Samara

Samara (Russysk: Сама́ра, fan 1935 oant 1991 Kûjbysjev) is in stêd yn 'e ekonomyske regio Wolga yn Ruslân. De stêd is it bestjoerlike sintrum fan it oblast Samara. Yn Samara wenje 1.158.952 minsken (2024) en it is dêrmei de njoggende stêd fan it lân. De stêd leit in lytse tûzen kilometer eastlik fan Moskou op it plak dêr't de Samara-rivier yn 'e Wolga streamt. De stêdekloft Samara hat in ynwennertal fan hast 2,7 miljoen minsken. 

 Skiednis 
De namme fan 'e stêd wurdt foar it earst yn 1361 yn in Russyske kronyk neamd. Op in yn 1367 makke kaart fan 'e Wolga troch de Feneesjaanske keaplu Francesco en Dominico Pizzigano wurdt Samara as in delsetting oantsjut.   

Yn 1586 waard útein set mei de bou fan in fêsting oan 'e Wolga, dy't it "Samara-stedsje" neamd waard. De fêsting moast it lân beskermje foar oanfallen fan nomaden en de wetterrûte fan Kazan nei Astrachan feilich stelle. Oan it begjin beskermen houten peallen mei skerpe punten en wachttuorren mei sjitgatten de lokaasje, dêrnei waard it in kremlyn mei in tsjerke en ek wen- en bedriuwsgebouwen foar de takomstige befolking. Yn 1636 wie de fêsting al 1700 meter lang en 350 meter breed. It "stedsje" waard yn 1689 offisjeel in stêd. Samara wie yn dy snoarje net allinne mear in wichtich militêr bolwurk, mar ek in drokke haven foar de Russyske hannel mei it easten.   

Yn 1709 wie Samara de njoggende stêd fan it Kazaner gûvernemint, mar sûnt 1719 foel Samara ûnder it gûvernemint Astrachan. De stêd wie yn dy tiden in sintrum fan twa grutte opstannen ûnder de boeren tsjin it tsaredom. It leger fan 'e opstanneling Stefan Razin oermastere yn 1670 Samara en yn 1773 wie de Samara de earste stêd dy't de kant fan Jemeljan Pûgatsjov keas.
Yn 1851 waard Samara de haadstêd fan it gûvernemint Samara. Doe hie de stêd 15.000 ynwenners en wie de stêd it belangrykste sintrum fan it Ryk foar de bou fan weet. Alle wiken wiene der op twa pleinen grutte merken en dêrnjonken wiene der nochris trije jiermerken dy't wol tsien dagen duorren, twa yn 'e simmer en ien yn 'e hjerst. De stêd waard yn 1877 oansletten op it spoar. Sûnt de earste helte fan 'e 19e iuw begûn de ûntwikkeling fan 'e mûne-yndustry yn 'e stêd. Oan it begjin fan de 20e iuw wie Samara al Ruslâns grutste ferwurkingssintrum fan nôt. Yn 1917 hie de stêd al 90 yndustriële bedriuwen, in meganyske bakkerij en in nôtopslach mei in folume fan 3,5 miljoen pûd (1 pûd stie lyk oan 16.38 kilo). Troch de geunstige geografyske lokaasje fan 'e stêd waarden it Donetsbekken en de Oeral ien fan 'e wichtichste leveransiers fan metalen, wat de bou fan masjinefabrieken en metaalferwurkjende bedriuwen befoardere.

 20e iuw 
De oktoberrevolúsje ferrûn reedlik fredich yn Samara, mar yn juny 1918 wisten de Witen mei stipe fan in Tsjechoslowaaksk korps de bolsjewiken ôf te setten. De macht gyng fjouwer moannen oer op it Komitee fan de Konstitúsjonele Ried (Konmûtsj), dy't stribbe nei de restauraasje fan 'e boargerlike demokrasy. It Reade Leger brocht de stêd yn novimber fan itselde jier wer ûnder de kontrôle fan 'e Sovjet-macht.

Yn it ramt fan 'e Stalinistyske planekonomy fûn yn Samara de grutte yndustriële weach fral plak yn 'e jierren 1920-1930. Samara waard yn 1928 nei it opheffen fan it gûvernemint Samara it sintrum fan 'e oblast Midden-Wolga. De stêd krige yn 1935 in oare namme en waard ferneamd nei de revolúsjonêr en partijfunksjonaris Valerian Kûjbysjev. Dat bleau sa oant nei de fal fan 'e Sovjet-Uny, doe't stêd de âlde namme werom krige.

Flak foar de Slach om Moskou waard it beslút nommen om in diel fan it regear, de militêre lieding en de diplomasy oer te bringen fan Moskou nei Kûjbysjev. Ek in soad keunstners ferhûzen nei de stêd en foar Stalin waard de Stalin-bunker op in djipte fan 37 meter boud. De bunker is tsjintwurdich in museum, mar Stalin hat nea sels yn 'e bunker sitten. Al oan it begjin fan 'e Dútske oanfal op 'e Sovjet-Uny ferhûzen grutte bedriuwen nei de stêd, dêr't ek wapens en munysje produsearre waard. Sa waarden bygelyks mear as 30.000 Iljûsjin Il-2-tastellen oan 'e loftmacht levere.

Kûjbysjev groeide nei de kriich sterk en waard doe ien fan 'e grutte yndustriële en kulturele sintra fan 'e Sovjet-Uny. Dêrnjonken waard de stêd ek in wittenskipplik sintrum mei tsien hegeskoallen en fjouwer universiteiten. 

 Kulturele libben 
Lev Tolstoj kocht in lângoed by de Wolga, dêr't er mei syn famylje simmerdeis wie. De romanskriuwer Aleksej Tolstoj wenne yn syn bernetiid en jongerein yn Samara. De karriêre fan Maksim Gorki sette yn Samara útein mei in oanstelling by de krante fan Samara. Yn 'e tiid fan 'e boargerkriich wurke de tsjechyske skriuwer Jaroslav Hašek yn 'e stêd. 

Yn 'e stêd wennen in soad skilders, lykas Ilja Repin, Vasili Soerikov en Ivan Ajvazovski. Symfony nr. 7 fan 'e komponist Dmitri Sjostakovitsj waard foar it earst yn 'e Twadde Wrâldkriich yn 'e stêd útfierd. Yn 'e selde tiid ûntstiene fjouwer profesjonele teäters, wêrfan't twa yn it hiele lân ferneamd binne: it Gorki-teäter en it Opera- en Ballethûs.  

De musea fan Samara bewarje kostbere samlings en unike keunstwurken. 
 It besjen wurdich 
It binne benammen de omkriten, it lânskip fan de Wolga, dy't in besite oan 'e stêd wurdich meitsje. De stêd leit oan in 50 kilometer lang strân oan de rivier en de lange promenade oan 'e Wolga en it útsicht op it geberchte oan 'e oare kant fan 'e rivier. 

Ut de tiid fan Stalin datearret de Stalinbunker. De bunker waard yn it geheim oanlein en om tefoarren te kommen dat immen it wurk opfalle soe waard de útgroeven grûn troch tunnels ôffierd. Pas nei de ûntbining fan 'e Sovjet-Uny waard it bestean fan 'e bunker buorkundich makke. Fierder binne der monuminten út de 19e iuw dy't it besjen wurdich binne. 

De Arena fan Samara is it stadion dat foar it Wrâldkampioenskip 2018 boud waard. It stadion leit op it heechste punt fan 'e stêd en wurdt ek wol Kosmos-Arena neamd, om't it stadion op in stjer of in romteskip liket.  
 Befolking 
 Befolkingsûntwikkeling 
 Jier  Ynwenners 1897  89.999 1926  172.000 1939  390.488 1959  806.356 1970  1.044.849 1979  1.216.233 1989  1.254.460 2002  1.157.880 2010  1.164.685 2019  1.156.644
 Etnisiteit 
 Etnisiteit  % fan de befolking Russen  90% Tataren  3,6% Mordvinen  1,1% Oekraïners  1,1% Tsjûvasjen  %

 Religy 
Samara is in multikonfesjonele stêd. De stêd telt otterdokse, katolike en Armeenske tsjerken en tsjerken foar ferskate protestantske denominaasjes. Dêrnjonken hat de stêd in synagoge en in moskee.     
De grutste groep leauwigen binne otterdokse kristenen. De earste otterdokse tsjerke fan Samara waard boud mei de stifting fan it fort yn 'e 16e iuw. Yn 1782 hie Samara fiif tsjerken en tsjin 'e ein fan de 19e iuw al 46. De belangrykste otterdokse tsjerke wie de majustueuze Kristus de Ferlosserkatedraal mei tolve koepels út 1869. De katedraal waard yn 1932 ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it Opera en Ballet Teäter.

Sûnt it begjin fan 'e 19e iuw hat Samara in katolike mienskip, dy't benammen út Poalen bestie. In earste katolike tsjerke waard boud yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw. It neogoatyske gebou waard yn 'e jierren 1920 sletten en krige ferskillende funksjes fan in Poalske skoalle oant in bioskoop. De Hillich-Hert fan Jezustsjerke waard nei 1994 werom jûn oan 'e katolike mienskip.
Foar de benammen fan Dútske lutheranen waard yn 1865 in lutherske tsjerke iepene. It ûntwerp fan 'e lutherske tsjerke is yn goatyske styl en giet werom op 'e Dútske midsiuwske basiliken. De tsjerke waard yn 'e jierren 1930 sletten en tsjinne foar in lange tiid as atelier foar keunstners. Op 19 augustus 1991 waard de Evangelysk-Lutherske mienskip offisjeel op 'e nij registrearre yn Samara. 

Tusken 1998 en 2003 waard foar de Armeenske mienskip de Hillich Krústsjerke boud. By de tsjerke stiet in monumint foar de slachtoffers fan 'e Armeenske genoside yn 1915 en foar de slachtoffers fan 'e ierdskodding yn Armeenje fan 1988. 

Oan it begjin de 20e iuw wennen der goed 1.500 joaden yn 'e stêd. De bou fan 'e Grutte Synagoge yn Moarske styl sette yn 1903 útein en duorre fiif jier. It is ien fan 'e grutste synagoges fan it Wolga-gebiet. De synagoge waard sletten yn 1929 en omdoopt ta in kultuerhûs. Troch emigraasje fan in soad joaden nei de Feriene Steaten, Kanada en Israel yn 'e jierren 1970-1980 sakke it tal joaden fan Samara fan goed 17.000 yn 1959 oant likernôch 11.400 yn 1989. De Grutte Synagoge waard yn 2002 werom jûn oan 'e joaden fan Samara. In joadske organisaasje finansierre de rekonstruksje fan it monumintale gebou. Njonken de Grutte Synagoge binne der noch twa synagoges. 

Tsjin 'e ein fan 'e 16e iuw setten de earste moslims harren yn Samara nei wenjen. De earste moskee datearre út 1856. Yn 1907 folge de bou fan in twadde grutte moskee. De twa moskeeën waarden yn 'e jierren 1930 sletten en healwei de jierren 1960 waard de grutte moskee sloopt om plak te meitsjen foar in sirkusgebou. Op 28 novimber 1999 waard foar de islamityske mienskip in nije moskee iepene.


Kategory:Plak stifte yn 1586