch fan deselde lingte as kop en romp mei-inoar. De soallen hawwe ribbels dy't ekstra gryp jouwe by it klimmen. De pels is sêft en rint yn kleur útinoar fan brún op 'e boppeste lichemsdielen (kop, nekke, rêch) oant bêzje op 'e ûnderste lichemsdielen (kin, kiel, boarst, bealch). De siden litte in stadige oergong fan brún nei bêzje sjen. It hier op 'e poaten is wyt. De sturt is fan boppen dûnkerder as fan ûnderen.

Biotoop
De Himalayafjildrôt is yn it foarste plak in bewenner fan ûnoantaast tropysk reinwâld en berchwâld en komt yn berchtmen foar oant in hichte fan 2.750 m boppe seenivo. It is in soarte dy't him maklik oanpast, dat hy libbet ek yn sekundêr wâld, plantaazjes en hôven en op ikkers en oar lân dat yn agrarysk gebrûk is. As de populaasjetichtens fan konkurrearjende soarten lykas de swarte rôt (Rattus rattus) en de Aziatyske swarte rôt (Rattus tanezumi) net al te heech is, kinne Himalayafjildrotten har ek yn en om minsklike delsettings ophâlde.

Hâlden en dragen
De Himalayafjildrôt is benammen by nacht aktyf. Hy kin tige goed klimme, mar bringt it meastepart fan 'e tiid op 'e grûn troch. Der is net folle oer bekend wêr't er syn nêst oanleit. Yn it wâld giet it dêrby nei alle gedachten om eigengroeven ûndergrûnske hoalen. Yndividuën dy't yn kultuerlânskippen libje, lizze har nêst wierskynlik yn 'e ûndergrûn fan ikkers of yn gebouwen oan.

Himalayafjildrotten hawwe gjin fêste peartiid, mar kinne har suver it hiele jier rûn fuortplantsje, nei't it skynt útsein fan desimber oant febrewaris. Der besteane lykwols dúdlike piken yn 'e fuortplanting yn 'e snuorjes fan maart oant april en fan augustus oant septimber. Nei alle gedachten hat dat te krijen mei de rinspingstiden fan 'e lânbou, wannear't der mear fretten foarhâns is.

Nei in draachtiid fan 21–23 dagen (guon boarnen neame in wat bredere perioade fan 21–26 dagen) smyt it wyfke in nêst fan 4–15, mar ornaris likernôch 8 jongen. Yn finzenskip produsearje wyfkes oant 4 smeten jongen yn 't jier, mar yn it wyld hâldt it nei alle gedachten mei 2 of 3 wol op. Mantsjes binne mei 63–80 dagen geslachtsryp en wyfkes mei trochinoar 119 dagen (4 moannen). De trochsneed libbensferwachting foar de Himalayafjildrôt is likernôch 1 jier.

Fretten
Himalayafjildrotten binne herbivoaren, dy't benammen besteane op in dieet fan sieden en fruchten. Op kultuerlân frette se benammen lânbougewaaksen, lykas rys, weet, stynske weet en jirpels. Se wurde dêrom troch boeren sjoen as in pleachdier en ek as sadanich bestriden.

Natuerlike fijannen
De wichtichste natuerlike fijannen fan 'e Himalayafjildrôt binne ferskate soarten slangen en ûlen.

Status
De Himalayafjildrôt hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Der binne gjin spesifike bedrigings foar dit bist identifisearrre.

Undersoarten
Der binne 2 (stân fan saken yn 2012) erkende ûndersoarten fan 'e Himalayafjildrôt (Rattus nitidus):
R. n. nitidus 
R. n. obsoletus

Kategory:Sûchdieresoarte
Kategory:Echte rôt
Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj 
Kategory:Lânseigen fauna yn Birma
Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan
Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam 
Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia
Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja
Kategory:Lânseigen fauna yn Laos
Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal
Kategory:Lânseigen fauna yn Sina
Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân
Kategory:Eksoat yn de Filipinen
Kategory:Eksoat yn Yndoneezje
Kategory:Eksoat yn Palau