Orenburg

Orenburg (Russysk: Оренбург) is in stêd oan 'e rivier de Oeral yn Ruslân op 'e grins tusken Europa en Sibearje. It is de haadstêd fan 'e oblast mei deselde namme. Orenburg leit 1478 súdeast fan Moskou.

 Skiednis 
De steatsman en geograaf Vasili Nikititsj Tatisjtsjev (1686-1750) wurdt beskôge as stifter fan 'e stêd. Hy spile in grutte rol yn 'e ûntwikkeling fan 'e Oeral en krige fan it regear de opdracht om in ferdigeningsliny op te setten om 'e súdeastlike grinzen fan it fan it Russyske Ryk te beskermjen. Yn 1734 waard it earste Orenburg stifte as in fort en hannelssintrum. De oarspronklike lokaasje fan 'e stêd wie de it gearkommen fan 'e rivieren Oeral en Or. De lêstneamde rivier joech ek de namme oan 'e stêd Orenburg (Dútsk: fort by de Or). It die lykwols bliken dat dy lokaasje fanwegen wetterproblematyk net geskikt wie. Dêrom ferhûze it fort in pear kear en yn 1743 keas Ivan Ivanovitsj Nepljûjev (1693-1773) likernôch 250 km fierder de stream ôf foar de hjoeddeiske lokaasje, dêr't de rivier Sakmara yn 'e Oeral mûnet. De namme fan 'e earste delsetting waard yn 1739 feroare yn Orsk.   

Troch de strategyske lizzing ûntwikkele de stêd him ta in belangryk militêr bolwurk, útgongspunt foar militêre ekspedysjes en hannel mei lannen as Kazachstan. De stêd groeide ek út ta in sintrum fan 'e wol- en tekstylyndustry en wie fral bekend om de produksje fan sjaals fan fyn geitewol. 

Doe't Orenburg al in belangryk sintrum wie oan 'e râne fan it Russyske Ryk, besocht de kozak Jemeljan Pûgatsjov de stêd tusken 1773 en 1774 mei in belis út te hongerjen. Pûgatsjov krige ûnder boeren in soad meistanners yn syn ferset tsjin Katarina de Grutte mei as doel de âlde frijheden fan Kozakken te werstellen en it liifeigenskip en de swiere belestings ôf te skaffen. Hy wist in soad gebieten om Orenburg yn te nimmen, mar it slagge him net om de stêd sels yn te nimmen. Yn 'e maaitiid fan 1774 waard Pûgatsjov twongen him werom te lûken doe't keizerlike fersterkings Orenburg kamen helpen. Pûgatsjov waard lang om let yn 1775 ferslein en nei Moskou brocht, dêr't er eksekutearre is. Troch  it belis hie de stêd slim te lijen hân fan syktes en honger en de mislearre boereopstân hie in strangere kontrôle en militêrearing fan it gebiet as gefolch. It belis fan Orenburg spilet in grutte rol yn 'e histoaryske roman "De Kapiteinsdochter" fan Aleksandr Pûsjkin.

Yn april 1879 ûntstie der in troch in stoarm oanboaze stedsbrân dy't meardere dagen duorre. Likernôch de helte fan 'e stêd waard yn 'e jiske lein, ynklusyf twa tsjerken en in kazerne. De gefolgen waarden noch lang field en feroarsaken in soad lijen foar de bewenners. 
Yn 'e Sovjettiid yndustrialisearre Orenburg fierder, fral yn 'e loftfeart en masjinebou. Tusken 1938 oant 1957 wie de stêd ferneamd nei de Sovjet-piloat Valeri Tsjkalov (1904-1938), dy't oan 'e fleanskoalle fan Orenburg studearre. Om 't de stêd in hiel ein fan it kriichsgeweld lei, ferhûzen in soad bedriuwen yn 'e Twadde Wrâldkriich nei Orenburg. De ekonomy fan 'e stêd groeide dêrtroch foars.

 It besjen wurdich 
Oan 'e Sovjetstrjitte (Улица Советская, Ulitsa Sovjetskaja) steane in soad histoaryske gebouwen. 

De Orenburgbrêge oer de Oeral ferbynt Europa en Aazje en foarmet ien fan 'e belangrike symboalen fan 'e stêd. Op 'e grins fan 'e kontininten stiet in monumint. 

De Trije-ienheidkatedraal is ien fan 'e âldste en moaiste otterdokse tsjerken fan 'e stêd. Ien fan 'e âldste moskeeën fan de regio is de Kazachske moskee.  
It Nasjonale Doarp (национальная деревня) is in iepenloftmuseum oer de kultuer fan 'e etnyske groepen yn 'e regio. Elts hûs fan it museum fertsjintwurdiget de arsjitektuer en de tradysjes fan in kultuer. 

Oare musea:
 Regionaal Keunstmuseum
 Histoarysk Museum fan Orenburg
 Regionaal Histoarysk Museum

 Befolking 
Russen foarmje de grutste etnyske groep yn Orenburg. De Kazachen en Tataren foarmje grutte minderheden. Oare groepen binne de Basjkiren, Oekraïners, Tsjûvasjen, Wolga-Dútsers en Armeenjers. Njonken de otterdokse tsjerken binne der ferskillende moskeeën. 

 Demografyske ûntwikkeling 
 Jier  1840  1867   1897  1926  1939  1959  1970  1979  1989  2002  2024 Befolking  14.600  33.500  72.400  122.000   171.700  267.000  344.000  458.700  546.501  549.361  536.862

 Ekonomy en Ferkear 
Orenburg is in wichtich yndustrysintrum, mei û.o. masjinebou, fiedsel- en tekstylyndustry en gasbedriuwen.  

De stêd is in ek in ferkearsknooppunt en leit op 'e krusing fan 'e haadwegen fan Ufa nei Oral yn Kazachstan, fan Samara nei Orsk en fan Moskou nei Novosibirsk en oare Sibearyske stêden. Orenburg hat in lytse lofthaven mei regelmjittige ferbiningen mei oare Russyske stêden en in pear ynternasjonale flechten.   

It iepenbier ferfier yn 'e stêd wurdt fersoarge troch trolleybussen en stedsbussen.

Kategory:Plak yn Jeropeesk Ruslân
Kategory:Plak stifte yn 1743