Sjongfûgels

De sjongfûgels (wittenskiplike namme: Passeri, syn. Oscines) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves) en it skift fan 'e moskeftigen (Passeriformes). Dit is in kloft fan 5.339 soarten (teljier: 2025), ferdield oer 129 famyljes. De sjongfûgels binne oer it algemien fan in frij behindige lichemsgrutte en hawwe in kosmopolityske fersprieding. In ûnderskiedend skaaimerk is harren sterk ûnwikkele fermogen ta it produsearjen fan fûgelsang. De sustergroep fan 'e sjongfûgels wurdt foarme troch de krytfûgels (Tyranni of Suboscines), dy't yn har fersprieding foar it meastepart beheind binne ta de Nije Wrâld. Mei-inoar foarmje de beide ûnderskiften de rangleaze klade fan 'e sjongfûgeleftigen (Eupasseres), dy't op in pear tige ôfwikende soarten nei it hiele skift fan 'e moskeftigen omfettet.

Taksonomy
De sjongfûgels waarden al yn 1758 as taksonomyske yndieling yntrodusearre troch de Sweedske biolooch en taksonoom Carolus Linnaeus yn 'e tige ynfloedrike tsiende edysje fan syn Systema Naturæ. De wittenskiplike namme Passeri ferwiist nei de mosk (Passer domesticus), dy't yn it Latyn passer neamd wurdt. De term Oscines wurdt gauris as in wittenskiplik synonym foar dizze groep brûkt. Dy namme komt fan it Latynske oscen, dat "sjongfûgel" bestjut. 

Tsjintwurdich foarmje de sjongfûgels ien fan 'e trije ûnderskiften dêr't it skift fan 'e moskeftigen (Passeriformes) yn ferdield is. De oare beide ûnderskiften binne de rotstomke-eftigen (Acanthisitti) en de krytfûgels (Tyranni of Suboscines). De rotstomke-eftigen binne yn har fersprieding beheind ta Nij-Seelân en omfetsje mar twa libbene en fiif resint útstoarne soarten yn ien inkele famylje. Molekulêre analyze hat oantoand dat sy de âldste kloft moskeftigen fertsjintwurdigje, dy't yn genetysk opsjoch op in distânsje stiet fan 'e oare beide ûnderskiften. De sjongfûgels en de krytfûgels foarmje mei-inoar de rangleaze klade fan 'e sjongfûgeleftigen (Eupasseres), dy't it sustertakson fan 'e rotstomke-eftigen is. Binnen de sjongfûgeleftigen binne de krytfûgels de sustergroep fan 'e sjongfûgels.

It ûnderskift fan 'e sjongfûgels is sels opdield yn seis ûnderskate tuskenskiften. Ien dêrfan, it tuskenskift fan 'e lierfûgeleftigen (Menurides), stiet wat fierder fan 'e oare fiif ôf. Dy oare fiif binne de prieelfûgeleftigen (Climacterides), de stobberinnereftigen (Othonychides), de huningitereftigen (Meliphagides), de krie-eftigen (Corvides) en de echte moskeftigen (Passerides). Hja foarmje mei-inoar de rangleaze klade fan 'e echte sjongfûgels (Euoscines), dat de sustergroep is fan 'e lierfûgeleftigen.

Evolúsje
De oarsprong fan 'e sjongfûgels foel gear mei de skieding fan 'e súdlike wrâlddielen yn it Ier-Eoseen, sa'n 50 miljoen jier lyn. Dêrtroch rekken se yn Austraalje isolearre fan 'e krytfûgels (Tyranni of Suboscines) yn Súd-Amearika. Yn Austraalje ûntjoegen sjongfûgels har ta in grut ferskaat oan foarmen. In wichtige tûke fan dy kloft, it lytsskift fan 'e moskfûgeleftigen en sibben (Passerida), fersprate him sa'n 40 miljoen jier lyn út Austraalje wei oer Jeraazje en Afrika. Neitiid fûn der in yngeande biogeografyske ferminging plak wêrby't sjongfûgels út it noarden wer nei it suden giene, oaren út it suden foar it earst nei it noarden kamen en wer oaren de Nije Wrâld wisten te berikken.

Uterlike skaaimerken
De sjongfûgels binne oer it algemien lytseftige fûgeltsjes, hoewol't ta dizze kloft ek de krieën hearre. Under dy groep falle de beide grutste moskeftigen, de groubekraven (Corvus crassirostris) út 'e Hoarn fan Afrika en de gewoane raven (Corvus corax), dy't beiden mear as 70 sm lang en 11/2 kg swier wurde kinne. Der bestiet in grut ferskaat oan ferskiningsfoarmen, en it fearrekleed fan sjongfûgels hat faak (mar net altyd) felle kleuren. Seksuele dimorfy komt by in protte soarten yn hege mjitte foar, mar is by oare soarten (frijwol) ôfwêzich.

Libbenswize
De measte sjongfûgels hawwe in omnivoar dieet, wat betsjut dat se sawol bisten as planten frette. By de bisten giet it dan almeast om ynsekten, oare lidpoatigen, wjirms en oar lyts wringeleas dierte, hoewol't kriefûgels faak ek lytse sûchdieren en reptilen en fral ek ies frette. Oare soarten sjongfûgels binne strikt ynsektivoar, wat sizze wol dat se inkeld ynsekten frette. De piken fan sjongfûgels binne nêstbliuwers, dy't blyn, keal en helpleas út it aai komme. Se hawwe dêrom ferlet fan yngeande soarch fan 'e âlden.

Sang

Sjongfûgels steane bekend om harren sang, in skaaimerk dêr't se ek nei ferneamd binne. Fan alle fûgels hawwe de sjongfûgels de bêste behearsking oer de spieren dy't de syrinks oanstjoere (it stimorgaan fan fûgels), en sadwaande kinne se in grut ferskaat oan sang fuortbringe. Guon fûgels, lykas de ljurk (Alauda arvensis) en it gealtsje (Luscinia megarhynchos), steane dêr by útstek om bekend. Oaren, lykas de ferskate soarten krieën, bringe ek in grut ferskaat oan lûden fuort, mar dy klinke foar it minsklik gehoar alhiel net muzikaal en wurde omskreaun as 'krassen'. Guon soarten, lykas de lierfûgels (Menuridae) út Austraalje, binne earsten neibearders, dy't net inkeld de sang fan oare fûgelsoarten imitearje kinne, mar ek sekuer lûden neidwaan kinne dy't net fan natuere foarkomme, lykas in startende auto of in keatlingseage.

De sang fan sjongfûgels is yn it foarste plak territoriaal, mei't it de identiteit en de lokaasje oerbringt fan it yndividu dat it lûd uteret. De fûgel seit dus yn wêzen: "Hjir bin ik," wat foar rivalen fan itselde geslacht en deselde soarte safolle betsjut as: "Dit territoarium is beset." Dêrnjonken tsjinnet deselde sang foar soartgenoaten fan it oare geslacht as lokrop by wize fan sykjen nei in pearingspartner. Dit sangrepertoire moat net betize wurde mei oare roppen mei in spesifike betsjutting, lykas alaarmroppen yn it gefal fan 'e oanwêzigens fan rôfdieren, dy't by sjongfûgels trouwens ek tige melodieus klinke. Oare fûgels produsearje ek wol fûgelsang om harren territoarium ôf te beakenjen en partners te lokjen, mar benammen by net-moskeftigen giet it dêrby oer it algemien om ienfâldige, monotoane en werheljende roppen, lykas it oehoejen fan ûlen, it koeren fan dowen of it kreakjen fan teaperts. Sokke lûden ûntbrekt it oan 'e fariëteit fan lûd en toanhichte dy't karakteristyk is foar de sang fan sjongfûgels.

Klassifikaasje
De famyljes út 'e ûndersteande klassifikaasje binne deselden dy't erkenning genietsje fan 'e Ynternasjonale Uny fan Ornitologen (IOU). De ferdieling yn tuskenskiften, lytsskiften en boppefamyljes folget de fylogenetyske analyze dy't yn 2019 publisearre waard troch Carl Oliveiros et al. 

(N.B.: de oantallen soarten binne rûchwei, fral by de gruttere famyljes.)


 ûnderskift sjongfûgels (Passeri, syn. Oscines)
 tuskenskift lierfûgeleftigen (Menurides)
 famylje lierfûgels (Menuridae) - 2 soarten
 famylje toarnkrûperfûgels (Atrichornithidae) - 2 soarten
 tuskenskiftekloft echte sjongfûgels (Euoscines) 
 tuskenskift prieelfûgeleftigen (Climacterides)
 famylje Australyske krûperfûgels (Climacteridae) - 7 soarten
 famylje prieelfûgels (Ptilonorhynchidae) - 27 soarten
 tuskenskift stobberinnereftigen (Othonychides)
 famylje stobberinnerfûgels (Orthonychidae) - 3 soarten
 famylje ûnechte babbelderfûgels (Pomatostomidae) - 5 soarten
 tuskenskift huningitereftigen (Meliphagides)
 famylje Australyske sjongfûgels (Acanthizidae) - 67 soarten
 famylje boarstelfûgels (Dasyornithidae) - 3 soarten
 famylje diamantfûgels (Pardalotidae) - 4 soarten
 famylje elfkefûgels (Maluridae) - 32 soarten
 famylje huningiterfûgels (Meliphagidae) - 186 soarten
 tuskenskift krie-eftigen (Corvides)
 boppefamylje beamrinnereftigen (Neosittoidea)
 famylje beamrinnerfûgels (Neosittidae) - 3 soarten
 boppefamylje kwartellystereftigen (Cinclosomatoidea)
 famylje kwartellysters en juwielbabbelders (Cinclosomatidae) - 11 of 12 soarten 
 boppefamylje rûpfûgeleftigen (Campephagoidea)
 famylje rûpfûgels (Campephagidae) - 93 soarten
 boppefamylje wytkopeftigen (Mohouoidea)
 famylje wytkopfûgels (Mohouidae) - 3 soarten
 boppefamylje boskskatekstereftigen (Malaconotoidea)
 famylje boatsnaffelfûgels (Machaerirhynchidae) - 2 soarten
 famylje Borneoboarstelkopfûgels (Pityriaseidae) - 1 soarte
 famylje boskskateksters, tsjagra's en fiskalen (Malaconotidae) - 50 soarten
 famylje fangafûgels (Vangidae) - 40 soarten
 famylje ioarafûgels (Aegithinidae) - 4 soarten
 famylje lelmiggesnapperfûgels (Platysteiridae) - 32 soarten
 famylje skobde groukopfûgels (Rhagalogidae) - 1 soarte
 famylje spitsfûgels en oargelfûgels (Artamidae) - 24 soarten
 boppefamylje echte krie-eftigen (Corvoidea)
 famylje drongofûgels (Dicruridae) - 28 soarten
 famylje ifritafûgels (Ifritidae) - 1 soarte
 famylje kriefûgels (Corvidae) - 139 soarten
 famylje Maleiske toefgaaifûgels (Platylophidae) - 1 soarte
 famylje monarchfûgels (Monarchidae) - 107 libbene en 4 resint útstoarne soarten
 famylje paradysfûgels (Paradisaeidae) - 45 soarten
 famylje paradyspittafûgels (Melampittidae) - 2 soarten
 famylje skateksterfûgels of wurgerfûgels (Laniidae) - 34 soarten
 famylje slyknêstkriefûgels (Corcoracidae) - 2 soarten
 famylje waaiersturtfûgels (Rhipiduridae) - 55 soarten
 boppefamylje gielegou-eftigen (Orioloidea)
 famylje beiepikkerfûgels (Paramythiidae) - 3 soarten
 famylje fireofûgels (Vireonidae) - 62 soarten
 famylje gielegoufûgels (Oriolidae) - 41 soarten
 famylje groukoppen en fluiters (Pachycephalidae) - 69 soarten
 famylje harlekyngroukopfûgels (Falcunculidae) - 3 soarten
 famylje lelgroukopfûgels (Eulacestomatidae) - 1 soarte
 famylje oreoikafûgels (Oreoicidae) - 3 soarten
 famylje swypfluiterfûgels (Psophodidae) - 6 soarten
 tuskenskift echte moskeftigen (Passerides)
 lytsskift huningjagereftigen (Melanocharitida)
 famylje huningjagerfûgels (Melanocharitidae) - 11 soarten
 lytsskift satynfûgeleftigen (Cnemophilida)
 famylje satynfûgels (Cnemophilidae) - 4 soarten
 lytsskift Australazyske miggesnappers (Petroicida)
 famylje Australyske miggesnappers (Petroicidae) - 51 soarten
 famylje gielbânhuningiters (Notiomystidae) - 1 soarte
 famylje Nijseelânske lelfûgels (Callaeidae) - 4 libbene soarten en 1 resint útstoarne soarte
 lytsskift ralbabbeldereftigen (Eupetida)
 famylje kealkopkriefûgels (Picathartidae) - 2 soarten
 famylje ralbabbelderfûgels (Eupetidae) - 1 soarte
 famylje rotsspringerfûgels (Chaetopidae) - 2 soarten
 lytsskift miggesnappereftigen (Muscicapida)
 boppefamylje goudtoeffûgels (Reguloidea)
 famylje goudtoefkes (Regulidae) - 6 soarten
 boppefamylje beamkrûperfûgels (Certhioidea)
 famylje beamkrûpers (Certhiidae) - 9 soarten
 famylje blauspjochten (Sittidae) - 29 soarten
 famylje bûnte beamkrûpers (Salpornithidae) - 2 soarten
 famylje miggefangers (Polioptilidae) - 22 soarten
 famylje muorrekrûpers of rotskrûpers (Tichodromidae) - 1 soarte
 famylje tomkefûgels (Troglodytidae) - 96 soarten
 boppefamylje miggesnapperfûgels (Muscicapoidea)
 famylje elachoerafûgels (Elachuridae) - 1 soarte
 famylje lysterfûgels (Turdidae) - 193 soarten
 famylje miggesnappers (Muscicapidae) - 357 soarten
 famylje oksepikkerfûgels (Buphagidae) - 2 soarten
 famylje protterfûgels (Sturnidae) - 128 soarten
 famylje spotlysterfûgels (Mimidae) - 34 soarten
 famylje wetterlysterfûgels (Cinclidae) - 5 soarten
 boppefamylje pestfûgeleftigen (Bombycilloidea)
 famylje beigroukopfûgels (Hylocitreidae) - 1 soarte
 famylje Hawaïaanske huningiters (Mohoidae) † - 7 resint útstoarne soarten
 famylje palmhipperfûgels (Dulidae) - 1 soarte
 famylje pestfûgels of lakfûgels (Bombycillidae) - 3 soarten
 famylje sidemiggesnapperfûgels (Ptiliogonatidae) - 4 soarten
 famylje sidesturtfûgels (Hypocoliidae) - 1 soarte
 lytsskift moskfûgeleftigen en sibben (Passerida)
 boppefamylje goarsfûgeleftigen (Emberizoidea)
 famylje Amerikaanske goarsfûgels (Passerellidae) - 140 soarten
 famylje Amerikaanske sjongers (Parulidae) - 120 soarten
 famylje gielboarstsjongerfûgels (Icteriidae) - 1 soarte
 famylje goarsfûgels (Emberizidae) - 44 soarten
 famylje hippertangarefûgels (Calyptophilidae) - 2 soarten
 famylje Hispanjoalasjongers (Phaenicophilidae) - 3 soarten
 famylje iisfinkfûgels of snie- en iisfinken (Calcariidae) - 3 soarten
 famylje kardinaalfûgels (Cardinalidae) - 53 soarten
 famylje Kubaanske sjongers (Teretistridae) - 2 soarten
 famylje Portorikaanske tangarefûgels (Nesospingidae) - 1 soarte
 famylje spindalissen (Spindalidae) - 4 soarten
 famylje tangarefûgels (Thraupidae) - 393 soarten
 famylje tomkelysterfûgels (Zeledoniidae) - 1 soarte
 famylje troepiaalfûgels (Icteridae) - 108 soarten
 famylje troepiaaltangarefûgels (Rhodinocichlidae) - 1 soarte
 famylje ûnechte tangarefûgels (Mitrospingidae) - 4 soarten
 boppefamylje moskfûgeleftigen (Passeroidea)
 famylje Afrikaanske sûkerfûgels (Promeropidae) - 2 soarten
 famylje basterthuningfûgels (Dicaeidae) - 56 soarten
 famylje blaurêchfûgels (Irenidae) - 3 soarten
 famylje blêdfûgels (Chloropseidae) - 12 soarten
 famylje finkfûgels (Fringillidae) - 235 soarten
 famylje graupiperfûgels (Prunellidae) - 12 soarten
 famylje huningsûgers (Nectariniidae) - 152 soarten
 famylje moskfûgels (Passeridae) - 43 soarten
 famylje oranjekopsjongerfûgels (Peucedramidae) - 1 soarte
 famylje piperfûgels (Motacillidae) - 68 soarten
 famylje prachtfinken of astrildfûgels (Estrildidae) - 140 soarten
 famylje przewalskireamoskfûgels of Przewalski's reamoskfûgels (Urocynchramidae) - 1 soarte
 famylje smetkiellysterfûgels (Modulatricidae) - 3 soarten
 famylje weverfûgels (Ploceidae) - 122 soarten
 famylje widafûgels (Viduidae) - 20 soarten
 lytsskift sjongers fan de Alde Wrâld (Sylviida)
 boppefamylje Afrikasjongereftigen (Macrosphenoidea)
 famylje Afrikasjongers (Macrosphenidae) - 18 soarten
 boppefamylje echte sjongers fan de Alde Wrâld (Sylvioidea)
 famylje alsippefûgels (Alcippeidae) - 10 soarten
 famylje babbelderfûgels (Leiothrichidae) - 133 soarten
 famylje brilfûgels (Zosteropidae) - 149 soarten
 famylje búlbúlfûgels (Pycnonotidae) - 167 soarten
 famylje grousnaffelmiesfûgels (Paradoxornithidae) - 38 soarten
 famylje hagekrûperfûgels (Sylviidae) - 32 soarten
 famylje timalia's (Timaliidae) - 58 soarten
 famylje ûnechte timalia's (Pellorneidae) - 68 soarten
 boppefamylje imerkesjongereftigen (Locustelloidea)
 famylje donakobiusfûgels (Donacobiidae) - 1 soarte
 famylje gerssjongerfûgels (Cisticolidae) - 168 soarten
 famylje imerkesjongerfûgels (Locustellidae) - 67 soarten
 famylje pnoepygafûgels (Pnoepygidae) - 4 soarten
 famylje reidsjongerfûgels of karrekytfûgels (Acrocephalidae) - 57 libbene en 5 resint útstoarne soarten
 famylje swelfûgels (Hirundinidae) - 92 soarten
 famylje tetraka's (Bernieridae) - 11 soarten
 boppefamylje langsturtmieseftigen (Aegithaloidea)
 famylje bosksjongerfûgels (Phylloscopidae) - 81 soarten
 famylje elfmonarchfûgels (Erythrocercidae) - 3 soarten
 famylje hylia's en dwerchmiesastrilden (Hyliidae) - 2 soarten
 famylje langsturtmiesfûgels (Aegithalidae) - 13 soarten
 famylje strewelsjongerfûgels (Cettiidae) - 32 soarten
 famylje woastynsjongerfûgels (Scotocercidae) - 1 soarte
 boppefamylje ljurkeftigen (Alaudoidea)
 famylje burdmantsjes (Panuridae) - 1 soarte
 famylje ljurkfûgels (Alaudidae) - 102 soarten
 famylje nikatorfûgels (Nicatoridae) - 3 soarten
 boppefamylje mieseftigen (Paroidea)
 famylje bûdelmiesfûgels (Remizidae) - 11 soarten
 famylje elfmiggesnapperfûgels (Stenostiridae) - 9 soarten
 famylje hylioata's (Hyliotidae) - 4 soarten
 famylje miesfûgels (Paridae) - 61 soarten

Kategory:Moskeftige