Wyk by Duerstede

Wyk by Duerstede (Nederlânsk en offisjeel: Wijk bij Duurstede) is in stêd en gemeente yn it suden fan de provinsje Utert.
De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS) op in oerflak fan 50,3 km² wêrfan 2,68 km² wetter. Troch en lâns Wyk by Duerstede streame de rivieren Nederryn, Lek, Krûme Ryn en it Amsterdam-Rynkanaal.

De gemeente grinzget oan de gemeenten Houten, Bunnik, Utertske Heuvelrêch, Culemborg en Buren.

De gemeente bestiet fierder noch út de doarpen Cothen en Langbroek.

 Nammeferklearring 
Foar it nammediel Wyk wurde ferskillende ferklearrings jûn, it soe ûnder mear werom gean op it Romeinske vicus, of it Germaanske wik dat "bocht" of "ynholte" betsjut.J. van Doesburg (2000), What's in name? De naam Wijk in relatie tot de ligging en de functie van de nederzetting, side 68 e.f. yn: M.A. van der Eerden-Vonk e.o. (2000), Wijk bij Duurstede: 700 jaar stad, Utjouwerij Verloren, ISBN 9065506195 It nammediel Duerstede lit him werliede ta it eardere handelsplak Doarestêd, hokker namme op syn minst diels fan Keltyske oarsprong is.L. Tooriaans (2005), De etymologie van Dorestat, side 42-53, Jierboek Ald-Utert 2005, ISBN 90-71108-24-4

 Skiednis 
Yn de Romeinske tiid stie hjir oan de Ryn in Romeinsk castellum, grif Levefanum. Ek rûn de noardlike grins (limes) fan it Romeinske Ryk dwers troch Wyk by Duerstede.
Yn de iere midsiuwen lei der ien fan de wichtichste hannelsplakken fan Noardwest-Europa: Doarestêd. Om 850 foel Doarestêd troch oanfallen fan de Wytsingen. Sa wie oan frij resint de skiedskriuwing. Der wurdt wyls lykwols slim rekken mei hâlden dat natuerlike en (tsjerke)politike faktoaren yn kombinaasje mei de  ferskowende machtsferhâldings nei alle gedachten in gruttere rol spilen. De Rynbêding soe him wat ferlein hawwwe, de haven soe yn dy tiid ek begjinne te fersânjen en dêroerhinne kaam in wetterstiging. It ferfal fan Doarestêd betsjutte bloei foar Tiel, Dimter en letter Utert. Der binne in soad fynsten dien yn en om Wyk by Duerstede út dizze skiednisperioades, dy't te sjen binne yn Museum Doarestêd.

Wyk by Duerstede krige yn 1300 stedsrjochten fan Gysbert fan Abcoude en wie boud oan in yn 1270 boude wentoer dy't groeie soe ta kastiel Duerstede. Koart dêrnei is grif begûn mei de ferdigening fan de stêd mei it oanbringen fan in ierden omwâling en omgrêfting wêrby't foar de omgrêfting diels gebrûk makke waard fan de âlde rivierbêdingen. Mids 14e iuw waard de stêd yn eastlike rjochting útwreide en fermoedlik waard yn dyselde perioade de stêd foarsjoen fan in stedsmuorre mei stedspoarten en fersterkingstuorren. De stedsmuorre en omgrêfing waarden om 1445 fernijd.J. van Doesburg (1995), De stadsommuring van Wijk bij Duurstede: resultaten van het archeologisch onderzoek "Langs de Wal", yn: Het Kromme Rijngebied, Jiergong 29-2 (juny 1995), side 44-51

 Lizzing 
De gemeente Wyk by Duerstede hat in lanlike lizzing boppe de grutte rivieren yn it midden fan Nederlân. It leit oan de krusing fan it Amsterdam-Rynkanaal mei de Lek en de splitsing fan de Nederryn yn de Lek en de Krûme Ryn.

 Kearnen 
De gemeente bestiet út de stêd Wyk by Duerstede (18.376 ynwenners) en is op 1 jannewaris 1996 gearfoege mei de gemeenten Cothen (2973 ynwenners) en Langbroek (2110 ynwenners).

 Toerisme 

 Kastielen 
 kastiel Duerstede
 kastiel Groenesteyn
 kastiel Hindersteyn
 kastiel Leeuwenburg
 kastiel Lunenburg
 kastiel Rynestein
 kastiel Sandenburg
 kastiel Walenburg
 kastiel Weerdesteyn
 kastiel Zuilenburg

 Mûnen 
 nôtmûne Oog in 't Zeil (Cothen)
 nôtmûne Rijn en Lek (Wyk by Duerstede)

 Ryksmonuminten 
 List fan ryksmonuminten yn Wyk by Duerstede (plak)
 List fan ryksmonuminten yn Wyk by Duerstede (gemeente)

 Festivals 
 Kleurryk Wyk
 Jazz by Duerstede
 Gospel by Duerstede
 Shantyfestival
 Mazijkpop
 Catch-Up Festival

 Musea 
 Museum Doarestêd

 Rekreaasjegebieten 
 Rekreaasjegebiet waarden fan Gravenbol

Wiken
 Binnenstêd (Sintrum)
 Frankenhof
 De Engk
 Noarderwaard
 Noarderwaard-noard
 Noarderwaard-súd
 De Horden
 Parkwijck
 Rivieren
 Ovens
 Skipsnammen
 Skipstermen
 De Heul
 De Geer

 Takomstige bebouwing 
 FeilingPark (op it plak fan it eardere feilingterrein) 
 Rynweide (namme fan it wenwykje fan it Jolice Terrein, yn ûntwikkeling)
 Broekwei (útwreiding)
 De Geer II (útwreiding fan de Geer, tusken de Greve fan Lynden fan Sandenburgweg en de Remus)

 Yndustry 
 Broekwei
 Langshaven

 Parken 
 Doarestêd Plantsoen
 Evenemintenterrein / Stedspark
 Kastielpark

 Ferkear en ferfier 
 Ofstannen 
 Utert 24 km
 Amersfoort 24 km
 Amsterdam 64 km

 Rivieren 

 Nederryn
 Lek
 Amsterdam-Rynkanaal
 Krûme Ryn

 Feartsjinst Beusichemse fear oer de rivier de Lek ferbynt Wyk by Duerstede mei Beusichem (rjochting Culemborg)

 Sport 
Wyk by Duerstede hat in oantal sportferienings, wêrûnder fuotfalferiening CDW.

 Bekende (eardere) ynwenners 
 Rie Lips-Odinot (1908-1998), Twadde Keamerlid foar de CPN
 Jan Boone, Nederlânsk abbekaat
sieregisseur
 Irene van Lippe-Biesterfeld (5 augustus 1939), Prinses fan Lippe-Biesterfeld. Hja wennet in gedielte fan it jier yn dizze stêd.
 Nikkie Plessen (8 maaie 1985), Nederlânske presintatrise, aktrise en model
 Laura Dekker (20 septimber 1995),in Nederlânske solosylster mei de winsk om allinnich om de wrâld te silen.

 Trivia 
 Wyk by Duerstede hat in bynamme: "Doarestêd" (in súksesfolle hannelsstêd). It is net sa dat it hjoeddeiske Wyk by Duerstede in streekrjochte fuortsetting is fan it âlde Doarestêd. It is neamd nei kastiel Duerstede, dat op syn beurt wer neamd is nei Doarestêd.
 Wouter Hamel (19 mei 1977), Nederlânsk Jazz-sjonger
 W.G. van de Hulst jr. (4 juni 1917 - 27 juli 2006), Nederlânsk keunstskilder, byldhouwer, yllustrator en berneboekenskriuwer
 Marc Klein Essink (18 maart 1960), Nederlânsk presintator en akteur
 Martijn Lindenberg, Nederlânsk telefyzjeregisseur 
 Mûne Ryn en Lek yn Wyk by Duerstede wurdt wol ris De mûne fan Ruysdael neamd. De skilder Jacob van Ruisdael soe op in ferneamd skilderij de mûne ferivige hawwe. Dit is net wier; op it skilderij yn kwestje stiet in tichtbysteande mûne dêr't no allinnich noch mar de fûneminten fan te sjen binne.
 Op 14 novimber 1998 kaam de lanlike yntocht fan de Sint nei Wyk by Duerstede. De Pakjesboat 12 lei oan op de kaai by de passantehaven. Op dizze yntocht makke Erik van Muiswinkel syn debút as Haadpiet.
 Yn 1955 waard it NK Hurdfytsen hâlden yn Wyk by Duerstede , Thijs Roks waard doe Nederlânsk kampioen.
 Yn 1979 waard de rige: Bassie & Adriaan en de Diamant opnomd yn kastiel Duerstede.


Kategory:Plak yn Wyk by Duerstede
Kategory:Gemeente yn Utert
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1300