Auguste Brizeux

Auguste Brizeux (Frânske útspr.: [oˈɡyst bʁiˈzø], likernôch: "oo-gúst bchy-zeu"; Bretonsk: Aogust Brizeug; folút: Julien Auguste Pélage Brizeux; Lorient, 12 septimber 1803 – Montpellier, 3 maaie 1858) wie in Frânsk dichter fan etnysk Bretonsk komôf. Syn wichtichste wurken wiene Marie en Le Bretons, beide yn it Frânsk, mar hy dichte ek yn it Bretonsk. Tsjintwurdich wurdt Brizeux wol sjoen as de heit fan 'e moderne Bretonske literatuer.

Libben en karriêre
Jonkheid en oplieding
Brizeux waard yn 1803 berne yn Lorient, yn it Frânske departemint Morbihan, dêr't er grutbrocht waard troch Bretonsktalige âlden. It sizzen is dat er út in famylje kaam dy't fan oarsprong Iersk wie, hoewol folslein ynboargere yn Bretanje. Brizeux studearre rjochten en waard abbekaat, mar syn leafde lei by de poëzij en oare skriuwerij. 

Wurk en dea
Yn 1827 skreau Brizeux yn 'e mande mei Philippe Busoni in toanielstik op rym yn 'e foarm fan in komeedzje yn ien bedriuw, dat Racine hiet. It waard op 27 desimber fan dat jier foar it earst opfierd yn it Théâtre Français yn Parys. 

Brizeux lei him lykwols benammen ta op poëzij. Syn wichtichste wurken wiene Marie, út 1832, en Le Bretons, út 1845. Marie wie in lofsang op it plattelânsbestean yn Bretanje, wylst Brizeux foar Le Bretons ynspiraasje fûn yn 'e folkloare en leginden fan syn heitelân. Beide dichtwurken wiene yn it Frânsk, mar Brizeux skreau ek yn syn memmetaal, it Bretonsk, bgl. de dichtbondel Telenn-Arvor en de samling sprekwurden en siswizen Furnez Breiz. Hoewol't er grutbrocht wie yn it Kernevysk, it dialekt fan 'e krite Cornouaille, brûkte er dêrfoar it iere besykjen om ta in Bretonske standerttaal te kommen dat troch Jean-François Le Gonidec ûntwurpen wie.

In oar bekend wurk fan Brizeux, it epos La chasse du Prince Arthur, wie basearre op it koarte libben fan hartoch Arthur I fan Bretanje (1187-1203), dy't fermoarde waard troch kening Jan fan Ingelân. Syn Histoires poétiques, út 1855, waard bekroane troch de Académie française.

In reis as jongfeint nei Itaalje, yn it selskip fan Auguste Barbier, makke grutte yndruk op Brizeux, en in twadde besyk oan dat lân yn 1834 resultearre yn 1841 yn 'e publikaasje fan in folsleine Frânsktalige oersetting op rym fan 'e Divina Commedia fan Dante Alighieri. Syn eigen dichtbondel Les Ternaires, út 1841, befette frijwat gedichten mei in sterke Italjaanske ynfloed, letter werpublisearre yn 'e dichtbondel Primel el Nola, út 1852.

Brizeux ûntjoech him ta in fûleindich studint fan 'e taalkunde en argeology fan Bretanje en sammele materiaal om in earste etymologyske list fan Bretonske plaknammen op te stellen, hoewol't it dêr nea fan kaam. Nei syn ûntidich ferstjerren yn it Súdfrânske Montpellier, yn 1858, doe't er noch mar 55 jier wie, waarden syn wurken yn 1860 troch Saint-René Taillandier bondele yn it twadielige Œvres complètes. Fan 1880 oant 1884 ferskynde der in twadde edysje, diskear fan fjouwer dielen. 

Neilittenskip
Brizeux, dy't wol bekend stiet as le Prince des Bardes bretons ("de Prins fan 'e Bretonske Dichters"), wurdt tsjintwurdich beskôge as de stifter fan 'e moderne Bretonsktalige literatuer. In lettere Bretonske dichter, Théodore Botrel, rjochte in tinkteken foar him op yn Pont-Aven, dat elts jier feestlik fersierd wurdt as ûnderdiel fan it Fête des Fleurs d'Ajonc. It Bretonsktalige wurk fan Brizeux waard yn 1929 werpublisearre yn it literêr tydskrift Gwalarn.

Wurk
 1827 – Racine (komeedzje op rym yn ien bedriuw, mei Philippe Busoni)
 1829 – Mémoires de Madame de La Vallière (oersetting, 2 dielen)
 1832 – Marie (roman op rym)
 1841 – La Divine Comédie de Dante Alighieri (oersetting)
 1841 – Les Ternaires (dichtbondel)
 1845 – Les Bretons (epos)
 1845 – Furnez Breiz (samling sprekwurden en siswizen)
 1855 – Histoires poétiques (roman op rym)
 1852 – Primel et Nola (dichtbondel)
 1860 – Œuvres complètes (sammele oeuvre, postúm útkommen, 2 dielen)
 1880-1884 – Œuvres (sammele oeuvre, postúm útkommen, 4 dielen)

Kategory:Frânsk abbekaat
Kategory:Frânsk dichter
Kategory:Frânsk toanielskriuwer
Kategory:Frânsk oersetter
Kategory:Skriuwer yn it Bretonsk
Kategory:Bretonsk persoan
Kategory:Frânsk persoan fan Iersk komôf
Kategory:Persoan berne yn 1803
Kategory:Persoan stoarn yn 1858