Breyten Breytenbach

Breyten Breytenbach (Bonnievale, 16 septimber 1939 - Parys, 23 novimber 2024) wie een Súd-Afrikaansk skriuwer, dichter en keunstner mei de Frânske nasjonaliteit.

Libben
Breytenbach waard berne yn Bonnievale, in doarp yn de West-Kaap, op sa'n 180 kilometer fan Kaapstêd en 100 kilometer fan de meast súdlike punt fan Afrika by Kaap Agulhas. Hy studearre keunst oan de Universiteit fan Kaapstêd en is in tawijd tsjinstanner fan apartheid wurden. Hy ferliet Súd-Afrika yn de jierren 1960 en ferfarde nei Parys. Hy troude in Frânske frou fan Fietnameeske komôf, Yolande Ngo Thi Hoang Lien. Ut reden fan rassewetjouwing koe er net werom nei syn heitelân. Op grûn fan de Wet op de Mingde Houliken (1949) en de Untuchtwet fan 1950 wie it in blanke nammentlik ferbean om in seksuele ferhâlding te hawwen mei in persoan fan in oar ras.

Yn Frankryk wie er meioprjochter fan Okhela, in groep fan ferballe persoanen dy't út it bûtenlân wei de apartheid bestride. Syn yllegaal ferbliuw yn Súd-Afrika yn 1975 waard ferret troch in mistrouwich ANC, dat hy waard fêstset en letter foar heechferried feroardiele ta njoggen jier finzenis. Nei druk fan it bûtenlân kaam er yn 1982 lykwols frij. Hy gie werom nei Parys en waard Frânsman. 

Anno 2004 hâldt er út en troch ta yn Jeropa, Afrika en de Feriene Steaten. Sûnt jannewaris 2000 is er gastdosint psychology oan de Universiteit fan Kaapstêd en is er belutsen by it Gorée-ynstitút yn Dakar, Senegal en de Universiteit fan New York.

Breytenbachs wurk bestiet út dichtbondels, romans en essays, meast yn it Afrikaansk. Guon wurk hat in oersetting yn it Ingelsk krigen. Adriaan van Dis hat wurk yn it Nederlânsk oerset. Oar wurk is oarspronlik yn it Ingelsk útjûn. Breytenbach skildert ek. Der hawwe útstallingen fan syn skilderijen en ôfprintingen west yn Johannesburch, Kaapstêd, Hongkong, Amsterdam, Stockholm, Parys, Brussel, Edinboarch en New York.

 Prizen 
1968 - Reina Prinsen Geerligspriis foar Súd-Afrika foar Die huis van die dowe
1972 - Lucy B. en C.W. van der Hoogtpriis foar Lotus
1981 - Poetry International Earejild
1982 - Bysûndere priis fan de Jan Campert-stichting foar ien kear, foar syn hiele oeuvre
1995 - Jacobus van Looypriis foar it hiele oeuvre

 Poëzij 
 Die ysterkoei moet sweet, Johannesburch, 1964
 Die huis van die dowe , Kaapstêd, 1967
 Kouevuur, Kaapstêd, 1969
 Lotus, Kaapstêd, 1970
 Skryt. Om 'n sinkende skip blou te verf, Amsterdam, 1972
 Met ander woorde, Kaapstêd, 1973
 Voetskrif, Johannesburch, 1976
 Sinking Ship Blues, Toronto, 1977
 And Death White as Words. An Anthology, Londen, 1978
 In Africa even the flies are happy, Londen 1978
 Blomskryf (Karlêzing?) Emmarentia, 1979
 Eklips, Emmarentia, 1983
 Buffalo Bill, Emmarentia, 1984
 Lewendoon, Emmarentia, 1985
 Judas Eye, Londen - New York, 1989
 Soos die so, Emmarentia, 1990
 Nege landskappe van on s tye bemaak aan 'n beminde, Groenkloof, 1993
 Die hand vol vere, Kaapstad, 1995 (karlêzing?)
 Oorblyfsels, 'n Roudig, Kaapstêd, 1997
 Papierblom, Kaapstêd, 1998
 Lady One, Kaapstêd, 2000 (Karlêzing leafdesgedichten)
 Ysterkoei-blues, Kaapstêd, 2001 (Samle gedichten 1964-1975)
 Lady One: Of Love and other Poems, New York, 2002
 Die ongedanste dans, Kaapstêd, 2005 (Finzenisgedichten 1976–1983)
 Windvanger, Kaapstêd, 2007

 Proaza 
 Katastrofes, 
 Om te vlieg, Kaapstad, 1971 (roman)
 De boom achter de maan, Amsterdam, 1974
 Die miernes swell op ...), Emmarentia, 1980 (ferhalen)
 A Season in Paradise, Amsterdam - New York - Londen, 1980 (Roman, ûnsensurearre ferzje)
 Mouroir: Mirror Notes of a Novel, Londen - New York, 1983
 The True Confessions of an Albino Terrorist, Londen - New York, 1983
 Spiegeldood, Amsterdam , 1984
 End Papers, Londen, 1985 (essays)
 Memory of Snow and of Dust, Londen - New York, 1987 (roman)
 Boek. Deel een, Emmarentia, 1987 (essays)
 All One Horse. Fiction and Images, Londen, 1989
 Hart-Lam, Emmarentia, 1991 (essays)
 Return to Paradise. An African journal, Londen - New York, 1992
 Memory of Birds in Times of Revolution Londen - New York, 1996 (essays)
 Dog Heart. A travel memoir, Kaapstêd, 1998
 Woordwerk, Kaapstêd, 1999
 Intimate stranger: a writing book, 2005 (Yntime frjemdling: in skriuwboek (oan frou Lêzeres, 2006)
 A veil of footsteps : memoir of a nomadic fictional character, Kaapstad : Human & Rousseau, 2007 (Wurdfûgel : tinkskriften fan in nomadyske romanfiguer, 2008)

 Drama 
 Boklied, 1997
 The life and times of Johnny Cockroach, 1999
 Die toneelstuk (ûndertitel Belydenis in twee bedrywe), 2001

 Keppelings om utens 
 Side oer Breytenbach oan de Universiteit fan New York 
 Iepen brief oan Generaal Ariel Sharon (fan Breyten Breytenbach)
 Stellenbosch Writers''
 http://www.goreeinstitute.org/ 

Kategory:Súdafrikaansk dichter
Kategory:Súdafrikaansk romanskriuwer
Kategory:Súdafrikaansk koarte-ferhaleskriuwer
Kategory:Súdafrikaansk publisist
Kategory:Súdafrikaansk essayist
Kategory:Skriuwer yn it Afrikaansk
Kategory:Súdafrikaansk keunstskilder
Kategory:Súdafrikaansk minskerjochte-aktivist
Kategory:Súdafrikaansk heechlearaar
Kategory:Frânsk dichter
Kategory:Frânsk romanskriuwer
Kategory:Frânsk koarte-ferhaleskriuwer
Kategory:Frânsk publisist
Kategory:Frânsk essayist
Kategory:Frânsk keunstskilder
Kategory:Frânsk minskerjochte-aktivist
Kategory:Frânsk heechlearaar
Kategory:Afrikaner persoan
Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Dútsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Afrikaner komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Súdafrikaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Dútsk komôf
Kategory:Persoan berne yn 1939
Kategory:Persoan staorn yn 2024