George Ord

George Ord (Philadelphia, 4 maart 1781 – dêre, 24 jannewaris 1866), ek bekend as George Ord jr., om him te ûnderskieden fan syn heit, wie in Amerikaansk touslagger, dy't himsels opwurke ta ien fan 'e meast foaroansteande ornitologen en mammalogen fan syn tiid. Hy wie befreone mei de ornitolooch Alexander Wilson, waans wurk er fuortsette nei dy syn ûntidich ferstjerren. Hy skreau ek in biografy fan syn freon. Sels publisearre Ord de earste wittenskiplike beskriuwings fan tal fan bekende bisten, wêrûnder de grizzlybear, de gaffelantilope, de lytse swan en de swartsturtprêrjehûn. Syn Zoology of North America út 1815 hat erkenning wûn as de earste systematyske soölogy fan 'e Feriene Steaten skreaun troch in Amerikaan.

Libben en karriêre
Jonkheid
George Ord waard yn 1781 berne op it adres 784 Front Street yn Philadelphia, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania. Hy soe dêr syn hiele libben wenjen bliuwe en der ek stjerre. Syn mem wie in Sweedse, en syn heit, George Ord sr. (1741–1806), wie in seekaptein en marine-ofsier dy't rom wûn hie yn 'e striid tsjin 'e Britten yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch (1775–1783). Nei de oarloch waard er de eigner fan in súksesfolle touslaggerij en beklaaide er in liedingjaande funksje yn 'e haven fan Philadelphia. Ord groeide sadwaande op yn in begoedige maatskiplik fermidden. Hy joech him by syn heite bedriuw, dat er mei 25 jier oernaam nei syn heite ferstjerren.

Karriêre as soölooch
Yn 'e simmer fan 1811 krige Ord kunde oan 'e ornitolooch Alexander Wilson, mei wa't er befreone rekke. Under de fûgeltrekken fan maaie 1812 en maaie 1813 beselskippe er Wilson op twa ekspedysjes fan elts fjouwer wiken nei Cape May yn Nij-Jersey om spesimina fan fûgels te besetten. De fûgels dy't se skeaten, waarden troch Wilson beskreaun foar diel 8 fan syn American Ornithology-rige. Nei't it skynt moast dat frijwat halje-trawalje en Wilson hie himsels dêrmei te pakken doe't er troch folsleine útputting kwetsber rekke foar alderhanne krupsjes. Hy ferstoar op 23 augustus 1813 oan dysintery, in wike nei't er Ord oanwiisd hie as syn eksekuteur-testamintêr.

Nei de dea fan syn freon soarge Ord derfoar dat de tekst fan diel 8 fan American Ornithology, dy't Wilson koart foar syn ferstjerren ôfkrigen hie, nei de drukker gie en publisearre waard. Yn 1814 foltôge er op basis fan 'e oantekenings en fjildnotysjes fan Wilson de tekst foar diel 9, dêr't er in 36 siden tellende biografy fan Wilson oan taheakke. Yn 1824–1825 publisearre Ord in twadde edysje fan American Ornithology. De earste seis dielen wiene trouwe werprintingen fan 'e orizjinelen, dêr't se maklik mei betize wurde koene om't sels de jiertallen fan 'e earste edysje (1808–1812) op 'e foarside stean bleaune. Diel 7 oant en mei 9 beseach er lykwols alhiel op 'e nij en wreide er ek út. De koarte biografy fan Wilson yn diel 9 woeks dêrby oan ta 198 siden.

De bydragen fan Ord oan 'e soölogy wûnen al gau erkenning. Yn 1815 waard wer keazen as lid fan 'e Akademy fan Natuerwittenskippen fan Philadelphia (ANSP), dêr't er fan 1816 oant 1834 fise-foarsitter en fan 1851 oant 1858 foarsitter fan wêze soe. Yn 1817 waard er ek lid fan it Amerikaansk Filosofysk Genoatskip (APS), dêr't er letter siktaris (1820–1827), fise-foarsitter (1832–1835), bestjoerslid sûnder portefúlje (1839), skathâlder (1842–1847) en bibletekaris (1842–1848) fan wie.

Ek yn 1817 joech Ord him by Thomas Say, Titian Peale en William Maclure foar in reis nei Georgia en Floarida dy't de de earste private, troch in museum (de ANSP) finansierde soölogyske ferkenningsekspedysje yn 'e Feriene Steaten wie. Yn deselde snuorje publisearre Ord de earste wittenskiplike beskriuwings fan tal fan bisten, lykas de grizzlybear (Ursus arctos horribilis), de gaffelantilope (Antilocapra americana), de lytse swan (Cygnus columbianus), de swartsturtprêrjehûn (Cynomys ludovicianus), de eastlike greidwrotmûs (Microtus pennsylvanicus), de plomsturthamsterrôt (Neotoma cinerea), it westlik griis iikhoarntsje (Sciurus griseus), it Kolumbiagrûniikhoarntsje (Urocitellus columbianus), de lytse kob (Chroicocephalus philadelphia) en de ringsnaffelmiuw (Larus delawarensis).

Yn lettere jierren wie Ord tige ynfloedryk op it mêd fan 'e wittenskiplike beoardieling fan it wurk fan oare soölogen. Dêrta tsjinne er geregeldwei yn ferskate kommisjes fan 'e ANSP dy't wittenskiplike artikels tsjin it ljocht hâlde moasten ear't se publisearre waarden. Sa beoardiele Ord yn 1824 en 1825 trije wichtige ferhannelings fan 'e Italjaansk-Frânske soölooch prins Karel Lusiaan Bonaparte mei de oarspronklike wittenskiplike beskriuwings fan it wilsonseemokje (Procelaria wilsonii), de Súdmeksikaanske strewelgaai (Aphelocoma ultramarina) en de gielwjukbûdelprotter (Cassiculus melanicterus). 

Mei Bonaparte en de measte oaren koe Ord it skoan fine, mar hy wie in foaroansteand kritikus fan it wurk fan 'e Amerikaanske soölooch John James Audubon, mei wa't er in langjierrige fete ûntwikkele. Koartsein fûn Ord dat Audubon in omheechfallen proleet út in heal-barbaarsk efterlân wie, dy't de ornitology bedoar mei syn dramatyske posearrings fan fûgels en syn romantisearring fan syn ûnderwerpen.

Yn 1829 ferkocht Ord syn touslaggerij om mear tiid te hawwen foar syn wittenskiplik wurk. Behalven biologyske ferhannelings publisearre er ek biografyen fan Charles Alexandre Lesueur yn 1849 en fan Thomas Say yn 1859, dy't foar moderne biografen fan ûnskatbere wearde west hawwe.

Ferstjerren
George Ord ferstoar op 24 jannewaris 1866 yn 'e âlderdom fan 84 jier yn syn bertehûs yn Philadelphia. Hy waard begroeven op it tsjerkhôf fan 'e Gloria Dei Tsjerke.

Kategory:Amerikaansk touslagger
Kategory:Amerikaansk ûndernimmer
Kategory:Amerikaansk ornitolooch
Kategory:Amerikaansk mammalooch
Kategory:Amerikaansk publisist
Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf
Kategory:Amerikaansk persoan fan Sweedsk komôf
Kategory:Persoan berne yn 1781
Kategory:Persoan stoarn yn 1866