Sjarade

In sjarade, ek: charade (fan it Frânske charade) is in riedsel yn fersfoarm. Neist de bestjutting fan de losse wurdlidden (of gedieltlike wurden) fan in te rieden wurd wurdt ek it hiele wurd beskreaun.

Sjarades wurde meast fûn op plakken mei soartgelikense taalboarterijen lykas anagram, letter- en siferpuzel, homonym, logogryf of palindroam. Ofhinklik fan it tal wurdlidden kin ûnderskied makke wurde tusken sjarades fan twa, trije en fjouwer wurdlidden. 

Talen mei in soad gearstalde wurden liene har goed foar sjarades. 

 Oarsprong 
De oarsprong fan it wurd charade is ûnwis, mar kin sjoen wurde as ôflieding fan it Keltyske chwar (spul). Ensie.nl Sjarades waarden as in foarm fan literêre riedling yn de 18e iuw populêr yn Frsnkryk. Yn de twadde helte fan dy iuw waard de term 'charade' yn it Ingelsk liend út it Frânsk. De 'charade' wie yn Nederlân yn de njoggentsjinde iuw en yn de earste helte fan de tweintichste  iuw populêr. H.J. Verkuyl Charades wiene rjochte op bern en ferskynden yn tydskriften en boeken. Yn Frankryk en Itaalje ferwiist it wurd 'poppekast' noch altyd nei dit riedingsoarte. voorducter.com

Neist wurdsjarades binne der ek byld- en silhûetsjarades. De wurdlidden en it wurd binne dan ferfongen troch ôfbylden of silhûetten. 
Dan is sprake fan libbene sjarades. De mimysk útspile sjarades waarden út Frankryk wei oernomd troch de Ingelske hegerein. Aktearre sjarades wurde bygelyks beskreaun yn William Thackeray syn Vanity Fair en yn Charlotte Brontë har Jane Eyre. Yn Nederlân waard de teäterfoarm fan charade yn de tweintichste iuw bekend as telefysjespultsje Hints, dat yn Ingelân Charades neamd wurdt.

Twa foarbylden fan in sjarade, it ûnderwerp sprekt:
{|
|-
| width="20%" valign="top" |
Wat bin ik

Mei myn oarehelte bin ‘k in pear
dat wol ik it echt wol witte:
Ik mei o sa graach moai stean 
Mar noch leavver lekker sitte

 Myn maten binne grut of lyts
 Mei myn noas kin ik net rûke 
 Mar mei in stielen noas
 Kin’ wurklju my goed brûke 

 Faak hat men my te fiter
 Soms wol it net gewoan
 Mar mei in leppel út it leppellaad
 Hat men my samar oan

 Yn it wykein kom ik út de kast
 Dan gean wy earne hinne
 Op sneontejûn te stappen
 En sneins gewoan wat rinne 'Skoech'

| width="20%" valign="top" |
Wat  bin ik

 Rôffûgel
 Rôffûgel
 Traapje der net yn! Wat bin ik: 'Falkûle'

Wa  bin ik

 Myn earste is in lichemsdiel
 Mijn twadde diel it tsjinstelde fan 'boppe Myn tredde en lêste sitte op in wizerplaat
 Myn gehiel sjochtst deis op skoalle Wa bin ik: 'Haadûnderwizer

| width="20%" valign="top" |Wêr  bin ik Myn earste is yn tel
 Myn twadde is in pilske
 En myn lêste is in slokje
 By de wyn fan god Aeolus
 Lis ik mei Piter op de klaai Wêr bin ik: 'Seisbierrum'
|}

 Logogryf  
Besibbe oan de sjarade is de logogryf''' (Gryksk: logos (wurd, fgl. logika) + griphos (net, strikfraach, riedsel). Etymologiebank In logogryf is in riedselsftige omskriuwing dêr’t in wurd rieden wurde moat. Yn in riedseleftige gbeskriuwing wurdt ek oanjûn op hokker plak guon letters fan it wurd steane. Winkler Prins, 1870 Guon letters fan it sochte wurd wurde dan dus nûmere.

Foarbyld fan in logogryf:
 Sân letters foarmje myn gehiel, Bin’ mei elkoarren myn portret Der lykje mear as in soad fan my te wêzen Mar ‘k bin gjin frjemde fûgel. sûnder ein bin ik in gâns Sûnder twa bin ik in skilder Doch ik promoasje foar in wetterbist sûnder 2, 4 en 5 wurd ik optein 5, 6, 7 en ien dy steane op de klaai Mar komt 3 trije tusken 5 en 6,7 Dan sjocht elts wol by my op'' oplossing logogryf: protter

Kategory:Wurdspul
Kategory:Riedsel
Kategory:Puzel
Kategory:Lienwurd út it Frânsk