Brune dûkein

De brune dûkein  (Aythya nyroca) is in dûkein fan it skaai jollings (Aythya) út de famylje einfûgels (Anatidae).

De brune dûkein is de iennige Europeeske einsoarte mei in swak seksueel dimorfisme. Yn West- en Sintraal-Europa is de fûgel in sporadyske briedfûgel en de oantallen fan 'e soarte rinne tebek. De belangrykste Europeeske briedgebieten lizze yn 'e steppen fan 'e Oekraïne. De soarte is maklik te fokken en der ûntsnappe noch alris fûgels út finzenskip, dy't yn it wyld waarnommen wurde.   

 Beskriuwing 
Brune dûkeinen binne mei in lingte fan 38 oant 42 sm en in gewicht fan 560 gram de lytste dûkeinen fan it skaai.   

Yn 'e briedtiid is it jerkje kastanjebrún op 'e kop, it boarst en de flanken en hy hat suver wite ûndersturtdekfearren. As er fleant binne de wite búk en de wite dielen ûnder de wjukken te sjen. Wyfkes binne doffer en bruner as de jerken. Harren fearrekleed is ek minder kontrastearjend.

It jerkje hat in giel each en it wyfke in donker each. 

 Fersprieding 
De soarte libbet yn East-Europa, fral Hongarije, Bulgarije, Roemeenje en de Oekraïne en op de steppen en ûnlannen fan Aazje. Gruttere populaasjes binne ek yn Mongoalje en Tibet. Yn Dútslân briedt de ein sûnt 1999 yn it Saksysk-Brandenburchske grinsgebiet. Ek binne der in pear pearkes dy't oan 'e Bodensee briede en sûnt 2010 is de ein ek in briedfûgel yn Meklenburch-Foarpommeren. Yn Frankryk binne der in pear briedgefallen bekend tusken La Dombes en Lyon. Yn it suden komt de fûgel yn 'e lannen om de Middellânske See foar. Yn it heechlân fan Tibet leit de eastlike grins fan it ferspriedingsgebiet, mar waarnimmingen binne der oant Japan.     

De oerwinteringsgebieten lizze fral oan 'e Swarte See, de Kaspyske See en de Aralmar. By ekstreem waar trekke de einen fierder en oerwinterje dan ek yn Grikelân, Turkije, Itaalje en Noard-Afrika. Mar in hiel lyts diel stekt de Sahara oer en oerwinteret yn Senegal, de delta fan 'e Niger en Sûdan. De eastlike populaasjes trekke yn 'e rjochting fan Irak, Iran en belânje yn Pakistan en Noard-Yndia. As wintergasten bliuwe de einen oant maart en yn april komme de fûgels wer yn 'e briedgebieten oan. Yn Nederlân is de soarte in ûnregelmjittige en tige seldsume briedfûgel yn feandobben.Sovon, oproppen 28 jannewaris 2025.    

De fûgel mei him graach tusken de reidseamen en driuwende bledplanten ophâlde. Hy hat in foarkar foar ûndjip wetter mei in soad ûnderwetterplanten. Se mije djip wetter en snelstreamende rivieren. Oars as de measte oare soarten dûkeinen is de brune dûkein net hiel sosjaal. Kloften fan in pear hûndert brune dûkeinen binne tige seldsum en komme alline foar dêr't de soarte talryk is. Yn 'e regel binne it groepkes fan heechút seis eksimplaren. 

 Nêst en iten 
Brune dûkeinen ite yn haadsaak planten en nimme mei de planten ek wolris wat dierlik materiaal yn, lykas slakken, ynsekten of kikkerfiskjes. It nêst leit goed ferside tusken de fegetaasje en meast is der in lestich te finen trochgong tusken de beplanting nei it mear iepen wetter. It nêst wurdt boud fan planten en mei dûns en fearren ôfset. In lechsel bestiet út sân oant alve krêmgiele aaien.     

 Status 
Oant it begjin fan 'e 20e iuw wie de brune ein ien fan 'e meast foarkommende soarten yn syn ferspriedingsgebiet. Sûnt is de populaasje dramatysk ôfnommen. Oan it begjin fan 'e 20e iuw telde Spanje bygelyks noch 500 briedpearkes, dêr't hjoed-de-dei noch mar fjouwer registrearre wurde. Oannommen wurdt dat de wrâldpopulaasje út 40.000 oant 100.000 fûgels bestiet, mar betrouber binne de sifers net om't der fral oer de eastlike briedgebieten net in soad ynformaasje is en de brune dûkein tige ferside libbet.  

Wetlands International rûst de populaasje fan it westlike Middellânske Seegebiet, Noard- en West-Afrika op 5.700-6.300 fûgels, fan East-Europa en it eastlike Middellânske Seegebiet op 50.000 oant 82.000 fûgels, fan West- en Súdwest-Aazje en Noardeast-Afrika op 25.000 oant 50.000 fûgels en op likernôch 100.000 fûgels yn 'e rest fan Aazje. Meiïnoar binne dat sa'n 180.000 oant 240.000 fûgels Birdlife, oproppen 28 jannewaris 2025.    

Brune dûkeinen wurde troch de IUCN op 'e Reade list as gefoelich klassifiseare. 

 Keppeling om utens 
 Birdlife.
 IUCN.
 Ebird.
 Avibase.
 Waarneming.nl

Kategory:Jolling
Kategory:Fûgelsoarte
Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje
Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje
Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan
Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina
Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije
Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk
Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd 
Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk
Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje
Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar
Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân
Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije
Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan
Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo
Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje
Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân 
Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein
Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen
Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje
Kategory:Lânseigen fauna yn Monako
Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro
Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje
Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne
Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen
Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal
Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje
Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino
Kategory:Lânseigen fauna yn Servje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje
Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije
Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje
Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje
Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije
Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein
Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj 
Kategory:Lânseigen fauna yn Birma
Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan
Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten
Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen
Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam 
Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia
Kategory:Lânseigen fauna yn Irak
Kategory:Lânseigen fauna yn Iran
Kategory:Lânseigen fauna yn Israel
Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen
Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Katar
Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje 
Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit
Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon
Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal
Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Oman
Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan 
Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina
Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sina
Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje
Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân
Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije
Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte
Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä
Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje
Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia
Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen
Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje
Kategory:Lânseigen fauna yn Maly 
Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko
Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia
Kategory:Lânseigen fauna yn Niger
Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal
Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk
Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan
Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan
Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad
Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje
Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara