Tsjinstfolk

Tsjinstfolk, tsjinners, betsjinden of betsjinders binne lju dy't troch in begoedige persoan betelle wurde om yn 'e húshâlding te helpen. Sokken biede in breed ferskaat oan tsjinsten foar in yndividu of in gesin, útinoar rinnend fan 'e fersoarging fan bern en âldere en krebintige gesins- of famyljeleden oant himmelwurk en ûnderhâld. Foarhinne hie de hegerein yn 'e Westerske wrâld ornaris in hiele kloft tsjinstfolk, wêrfan't de ûnderskate leden allegearre ferskillende taken ferfollen. Hjoed de dei komt men soks inkeld noch tsjin by keningshuzen, steatshaden, oare tige hege regearingspommeranten en miljonêrs. In wurkster, sa't in protte 'gewoane' minsken tsjintwurdich wol hawwe, wurdt yn 'e regel net as tsjinner(esse) beskôge, mar as in berop lykas alle oaren. 

Foarhinne waard tsjinstfolk as in aparte maatskiplike klasse beskôge, mei syn eigen rangen en stannen yn in hierargysk systeem dat syn hichtepunt berikte ûnder de Belle Époque yn Grut-Brittanje. Yn dy sitewaasje waard de beheinde sosjale mobiliteit fan foar de Earste Wrâldoarloch wjerspegele. Healwei de tweintichste iuw rekke dit systeem yn ferfal om't it troch hegere leanen gewoan net mear finansjeel rindabel wie. It wurk fan hegere tsjinners dy't yngewikkelde managementtaken yn mânske húshâldings ferfollen, waard soms heech wurdearre. Foar it meastepart, lykwols, waard it wurk fan sljochtwei tsjinstfolk ûnderwurdearre en op delsjoen. Yn ûntwikkelingslannen, dêr't tsjinners ek hjoed de dei noch foarkomme, steane se faak bleat oan ûnderbetelling, mishanneling en soms sels foarmen fan slavernij.

Soarten tsjinstfolk
faam, tsjinstfaam, tsjinstfamke of tsjinstboade, algemiene term foar in froulike tsjinner
baaister, tsjinstfaam dy't immen wasket of immen helpt by it baaien
bernefaam, tsjinstfaam dy't foar de bern soarget
grutfaam, heechstpleatste tsjinstfaam (fan twa)
lytsfaam, leechstpleatste tsjinstfaam (fan twa)
gruttefaam, tsjinstfaam by oansjenliken
gûvernante, tsjinstfaam dy't de bern grutbringt en ûnderwiist
húshâldster (ek húsfrousfaam), algemiene tsjinstfaam
keamerfaam, tsjinstfaam dy't de sliepkeamer op 'e noed hat of de persoanlike tsjinstfaam fan in dame is
klaaister, tsjinstfaam dy't in dame helpt by it oanklaaien
kokenfaam, tsjinstfaam dy't yn 'e koken wurket
kokkinne, tsjinstfaam dy't as taak hat om iten te sieden
minne, tsjinstfaam dy't de poppe (fan har wurkjouwer) it boarst jout
odalisk, tsjinstfaam yn in harem
feint of tsjinstfeint (ek argaysk knjocht), algemiene term foar in manlike tsjinner
baaifeint of badfeint, tsjinstfeint dy't immen wasket of immen helpt by it baaien
drager, tsjinstfeint dy't (mei) in draachstoel draacht
butler, manlike haadtsjinner
fuotfeint, tsjinstfeint dy't geandefoets de koets begeliedt
grutfeint, heechstpleatste tsjinstfeint (fan twa of trije)
mulfeint, middelste tsjinstfeint (fan trije)
lytsfeint, leechstpleatste tsjinstfeint (fan twa of trije)
hearefeint of hearsfeint, de tsjinstfeint fan in hear
húsfeint of hûsfeint, tsjinstfeint dy't yn 'e hûs wurksum is (yn tsjinstelling ta bûtendoar)
keldermaster, bottelier of sommelier, tsjinstfeint mei tafersjoch oer de wynkelder
koetsier, tsjinstfeint dy't de hynders foar de koets ment
keamertsjinner, liiffeint of falet, persoanlike tsjinstfeint fan in hear
kok, tsjinsfeint dy't as taak hat om iten te sieden
kokenjonge, koksjonge of koksmaat, tsjinstfeint dy't yn 'e koken wurket
kokenmaster, tsjinstfeint mei tafersjoch oer de koken(s)
lakei of livreifeint, algemiene term foar in tsjinstfeint yn in tige foarname húshâlding
palfrenier of bykoetsier, tsjinstfeint dy't as byrider op 'e koets fungearret
portier, tsjinstfeint dy't belêstge is mei it yn- en útlitten fan besikers
stâlfeint, tsjinstfeint dy't wurksum is yn 'e stâlen
tafeltsjinner of tafelbetsjinde, tsjinstfeint dy't it iten optsjinnet
túnman of túnfeint, tsjinstfeint dy't wurksum is yn 'e tún
túnmaster of túnbaas, tsjinstfeint mei tafersjoch oer de tún


Kategory:Histoarysk berop
Kategory:Húshâlding (aktiviteit)