Tsjits Peanstra

Tsjits Peanstra, skûlnamme fan Tsjits Jonkman-Nauta, (Grou, 6 novimber 1924 - Drachten, 28 febrewaris 2014) wie in Frysk dichteresse. Njonken dichtsjen hat Tsjits Peanstra har ek noch op oare keunstsinnige wizen utere: se skildere, etste, makke akwarellen en boetsearre. Peanstra hat fjouwer kear de Rely Jorritsmapriis wûn.

 Libben 
Tsjits Peanstra waard berne op de pleats Toetsma State yn Grou. Hja wie noch gjin twa jier âld doe't har heit kaam te ferstjerren. Fiif jier letter troude har mem mei Thys Jaarsma, út dat houlik waard noch in jonkje berne. Doe't Tsjits trettjin wie, ferhuze de húshâlding nei de Pean, in buorskip tusken Grou en Akkrum. Har lettere skûlnamme 'Peanstra' ûntliende hja oan dat plak. Tsjits Nauta wie in talintearre reedrydster op ’e koartebaan. Yn 1945 ferhuze hja nei Grins om dêr yn it "Academisch Ziekenhuis" in oplieding ta ferpleechster te folgjen. Nei dy oplieding waard hja wykferpleechster yn Aldeboarn. Se kaam yn 'e kunde mei it echtpear Geart en Lamkjen Jonkman; doe't Lamkjen siik waard en net wer better koe, sei Tsjits har baan op om har ferpleegje te kinnen. Neidat Lamkjen ferstoarn wie bleau Tsjits as húshâldster yn it gesin mei twa opgroeiende fammen te wenjen. Twa jier letter troude se mei Geart Jonkman. Nei in houlik fan goed alve jier kaam Jonkman hommels te ferstjerren. Tsjits pakte har âlde berop wer op en waard wykferpleechster yn Raerderhim, dat hat se dien oant se yn 1984 mei de VUT gie.

 Dichteresse 
Doe't Peanstra learling-ferpleechster yn Grins wie, waard har belangstelling foar de poëzij fersterke. Hja skreau al fersen, mar dy waarden nea publisearre. Op oantrún fan jiergenoat Klaes Dykstra stjoerde hja inkele fersen op nei De Stiennen Man, it Striidblêd fan it Boun fan Frysk nasjonale Jongerein. Hja debutearre yn desimber 1948 yn dat blêd, ûnder pseudonym Tsjits Peanstra, mei de fersen ‘Sneintejûn’ en ‘Reis’. Har debút yn boekfoarm kaam yn 1955 mei de bondel Underweis, yn 1968 ferskynde Hûs fan stilte, yn 1984 folge troch Pypkrûd en yn 1988 troch Oanspield.

Oant en mei 1954 bleau De Stiennen Man it wichtichste poadium foar Peanstra, mar fan 1949 ôf kaam der ek wurk fan har yn it tydskrift De Tsjerne. Letter kamen der ek publikaasjes yn it moanneblêd De Strikel en yn oare literêre blêden. Alle jierren waard der in fers fan har opnommen yn de Fryske Skriuwerskalinder. Fierder waard geregeld in fers fan har opnommen yn Fersefariaasje, in bondeltsje dat alle jierren gearstald en útjûn wurdt foar de Foardrachts-kriich fan learlingen fan it fuortset ûnderwiis yn Fryslân.

Har niget oan it wurkjen op in tema en oan eksperiminten mei aparte fersfoarmen, komt yn har literêre wurk dúdlik nei foaren. Dy niget kaam goed fan pas doe't hja yn 1981 troch it Skriuwersbûn frege waard om ien fan de groepkes te begelieden dy't it Bûn foarmje woe om begjinnende skriuwers op wei te helpen. Har ploechje, mei û.o. Sjoerd Palstra, Anneke Gerbrandy, Baukje Tsjerkje de Jong, Jurjen van der Meer en Jelle Bangma, hat fan it resultaat fan dat oer en wer elkoar ynspirearjen, twaris in bondeltsje gearstald en útjûn: Wy jouwe in rûntsje (1987) en De twadde sirkel (1993). Yn dy skriuwersrûnte is ek de dichtfoarm 100 ûntstien. De 100 hat tsien regels fan tsien wurdlidden elts. De earste acht binne frij fers, wylst de lêste twa as ôfsluting einrym brûke. Tegearre mei Jelle Bangma waard yn 2002 de bondel Dûbel tij út; in bondel mei skeakelfersen, om bar skreaun troch de beide dichters.

Yn 1999 ferskynde in sammelbondel, Neierhân, dêr't in grut ferskaat oan har dichtwurk yn te finen is. De bondel befettet 530 Frysktalige en 83 Hollânsktalige fersen, 220 fan dy fersen wiene net earder publisearre. Yn de bondel is in ynlieding fan Tineke Steenmeijer-Wielenga en in taljochting fan Goasse Brouwer, dy't fan útjouwer Frysk & Frij is.

 Tema's 
It heitelân, it âldershûs en it buorkjen binne de tema's dy't yn har iere wurk te finen is, yn har lettere wurk geane dy tema's mear nei de eftergrûn. It grutste part fan har oeuvre bestiet út leafdespoëzy, dat yn it begjin faak rjochte wie op ien persoan, mar letter ek mear rjochte op de meiminske. Guon fan har fersen geane oer in ferbrutsen leafde tusken twa freondinnen. Ek skreau hja protestfersen dêr't hja faak har begienens en meilibjen ferwudet mei ferhûddûke minsken, mei oarlochsslachtoffers en bern yn hongerlannen. Ek skreau hja fersen oer siken en handikapten, dat gie dan faak oer minsken dy't hja yn har wurk tsjinkaam. Nei,t neisten har ûntfoelen, skreau hja ek memoriamfersen.

In oar tema is te finen yn har reisfersen, se beskriuwt yn dy fersen net allinnich wat se sjocht, mar ek hoe oft se dat ûndergiet.
Fierders is keunst, it meitsjen en belibjen dêrfan, in geregeld weromkommend tema yn de poëzy fan Tsjits Peanstra.

 Wurk 
 Poëzy 
 1955 : Underweis
 1968 : Hûs fan stilte
 1981 : Neisimmer
 1984 : Pypkrûd
 1988 : Oanspield
 1999 : Neierhân :  Samle fersen (mei in ynlieding fan Tineke Steenmeijer-Wielenga en in taljochting fan útjouwer Frysk & Frij, Goasse Brouwer)

Priuwke
 Tsjits Peanstra - Swarte Hoanne

 Meiwurke oan 
 1985 : Ljouwert 700. In stêd is in stêd is in stêd.
 1987 : Heechterp en it geheim fan de stien
 1987 : Sinteklazegedichten. (mei Baukje Wytsma, Klaas Bruinsma, Tiny Mulder, Meindert Bylsma)
 1987 : Wy jouwe in rûntsje
 1990 : Skeind ferline : ferhalen oer it tiidrek 1940-1945
 1993 : De twadde sirkel : gedichten en ferhalen
 2002 : Dûbel tij : skeakelfersen (mei Jelle Bangma)

 Toaniel 
 1985 : Rjochtdei op Sylt
 1989 : Peaskedagen : ienakter foar froulju fan likernôch fyftich jier

 Prizen 
 1957 : Rely Jorritsmapriis (fers ‘Fiif fersen yn memoriam’)
 1958 : Rely Jorritsma-priis (fers ‘Diminsjes’)
 1961 : Rely Jorritsma-priis (fers ‘Isrel’)
 1962 : Rely Jorritsma-priis (ferhaal ‘As Irene komt’)

 Keppeling om utens 
 Tsjits Peanstra yn de DBNL

Kategory:Frysk ferpleechkundige
Kategory:Frysk dichter
Kategory:Frysk publisist
Kategory:Skriuwer yn it Frysk
Kategory:Persoan berne yn Grou
Kategory:Persoan stoarn yn Drachten
Kategory:Persoan berne yn 1924
Kategory:Persoan stoarn yn 2014