Olympus Mons

Olympus Mons is de grutste fulkaan en de heechste berch yn ús sinnestelsel. Hy leit op de planeet Mars yn it Tharsis-gebiet, in regio mei grutte fulkanen. Olympus Mons is sa'n 22 kilometer heech, wat likernôch 2,5 kear sa heech is as de Mount Everest, mei  8.848 m. de heechste berch op ierde.

 Geografy en struktuur 
Olympus Mons is in skyldfulkaan, dat betsjut dat hy in brede basis en in relatyf flakke top hat. De fulkaan hat in diameter fan sawat 600 kilometer, en de kaldera op 'e top is sa'n 80 kilometer breed. De hellingen fan de fulkaan binne tige flak, mei in trochsneed helling fan mar sawat 5 graden.

De basis fan de fulkaan wurdt omjûn troch in steil klif dy't op guon plakken sa'n 6 kilometer heech is. Dat is in unyk skaaimerk fan Olympus Mons en der wurdt tocht dat dy foarm ûntstien is troch tektoanyske prosessen en eroazje.

 Geologyske skiednis 
Olympus Mons is foarme troch opienfolgjende útbarstings fan basalt-lava oer miljoenen jierren. De relatyf jonge leeftyd fan de fulkaan soe ek te sjen wêze oan de oanwêzigens fan in stikmannich ympaktkraters op syn flanken, wat suggerearret dat de measte fulkaanútbarstings foar geologyske begripen relatyf resint wienen. Guon ûndersikers leauwe dat de fulkaan sels hjoed-de-dei noch aktyf wêze kin, of teminsten sliepend is, om't der tekens binne fan resinte lava-streamen.

 Atmosfear en klimatoaryske ynfloeden 
De tinne atmosfear fan Mars hat ynfloed op de geologyske prosessen dy't Olympus Mons foarme hawwe. De lege atmosfearyske druk op de planeet soarget derfoar dat lava makliker en oer gruttere ôfstannen streamt as op ierde. De lege swiertekrêft fan Mars, dy't sawat 38% fan dy fan ierde is, makket de foarming fan gruttere fulkanen mooglik.

 Utfiering en ferkenning 
Olympus Mons waard foar it earst observearre troch teleskopen op ierde, mar de details waarden pas dúdlik mei de komst fan romtesonden. De Mariner 9-misje yn 1971 wie de earste dy't in dúdlik byld fan de fulkaan joech. Sûnt dy tiid hawwe ferskate oare romtemisjes, lykas de Viking 1 en de Mars Reconnaissance Orbiter, Olympus Mons yn detail ûndersocht en ôfbylde.

 Relevânsje foar planetêre wittenskip 
Olympus Mons is fan grut belang foar planetêre wittenskip om't hy in grut part fan de geologyske skiednis fan Mars fertelt. De stúdzje fan de fulkaan jout ynformaasje oer de fulkanyske aktiviteit en de geologyske evolúsje fan Mars. De ferliking fan skyldfulkanen op Mars en ierde helpt wittenskippers better te begripen hoe't ferskillende omjouwings de foarme en evolúsje fan fulkanen beynfloedzje.

 Potinsjele boarne fan astrobiologyske ynformaasje 
Hoewol't Olympus Mons sels gjin direkte oanwizing fan libben op Mars jout, is de fulkaan wichtich foar astrobiologysk ûndersyk. Troch de hite fulkanyske aktiviteit kin it wêze dat der ûnder it oerflak pockets fan wetter wienen, dêr't mikroskopysk libben mooglik yn bewarre bleaun is. Derneist kin de stúdzje fan mineralen en gemyske komposysje fan 'e fulkaan liede ta it begripen fan de wetteraktiviteit op Mars.

 Referinsjes 
NASA Mars Exploration
ESA Mars Exploration

Kategory:Mars (planeet)