Albi

Albi is in stêd yn it suden fan Frankryk. It is de haadstêd fan it Frânske departemint Tarn. Troch Albi rint de rivier de Tarn. De ynwenners fan d'e stêd wurde Albigeois neamd. Sûnt july 2010 stiet Albi op 'e UNESCO Wrâlderfgoedlist.

 Skiednis 
Spoaren fan in earste delsetting yn Albi datearje út 'e brûnstiid. Nei de Romeinske oermastering fan Galje yn 51 foar Kr. krige it de namme Civitas Albigensium. Archeologyske opgravings brochten gjin resten fan Romeinske gebouwen, wat der op tsjut dat it mar in ienfâldige delsetting west hat.     

Yn 584 skreau Gregoarius fan Tours dat de mearderheid fan 'e befolking fan 'e stêd ferstoar oan 'e pest. Yn 1040 wreide de stêd him út en waard de Pont Vieux ('Alde Brêge') boud.  

De Frânske kening en de paus fûnen inoar yn 1208 om 'e striid oan te gean mei de Kataren, dy't mei harren eigen ferzje fan asetysk kristlik dualisme troch de Tsjerke as in grut gefaar beskôge waard. Der sette in slimme ferfolging útein en in soad Kataren kamen op 'e brânstapel telâne. It gebiet, dat oant dy tiid min of mear ûnôfhinklik wie, waard nei de suvering anneksearre troch de Frânske Kroan.  

Biskop Bernard de Castanet liet tsjin 'e ein fan 'e 13e iuw it biskoplike paleis foltôgje, dat lykas de katedraal it oansjen krige fan in fêsting. Yn 1282 sette er útein mei de bou fan 'e nije Sint-Sesiliakatedraal. De stêd makke in ekonomyske bloei mei, fral troch de ferbou fan 'Isatis Tinctoria', bekend as wede. De moaie hûzen dy't yn 'e tiid fan 'e renêssânse boud binne, tsjûgje fan 'e ûnbidige rykdom dy't de handlers by inoar harken.  

Albi hie yn 'e midsiuwen in lytse joadske mienskip, dy't yn 'e tiid fan 'e saneamde Hoederskrústocht fan 1320 ferneatige waard. Dêrnei mochten joaden allinne troch de stêd reizgje as hja dêrfoar betellen. Der yn wenje wie harren ferbean. Yn 1942 preke de doetiidske aartsbiskop Jean-Joseph Moussaron yn 'e katedraal regelmjittich tsjin de troch de Dútsers ynfierde ferfolging fan joaden. Hy holp by it sykjen fan ûnderdûkplakken en waard sels ek op 12 juny 1944 oppakt en fêst set yn 'e finzenis Saint-Michel fan Toulouse. Hy bleau dêr mar acht dagen om 't in Dútske anty-nazy dokter en de oerste fan it Bon-Sauveur-kleaster him frij wisten te krijen.La Dépêche , 23 jannewaris 2022 Yn 1967 wennen yn Albi likernôch 70, fral út Noard-Afrika flechte joaden. 

Albi hat syn rike arsjitekturale erfskip oer de ferskate tiidrekken goed bewarre. Der is in soad restaurearre en de âlde wiken binne opkreazge om dy in nij oansjen te jaan.   

 Befolkingsferrin 
 Jier  1793  1800  1831  1851   1886  1901  1954  1975  Ynwenners  11.176  10.061  11.665  13.788  21.224  22.571  34.693  46.162  Jier  1999  2006  2011  2019 Ynwenners  46.274  48.712  49.179  48.902

 Erfgoed 
Albi waard om de oarspronklike katedraal en de biskoplike gebouwen hinne boud. De histoaryske stêd hat in oerflak fan 63 hektare. Tegearre mei Toulouse en Montauban is Albi ien fan 'e yn reade bakstien yn 'e Languedoc-styl boude stêden.  

Ien fan 'e belangrykste gebouwen is de tusken de 13e en 15 iuw boude Sint-Sesiliakatedraal, in masterwurk yn goatyske styl. De tsjerke, dy't fan bûten as in fêsting oandocht, besit in tige rike ynrjochting. De ûnbidich grutte katedraal waard yn 'e rin fan 'e tiid jimmeroan moaier makke mei û.o. de 78 meter hege klokketoer en it portaal fan Dominique de Florence. Yn 'e tsjerke falt it doksaal op mei 200 bylden, dy't harren orizjinele kleuren noch jimmeroan hawwe.

Alder as it Palais des Papes fan Avignon is it Palais de la Berbie, it eardere biskoplike paleis fan Albi en it hjoeddeiske museum van Toulouse-Lautrec. It is ien fan 'e bêst bewarre kastielen fan it lân dat oan 'e ein fan 'e 13e iuw foltôge waard. De namme komt fan it Oksitaanske wurd Bisbia, dat bisdom betsjut.

De 'Pont Vieux' oer de Tarn is nei hast 1000 jier noch jimmeroan yn gebrûk. De oarspronkelik yn 1035 fan stien boude brêge is letter beklaaid mei bakstien. De brêge rêst op acht bôgen en is 151 meter lang. Yn 'e 14e iuw waard de brêge fersterke mei in flapbrêge en waarden der hûzen op 'e pieren boud.

Albi is bekend fanwegen it Lycée Lapérouse, in skoalle mei 500 studinten yn in âld kleaster.  

Oare gebouwen:
 de eardere kollegiale tsjerke Saint-Salvy út 'e 12e oant 15e iuw. De kleastergong waard yn 1270 boud. 
 Ut 'e 16e iuw datearje it âlde riedshûs, Maison Enjalbert en it Hôtel Reynès.

 Henri de Toulouse-Lautrec 
It Museum fan Toulouse-Lautrec besit mear as 1000 keunstwurken, wêrûnder 31 ferneamde affysjes. It museum foarmet de grutste kolleksje yn 'e wrâld fan Henri de Toulouse-Lautrec, dy't yn 1864 yn Albi berne waard. 

 Wrâlderfgoed 
De katedraal, de âlde brêge, de wyk Saint-Salvi en de parochytsjerke, it biskoplike paleis en de âlde stêd binne tafoege oan it wrâlderfgoed fan UNESCO.


Kategory:Plak yn Frankryk
Kategory:Plak yn Oksitaanje
Kategory:Gemeente yn Oksitaanje
Kategory:Gemeente yn Frankryk
Kategory:Plak stifte yn de 1e iuw f.Kr.