Kiëv

Kiëv of Kyjiv (Oekraynsk: Київ, Kyjiv, [ˈkɪjiu̯]; Russysk: Киев, Kijev, [ˈkʲijɪf]) is de haadstêd en grutste stêd fan de Oekraïne. De stêd leit oan wjerssiden fan de rivier de Dnjepr (Oekraynsk: Dnipro). Bestjoerlik sjoen stiet de stêd lykas Sebastopol op itselde nivo as dat fan de oblasten fan Oekraïne. Hoewol't de stêd der gjin part fan is, is Kiëv ek it bestjoerssintrum fan de oblast Kiëv.

 Geografy 
De stêd leit oan beide iggen fan de Dnjepr, dy't nei it suden ta de Swarte See yn streamt. 

Op de westlike igge fan de rivier binne talrike heuvels mei dêrop boskgebieten. Dêr leit ek it histoaryske sintrum. By de rivier rinne de heuvels steil ôf. It heuvelgebiet is ûnderdiel fan it folle gruttere Dnjepr Hegelân dat in lyts stik nei it westen en foaral nei it suden trochrint. De hichte fan de heuvelgebiet yn Kiëv skommelet tusken de 150 en 200 meter. Nei it noarden ta wurdt it lân flakker.

De eastlike igge fan de rivier waard pas yn de 20e iuw beboud. It lân oan dizze kant fan de Djnepr is flak. Eastlik fan de Dnjepr binne ek mear wetterkes te finen lykas marren en sydrivieren. Yn totaal binne der binnen it stedsgebiet 448 ferskillende iepen wetterflakten.

It Truhaniv-eilân en oare gruttere eilannen yn de rivier binne amper beboud en wurde as rekreaasje- en natoergebiet brûkt.

 Skiednis 
Kiev ûntstie oan de rivier de Dnjepr, oan de hannelsrûte fan de Varjagen nei de Griken. Wannear 't de stêd stichte is, is net dúdlik. Neffens de Nestorkronyk is it yn of foar de njoggende iuw ûntstien troch de komst fan de Varjagen of Rûs. It gebiet om de stêd hinne neamden sy Kiev-Rûs. De stêd sels wurdt Kiev neamd. Yn dy tiid libben yn 'e omkriten fan Kiev de Slavyske Poljanen.

De bloeitiid fan Kiev leit tusken 882 en 1169, doe't it de haadstêd fan it East-Slavyske Kievske Ryk wie. Ut dy tiid, it tiidrek fan ’e Slavyske kerstening, datearje de wichtichste monuminten yn 'e stêd lykas de Sint-Sofiakatedraal en it Hoalekleaster.

Yn 1240 waard Kiev, dat doedestiids mei goed 30.000 ynwenners ien fan ’e grutste Europeeske stêden wie, troch de Mongoalen ferneatige. Yn de neikommende seis iuwen wie Kiev net folle mear as in provinsjestêd yn it Poalsk-Litouske Gemenebest en it Russyske Ryk. Yn de 19e iuw begûn de stêd wer te groeien; om 1900 hinne wienen der 250.000 ynwenners.

Yn 'e gaotyske situaasje nei de Earste Wrâldoarloch waard Kiev hieltyd wer troch oare stridende partijen ynnommen: Oekraynske nasjonalisten, Poalen, de antykommunistyske Russyske generaal Anton Denikin en de bolsjewiken. De úteinlike bolsjewistyske oerwinning hie fan gefolgen dat Kiev en de Oekraïne ûnderdiel fan de Sovjet Uny waarden.

Yn 1941 waard Kiev ferovere troch it Tredde Ryk. 33.000 joadske ynwenners fan de stêd waarden fuort dêrnei fermoarde yn it ravyn Babi Jar, dat doe noch bûten de stedsgrinzen fan Kiev lei.

Yn novimber/desimber 2004 wienen der yn Kiev ferskate protestdemonstraasjes fan oanhingers fan Viktor Jûsjtsjenko. Sy protestearren tsjin de ferkiezingsfraude troch oanhingers fan Viktor Janûkovytsj. Nei ôfrin fan dizze saneamde Oranjerevolúsje waard Jûsjtsjenko dochs minister-presidint.

In twadde grutte protestbeweging yn Kiev wie de Euromaidan tusken desimber 2013 en febrewaris 2014. De beweging woe de Russysksinnige presidint ôfsette en earder as plend nije presidintsferkiezings hâlde. 

 It besjen wurdich 
 Andrijivsky Oezviz
 Babyn Jar
 Kresjtsjatyk (haadstrjitte)
 Gouden Poarte (Zoloti Vorota)
 Grêf fan Askold
 Hoalekleaster
 Holosijiv-bosk (park)
 Majdan Nezalezjnosti ('Plein fan de Unôfhinklikens')
 Mariinskipaleis
 Petsjersk-Lypky
 De wyk Podil
 Sint-Andréastsjerke
 Sint-Michaelskleaster
 Sint-Sofiakatedraal

 Ferkear en ferfier 
 Lofthavens:
 Ynternasjonale Lofthaven Boryspil
 Lofthaven Zjoeljany
 Metro fan Kiëv
 Stasjon Kyjiv-Pasazjyrsky

 Sport 
Kiëv hat de ferneamde fuotbalklup Dynamo Kiëv, mei ûnder oaren de stjerspits Andrij Sjevtsjenko. Yn it ferline wienen Oleh Blochin en Ihor Bilanov de grutte bazen, beide waarden sy ferkeazen as Europeesk fuotballer fan it jier.

 Berne yn Kiëv 
 Nikolaj Berdjajev (1874-1948), Russysk filosoof
 Alexander Archipenko (1887-1964), Oekraynsk-Amerikaansk avant-gardistysk keunstner, byldhouwer en grafysk ûntwerper
 Michail Boelgakov (1891-1940), Russysk skriuwer
 Vladimir Horowitz (1903-1989), Russysk-Amerikaansk pianist
 Ephraim Katzir (1916-2009), Israelysk biofysikus en presidint fan Israel
 Mila Kunis (1983), aktrise
 Olga Lepesjinskaja (1916-2008), Russysk ballerina
 Anatole Litvak (1902-1974), Amerikaansk filmregisseur
 Kazimir Malevitsj (1878-1935), keunstskilder
 Andrej Medvedev (1974), tennisser
 Golda Meïr (1898-1978), premier fan Israel
 Vaslav Nijinsky (ca.1889-1950), Russysk balletdûnser
 Nicolas Rossolimo (1910-1975), Frânsk-Amerikaansk skaker
 Lev Sjestov (1866-1938), Russysk filosoof
 Alexandr Dolgopolov(1988), tennisser



Kategory:Haadstêd yn Jeropa
Kategory:Plak yn de Oekraïne
Kategory:Plak stifte yn de 5e iuw