Brune rôt

De brune rôt (wittenskiplike namme: Rattus norvegicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae), de ûnderfamylje fan 'e mûzen en rotten fan de Alde Wrâld (Murinae) en it skaai fan 'e echte rotten (Rattus). It is nei alle gedachten de bekendste moderne rottesoarte. Dit bist wurdt yn it Frysk ek wol ierdrôt, gewoane rôt of rioelrôt neamd, of sels wol "wetterrôt", al is dat eins in hiel oar bist. It tinken is dat de brune rôt fan oarsprong op 'e flakten fan Noard-Aazje libbe, mar dat er him earne yn 'e Midsiuwen dêrwei oer de rest fan 'e wrâld ferspraat hat, grutdiels mei de (ûnbedoelde) help fan 'e minske. Tsjintwurdich komt er frijwol oeral foar, mei útsûndering fan Antarktika. It is ien fan 'e grutste mûseftigen en de dominante rottesoarte yn Jeropa en grutte parten fan Noard-Amearika. Yn Nederlân is syn foarkommen algemien. Wat de fersprieding en ek it oanpassingsfermogen oanbelanget, is it ien fan 'e súksesfolste sûchdieren fan 'e wrâld. Brune rotten wurde ek wol as hûsdieren holden en as proefdieren yn laboratoaria brûkt.

 Fersprieding 
 Algemien foarkommen 
It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan 'e brune rôt omfieme wierskynlik de flakten fan noardlik Aazje, yn Noard-Sina en Mongoalje. It is ûndúdlik wannear't er krekt komminsaal mei de minske waard, mar nei alle gedachten begûn er him fanôf dat punt oer de rest fan 'e wrâld te fersprieden. It tinken is dat dat earne yn 'e Midsiuwen west hawwe moat. By dy fersprieding folge de brune rôt de rûtes fan minsklike migraasje, oer lân, mar fral ek oer see; brune rotten wiene withoelang de ûnwinske mar ûntsjinkearbere fersteklingen op elts skip. 

It is mooglik dat de brune rôt al yn 1553 yn Jeropa oanwêzich wie, in konklúzje dy't men wol lûkt op grûn fan in yllústraasje en omskriuwing fan 'e Switserske wittenskipper Conrad Gesner yn dy syn boek Historiae Animalium, dat yn dielen publisearre waard tusken 1551 en 1558. Hoewol't Gesner syn omskriuwing ek op 'e swarte rôt slaan kinne soe, makket er gewach fan in heech persintaazje fan albino-eksimplaren, wat ûnder wylde populaasjes fan 'e brune rôt net ûngewoan is, mar by de swarte rôt frijwol net foarkomt. Yn elts gefal hie de brune rôt yn 1722 Ierlân berikt, yn 1730 Ingelân, yn 1735 Frankryk, yn 1750 Dútslân en yn 1800 Spanje; dêrby giet it om wisse dokumintaasje, mar syn oanwêzigens yn dy lannen giet mooglik folle fierder tebek. Under de Yndustriële Revolúsje begûn er foar it earst algemien foar te kommen. Noard-Amearika berikte de brune rôt tusken 1750 en 1755, Austraalje yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw, en Nij-Seelân teminsten foàr 1800, mooglik sels al op 'e skippen fan 'e Britske ûntdekkingsreizger James Cook.

By de útwreiding fan syn ferspriedingsgebiet begûn de brune rôt op 'e measte plakken dêr't minsken libben (wêrûnder Jeropa) de swarte rôt te ferkringen. Behalven dat er grutter en agressiver is as syn swarte neef, waard dat ek yn 'e hân wurke troch de feroaring fan minsklike wenningfoarmen dy't yn deselde snuorje plakfûn: fan houten wenten mei reidtekken ta stiennen huzen mei pandakken. De brune rôt is nammentlik in hoalegraver en fielt him tusken stiennen op syn plak, wylst de swarte rôt mear in beammeklimmer is, dy't fan hout en reid hâldt. Ek frette brune rotten mear ferskillende dingen, wylst se teffens oer in ekstremere temperatueren kinne.

Tsjintwurdich binne de iennichste gebieten dy't de brune rôt net kolonisearre hat de Arktis en Antarktika, dêr't it him te kâld is en dêr't gjin permaninte minsklike bewenning is. Fierders komt er likemin foar op guon isolearre eilannen dêr't men der alle war oan docht om dat sa te hâlden, lykas Iislân, wylst er yn guon gebieten, lykas de Kanadeeske provinsje Alberta en dielen fan Nij-Seelân, mei in protte muoite útrûge is. Yn Nij-Seelân en op in protte eilannen yn 'e Stille Súdsee hat de brune rôt grutte ekologyske skea oanrjochte, benammen troch syn oanfretten fan fûgelnêsten, dat ta it útstjerren fan ferskate lânseigen fûgelsoarten laat hat.

 Foarkommen yn Nederlân 
Yn Nederlân, Fryslân ynbegrepen, komt de brune rôt frij algemien foar, al is de populaasje yn 'e lêste desennia wat weromrûn fanwegen de ynfiering fan lisboksstâlen en oare foar rotten ûngaadlike modernisaasjes yn 'e lânbou, en troch it flugger ôfdekken fan jiskebulten mei ierde. Allinnich op Flylân, Skylge en de ûnbewenne Waadeilannen libje gjin permaninte populaasjes brune rotten.

 Uterlike skaaimerken 
De brune rôt hat trochinoar in kop-romplingte fan 19-30 sm, mei in sturtlingte fan 15-22 sm en in gewicht fan 250 (♀) oant 350 (♂) g (al kinne útsûnderlik grutte domestisearre eksimplaren hast in kg weagje). Dêrmei is de brune rôt frij grut foar in mûseftige, en kin er twa kear sa swier wêze as de swarte rôt. Ferhalen oer brune rotten sa grut as katten binne lykwols fiskerslatyn, of berêste mooglik op misidentifikaasje mei gruttere soarten as de muskusrôt of de beverrôt.

Hoewol't se "brún" hjitte te wêzen is de kleur fan 'e frij lange en stribbelige pels fan 'e brune rôt nochal fariabel: de rêchside is ornaris giel- oant griisbrún, de fangen wat ljochtere nuânses brunich en de bealch smoarch wyt oant griis. De dekhierren op 'e rêch stekke net sa dúdlik út as dy fan 'e swarte rôt. Albinisme komt geregeldwei foar en ek binne der swarte brune rotten (likernôch 2% fan wylde populaasjes). Krektlyk as oare kjifdieren kinne brune rotten in stikmannich patogenen by har drage, dy't ta sykten as Q-koarts, paratyfus, trichinoaze (wjirmynfeksje), de sykte fan Weil en it hantafirus liede kinne. Harren rol by it oerbringen fan hûnsdûmens, tongblier, bargepest en de sykte fan Bang is net bewiisd.

Brune rotten hawwe in tige skerp gehoar, en kinne ultrasoane lûden hearre, en teffens hawwe se in tigen rooksin. Har gesichtsfermogen is lykwols min, en yn albino-eksimplaren noch helte minder. Se sjogge likernôch sa't minsken mei read-griene kleureblinens sjogge, útsein dat harren blaupersepsje in stik yn it ultrafiolette spektrum op giet, wêrmei't se dan wer dingen sjen kinne dy't foar minsken ûnsichtber binne.

 Biotoop 
Brune rotten binne komminsale bisten, en hâlde it leafst yn 'e neite fan minsklike bewenning ta, yn pleatsen, wenten, hokken, pakhuzen, fabriken en winkels. Der wurdt gauris sein dat der likefolle rotten as minsken yn stêden wenje, mar dat ferskilt fan gebiet ta gebiet, ôfhinklik fan klimaat en oare libbensomstannichheden. Skattings fan 'e rottepopulaasje yn in stêd as New York rinne útinoar fan 100 miljoen oant 250.000 eksimplaren. Yn Grut-Brittanje wurdt wol rûsd dat der 81 miljoen rotten yn it lân libje, wat betsjutte soe dat se yn ferhâlding mei minsken rom yn 'e mearderheid wêze soene.

Stedske rotten kinne, salang't der genôch fretten foar hannen is, mei in tige beheind wengebiet ta, en bejouwe har dan har hiele libben faak net mear as 20 m fan har nêst. De grutste populaasjes libje yn stêden yn 'e rioelen (dêrfandinne de beneaming "rioelrôt") en op jiskebulten, dêr't se troch minsken fan in romme en oanhâldend oanfolle foarrie fretten foarsjoen wurde. Yn ôfwêzigens fan minsken jouwe brune rotten de foarkar oan in fochtich biotoop, lykas riviersiggen en sleatswâlen, salang't dy mar ticht begroeid binne, en reidfjilden. Sels yn sokke habitats is harren aksjeradius yn 'e regel minder as 100 m.

 Hâlden en dragen 
De brune rôt is yn it foarste plak in nachtdier, hoewol't er soms ek oerdeis yn 't spier is. It is in goede swimmer, sawol oan it wetteroerflak as ûnder wetter (wat der de reden foar wêze sil dat er soms foar in wetterrôt oansjoen wurdt), mar oars as de swarte rôt giet klimmen him min ôf. Brune rotten binne natuerlike gravers, wêrby't se net inkeld har poaten ynsette, mar ek har kjiftosken, dêr't se mei troch alderhanne hurde materialen hinne gnauje. Soks kin yn gebouwen grutte skea oanrjochtsje. As se net by de minske ynwenje, grave brune rotten yn wetterrike omkanten frij grutte hoalestelsels yn wâlen en tusken stiennen en beamwoartels, mei gongen dy't sa'n 9 sm yn trochsneed binne. Fral wyfkes en jonge mantsjes hawwe oanstriid ta graven, in ympuls dy't âldere mantsjes hast hielendal ferlieze.

Brune rotten binne sosjale bisten, dy't inoars pels oanhâldend fersoargje en mei-inoar op in protsje sliepe, wat in ynstinktive foarm fan waarmtesparring is. Krekt as hûneridels hawwe ek rottetroepen in hierargyske opbou, en elts bist wit krekt wat syn posysje yn 'e rottemaatskippij is. Troepgenoaten wrakselje faak mei-inoar, wêrby't se inoar dan yn 'e hals besykje te biten; yn serieuze gefjochten bite se inoar krekt yn it efterein. Sokke serieuze gefjochten komme foar tusken leden fan ferskillende rottetroepen, mei't brune rotten territoriale bisten binne, en kinne fierders ek foarkomme tusken leden fan deselde troep ûnderinoar as der te min iten of wenromte ûntstiet. Agressive rotten sette har hier op, blaze, piipje en slane mei de sturt.

Rotten kommunisearje mei-inoar troch ultrasoane lûden, dy't foar minsken ûnhearber binne, mar opfongen wurde kinne mei flearmûsdetektors. Ien foarm fan sokke ultrasoane kommunikaasje is in tsjirpend lûd dat utere wurdt by it wrakseljen, foar it pearjen of as se kidele wurde, en dat wol ferlike is mei laitsjen. Dêrnjonken meitsje brune rotten ek foar minsken hearbere lûden, mei as meast foarkommende it toskeknarseljen dat ornaris in teken fan tefredenens is, mar dat ek bedoeld wêze kin om harsels gerêst te stellen as se senuweftich binne.

De brune rôt hat gjin fêste peartiid, mar kin him it hiele jier troch fuortplantsje, ynsafier't alteast de libbensomstannichheden dat talitte. Dêrby kinne wyfkes wol fiif nêsten jongen jiers produsearje. De draachtiid duorret 21 dagen, en de nêsten kinne út 1-15 jongen bestean, hoewol't it yn trochsneed in stik as 7, 8 binne. Yn sa'n 5 wiken binne de jongen sels ek wer geslachtsryp. Brune rotten kinne maksimaal 3 jier âld wurde, hoewol't se yn it wyld faak mar kwealk 1 jier folmeitsje. Folwoeksen brune rotten hawwe, alteast yn Nederlân, net in geweldich soad natuerlike fijannen. Foksen en losrinnende of spesjaal foar de rottejacht belearde hûnen binne datoangeande it wichtichst. Jonge eksimplaren rinne ek gefaar fan ûlen en katten.

 Fretten 
De brune rôt is in wiere omnivoar, dy't hast alles yt dat ytber is (en ferskate dingen dy't dat net binne, sa't dupearre hûseigners befêstigje kinne). It grutste part fan it fretten bestiet lykwols út sied, nôt, biten en oar plantaardich materiaal, ynsekten, ies, fûgelaaien, wjirms, piken, lytse kjifdieren, slakken, swietwettermoksels, amfibyen en alderhanne ôffalresten. In stúdzje út 1964 kaam ta de konklúzje dat domestisearre brune rotten it leafst rieraai, makaroany mei tsiis (in typysk Amerikaansk gerjocht) en searne nôtkerlen ieten. Rauwe byt, pjisken en rauwe selderij ieten se allinnich mar as it echt net oars koe. It menu fan spesifike populaasjes hinget trouwens faak ôf fan 'e beskikberens fan fretten; sa hawwe brune rotten dy't by in fiskkwekerij yn 'e Amerikaanske steat West-Firginia libje, leard om fisk te fangen, wylst de populaasje op it Noardfryske Waadeilân Noardereach protters en wylde einen beslûpt en opfret.

 Status 
De brune rôt hat de IUCN-status fan "net bedrige". Krektoarsom, it bist foarmet op plakken in wiere pleach, en kin dan in protte skea en oerlêst feroarsaakje. Dêrfandinne dat brune rotten troch de minske faak yntinsyf bestriden wurdt, û.m. mei rottestappen en mei gif en oare gemyske bestridingsmiddels. Yn it ferline waard dêrfoar fral arsenikum brûkt, dat sadwaande oan syn namme fan "rottegif" of "rottekrûd" kaam. (It spul wie blykber frijwat prizich, wat it Frysk oan 'e útdrukking "rottekrûddjoer" holpen hat.)

 Sjoch ek 
 nuete rôt
 swarte rôt

 Keppelings om utens 
 Side oer de brune rôt op it webstee fan 'e Zoogdiervereniging, mei in link (Voorkomen in Nederland) nei de side fan 'e Nationale Databank Flora en Fauna, dêr't waarnimmings fan 'e brune rôt yn Nederlân op in kaartsje werjûn binne

Kategory:Rôt
Kategory:Sûchdieresoarte
Kategory:Echte rôt
Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sina
Kategory:Eksoat yn Abgaazje
Kategory:Eksoat yn Albaanje
Kategory:Eksoat yn Andorra
Kategory:Eksoat yn Armeenje
Kategory:Eksoat yn Azerbeidzjan
Kategory:Eksoat yn de Azoaren
Kategory:Eksoat yn Belgje
Kategory:Eksoat yn Bosnje-Hertsegovina
Kategory:Eksoat yn Bulgarije
Kategory:Eksoat yn Denemark
Kategory:Eksoat yn Dútslân
Kategory:Eksoat yn Eastenryk
Kategory:Eksoat yn Estlân
Kategory:Eksoat yn Fatikaanstêd 
Kategory:Eksoat yn de Fêreu-eilannen
Kategory:Eksoat yn Finlân
Kategory:Eksoat yn Frankryk
Kategory:Eksoat yn Fryslân
Kategory:Eksoat yn Georgje
Kategory:Eksoat yn Gibraltar
Kategory:Eksoat yn Grikelân
Kategory:Eksoat yn Guernsey
Kategory:Eksoat yn Hongarije
Kategory:Eksoat yn Ierlân
Kategory:Eksoat yn Ingelân 
Kategory:Eksoat yn Yslân
Kategory:Eksoat yn Itaalje
Kategory:Eksoat yn Jeropeesk Ruslân
Kategory:Eksoat yn Jersey 
Kategory:Eksoat yn de Kanaryske Eilannen
Kategory:Eksoat yn Kazachstan
Kategory:Eksoat yn Kosovo
Kategory:Eksoat yn Kroaasje
Kategory:Eksoat yn Letlân 
Kategory:Eksoat yn Lychtenstein
Kategory:Eksoat yn Litouwen
Kategory:Eksoat yn Lúksemboarch (lân)
Kategory:Eksoat yn Madeara
Kategory:Eksoat yn Malta
Kategory:Eksoat yn Man
Kategory:Eksoat yn Moldaavje
Kategory:Eksoat yn Monako
Kategory:Eksoat yn Montenegro
Kategory:Eksoat yn Nederlân
Kategory:Eksoat yn Noard-Ierlân
Kategory:Eksoat yn Noard-Masedoanje
Kategory:Eksoat yn Noarwegen 
Kategory:Eksoat yn de Oekraïne
Kategory:Eksoat yn Poalen
Kategory:Eksoat yn Portegal
Kategory:Eksoat yn Roemeenje
Kategory:Eksoat yn San Marino
Kategory:Eksoat yn Servje
Kategory:Eksoat yn Skotlân
Kategory:Eksoat yn Sloveenje
Kategory:Eksoat yn Slowakije
Kategory:Eksoat yn Spanje
Kategory:Eksoat yn Spitsbergen
Kategory:Eksoat yn Súd-Osseesje
Kategory:Eksoat yn Sweden
Kategory:Eksoat yn Switserlân
Kategory:Eksoat yn Syprus
Kategory:Eksoat yn Tsjechje
Kategory:Eksoat yn Turkije
Kategory:Eksoat yn Wales
Kategory:Eksoat yn Wyt-Ruslân
Kategory:Eksoat yn Alaska
Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Famme-eilannen
Kategory:Eksoat yn Anguilla
Kategory:Eksoat yn Antigûa en Barbûda
Kategory:Eksoat yn Arûba 
Kategory:Eksoat yn de Bahama's
Kategory:Eksoat yn Barbados
Kategory:Eksoat yn Belize
Kategory:Eksoat yn Bermuda
Kategory:Eksoat yn Bonêre
Kategory:Eksoat yn de Britske Famme-eilannen
Kategory:Eksoat yn Dominika 
Kategory:Eksoat yn de Dominikaanske Republyk
Kategory:Eksoat yn El Salvador
Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten
Kategory:Eksoat yn Frânsk-Sint-Marten
Kategory:Eksoat yn Grenada
Kategory:Eksoat yn Gûadelûp
Kategory:Eksoat yn Gûatemala
Kategory:Eksoat yn Haïty
Kategory:Eksoat yn Hondoeras
Kategory:Eksoat yn Jamaika
Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen
Kategory:Eksoat yn Kanada
Kategory:Eksoat yn Kosta Rika
Kategory:Eksoat yn Kuba
Kategory:Eksoat yn Kurasau
Kategory:Eksoat yn Martinyk
Kategory:Eksoat yn Meksiko
Kategory:Eksoat yn Montserrat
Kategory:Eksoat yn Nikaragûa
Kategory:Eksoat yn Panama
Kategory:Eksoat yn Porto Riko
Kategory:Eksoat yn Saba
Kategory:Eksoat yn Sint-Bartelemy 
Kategory:Eksoat yn Sint-Eustasius
Kategory:Eksoat yn Sint-Finsint en de Grenadinen
Kategory:Eksoat yn Sint-Kits en Nevis
Kategory:Eksoat yn Sint-Lusia
Kategory:Eksoat yn Sint-Marten
Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon
Kategory:Eksoat yn Trinidad en Tobago
Kategory:Eksoat yn de Turks- en Kaikoseilannen
Kategory:Eksoat yn Argentynje
Kategory:Eksoat yn Bolivia
Kategory:Eksoat yn Brazylje
Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen
Kategory:Eksoat yn de Galapagoseilannen
Kategory:Eksoat yn Ekwador
Kategory:Eksoat yn Fenezuëla
Kategory:Eksoat yn Frânsk-Guyana
Kategory:Eksoat yn Guyana 
Kategory:Eksoat yn Kolombia
Kategory:Eksoat yn Oerûguay
Kategory:Eksoat yn Paraguay
Kategory:Eksoat yn Perû
Kategory:Eksoat yn Sily
Kategory:Eksoat yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen 
Kategory:Eksoat yn Suriname
Kategory:Eksoat yn Antarktika
Kategory:Eksoat yn Algerije
Kategory:Eksoat yn Angoala
Kategory:Eksoat yn Ascension
Kategory:Eksoat yn Benyn
Kategory:Eksoat yn Boerkina Faso
Kategory:Eksoat yn Boerûndy
Kategory:Eksoat yn Botswana
Kategory:Eksoat yn it Britsk Territoarium yn de Yndyske Oseaan
Kategory:Eksoat yn Dzjibûty
Kategory:Eksoat yn Egypte
Kategory:Eksoat yn Ekwatoriaal-Guinee
Kategory:Eksoat yn Eritreä
Kategory:Eksoat yn Etioopje
Kategory:Eksoat yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen
Kategory:Eksoat yn Gabon
Kategory:Eksoat yn Gambia
Kategory:Eksoat yn Gana
Kategory:Eksoat yn Guinee
Kategory:Eksoat yn Guinee-Bissau 
Kategory:Eksoat yn Ivoarkust
Kategory:Eksoat yn Kaapverdje
Kategory:Eksoat yn Kameroen
Kategory:Eksoat yn Kenia
Kategory:Eksoat yn de Komoaren
Kategory:Eksoat yn Kongo (Demokratyske Republyk)
Kategory:Eksoat yn Kongo (Republyk) 
Kategory:Eksoat yn Lesoto
Kategory:Eksoat yn Libearia
Kategory:Eksoat yn Lybje
Kategory:Eksoat yn Madagaskar
Kategory:Eksoat yn Majot
Kategory:Eksoat yn Malawy
Kategory:Eksoat yn Maly 
Kategory:Eksoat yn Marokko
Kategory:Eksoat yn Mauretaanje
Kategory:Eksoat yn Mauritsius
Kategory:Eksoat yn Mozambyk
Kategory:Eksoat yn Namybje
Kategory:Eksoat yn Nigearia
Kategory:Eksoat yn Niger
Kategory:Eksoat yn Reünion
Kategory:Eksoat yn Rodrigues
Kategory:Eksoat yn Rûanda
Kategory:Eksoat yn Sambia
Kategory:Eksoat yn Sao Tomee en Prinsipe
Kategory:Eksoat yn Senegal
Kategory:Eksoat yn de Seysjellen
Kategory:Eksoat yn Sierra Leöane
Kategory:Eksoat yn Simbabwe
Kategory:Eksoat yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk
Kategory:Eksoat yn Sint-Helena
Kategory:Eksoat yn Somaalje
Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika
Kategory:Eksoat yn Sûdan
Kategory:Eksoat yn Súd-Sûdan
Kategory:Eksoat yn Swazylân
Kategory:Eksoat yn Tanzania
Kategory:Eksoat yn Togo
Kategory:Eksoat yn Tristan da Cunha
Kategory:Eksoat yn Tsjaad
Kategory:Eksoat yn Tuneezje
Kategory:Eksoat yn Uganda
Kategory:Eksoat yn de Westlike Sahara
Kategory:Eksoat yn Afganistan
Kategory:Eksoat yn Bachrein
Kategory:Eksoat yn Bangladesj 
Kategory:Eksoat yn Birma
Kategory:Eksoat yn Brûnei
Kategory:Eksoat yn Bûtan
Kategory:Eksoat yn East-Timor
Kategory:Eksoat yn de Feriene Arabyske Emiraten
Kategory:Eksoat yn de Filipinen
Kategory:Eksoat yn Fjetnam 
Kategory:Eksoat yn Yndia
Kategory:Eksoat yn Yndoneezje
Kategory:Eksoat yn Irak
Kategory:Eksoat yn Iran
Kategory:Eksoat yn Israel
Kategory:Eksoat yn Japan
Kategory:Eksoat yn Jemen
Kategory:Eksoat yn Jordaanje
Kategory:Eksoat yn Kambodja
Kategory:Eksoat yn Katar
Kategory:Eksoat yn Kirgyzje 
Kategory:Eksoat yn Koeweit
Kategory:Eksoat yn Laos
Kategory:Eksoat yn Libanon
Kategory:Eksoat yn de Maldiven
Kategory:Eksoat yn Maleizje
Kategory:Eksoat yn Nepal
Kategory:Eksoat yn Noard-Koreä
Kategory:Eksoat yn Oezbekistan
Kategory:Eksoat yn Oman
Kategory:Eksoat yn Pakistan 
Kategory:Eksoat yn Palestina
Kategory:Eksoat yn Saûdy-Araabje
Kategory:Eksoat yn Singapoer
Kategory:Eksoat yn Sry Lanka
Kategory:Eksoat yn Súd-Koreä
Kategory:Eksoat yn Syrje
Kategory:Eksoat yn Tadzjikistan
Kategory:Eksoat yn Tailân
Kategory:Eksoat yn Taiwan
Kategory:Eksoat yn Turkmenistan
Kategory:Eksoat yn Amerikaansk-Samoä
Kategory:Eksoat yn Austraalje
Kategory:Eksoat yn de Chathameilannen
Kategory:Eksoat yn de Cookeilannen
Kategory:Eksoat yn Fanûatû
Kategory:Eksoat yn Fidzjy
Kategory:Eksoat yn Frânsk-Polyneezje
Kategory:Eksoat yn Gûam
Kategory:Eksoat yn Hawaï
Kategory:Eksoat yn Kiribaty
Kategory:Eksoat yn de Marshalleilannen
Kategory:Eksoat yn Mikroneezje (lân)
Kategory:Eksoat yn Naurû
Kategory:Eksoat yn Nij-Kaledoanje
Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân
Kategory:Eksoat yn Niûé
Kategory:Eksoat yn de Noardlike Marianen 
Kategory:Eksoat yn Norfolk (eilân)
Kategory:Eksoat yn Palau
Kategory:Eksoat yn Papoea Nij-Guineä
Kategory:Eksoat yn Peaske-eilân
Kategory:Eksoat yn de Pitcairneilannen
Kategory:Eksoat yn de Salomonseilannen
Kategory:Eksoat yn Samoä 
Kategory:Eksoat yn Tokelau
Kategory:Eksoat yn Tonga
Kategory:Eksoat yn Tûvalû
Kategory:Eksoat yn Wallis en Fûtûna
Kategory:Eksoat yn de Amerikaanske Lytse Ofhandige Eilannen yn de Grutte Oseaan
Kategory:Eksoat yn de Andamanen en Nikobaren
Kategory:Eksoat yn de Nijseelânske Subantarktyske Eilannen
Kategory:Eksoat yn Clipperton