Ovipary

Ovipary (fan it Latynske ovum, "aai" en pario, "befalle fan"), ek: ovipariteit of aaibernjendheid, is in geslachtlike foarm fan fuortplanting, wêrby't it embryo fan in nij yndividu him bûten it lichem fan 'e mem yn in aai ûntjout oant de ûntwikkeling fier genôch hinne is dat it aai útkomme kin. It byhearrende eigenskipswurd is ovipaar of aaibernjend.

Oare foarmen fan geslachtlike fuortplanting
It tsjinstelde fan ovipary is fivipary (libbenbernjendheid), wêrby't it nije yndividu him as embryo en letter as foetus yn it lichem fan 'e mem ûntwikkelet en libben te wrâld brocht wurdt. It is by de berte teminsten op it mêd fan metabolisme in folslein selsstannich organisme. In tuskenfoarm is ovofivipary (aailibbenbernjendheid), wêrby't it embryo him ûntjout yn in aai dat yn it lichem fan 'e mem útkomt, wêrnei't it nije yndividu libben berne wurdt krekt as by fivipary. 

Foarkommen
Ovipary komt foar by de measte bisten. Dizze fuortplantingsmetoade wurdt gebrûk fan makke troch alle fûgels, troch de measte reptilen, amfibyen, fisken en lidpoatigen, en teffens troch guon weakdieren. By de sûchdieren, dy't hast allegearre fivipaar binne, komt ovipary foar by de snaffeldieren (Monotremata): it fûgelbekdier en de eamelychels. 

Guon ovipare bisten (fral fûgels, mar ek krokkedillen en guon ynsekten) bewekje de aaien, in ferskynsel dat briedsoarch hjit. Oaren, lykwols, (amfibyen, skyldpodden, de measte slangen en hagdissen, en de measte fisken en lidpoatigen) litte se oan har lot oer.

Foar- en neidielen
In wichtich foardiel fan it lizzen fan aaien is dat de mem net alle neikommelingen withoelang mei hoecht te tôgjen oant se genôch ûntwikkele binne om op harsels bestean te kinnen. Dat betsjut dat ovipare bisten folle mear neikommelingen produsearje kinne as fivipare bisten. Dêrtroch is it foar harren mooglik om in radikaal oare fuortplantingsstrategy te folgjen. Wylst fivipare bisten al har enerzy stekke yn it fuortbringen en yn libben hâlden fan in beheind tal neikommelingen, kinne ovipare bisten in hast ûnbeheind tal neikommelingen produsearje, sadat der altyd wol in pear oerlibje oant se harsels fuortplantsje kinne, sels al wurdt de oergrutte mearderheid ferslynd troch rôfdieren.

It neidiel fan ovipary is dat der in protte bisten binne dy't har der spesifyk op talizze om 'e aaien fan oare soarten (of soms ek op kannibalistyske wize fan 'e eigen soarte) op te fretten. Bisten fan wa't it menu haadsaaklik út aaien bestiet, wurde ovivoaren neamd. Foarbylden fan ovivoaren binne slûpbijen, faranen en de aaieslinende slange (Dasypeltis scabra).

Sjoch ek
fivipary
ovofivipary

Kategory:Fuortplanting
Kategory:Berte
Kategory:Lienwurd út it Latyn