Ambrosyn

Yn âlde Grykske myten is ambrosyn of ambroasia (/æmˈbroʊziə, -ʒə/, Aldgryksk: ἀμβροσία 'ûnstjerlikens') it iten of drinken fan 'e Grykske goaden, en wurdt faak ôfbylde as it jaan fan in lang libben of ûnstjerlikens oan dyjingen dy't it konsumearje. It waard troch dowen nei de goaden op Olympus droegen en optsjinne troch Hebe of troch Ganymede op it himelske feest. 

Yn 'e âlde keunst waard ambrosyn soms ôfbylde as ferspraat troch de nimf Ambroasia, in ferpleechster fan Dionysus.

 Definysje 
Ambrosyn is tige nau besibbe oan 'e oare foarm fan iten fan 'e goaden, nektar. De twa termen wurde mooglik oarspronklik net ûnderskieden; al is nektar yn Homerus syn gedichten meastal de drank en ambrosyn it iten fan 'e goaden; it wie mei ambrosyn dat Hera "alle fersmoarging fan har leaflike fleis reinige" en mei ambrosyn bewurkee Atena Penelope yn har sliep sa dat doe't se foar de lêste kear foar har frijers ferskynde, de âlde leeftydseffekten ferdwûn wiene, en se oanstutsen waarden mei passy by it oansjen fan har. Oan 'e oare kant, yn Alcman is nektar it iten, en yn Sappho en Anaksandrides is ambrosyn de drank. In persoan yn Aristofanes syn 'Ridders’ seit: "Ik dreamde dat de goadinne ambrosyn oer dyn holle geat- út in leppel." Beide beskriuwingen kinne goed wêze, om't ambrosyn likegoed in floeistof wêze kin as iten (lykas huning).

De konsumpsje fan ambrosyn wie meastentiids reservearre foar godlike wêzens. By syn ûnstjerlikens op Olympus wurdt Herakles ambrosyn jûn troch Atena, wylst de held Tydeus itselde wegere wurdt as de goadinne ûntdekt dat er minsklike harsens yt. Yn ien ferzje fan 'e myte fan Tantalus is in diel fan 'e misdied fan Tantalus dat er, nei't er sels ambrosyn preaun hat, besiket wat te stellen om oan oare stjerliken te jaan. Dejingen dy't ambrosyn konsumearje, hawwe meastentiids ichor, ynstee fan bloed, yn harren ieren.

Sawol nektar as ambrosyn binne swietrokich en kinne brûkt wurde as parfum: yn 'e Odyssee wurde Menelaos en syn mannen ferklaaid as seehûnen yn net-loaie sealhûden, "en de deadlike rook fan 'e seehûnen pleage ús tige; mar de goadinne hat ús rêden; Se brocht ambrosyn en hat it ûnder ús noasters hâlden." Homerus sprekt fan ambrosinale klean, ambrosinale hierlokken, sels de ambrosinale sandalen fan 'e goaden.

Under lettere skriuwers is ambrosyn sa faak brûkt mei algemiene betsjuttingen fan "hearlike floeistof" dat lette skriuwers lykas Atenaeus, Paulus en Dioskurides it brûke as in technyske term yn konteksten fan itensiede, medisinen en plantkunde. Plinius brûkte de term yn ferbân mei ferskate planten, lykas iere krûdedokters yn sy Naturalis Historia.
Fierders identifisearje guon moderne etnomykologen, lykas Danny Staples, ambrosyn mei de hallusinogene poddestoel Amanita muscaria: "it wie it iten fan 'e goaden, har ambrosyn, en nektar wie it útparse sop fan har soppen," wol Staples hawwe.

W.H. Roscher tinkt dat nektar en ambrosyn beide huningsoarten wiene, yn dat gefal soe har fermogen om ûnstjerlikens te jaan komme troch de sabeare genêzende en reinigjende krêften fan huning, en om't fermentearre huning foarôf gie oan wyn as enteogene stof yn 'e Egeyske wrâld; guon Minoanyske segels waarden goadinnen ôfbylde mei bijegesichten (ferlykje Merope en Melissa).

Etymology  
It konsept fan in ûnstjerlikheidsdrank wurdt befêstige yn op syn minst twa âlde Yndo-Europeeske talen: Gryksk en Sanskryt. It Grykske ἀμβροσία (ambroasia) is semantysk keppele oan it Sanskryt अमृत (amṛta), om't beide wurden in drank of iten oantsjutte dat goaden brûke om ûnstjerlik te wurden. De twa wurden lykje ôflaat te wêzen fan deselde Yndo-Europeeske foarm *ṇ-mṛ-tós, "ûnstjerlik" (n-: negatyf foarheaksel wêrfan it foarheaksel a- yn sawol it Gryksk as it Sanskryt ôflaat is fan deselde Yndo-Europeeske foarm *ṇ-mṛ-tós, "ûn-stjerrend. In semantysk ferlykbere etymology bestiet foar nektar, de drank fan 'e goaden (Gryksk: νέκταρ néktar) dy't nei alle gedachten in gearstalling is fan 'e Proto-Indo-Europeeske woartels *nek-, "dea", en -*tar, "oerwinne".

 Oare foarbylden yn de mytology 
 Yn ien ferzje fan it ferhaal fan 'e berte fan Achilles salvet Thetis it bern mei ambrosyn en hellet it bern troch it fjoer om him ûnstjerlik te meitsjen, mar de skrokken Peleus hâldt har tsjin sadat allinich syn hakke ûnstjerlik wurdt (Argonautica 4.869-879 ).
 Yn de Ilias xvi wasket Apollo it swarte bloed út it lyk fan Sarpedon en salvet it mei ambrosyn, om it klear te meitsjen foar syn dreamerige weromgean nei Sarpedon syn bertelân Lycia. Op deselde wize salvet Thetis it lyk fan Patroklus om it te behâlden. Ambrosyn en nektar wurde ôfbylde as salven (xiv. 170; xix. 38).
 Yn de Odyssee wurdt Calypso beskreaun as "in tafel mei ambrosyn dekte tafel troch Hermes mingde  rôze-reade nektar." It is ûndúdlik oft er bedoelt dat de ambrosyn sels rôze-read is, of dat er in rôze-reade nektar beskriuwt dy't Hermes tegearre mei de ambrosyn drinkt. Letter neamt Circe oan Odysseus dat in keppel dowen de ambrosyn nei de Olympus brocht hawwe.
 Yn de Odyssee (ix.345-359) fergeliket Polyfemus de wyn dy't er fan Odysseus krige mei ambrosyn en nektar.
 Ien fan Tantalus syn goddeleasheden, neffens Pindar, wie dat er syn gasten de ambrosyn fan de ûnstjerliken oanbea, in stellerij dy't fergelykber is mei dy fan Prometheus, murk Karl Kerenyi op (yn Helden fan de Griken).
 Yn de Homeryske Hymne oan Afrodite brûkt de goadinne "ambrosjale brulloftsoalje dy't se al parfumearre hie".
 Yn it ferhaal fan Eros en Psyche, lykas ferteld troch Apuleius, wurdt oan Psyche ambrosyn jûn by har foltôging fan Afrodite har speurtochten en har akseptaasje yn Olympus. Neidat se meidien hat, trouwe sy en Eros as goaden.
 Yn de Aeneïs moetet Aeneas syn mem yn in alternatyf of yllúzjeare foarm. Doe't se har godlike foarm waard, "azeme de ambrosyn fan har hier in hillige rook." 

 Ambroasia (nimf) 
Lycurgus, kening fan Traasje, ferbea de kultus fan Dionysus, dy't er út Traasje ferdreaun hie, en foel de omjouwing fan 'e goaden oan doe't se de god fierden. Under harren wie Ambroasia, dy't harsels yn in wynstôk feroare om har te ferbergjen foar syn grime. Dionysus, lilk troch de aksjes fan 'e kening, makke him poerlilk. Yn syn dwylsinnigens fermoarde er earst syn soan, dy't er oanseach foar in stik klimmerblêd, en dêrnei himsels.

Kategory:Grykske mytology
Kategory:Mytysk iten en drinken
Kategory:Unstjerlikens