Finistère

Finistère (Frânske útspr.: [finisˈtɛːʀ], likernôch: "fy-nys-têch"; Bretonsk: Penn-ar-Bed, útspr.: [pɛnarˈbeːt], likernôch: "pen-ar-beet") is in departemint fan Frankryk dat yn it uterste westen fan it lân leit, op 'e útein fan it skiereilân Bretanje. De namme komt fan it Latynske Finis Terræ, dat "Lânsein" betsjut. Finistère makket diel út fan 'e bestjoerlike regio Bretanje en hat it departemintsnûmer 29. De haadstêd is Quimper, mar de grutste stêd is Brest. Finistère hie yn 2016 in befolking fan goed 908.000 minsken.

Geografy
Finistère leit op 'e útein fan it skiereilân Bretanje, dat fan it fêstelân fan Noardwest-Jeropa útstiket yn 'e Atlantyske Oseaan. It beslacht in oerflak fan 6.733 km² dat bestiet út 'e histoaryske lânstreek Leön en dielen fan 'e histoaryske streken Cornouaille en Trégor. It departemint is it westlikste diel fan Jeropeesk Frankryk. It grinzget yn it noardeasten oan it departemint Côtes-d'Armor en yn it súdeasten oan it departemint Morbihan. Oan alle oare kanten leit de see: yn it noarden It Kanaal, yn it westen de Keltyske See en yn it suden de Golf fan Biskaje. It lânskip fan Finistère is heuvelich, en omfiemet it heechste punt fan Bretanje, de Roc'h Ruz yn 'e Monts d'Arrée, mei in hichte fan 385 m. 

De kustline fan it departemint is wyld, mei in protte kliffen en kapen en in grut tal fjord-eftige ynhammen dy't yn it Bretonsk aber neamd wurde. De kust mjit dêrtroch likernôch 1.250 km, wat delkomt op hast in fearn fan 'e hiele kustline fan it skiereilân Bretanje. Oan 'e westpunt fan Finistère foarmje in stikmannich tige djip yn it lân opsnijende abers, wêrfan't de Baai fan Douarmenez de grutste is, mei-inoar de See fan Iroise. De westkust fan Finistère rint fan 'e Pointe de Corsen yn it noardwesten himelsbreed 40 km nei it suden oant de Pointe du Raz. Foar dy kust lizze noch in grut tal eilantsjes, wêrfan't guon net folle mear binne as boppe de weagen útstykjende rotsen dêr't wetterfûgels briede. De gruttere eilannen binne Ouessant, Molène, Beniguet en Sein.

Skiednis
Finistère ûntstie as bestjoerlike ienheid op 4 maart 1790, nei't by de Frânske Revolúsje fan 1789 alle doetiidske Frânske provinsjes (wêrûnder Bretanje) ôfskaft wiene om opspjalten te wurden yn departeminten. De njoggentjinde iuw waard foar it gebiet karakterisearre troch yndustrialisaasje en urbanisaasje, in slimme ûnderdrukking fan 'e lânseigen Bretonske taal troch de Frânske oerheid en, yn 'e twadde helte fan 'e iuw, in oplibbing fan 'e Bretonske kultuer. 

Yn 'e tweintichste iuw gie de aktive striid yn 'e Earste Wrâldoarloch fierhinne oan Finistère foarby, mar tsientûzenen jonge manlju út it departemint kamen om yn 'e rinfuorgen fan it Westfront. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard Finistère ûnder de Slach om Frankryk yn 'e maityd fan 1940 beset troch nazy-Dútslân. Brest rekke ûnder de oarloch slim skansearre troch bombardeminten fan 'e Alliëarden. Nei de lânings fan 'e Alliëarden yn Normanje, op D-Day, waard Finistère mei it grutste diel fan Bretanje yn augustus 1944 befrijd.

Ekonomy
De agraryske sektor is noch altyd fan tige grut belang yn Finistère. Dêrby giet it sawol om feehâlderij as om 'e fiskerij. Wynbou wurdt yn it departemint net bedreaun, mar wol de bou fan û.m. nôt, dat fierhinne bedoeld is as feefoer. Om Brest hinne bestiet wat yndustry. It departemint hat ekonomysk ek baat by de oanwêzigens fan 'e Frânske Marine, mei de Nukleêre Underseeboatbasis Île Longue en it Marineloftstasjon Lanvéoc-Poulmic. Behalven de direkte útjeften fan 'e marine yn Finistère hat dat ek militêre taleveringsbedriuwen oanlutsen lykas DCNS, dy't foar oansjenlike wurkgelegenheid soargje. Ut 'e haven fan Roscoff wei wurdt fierders in feartsjinst ûnderholden mei Ierlân en it Feriene Keninkryk. 

Bestjoer
Finistère is in departemint fan Frankryk dat bestjoerd wurdt troch in departemintale ried, wêrfan't de leden by mei geregelde tuskenskoften holden ferkiezings troch de ynwenners keazen wurde. Oan it haad fan it departemintaal bestjoer, dat syn sit hat yn 'e departemintale haadstêd Quimper, stiet in prefekt. It departemint is ferdield yn 4  arrondisseminten, dy't opdield binne yn 27 kantonnen, dy't wer opdield binne yn 277 gemeenten. Finistère bestiet fierders út 8 kiesdistrikten foar de Nasjonale Assimblee.

Demografy
Neffens offisjele sifers út 2016 hie Finistère doe 908.249 ynwenners. De befolkingstichtens kaam dêrmei út op 134,9 minsken de km². De grutste stêd yn it departemint is Brest, mei yn 2011 142.000 ynwenners. De haadstêd Quimper folget op ôfstân, mei 64.000 ynwenners. Oare gruttere plakken binne Concarneau, Morlaix, Carhaix, Quimperlé en Douarnenez. It grutste part fan 'e befolking fan Finistère bestiet út etnyske Bretonnen, wylst de rest fierhinne opmakke is út Frânsen. It departemint leit yn Neder-Bretanje, it diel fan it histoaryske Bretanje dat Bretonsktalich is. As gefolch fan 'e yntinsive kulturele assimilaasjepolityk dy't it nasjonale regear sûnt de iere njoggentjinde iuw fierd hat, is it Frânsk lykwols tsjintwurdich foar de oergrutte mearderheid fan 'e befolking de memmetaal. It lânseigen Bretonsk, in Keltyske taal, wurdt noch sprutsen troch in minderheid. Op religieus mêd bestiet krapoan 65% fan 'e ynwenners fan Finistère út oanhingers fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. De oaren binne foar it meastepart ateïsten en agnosten.

Histoaryske befolkingsûntwikkeling
 jier  1801  1821  1841  1861  1881  1901  1921  1946  1962  1982  1999  2016 ynwenners  439.046  483.095  576.068  627.304  681.564  773.014  752.514  724.735  749.558  829.865  852.273  908.249

Keppelings om utens
Offisjele webside fan 'e Algemiene Ried fan Finistère
Offisjele webside fan 'e Prefektuer fan Finistère

Kategory:Departemint fan Frankryk
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1790
Kategory:Bretanje (regio)