Irma (orkaan)

Irma wie in ekstreem krêftige en ferneatigjende orkaan dy't oan 'e ein fan 'e simmer fan 2017 it Karibysk Gebiet teheistere. It wie de njoggende stoarm mei in namme, de fjirde orkaan en de twadde swiere orkaan fan dat jier. Irma rjochte suver folsleine skea oan op ferskate Karibyske eilannen, wêrûnder it Nederlânsk-Frânske Sint-Marten, wylst oanbuorjende eilannen, Kuba en dielen fan Floarida swiere skea oprûnen. Yn totaal foelen der 102 deaden, wylst de skea mear as $63 miljard bedroech.
Skiednis
Irma ûntjoech har op 30 augustus boppe de Atlantyske Oseaan west fan Kaapverdje út in tropyske weach (in soarte fan atmosfearyske trôch fan lege druk), dy't trije dagen earder foar de kust fan West-Afrika ûntstien wie en dêrwei nei it westen ta opskood wie. Under geunstige meteorologyske omstannichheden ûntwikkele Irma har nei de formaasje tige fluch, en groeide se binnen in tiidsspanne fan 24 oeren út ta in orkaan fan 'e twadde kategory op 'e skaal fan Saffir-Simpson. Koarte tiid letter waard it in orkaan fan 'e trêde kategory en fan dat stuit ôf waard Irma beskôge as in swiere orkaan.

De folgjende pear dagen wifke Irma tusken de twadde en trêde kategory, mar fan 4 septimber ôf yntinsifearre de orkaan fierder, en ier op 'e moarn fan 5 septimber berikte Irma de krêft fan in orkaan fan 'e fyfde (en swierste) kategory. Omtrint midsnacht (UTC) op 6 septimber berikte de orkaan syn grutste krêft, mei wyn fan 295 km/h en in minimumluchtdruk fan 914 hPa. Dêrmei wie it de swierste orkaan fan 2017. Allinnich Orkaan Allen, út 1980, wie in noch krêftiger Atlantyske orkaan. Seis oeren letter kaam Irma foar it earst oan lân op 'e noardkust fan it eilân Barbûda, yn Antigûa en Barbûda, yn it easten fan it Karibysk Gebiet, dêr't frijwol alles ferwuostge waard. Letter dyselde deis ferfolge Irma har paad fan ferneatiging rjocht oer it Nederlânsk-Frânske Sint-Marten en Ginger en Tortola yn 'e Britske Famme-eilannen.

Koart foar seis oere moarns (UTC) op 8 septimber gie Irma oer it ûnbewenne eilân Lyts-Inagua yn 'e Bahama's hinne, wêrnei't se belune ta in orkaan fan 'e fjirde kategory, om 18 oeren letter wer oan te boazjen ta kategory 5. Fuort dêrnei skaafde Irma by twatrêde part fan 'e noardkust fan Kuba lâns, wat derfoar soarge dat se wer ôfswakke, no ta in orkaan fan 'e trêde kategory. Ter hichte fan 'e havenstêd Matanzas bûgde Irma, dy't oant doe ta rûchwei in rjochte line nei it westen folge hie, ôf nei it noarden, om boppe it waarme wetter fan 'e Strjitte fan Floarida wer oan te sterkjen ta in orkaan fan 'e fjirde kategory. Om 13.10 oere (UTC) op snein 10 septimber kaam Irma oan lân op it eilân Cudjoe Key yn 'e Florida Keys, dêr't de ferwuostging ek suver folslein wie. Dêrnei stiek se de Floaridabaai oer om by Naples, oan 'e súdwestkust fan it Floarida-skiereilân, oan lân te gean op it fêstelân fan Noard-Amearika.

Ienris boppe lân swakke Irma al rillegau ôf ta in orkaan fan 'e twadde kategory, en sakke op 'e middeisoere (UTC) op 11 septimber ûnder de orkaandrompel, om as in almar fierder belúnjende tropyske stoarm op nei it noardwesten te setten. In etmiel letter gie Irma as in tropyske depresje oer de grins fan 'e Amerikaanske steaten Georgia en Alabama, en op 15 septimber stoarte de restearjende sirkulaasje yn en waarden de oerbliuwsels fan 'e orkaan opnommen yn in kjeldfront dat fan 'e Grutte Marren oant boppe Nijfûnlân rikte.

Gefolgen
Orkaan Irma rjochte suver folsleine ferwuostging oan yn dielen fan it Karibysk Gebiet, benammen op Barbûda, Sint-Marten, de Britske Famme-eilannen en de Florida Keys. Oare eilannen, te witten: Anguilla, Sint-Bartelemy, de Amerikaanske Famme-eilannen, Porto Riko, de Turks- en Kaikoseilannen en Kuba, hiene swiere skea, en itselde gou foar súdlike dielen fan it Floarida-skiereilân yn 'e Feriene Steaten. Oare dielen fan 'e steat Floarida en ek kustgebieten yn 'e steaten Georgia en Súd-Karolina (yn it bysûnder de stêden Miami en omkriten, Jacksonville, Savannah en Charleston) rûnen skea op troch de mei de orkaan mank geande stoarmfloed. Saba en Sint-Eustasius, de beide Boppewynske Eilannen dy't ta Karibysk Nederlân hearre, hiene ek tuskenbeiden skea.

Fan alle gebietsdielen fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen is Sint-Marten fierwei it swierst troffen. Neffens satellytfoto’s fan it Ynternasjonale Reade Krús waard 91% fan 'e huzen skansearre of folslein ferneatige.https://www.rodekruis.nl/nieuwsbericht/vijf-jaar-na-orkaan-irma-hoe-gaat-het-nu-met-sint-maarten/

De weropbou waard útfierd troch in trijepartije-oerlis fan Nederlân, dat €550 miljoen beskikber stelde, de Wrâldbank en de oerheid fan Sint-Marten. Projekten rinne troch oant 2028, wylst twatrêde fan toeristyske sektor yn 2019 al wer operasjoneel wie.https://www.visitstmaarten.com/hurricane-irma/ Benammen it reparearjen fan it fleanfjild, dat oarspronklik net swier skansearre wie, waard in langrinnend proses. Yn 2024 waard it fleanfjild troch prinsesse Beatrix weriepene.

 lân/territoarium deadetal skea yn $border|20px de Amerikaanske Famme-eilannen (Am.) 4 2.400.000.000border|20px Anguilla (Br.) 1 290.000.000border|20px Antigûa en Barbûda 3 215.000.000border|20px de Bahama's 0 ûnbekendborder|20px Barbados 1 n.f.t.border|20px de Britske Famme-eilannen (Br.) 4 1.400.000.000border|20px de Feriene Steaten 58 >50.000.000.000border|20px Frânsk-Sint-Marten en Sint-Bartelemy (Fr.) 112.280.000.000border|20px Haïty 1 n.f.t.border|20px Kuba 10 2.200.000.000border|18px  Porto Riko (Am.) 31.000.000.000border|20px Sint-Kits en Nevis 0 80.000.000border|20px Sint-Marten (Ned.) 4 2.500.000.000border|20px de Turks- en Kaikoseilannen (Br.) 0 >500.000.000 ûnbekend 2 n.f.t.    totaal: 102 >62.900.000.000

Kategory:Orkaan op namme
Kategory:Ramp yn de Amerikaanske Famme-eilannen
Kategory:Ramp yn Anguilla
Kategory:Ramp yn Antigûa en Barbûda
Kategory:Ramp yn de Bahama's
Kategory:Ramp yn Barbados
Kategory:Ramp yn de Britske Famme-eilannen
Kategory:Ramp yn de Dominikaanske Republyk
Kategory:Ramp yn de Feriene Steaten
Kategory:Skiednis fan Floarida
Kategory:Ramp yn Frânsk-Sint-Marten
Kategory:Ramp yn Haïty
Kategory:Ramp yn Kuba
Kategory:Ramp yn Porto Riko
Kategory:Ramp yn Saba
Kategory:Ramp yn Sint-Bartelemy
Kategory:Ramp yn Sint-Eustasius
Kategory:Ramp yn Sint-Kits en Nevis
Kategory:Ramp yn Sint-Marten
Kategory:Ramp yn de Turks- en Kaikoseilannen
Kategory:Barren yn 2017