Tsjeljabinsk (oblast)

De oblast Tsjeljabinsk (Russysk: Челябинская область, Tsjeljabinskaja oblast) is in bestjoerlike ienheid yn de Russyske Federaasje. It bestjoerlike sintrum is de stêd mei deselde namme.

 Geografy 
De oblast grinzget oan Kazachstan yn it súdeasten, de oblast Oarenburch yn it suden, Basjkortostan yn it westen, de oblast Sverdlovsk yn it noarden en de oblast Koergan yn it easten. 

Wat it lânskip oanbelanget hat de oblast in grut ferskaat. It eastlike diel fan de oblast leit yn de súdlike Oeral en it westlike diel foarmet it begjin fan it West-Sibearyske Leechlân. Njonken leechlân en heuveleftige flaktes hat it ek bergen. It heechste punt is de Nûgûsj-berch mei 1.406 meter. Yn de bergen lizze ferskillende sky-gebieten. Der binne 348 rivieren langer as 10 km; wêrfan 17 langer as 100 km. Sân rivieren dy't troch de oblast streame binne langer as 200 km: de Miass, de Uj, de Oeral, de Ai, de Ufa, de Uvelka, en de Gûmbeika.

Yn de oblast lizze 3.748 marren en markes, dy't fral yn it noardlike en eastlike diel lizze. In soad marren lykas de Toergojak-, Zjûratkûl- en Itkûlmar hawwe namme fanwegen it skjinne wetter en meitsje toerisme mooglik.  

Troch de oblast rint de grins fan Europa en Aazje. Súdlik fan Zlatûst stiet op de berchkaam Oeraltaû oan de M5 in stiennen monumint mei op de iene kant de namme 'Europa en de oare kant 'Aazje'. De stêden Zlatûst, Katav-Ivanovsk en Satka lizze yn Europa, Tsjeljabinsk, Troitsk en Miass yn Aazje. De stêd Magnitogorsk leit yn beide wrâlddielen. 

It klimaat is kontinintaal mei kâlde winters en waarme simmers.

 Skiednis 
Eartiids wennen Basjkieren yn it gebiet. Hja libben dêr iuwen ûnder Mongoalsk bewâld. 

Sûnt de 16e iuw hearde it gebiet by it tsaristyske Ruslân, mar pas yn de iere 18e iuw setten de earste Slaven harren dêr nei wenjen. Yn septimber 1736 stifte de Tataarske kolonel Kûtlû-Mohammed Tevkelev (1674-1766; russifisearre namme: Aleksei Ivanovitsj Tevkelev), op de rjochter igge fan de Miass it fort fan Tsjeljabinsk. By in grutte opstân fan de Basjkieren yn de jierren 1735-1740 weefde hy tige wreed ôf mei it ferset, wêrby't in soad Basjkierske doarpen platbaarnd en tûzenen minsken fermoarde waarden. 
Yn 1737 waard de provinsje Iset stifte, wêrfan't Tsjeljabinsk sûnt 1743 de haadstêd wie. Fan 1744 oant 1919 foel de provinsje Iset mei de provinsje Ufa ûnder it gûvernemint Oarenburch. Op 27 augustus waard it gûvernemint Tsjeljabinsk oprjochte, dat lykwols mar oant 3 novimber 1923 bestie en doe oergyng yn de oblast Oeral. Op 17 jannewaris 1934 waard dy oblast opdield en ûnstie de hjoeddeiske oblast Tsjeljabinsk. Op 6 febrewaris 1943 waard in diel ôfskuord foar de oprjochting fan de oblast Koergan en sûnt binne de grinzen net mear feroare.        
Nei de oanlis fan it Trans-Sibearyske spoar yn de twadde helte fan de 19e iuw woeks it ynwennertal hurd.  

Op de freedtemoarn fan 15 febrewaris 2013 sloech om 09:15 oere in meteoritestoarm op de oblast del. Mear as tûzen minsken rekken ferwûne. It dak fan in gebou fan in sinkfabryk yn Tsjeljabinsk stoartte nei meteoritehagel  yn. De meteoritestoarm is mei ôfbylden en filmmateriaal goed dokumintearre; teminsten seis stêden waarden troffen, mei fral in soad skea oan de dakken.  

 Ekonomy 
De oblast hat in hege yndustriële produksje. Metallurgy nimt it wichtichste plak yn. Fierder is der masinebou en metaalbewurking. De oblast is ryk oan grûnskatten lykas izer, koper, nikkel, sink, magnesyt en brúnkoal. Yn it gebiet binne ek in soad wapenfabriken. Yn de tiid fan de Sovjet-Uny wie de oblast dêrom net frij tagonklik.

 Befolking 
De oblast is ien fan de tichtstbefolke gebieten fan de Oeral. De grutste befolkingsgroepen binne neffens de folkstelling fan 2010 Russen (83,8%), Tataren (5,36%) en Basjkieren (4,81%). De grutste religy fan it gebiet is de russysk-otterdoksy. Dêrnjonken is der ek in islamityske minderheid.  

 Befolkingsferrin 
 Jier  1926  1939  1959  1970  1979  1989  2002  2022 Ynwenners  1.052.000  1.729.000  2.979.000  3.289.000 3.439.000  3.626.000  3.603.300 	3.418.606 		

 Bestjoerlike yndieling en stêden 
De oblast is yn 27 rajons en 16 stedsdistrikten ûnderferdield. Fjouwer fan de stedsdistrikten binne saneamde sletten stêden. 

Meiïnoar binne der yn de oblast 30 stêden en 13 plakken mei in stedsk karakter.

 Wapen Namme Russyske namme stedsdistr./rajon Ynwennertal Stifting Stêd sûnt Lokaasje 40px Asja  Аша  rajon Satka 29.066   1898  1933   40px  Bakal Бакал rajon Satka 18.706  1757  1951   40px  Verchneûralsk  Верхнеуральск  Rajon Verchneûralsk  9.282  1734 	1781   40px Verchni Ufalei  Верхний Уфалей  stedsdistrikt  26.444  1761 	1941 40px  Jemansjelinsk  Еманжелинск  Rajon Jemansjelinsk  28.216  1931  1951   40px  Zlatûst  Златоуст  stedsdistrikt  162.148 	1754 	1865   40px  Karabasj  Карабаш  stedsdistrikt  10.756  1822  1933   40px  Kartaly  Карталы  rajon Kartaly  28.227  1810  1944   40px  Kasli  Касли  rajon Kasli  15.673  1747  1942   40px  Katav-Ivanovsk  Катав-Ивановск  rajon Katav-Ivanov  15.495 	1755 	1939   40px   Kopeisk  Копейск  stedsdistrikt  	147.634  1907 	1933   40px  Korkino  Коркино  Rajon Korkino 34.014  1789 	1942   40px  Kûsa  Куса  rajon Kûsa  16.722  1778 1943   40px   Kysjtym  Кыштым  stedsdistrikt  36.243  1757 1934  40px   Magnitogorsk  Магнитогорск  Stedsdistrikt  413.253 	1743 	1931   40px  Miass  Миасс  stedsdistrikt  150.914  1773  1919   40px  Minjar  Миньяр  Rajon Asja  150.914  1773  1919   40px  Ozjorsk  Озёрск  stedsdistrikt (ZATO)  78.440  1945	 1954   40px  Plast  Пласт  rajon Plast  17.273  1940  1940   40px  Satka  Сатка rajon Satka  41.309  1758  1758   40px  Sim  Сим  rajon Asja  12.501  1759  1942   40px  Snesjinsk   Снежинск  stedsdistrikt (ZATO)  51.751  1957  1993     40px  Trjochgorny  Трёхгорный  stedsdistrikt (ZATO) 32.665  1952  1955   40px  Troitsk  Троицк stedsdistrikt  73.421 	1743 	1784   40px  Tsjebarkûl  Чебаркуль  stedsdistrikt  41.310  1736  951    40px  Tsjeljabinsk  Челябинск  stedsdistrikt  1.179288  1736	 1781	  40px   Ust-Katav  Усть-Катав  stedsdistrikt  21.803  1758  1942   40px  Jûzjnoûralsk  Южноуральск  rajon Kasli  37.561 	1948 	1963   40px  Jûrjûzan  Юрюзань  rajon Katav-Ivanovsk  10.908  1758	 1943	  


Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1943