Grutte Merk (Brussel)

De Grutte Merk fan Brussel (Frânsk: Grand Place, Nederlânsk: Grote Markt) is it sintrale plein yn de Belgyske haadstêd Brussel. 

 Beskriuwing 
It plein is sûnt 1998 in UNESCO-Wrâlderfgoed en wurdt omkringe troch ympossante gebouwen lykas de barokken gildehûzen fan de eardere Brusselske gilden en twa grutte gebouwen foarinoar oer: it grutte goatyske Stedhûs fan Brussel mei barokken foarkant út de fjirtjinde iuw; it neogoatyske Keningshûs of Breahûs (Maison du Roi/Broodhuis), dêr't hjoed-de-dei it Stedsmuseum fan Brussel yn fêstige is. It plein is 111 by 56 meter : , The town as a stage? Urban space and tournaments in late medieval Brussels yn: Urban History, 2016, nr. 1, 53-54. DOI:10.1017/S0963926814000790 en is folslein befluorre mei strjitstiennen.

De Grutte Merk is de wichtichste toeristebestimming en histoarysk monumint fan Brussel en it is ek ien fan de moaiste pleinen fan de wrâld. Der wurde ferskate kulturele eveneminten en festiviteiten holden op it plein en yn augustus elts jier wurdt der in ûnbidich grut blommekleed yn it midden fan it plein oanmakke. It is ek it sintrum fan de jierlikse kryst- en âld-en-nij-festiviteiten.

It plein wurdt betsjinne troch metrostasjon Bourse/Beurs op linen 3 en 4.

 Skiednis 
Mei de bou fan de Grutte Merk waard yn de alfde iuw úteinset en wie folslein foltôge yn de santjinde iuw. It plein krige syn hjoeddeistige namme yn it tiidrek 1777-1789. Ynearsten hiet it plein Nedermerckt troch de legere lizzing en ûntstie op de rjochterouwer fan de rivier de Senne, eastlik fan it Senne-eilân dêr't it hjoeddeistich Place Saint-Géry/Sint-Goriksplein op leit, en eastlik fan de Werf, it kommersjele oanlisplak. It wie in sompich gebiet, dêr't Brussel syn namme wei hat (Bruocsella fan bruoc - broek/sompe en sella - wenplak), dy't doe drûchlein waard. De oarspronklike befluorring wie 1,20 meter leger as de hjoeddeistige. Der rûnen fan oarsprong sân strjitsjes op it plein ôf.

De bou barde stik foar stik en wie net gelyk. Yn de fyftjinde iuw kaam it Boergondysk Hof nei Brussel. Om Brussel in goed oansjen te jaan, liet de magistraat fan Brussel oan it plein in grut stedhûs bouwe. Tagelyk krigen de gilden en naasjes, dy't harren yn de fjirtjinde iuw organisearren, de kâns en bemachtigje harren eigen gildehûs. 

Yn de Njoggenjierrige Kriich rekke it plein foar it grutste part skeind troch it Bombardemint op Brussel yn 1695 troch Frânske troepen. Allinnich de foarkant fan it Stedhûs, dy't as doelwyt foar de artillery tsjinne, en guon stiennen muorren koe it kanonnefjoer wjerstean. De hûzen om it plein hinne, dy't almeast fan hout boud wiene, waarden alhiel ferfongen troch stiennen hûzen yn barokstyl, dy't de rykdom fan de gilden werjaan moasten. It weropbouwen barde yn in Flaamsk-Italjaanske styl. De homogeniteit fan de gebouwen waard befoardere troch in stedsoardering dy't útmakke dat de bou-ûntwerpen foartiids troch it stedsbestjoer goedkard wurde moasten.

Yn de rin fan de achttjinde iuw ferrinnewearre it plein lykwols troch it ferearmjen fan de gilden. Nei de Frânske Revolúsje waarden se ôfskaft en waarden de gildehûzen as nasjonaal guod iepenbier ferkocht. Byldhouwurk waard fuorthelle of plondere troch sanskulotten. De nije eigeners lieten de saken fierder fertutearzje en lieten se nei de moade fan de tiid oanpasse en beplasterje.

Nei de twadde helte fan de njoggentjinde iuw ûntstie der gefoel fan de erfgoedwearde fan de gebouwen. It stedsbestjoer liet it Stedhûs restaurearje en it Keningshûs/Breahûs fannijs opbouwe. Foar gebouwen yn privee-eigendom waarden joegen se ynearsten subsydzjes foar it werompleatsen of ferfangen fan it ferdwûne byldhouwurk oan de gevels. Stadichoan waarden alle gebouwen restaurearre.

Yn 1990 waard it plein frijmakke fan it autoferkear.

 Gebouwen om it plein hinne 
Stedhûs fan Brussel (Hôtel de Ville/Stadhuis)
It stedhûs is it sintrale gebou fan it plein dy't yn fazen tusken 1401 en 1455 boud waard oan de súdwestkant fan it plein. It gebou is it iennich oerbleaune gebou fan de midsiuwen fan it plein. It gebou waard it sit fan it stedsbestjoer en oant 1795 ek foan de Steaten fan Brabân. Yn 1830 wie it gebou de lokaasje fan it Foaariedich Bewâld nei de ûnôfhinklikens fan Belgje.
It stedhûs, dy't boppe op syn toer bekroand wurdt mei in gouden stânbyld fan de aartsingel Michael, waard boud fan 1402 ôf. Mei de toer waard yn 1444 úteinset. Hy waard 96 meter heech, dochs stiet net alhiel yn it midden fan it gebou. It gebou is fersierd mei byldhouwurk.

Keningshûs/Breahûs (Maison du Roi/Broodhuis)
Yn de iere 13e iuw stie der op it plein in houten gebou dêr't bakkers harren brea ferkochten. Dy houten barak waard yn 1495 ferfongen troch in stiennen gebou, dêr't it bestjoer fan de hartoch fan Brabân yn fêstige waard. Dêrom waard it gebou doe it Hartochshûs {Midnederlânsk:  's Hertogenhuys) neamd waard, en doe't dyselde hartoch kenng fan Spanje waard, waard it it Keningshûs (Midnederlânsk:  's Conincxhuys). Under it bewâld fan keizer Karel V waard it gebou folslein ôfbrutsen en waard troch syn hofarsjitekt Antoon II Keldermans in nij gebou ûntwurpen yn flamboyante gotyk, te ferlykjen mei it hjoeddeistich gebou sûnder de tuorren en galeryen. 

It Keningshûs waard weropboud nei't er skansearre rekke wie nei it Bombardemint op Brussel yn 1695. In twadde restauraasje folge yn 1767 doe't er in neoklassike portaal en in grut tek dêr't trije kowe-eachruten op befêstige waarden. Tusken 1874 en 1866 waard it gebou fannijs rekonstruearre yn syn hjoeddeistige neogoatyske foarm troch arsjitekt Victor Jamaer yn de styl fan syn master Eugène Viollet-le-Duc. Jamaer liet twa galeryen en in sintrale toer bouwe en fersierde de foargevels mei byldhouwurk en oare sierwurk. Oan de efterkant heakke er in fleugel yn mear sobere Flaamske Neorenêssânse-styl . It nije keningshûs waard yn 1896 offisjeel iepene. It ynterieur waard yn 1985 renovearre.

Yn it gebou is hjoed-de-dei it Stedsmuseum fan Brussel fêstige mei in weardefolle samling fan skilderings, retabels, wântapiten, byldhouwurk, sulverwurk en diggelguod dy't in mearsidich byld jouwe fan de skiednis fan Brussel.

Gildehûzen om it plein hinne
 Nûmer  Frânske namme  Nederlânske namme  Fryske oersetting  Ornearre foar 1  Le Roi d'Espagne  Den Coninck van Spaigniën  De Kening fan Spanje  gilde fan de bakkers 2-3  La Brouette  Den Cruywagen  De Kroade  gilde fan de fetkeapers 4  Le Sac  Den Sack  De Pûde  gilde fan de kûpersen skrynmakkers 5  La Louve  Den Wolf  De Wolf  gilde fan de bôchsjitters 6  Le Cornette  Den Horen  De Hoarne  gilde fan de skippers 7  Le Renard  Den Vos  De Foks  gilde fan de kreamers 8  L'Étoille  De Sterre  De Stjer  hûs fan de amman 9  La Cygne  De Zwane  De Swan  gilde fan de slachters 10  L'Arbre d'Or Den Gulden Boom  De Gouden Beam  gilde fan de brouwers 11  La Rose  De Roos  De Roas  priveehûs 12  La Mont Thabor  Den Berg Thabor  De Berch Tabor  priveehûs 12A  Maison d'Alsemberg/Le Roi de Bavière  Huis van Alsemberg/Koning van Beieren  Hûs fan Alsemberg/Kening fan Beieren  priveehûs 13-19  Maison des Ducs de Brabant  Huis van deHertogen van Brabant  || Hús fan de Hartoggen fan Brabân || ferskate
|-
| 13 || La Renommée || De Faem || De Faam || priveehûs
|-
| 14 || L'Ermitage || De Cluyse || De Klûs || gilde fan flierkleedmakkers
|-
| 15 || La Fortune || De Fortuin || It Lok || gilde fan learloaiers
|-
| 16 || Le Moulin à Vent || De Windmolen || De Wynmûne || gilde fan mûnders
|-
| 17 || Le Pot d'Étain || De Tinnepot || De Tinnepot || gilde fan weinemakkers
|-
| 18 || La Colline || De Heuvel || De Heuvel || gilde fan byldhouwers
|-
| 19 || La Bourse || De Beurs || De Beurs || priveehûs
|-
| 20 || Le Cerf || Den Hert/ Het Heert || It Hart || priveehûs
|-
| 21-22 || Joseph et Anne || Joseph en Anna || Joazef en Anne || priveehûzen
|-
| 23 || L'Ange || Den Engel || De Ingel || priveehûs
|-
| 24-25 || La Chaloupe d'Or || Den Gulden Boot || De Gouden Boat || gilde fan kleanmakkers
|-
| 26-27 || Le Pigeon || De Duif || De Do || gilde fan skilders
|-
| 28 || Le Marchand d'Or/Aux Armes de Brabant || De Gulden Koopman/De Wapens van Brabant || De Gouden Keapman/De Wapens fan Brabân || gilde fan smarders
|-
| 34 || Le Heaume || De Helm || De Helm || priveehûs
|-
| 35 || Le Paon || Den Pauw || De Pau || priveehûs
|-
| 36-37 || Le Petit Renard/ Le Samaritain en Le Chêne ||  't Voske/De Samaritaen en Den Eycke || De Lytse Foks/De Samaritaan en  De Iik || priveehûzen
|-
| 38 || Sainte-Barbe || Sint-Barbara || Sint Barbara || priveehûs
|-
| 39 || L'Âne || Den Ezel''  De Ezel  priveehûs

 Galery 

 Keppelings om utens 
 UNESCO side oer de Grutte Merk
 Firtule besite, foto's en webcam fan de Grutte Merk
 Offisjele webside fan de Brusselske Blommekleed
 Besykje de Grutte Merk yn 360° Photosphere
 Live WebCam

Kategory:Strjitte yn Brussel
Kategory:Plein
Kategory:Bouwurk út de 11e iuw