Wartsykte

Wartsykte (Synchytrium endobioticum) is in sykte dy’t by de ierdappel foarkomt. It is in iensellige, obligaat parasitêre skimmel en kin dus allinnich op libbene planten libje. De sykte kaam oarspronklik allinnich foar yn de Andes yn Súd-Amearika, mar no komt de sykte oer de hiele wrâld foar. Yn Nederlân is it in karantênesykte mei strange wetlike regelingen.

Wartsykte foarmet gjin myselium lykas de Chytridiales, mar oant 40 jier kymkrêftige soralen. Dêryn kinne oant 300 zoöspoaren foarme wurde. In sorus is in skaaimerk fan de famylje Synchytriaceae.

Yn de maitiid komme út de sporangiums beweechlike zoöspoaren, dy’t de epidermissellen ynkringe. Yn de ynfektearre sellen wurde simmersporangums foarme, dêr’t nije zoöspoaren út komme.

Under beskate foar de skimmel minne groei-omstannichheden fusearje twa zoöspoaren ta in zygoate. De waardplantsellen mei de zygoate diele har en foarmje eventueel de want fan in nij wintersporangium. Yn de hjerst ferrotsje de warten, dêr’t de dikwandige rêstspoaren troch yn de grûn frijkomme. De diploïde rêstspoaren pro-sory ûndergeane nei in rêstperioade in ripingsdieling en meardere kearndielings en foarmje sa soralen.

 Resistinsje 
Wrâldwiid binne der op syn minst 18 fysio’s bekend. Fysio 1 komt it meast foar. Yn Noardeast-Nederlân komme de fysio’s 2, 8 en 18 foar en yn Súdeast-Nederlân fysio 1.

Op besmette grûn is it ferbouwen fan ierdappels allinnich tastien mei resistinte rassen.

 Eksterne links 
 LfL-Bayern
 Julius-Kühn-Institut
 Datenblatt der Pflanzenschutzorganisation für Europa und den Mittelmeerraum, Franstalig / engelstalig, (PDF)
 Synchytrium endobioticum  im Index Fungorum (Ingelsktalich)

Kategory:Skimmelsoarte
Kategory:Skynskimmel
Kategory:Plantesykte
Kategory:Lânseigen skimmel yn Perû
Kategory:Lânseigen skimmel yn Bolivia
Kategory:Eksoat yn Argentynje
Kategory:Eksoat yn Belgje
Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten 
Kategory:Eksoat yn de Oekraïne
Kategory:Eksoat yn Denemark
Kategory:Eksoat yn Dútslân
Kategory:Eksoat yn Eastenryk
Kategory:Eksoat yn Estlân
Kategory:Eksoat yn Frankryk
Kategory:Eksoat yn Fryslân
Kategory:Eksoat yn Hongarije 
Kategory:Eksoat yn Ierlân
Kategory:Eksoat yn Ingelân
Kategory:Eksoat yn Itaalje
Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân
Kategory:Eksoat yn Kanada
Kategory:Eksoat yn Kazachstan
Kategory:Eksoat yn Letlân
Kategory:Eksoat yn Litouwen
Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)
Kategory:Eksoat yn Nederlân
Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân
Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân
Kategory:Eksoat yn Oerûguay
Kategory:Eksoat yn Poalen
Kategory:Eksoat yn Roemeenje
Kategory:Eksoat yn Servje
Kategory:Eksoat yn Sibearje
Kategory:Eksoat yn Sina
Kategory:Eksoat yn Skotlân
Kategory:Eksoat yn Slowakije
Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika
Kategory:Eksoat yn Sweden
Kategory:Eksoat yn Switserlân 
Kategory:Eksoat yn Tsjechje
Kategory:Eksoat yn Turkije
Kategory:Eksoat yn Wales
Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân