Philadelphia

Philadelphia, yn 'e sprektaal gauris ôfkoarte ta Philly, is de grutste stêd fan 'e Amerikaanske steat Pennsylvania en de op ien nei grutste stêd (nei New York) oan 'e eastkust fan 'e Feriene Steaten. Op 'e list fan 'e grutste stêden fan it hiele lân beset Philadelphia it fyfde plak, mei in befolking dy't neffens in rûzing út 2012 goed oardel miljoen bedraacht. As stêdekloft, mei alle omlizzende plakken en foarstêden meirekkene, stiget dat oantal sels ta krapoan 6 miljoen. Philadelphia stiet ek wol bekend ûnder de bynamme The City of Brotherly Love ("De Stêd fan 'e Bruorreleafde"), wat de letterlike betsjutting is fan it Grykske wurd Φιλαδέλφεια, filadelfia.

Geografy
Philadelphia leit yn it noardeasten fan 'e Feriene Steaten, op it plak dêr't de rivieren de Delaware en de Schuylkill gearstreame. It is it ekonomysk sintrum foar de Delaware-delling, en leit op likernôch 3 m boppe seenivo. It heechste punt fan 'e stêd is Chestnut Hill, op 136 m boppe seenivo.

 Skiednis 
Philadelphia waard yn 1682 stifte troch William Penn, om as haadplak te tsjinjen fan 'e koloanje Pennsylvania. Yn 1701 krige it de status fan stêd, en tsjin 'e 1750-er jierren wie it Boston foarbystribbe as de grutste stêd en de drokste haven fan alle Amerikaanske koloanjes, wylst it yn it hiele Britske Ryk inkeld Londen noch foar him hoegde te duldzjen.

Under de Amerikaanske Revolúsje en de dêropfolgjende Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch spile Philadelphia in krúsjale rol as it plak dêr't de saneamde Founding Fathers fan 'e Feriene Steaten gearkamen, en dêr't hja yn 1776 de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring en yn 1787 de Amerikaanske Grûnwet tekenen. Sadwaande wurdt de stêd ek wol The Birthplace of America ("It Berteplak fan Amearika") neamd. Philadelphia wie fierders ûnder de Unôfhinklikheidsoarloch mei New York en Baltimore ien fan 'e regearingssitten fan 'e Feriene Steaten, en tusken 1790 en 1800 tsjinne it as haadstêd wylst Washington, D.C. noch yn oanbou wie.

Yn 'e njoggentjinde iuw ûntjoech Philadelphia him ta in sintrum fan yndustry en in knooppunt fan it Amerikaanske spoar. Syn groei hie it yn dy tiid benammentlik te tankjen oan 'e ynfluks fan ymmigranten út Jeropa. Nei de Amerikaanske Boargeroarloch en de ôfskaffing fan 'e slavernij foarme Philadelphia oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en fral yn it begjin fan 'e tweintichste iuw ien fan 'e wichtichste bestimmings fan 'e Afro-Amerikaanske Folksferhuzing út it Suden wei. Op it hichtepunt, om 1950 hinne, hie de stêd mear as twa miljoen ynwenners, mar sûnt de jierren sechstich is dat tal wer ôfnommen.

It besjen wurdich
Hjerstmis wurdt yn Philadelphia it Filmfestival fan Philadelphia holden.

 Demografy 
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Philadelphia 12,1% âlder as 65 jier en 22,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 43,2% fan 'e húshâldings út ien persoan. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 43,4% swarten; 28,7% blanken; 12,3% Latino's; 6,3% Aziaten; 0,5% Yndianen; 8,8% oaren of fan mingd etnysk komôf.

Berne yn Philadelphia

 George Ord (1781-1866), touslagger en biolooch
 Arthur McKenzie Dodson (1819-1874), ambachtsman, ûndernimmer en politikus
 John Gibbon (1827-1896), militêr
 John Wanamaker (1838-1922), ûndernimmer
 Thomas Eakins (1844-1916), keunstskilder, byldhouwer en fotograaf
 John Gregory Bourke (1846-1896), militêr en folkekundige
 Francis Gibson (1847-1919), militêr
 Benjamin Hodgson (1848-1876), militêr
 Solomon R. Guggenheim (1861-1949), ûndernimmer en filantroop
 Henry Pancoast (1875-1939), radiolooch
 Lionel Barrymore (1878-1954), akteur
 Ethel Barrymore (1879-1959), aktrise
 W.C. Fields (1880-1946), komyk
 John Barrymore (1882-1942), akteur
 Man Ray (1890-1976), keunstner
 Margaret Mead (1901-1978), antropologe
 Billie Holiday (1915-1959), sjongster
 Noam Chomsky (1928), taalkundige en aktivist
 Bill Cosby (1937), akteur en komyk
 Blythe Danner (1943), aktrise
 Veronica Hamel (1943), model en aktrise
 Richard Corliss (1944-2015), filmkritikus
 Patti LaBelle (1944), sjongster
 Mike Shepherd (1947), skriuwer Richard Gere (1949), akteur
 Parker Stevenson (1952), akteur
 Bob Saget (1956), komyk, akteur en presintator
 Kevin Bacon (1958), akteur
 Kim Delaney (1961), aktrise
 DJ Jazzy Jeff (1965), rapper en club-discjockey
 Persia (1968), pornoaktrise
 Will Smith (1968), akteur, rapper en produsint
 Lisa "Left Eye" Lopes (1971-2002), rapster en sjongster
 Seth Green (1973), akteur
 Kelly O'Dell (1973), pornoaktrise
 April Hunter (1974), model, neakenmodel en ûndernimster
 Bradley Cooper (1975), akteur
 Joey Lawrence (1976), akteur
 Kelly Monaco (1976), neakenmodel, aktrise en presintatrise
 Khia (1977), rapster
 Kobe Bryant (1978), basketballer
 Eve (1978), rapster en aktrise
 Kevin Hart (1979), komyk
 Roxy Reynolds (1983), pornoaktrise
 Tanisha Long (1984), komediënne, tekstskriuwster en aktrise
 Asia (1986), pornoaktrise
 Molly Ephraim (1986), aktrise

Stoarn yn Philadelphia

 George Ord (1781-1866), touslagger en biolooch
 John Gregory Bourke (1846-1896), militêr en folkekundige
 Gardner Dozois (1947-2018), skriuwer en redakteur

 Klimaat 
Philadelphia hat in fochtich subtropysk klimaat, mei hjitte, neare simmers, kâlde winters en mylde oergongsjiertiden. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 30,6 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 4,6 °C. Rekôrtemperatueren wiene 41 °C op 7 augustus 1918 en –24 °C op 9 febrewaris 1934. Philadelphia kriget jiers trochinoar 1.053,8 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 57,9 sm snie.

 Keppeling om utens 
Offisjele webside fan Philadelphia
Kaarten, statistiken en fierdere ynformaasje


Kategory:Plak yn Pennsylvania
Kategory:Plak stifte yn 1682