Federico García Lorca

Federico García Lorca (Spaanske útspraak: [feðeˈɾiko ɣarˈθi.a ˈlorka]; folút: Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca; Fuente Vaqueros, 5 juny 1898 – Viznar, 19 augustus 1936) wie in progressyf Spaansk toanielskriuwer, dichter en toanielregisseur, dy't ynternasjonale erkenning krige as it boechbyld fan 'e Generaasje fan '27. As iepentlik homoseksueel en elitêre modernist mei loftse politike en maatskiplike ideeën stied er foar alles dat troch de reäksjonêre faksisten fan generaal Franco ferspijd waard. Oan it begjin fan 'e Spaanske Boargeroarloch, doe't er 38 jier wie, waard er as ûnderdiel fan 'e rjochtse terreur fermoarde troch de frankwisten. García Lorca wurdt rûnom beskôge as ien fan 'e grutste dichters dy't Spanje ea fuortbrocht hat en ien fan 'e wichtichste fertsjintwurdigers fan 'e tweintichste-iuwske wrâldliteratuer. Syn wurken binne yn withoefolle talen oerset.

Libben
García Lorca wie in bereizge, mar geastlik tramtearre man út in rike famylje, dy't sûnt syn studintetiid, doe't er rjochten en filosofy studearre hie, kunde hie oan 'e komponist Manuel de Falla, de sineast Luis Buñuel en de skilder Salvador Dalí, op wa't er fereale waard. Hy skreau syn earste toanielstik, El Maleficio de la Mariposa ("De Flinter syn Tsjoede Bestjoening"), en liet it ek opfiere, yn 1920. It wie in stik yn fersen oer de ûnmooglike leafde tusken in kakkerlak en in flinter, en it waard al nei fjouwer opfierings ôfblaasd om't it publyk it net wurdearje koe. Syn earste dichtbondel publisearre er yn 1921.

Geandewei de jierren tweintich rekke er almar mear behelle yn 'e Spaanske avant-garde. Syn Romancero Gitano ("Sigeunerballade"), út 1928, waard syn bekendste dichtwurk en brocht him rom en ferneamdens net inkeld yn Spanje, mar ek yn Latynsk-Amearika. Troch syn homoseksualiteit, yn dy tiid noch op syn bêst in maatskiplik taboe en op syn minst in krimineel fergryp dêr't men jierren foar it tichthús yndraaie koe, kaam er geastlik almar mear yn 'e knipe en rekke er yn djippe depresjes. Syn famylje, dy't fan syn swierrichheden (sij it faaks net fan 'e oarsaak derfan) ôfwist, beävensearre yn 1929-1930 in lange reis nei de Feriene Steaten en Kuba foar him. Yn New York studearre er Ingelsk, mar hy wie mear dwaande mei syn skriuwwurk as mei syn stúdzje.

García Lorca syn weromkear nei Spanje, yn 1930, foel gear mei de fal fan Primo de Rivera syn diktatuer en de werfêstiging fan 'e Spaanske Republyk. Yn 1931 waard er oansteld as regisseur fan in teäterselskip fan studinten, Teatro Universitario de Barraca, dat op kosten fan it nije regear de opdracht krige om fergese foarstellings fan klassike Spaanske stikken yn ôfhandige, ferearmoede úthoeken fan it Spaanske plattelân op te fieren, om sa de meast efterstelden ûnder de Spaanske befolking yn 'e kunde komme te litten mei sok kultuerguod. Wylst er mei syn selskip op toernee wie, skreau García Lorca syn meast ferneamde toanielstikken, de offisjeuze "Plattelânstrilogy" fan Bodas de Sangre ("Bloedbrulloft"), Yerma en La Casa de Bernarda Alba (It Hûs fan Bernarda Alba).

Dea
Doe't de Spaanske Boargeroarloch útbriek, wie García Lorca thús by syn famylje, yn Granada. Op 18 augustus waard de sosjalistyske boargemaster fan Granada, Manuel Fernández-Montesinos, deasketten. Dyseldichste middeis waard García Lorca oppakt. Men giet derfan út dat er de oare deis fermoarde is troch de faksistyske milysje, mooglik yn 'e mande mei trije oaren, Joaquin Arcollas Cabezas, Francisco Galadi Mergal and Dioscoro Galindo Gonzalez, op in plak dat Fuente Grande ("Grutte Fontein") hjit en oan 'e wei fan Viznar nei Alfacar leit.

Yn 2008 waard it ûndersyk nei García Lorca syn dea weriepene en waard der by Fuente Grande besocht om syn grêf te finen, mar dat wie om 'e nocht. Under it regear fan Franco is in protte bewiis foar de faksistyske terreur út 'e jierren tritich en letter ferneatige. It bliuwt ûndúdlik wêr't it lêste rêstplak fan Federico García Lorca is.

Wurken

Dichtbondels
 1921: Libro de Poemas
 1927: Canciones
 20px Nederlânske oersetting: Liedjes (fert. Bart Vonck, 1997)
 1928: Odes
 1928: Romancero Gitano
 20px Nederlânske oersetting: Zigeunerromances (fert. Bart Vonck, 1996)
 1931: Poema del Cante Jondo
 20px Nederlânske oersetting: Het Gedicht van de Cante Jondo (fert. Bart Vonck, 1998)
 1935: Llanto por Ignacio Sánchez Mejías
 20px Nederlânske oersetting: Klaagzang voor Ignacio Sánchez Mejías (fert. Dolf Verspoor, 1987)
 1935: Seis Poemas Gallegos
 1936: Primeras Canciones
 20px Nederlânske oersetting: Verspreide Gedichten (fert. Bart Vonck, 2002)
 1940: Poeta en Nueva York
 20px Nederlânske oersetting: Dichter in New York (fert. Dolf Verspoor, 1991)
 1940: Diván del Tamarit
 20px Nederlânske oersetting: Divan van de Tamarit (fert. Bart Vonck, 2000)
 1983: Sonetos del Amor Oscuro
 1983: Suites
 20px Nederlânske oersetting: Suites (fert. Bart Vonck, 1998)

Proaza
 1918: Impresiones y Paisajes
 20px Nederlânske oersetting: Impressies van Spanje (fert. Barber van de Pol, 1998)

Toanielstikken
 1920: El Maleficio de la Mariposa
 1925: Los Títeres de Cachiporra
 1923: Retablillo de Don Cristóbal
 20px Nederlânske oersetting: Lied van de Harlekijn (fert. Dolf Verspoor, 1980)
 1925: Mariana Pineda
 1930: La Zapatera Prodigiosa (op 'e nij besjoen yn 1933)
 20px Nederlânske oersetting: Het Fantastische Schoenlappersvrouwtje (fert. Dolf Verspoor, 1967)
 1928: Amor de Don Perlimpín con Belisa en Su Jardín
 20px Fryske oersetting: De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún (fert. Klaas Bruinsma, 1986)
 1930: El Público
 1931: Así que Pasen Cinco Años
 1932: Bodas de Sangre
 20px Fryske oersetting: De Bloedbrulloft (fert. Klaas Bruinsma, 19??)
 20px Nederlânske oersetting: Bloedbruiloft (fert. Dolf Verspoor, 1985)
 1934: Yerma
 20px Fryske oersetting: Yerma (fert. Klaas Bruinsma, 19??)
 20px Nederlânske oersetting: Yerma (fert. Dolf Verspoor, 1968)
 20px Nederlânske oersetting: Yerma Vraagt een Toefeling (fert. Dimitri Verhulst, 2005)
 1935: Doña Rosita la Soltera o Las Lenguaje de las Flores
 20px Fryske oersetting: Doña Rosita Is Frij Faam of De Taal fan de Blommen (fert. Klaas Bruinsma, 19??)
 1936: Comedia sin Título
 1936: La Casa de Bernarda Alba
 20px Fryske oersetting: It Hûs fan Bernarda Alba (fert. Klaas Bruinsma, 1989)
 20px Nederlânske oersetting: Het Huis van Bernarda Alba (fert. Dolf Verspoor, 1967)
 20px Nederlânske oersetting: (fert. Het Huis van Bernarda Alba Hugo Claus, 1988)
 1936: Los Sueños de Mi Prima Aurelia (ûnfoltôge)

Koarte Toanielstikken
 1928: El Paseo de Buster Keaton
 1928: La Doncella, el Marinero y el Estudiante
 1928: Quimera

Filmskripts
 1929: Viaje a la Luna

Opera's
 1923: Lola, la Comedianta (tegearre mei Manuel de Falla, ûnfoltôge)

Oare Nederlânske oersettings
 2007: De Mooiste Gedichten van Federico García Lorca (fert. Bart Vonck)
 2009: Verzamelde Gedichten (fert. Bart Vonck)
 2010: Duende en Andere Nieuw Vertaalde Teksten (fert. Bart Vonck)

Keppelings om utens
Offisjele side fan 'e (Spaanske) García Lorca Stifting

Kategory:Spaansk toanielskriuwer
Kategory:Spaansk dichter
Kategory:Spaansk senarioskriuwer
Kategory:Spaansk reisferhaleskriuwer
Kategory:Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne
Kategory:Spaansk toanielregisseur
Kategory:Spaansk misdieslachtoffer
Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is
Kategory:Andalûsysk persoan
Kategory:Persoan berne yn 1898
Kategory:Persoan stoarn yn 1936