Plaktyfus

Tyfus of plaktyfus (Nederlânsk: vlektyfus) is in besmetlike sykte dy't troch mikro-organismen fan it skaai Rickettsia feroarsake wurde. De namme komt fan it Gryksk typhos = mist, dize, en slacht op de dizenigens yn de holle by it koartsdelier fan de lijers oan de sykte.

De sykte wurdt troch kleanluzen oerbrocht, faak ûnder minne hygiënyske omstannigheden, lykas ûnder krigen en hûngersneed. De ynkubaasjetiid is 10 oant 14 dagen. De symptomen binne ûnder oaren hege koorts (40°C as heger), pineholle, knierpine, hûdútslach (dêrfandinne de namme), mislikens en spuie.

Der binne ferskate foarmen fan. Neist de 'gewoane' tyfus bestiet der de 'Rocky Mountain spotted fever', dy't troch in besibbe Rickettsia feroarzake wurdt en troch tikebiten oerbrocht wurdt.

De epidemyske foarm is, sûnder behanneling, yn 10 oant 60% fan de gefallen deadlik. De sykte wurdt behannele mei antibiotika. Gloaramfenikol wie de earste effektive, mar wurdt fanwege slimme bywurkings (aplastyske anemy) leaver net mear brûkt, en is ferfongen troch tetracycline en doxycycline.

Bûktyfus is hiel oare (term)sykte, dy't troch salmonellabaktearjen (S. typhi) feroarsake wurdt, krektas it myldere  paratyfus (S. paratyphi)

 Ferneamde persoanen dy't oan plaktyfus stoaren
 Loadewyk IX fan Frankryk (1214-1270), kening fan FrankrykHy kin ek oan de pest stoarn wêze
 Juan fan Eastenryk (1547-1578), Spaansk legeroanfierder en lânfâd fan de Nederlannen, begjin Tachtichjierrige Oarloch
 Franz Schubert (1797-1828), Eastenryksk komponist
 Georg Büchner (1813-1837), Dútsk skriuwer
 Theophiel Verbist (1823-1868), Belgysk misjonaris
 Alexander van Oranje-Nassau (1851-1884), Nederlânsk kroanprins
 Adam Opel (1837-1895), Dútsk yndustrieel, oprjochter fan it automerk Opel
 Teresa de los Andes (1900-1920), Sileenske suster karmelitessen en hillige
 Herman Bernard Wiardi Beckman (1904-1945), Nederlânsk politikus (SDAP) en fersetsstrider  
 Anne Frank (1929-1945), joadske deiboekskriuwster út de Twadde Wrâldoarloch (faaks ek útputting)
 Margot Frank (1926-1945), joadske ûnderdûkster, suske fan Anne Frank (faaks ek útputting)
 George Maduro (1916-1945), Nederlânsk fersetsstrider

Kategory:Ynfeksjesykte