Cambrai

Cambrai (âlder Frysk: Kameryk; âlder Nederlânsk: Kamerijk, Latyn: Camaracum of Cameracum) is in stêd yn it Frânske departemint Nord yn 'e regio Hauts-de-France. 

De stêd leit oan 'e bopperin fan 'e Skelde mei oan 'e rjochter kant it âlde sintrum en heger, op 'e heuvel, de sitadel. De stêd wie de haadstêd fan 'e histoaryske krite Kamerijkse (Cambrésis), dat nei de Frede fan Nijmegen yn 1679 by it Keninkryk Frankryk foege waard. De krite wie fanwegen de fruchtbere löss-boaiem in wichtige nôtskuorre foar de stêden yn 'e súdlike Nederlannen.  

Yn 'e gemeente leit it stasjon Cambrai, dat de stêden Lille (Rijsel), Saint-Quentin en Douai mei inoar ferbynt.

 Namme 
Lykas in soad Noardfrânske plakken hat Cambrai in Nederlânsktalige en in Frânsktalige namme. De nammen Kamerijk en Cambrai ûntstiene alletwa út de Gallo-Romeinske namme Camaracum. Cambrai hat lykwols altiten in Frânsktalige stêd west. Dat der in Nederlânsktalige namme bestiet is te tankjen oan 'e rol dy't de stêd spile yn 'e skiednis fan 'e Nederlannen as haadsted fan in bisdom, dêr't yn 'e midsiuwen in grut part fan it Nederlânsktalige gebiet by hearde. 

 Skiednis 
 Aldheid 
Cambrai waard foar it earst as Camaraco neamd op 'e Tabula Peutingerian, in midsiuwske kopy fan in Romeinske 4e-iuwske kaart. Letter folgen ek de nammen Camaracum en Cameracum. De stêd ûntstie mooglik as befoarriedingsplak op 'e krusing fan twa Romeinske wegen fan Bavay naar Amiens en fan Arras naar Reims. Dat plak lei krekt bûten it gebiet fan 'e Belgyske Nerviërs-stamme (Latyn: Nervii), dat nei de Romeinske oermastering civitas Nerviorum foarme. Oarspronklik wie Bavay de haadstêd, mar yn 'e 3e iuw rekke de Romeinske oanwêzigens yn Noard-Galje yn it neigean en yn 'e lettere âldheid ûntstiene nije bestjoerlike en militêre sintra: Bavay waard doe ferfongen troch Cambrai (lykas Doarnik yn 'e selde tiid Kassel ferfong as sintrum fan 'e civitas Menapiorum).  
By de ynfal fan 'e Franken yn 'e earste helte fan 'e 5e iuw oermastere de haadman Klodio it plak. Klodio stifte in Frankysk rykje mei Doarnik as haadstêd. Dat gebied foarme krekt wat letter it kearngebiet fan it Frankrykske ryk ûnder Klovis. Der wurdt tocht dat Bavay doe al in kristlik sintrum wie en dat Cambrai dy funksje mei de ferhûzing fan 'e biskop yn 'e lette âldheid oernaam. De earste mei namme bekende biskop is Sint-Fedastus († 540), dy't tagelyk biskop fan Arras wie; de earste biskop mei syn sit yn Cambrai wie Sint-Goarik. De grinzen fan it âlde bisdom Cambrai wiene likernôch dy fan 'e Romeinske civitas Nerviorum en omfiemen de rjochter igge fan 'e Skelde fan 'e boarne oant hast de mûning noardlik fan Antwerpen. 

 Midsiuwen en Nije Tiid 
Nei it ferstjerren fan Loadewyk de Fromme rekke it Frankyske ryk ferdield en by it Ferdrach fan Ferdun waard Cambrai yn 843 ûnderdiel fan it Middenryk. Yn 870 kaam it mei it Ferdrach fan Meerssen by it Eastfrankrykse Ryk, it lettere Hillige Roomske Ryk. Yn dat eastlike ryk joech de keizer de hegere geastliken ek wrâldske macht. Sa joegen de Roomske keizers de biskop fan Cambrai (yn it Dútsk doe Kamerich) yn 947 de wrâldske (grefelike) macht oer de stêd en yn 1007 ek oer de krite. Dat brocht mei dat de greve-biskop polityk ûnderhearrich wie oan 'e Dútske keizer en tsjerklik oan 'e aarstbiskop fan Reims, dy't neffens de tradysje de Frânske keningen salve. Tagelyk foarme it bisdom Cambrai oant de 11e iuw in personele uny mei it bisdom Arras, dat ek wer ta it Frânske Keninkryk hearde. De relaasje fan 'e greve-biskop mei dy fan 'e bewenners fan 'e stêd wie fakentiden net al te bêst. Troch de ynvestituerstriid ferswakke it biskopsamt en koene de ynwenners yn 1077 privileezjes fan harren greve-biskop ôftwinge, lykas dat fierder oeral yn it Dútske ryk barde. Dat makke de stêd ta ien fan 'e âldste stedsgemeenten yn wat hjoed-de-dei Frankryk is. Oan it begjin fan 'e 13e iuw soe de greve-biskop syn macht oer de stêd op 'e nij ferstevigje, dat lykwols ta striidkwestjes en finansjele swierrichheden late.    

Yn 1123, 1129, 1145 en 1148 hie Cambrai te lijen fan grutte stedsbrannen.
Foar de midsiuwske ekonomy wiene fral de tekstylproduksje en de hannel yn nôt wichtich. As biskopsstêd makke Cambrai yn 'e 11e iuw de grutste bloei mei, mar dêrnei miste de stêd de demografyske en ekonomyske ûntwikkeling fan 'e noardlikere stêden yn it greefskip Flaanderen en it greefskip Henegouwen      

Oan it ein fan 'e midsiuwen krigen de Boergondyske hartogen jimmeroan mear ynfloed op 'e sted, dy't mei harren ekspânsjepolityk de stêd hast besingelen. Yn 1543 waard de stêd fan Karel V by de Habsburchske Nederlannen yndield. Om 'e stêd tsjin de Frânsen te ferdigenjen liet er oan 'e stedsrâne, op it plak fan ; e Sint-Goariksabdij, de noch besteande sitadel oanlizze. Yn 1559 fûn yn it ramt fan 'e kontrareformaasje in tsjerklike weryndieling fan 'e Nederlannen plak, werby njonken Utert en Mechelen ek Cambrai in aartsbisdom waard. It aartsbisdom Cambrai fertsjintwurdige sawat alle Frânsktalige Nederlânske provinsjes.    
Mei de ekspânsjeoarloggen fan Loadewyk XIV waard Cambrai belegere en oermastere. De Frede fan Nijmegen yn 1678 makke dat de stêd definityf ûnderdiel fan Frankryk waard. Tagelyk ferlear de aartsbiskop syn wrâldske macht en syn sit yn 'e Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk.

 Frânske Revolúsje 
De Frânske Revolúsje brocht grutte feroarings yn it oansjen fan 'e stêd. Net allinne waard it aartsbisdom ôfskaft, mar der waarden in grut tal tsjerken en kleasters ôfbrutsen. Sa waard de âlde katedraal, dy't bekend stie as "it wûnder fan 'e Nederlannen" (la merveille des Pays-Bas) ferneatige. Fan de 20 kleasterstsjerken en 8 parochytsjerken bleau mar ien kleastertsjerke oer. Ek de twa abdijtsjerken bleaune sparre.     

 19e en 20e iuw 
De yndustriële revolúsje gie foar it measte oan it departemint foarby en sa ek foar Cambrai.   

Yn 1914 waard Cambrai troch de Dútsers oermastere. Tusken 20 novimber oant 3 desimber 1917 waard by de stêd de Slach by Cambrai útfochten. By dy slach waarden foar it earst mei súkses tanks ynset. 

Yn 1971 waard de gemeente Morenchies by Cambrai yndield.

 Befolkingsferrin 
  Jier  1962  1968  1975  1982  1990  1999  2006  2011  2020Ynwennertal  32.897  37.532  39.049  35.272  33.092  33.738  32.594  32.770  31.559 Boarnen: Cassini en INSEE

 It besjen wurdich 
 Katedraal fan Cambrai, Avenue de la Victoire
 19e-iuwsk stedhûs, 2 Rue de Nice
 Belfort ((15-17e-iuw), Rue du Beffroi
 Jezuïtekapel (Chapelle du Grand Séminaire), 7 Pl. du Saint-Sépulcre
 Poarte fan Parys (Porte de Paris), 14e-iuwske poarte, Place de la Porte de Paris 
 Us-Leaffrouwepoarte (Porte Notre-Dame) út 1623, Boulevard Faidherbe 
 Sint-Goarikstsjerke (Saint-Géry), Pl. François de Fénelon
 Pierres Jumelles, twa menhir's ('Twillingstiennen') op 'e hoeke fan 'e Rue du Pierres Jumelles/Rue Marx Dormoy

 Museum 
 Musée de Cambrai (Musée des Beaux-Arts de Cambrai), 15 Rue de l'Épée

 Miltêr begraafplak 
 Oan de Route des Solesmes krekt bûten de bebouwing is in mienskiplik begraafplak út 'e Earste Wrâldkriich dêr't 10.685 Dútske, 6 Roemeenske, 192 Russyske en 502 Britske soldaten rêste.

Kategory:Plak yn Frankryk
Kategory:Plak yn Opper-Frankryk
Kategory:Gemeente yn Frankryk
Kategory:Gemeente yn Opper-Frankryk