Beswarrings yn de Harry Potter-rige

Yn 'e Harry Potter-rige wurde ferskate beswarrings brûkt, dy't allegearre in oar effekt hawwe en dy't allegearre wat barre litte troch magy. Troch mei in toverwisp te swieren en in tsjoenspreuk te sizzen, litte tsjoenders en tsjoensters bygelyks wat fleane of meitsje se ljocht. It meastepart fan de tsjoenspreuken yn 'e rige binne semi-Latynske wurden of sinnen, dy't grammatikaal gauris net korrekt binne.

 Oersjoch 

Hjir in oersjoch fan 'e tsjoenspreuken dy't te finen binne yn 'e boeken fan de Harry Potterrige.

De betsjoenings út 'e filmferzjes fan 'e boeken en de videospultsjes binne net brûkt

Duell. = in typyske duellearspreuk

 A 
Accio
Hjirmei kinst eat sommearje, dat wol yn dizze kontekst sizze: eat nei dy tafleane litte
Latyn: accio = ik sommearje

Aguamenti
Lit wetter ferskine
Latyn: aqua = wetter. 

Alohomora
Hjirmei kinst doarren iepenmeitsje
Hawajaansk: aloha = goeie, Latynsk: mora = hinder

Amnesia 
Hjirmei wurdt in diel fan it ûnthâld fan immen wiske 
(Of Amnesia Completa: it ûnthâld wurdt hielendal wiske)Latyn: Amnesia = ûnthâldferlies

Anapneo
Spreuk dy't immen sykhelje lit wannear't er smoart
Âld-Gryksk: 'αναπνέω (anapneo), (yn)azemjen

Anti-Migelbetsjoening
Sjoch: 'Repello Migelandus'

Aparecium
Makket saken dy't net te sjen binne wer te sjenLatyn: aparere = ferskine

Avada Kedavra
Duell.
In ûnferjoulike flok, de flok om immen te fermoardzjen, giet gear mei in grut, grien ljocht. Hat de mem en heit fan Harry Potter ek fermoarde. 
Arameesk: adada kedabra (abrakadabra) = It ding moat ferneatige wurde

Avis
Spreuk dy't lytse fûgels ferskine lit út 'e wispeLatyn: avis = fûgel

 B 
Balsemio
Hielet wûnen.
Krekt lykas it Fryske wurd "Balsemje"

Banflok
Betsjoening ûnbekend
Lit eat weisjitte/ weifleane

Buorrelhollebetsjoening
Betsjoening ûnbekend
Soarget foar in loftbuol op dyn holle.

 C 
Cave inimicum
Beskermet tsjoenders tsjin 'eat'Latyn: cave = útsjen (sjoch út!), inimicus = fijânColloportus
Betsjoening dêr't immen in doar magysk mei beskoattelje kinLatyn: collere = plakken, portus = doar

Confringo
Gruzelflok 
Lit eat eksplodearje
Latyn: confringo = ik brek

ConfundoDuell.Dwylsinnigensflok, hjirtroch kinst fertize reitsjeLatyn: confundo = ik bring yn 'e tiis

Crucio
Duell.
In ûnferjoulike flok, de tamtearflok
Latyn: crucio = ik martelje

 D 
Defodio
Hjirmei kinst stikken fan it plafond weisnijeLatyn: defodere = útgrave

Deletrius
Hjirmei kin it tsjustere teken ferdwine litte wurde.
Ingelsk: delete = weihelje

DensaugeoDuell.Dizze spreuk lit 'e tosken fan immen waaksje.Latyn: dens = tosk, augeo = ik lit groeie

Deprimo
Lit (bygelyks) in muorre eksplodearje
Latyn: deprimere = yndrukke

Descendo
Dizze spreuk lit eat nei ûnderen ta gean. Latyn: descendere = nei ûnderen ta gean

Detentio
Duell.
Spreuk dy't immen fêstmakket mei tou. 
Latyn: detendere = besitte

Diffindo
Toarnbetsjoening
Hjirmei kin immen wat stikken meitsje of dingen spjalteLatyn: diffindere = spjalte, stikken meitsje.

Dissendium
Magyske tagongskoade nei in geheime gong yn Swiniastate
Latyn: discendo = ôfbûging

Duplicatus
Ferdûbelt eat Latyn: duplicare = ferdûbelje

Duro
Makket eat hurd en massyf
Latyn: duro = hurd meitsje

DuvelsfjoerDuell.Betsjoening ûnbekend
Dizze spreuk kin ferflokt fjoer meitsje, sa ûntsteane der bygelyks meunsters en draken fan fjoer, dy't eltse fijân dea meitsje

 E 
Enervatio
Makket de spreuk 'Paralitis' ûndienLatyn: enervare = krêfteleas meitsje

Engorgio
Fergruttet eat en eat dat lytser makke is troch 'Reducio', krijt syn gewoane grutte wer
Ingelsk: gorgeous = tige grut

Erecto 
Rjochtet eat op (bygelyks in tinte)Latyn: erectus = oprjochte

Expecto Patronum
Duell. (tsjin in Dementor)
Makket in sulverwite, ljochtjaande Patronus dy't beskerming jout tsjin û.o. Dementors. In Patronus is in positive krêft dy't de foarm fan in dier oannimt. In Patronus is ek te brûken as kommunikaasje.
Latyn: exspectare = ferwachtsje, patronus = beskermer

ExpelliarmusDuell.Ûntwapenet in tsjinstanner. Latyn: arma = wapens en expello = weihelje/ferdriuwe

Evanesco
Lit eat ferdwine
Latyn: evanescere = ferdwine

 F 
Ferula
Kin bygelyks in brutsen skonk spalkjeLatyn: ferula = stôk

Fideliusbetsjoening
Betsjoening ûnbekend 
In geheim wurdt opslein yn 'e siele fan 'e geheimhâlder. It geheim wurdt ferbrutsen wannear't de geheimhâlder it trochfertelt 
Latyn: fides = betrouberens

Finite (Incantatem)
Lit it effekt fan in oare betsjoening ophâlde
Latyn: finire = in ein meitsje oan eat, incantatio = betsjoening

Fladderfleareflok*
Duell.
Betsjoening ûnbekend 
Betsjoening wêrtroch't immen fol mei lytse wjuksjes komt te sittenFlagrato
Nei't dizze spreuk útsprutsen is, kin immen mei syn wisp yn 'e loft skriuwe, wêrnei't gleone letters ferskineLatyn: flagrare = barne, glânzgjeFlok fan skonkeplakDuell.Sjoch: 'Locomotor Mortis'

FurninculusDuell.Dêr't immen rekke wurdt, wurdt de hûd tige wartich
Etymology net fûn

(* Yn 't Hollânsk: Vleddervleervloek )

 G 
Geomanni Pesternomi
Net tige effektive ferstiivingsbetsjoening foar ierdmantsjesÂld-Gryksk: Γαῖα (gaia) = ierde

Glisseo
Lit de treppen fan in trep yn Swiniastate yn in glierbaan feroare
Frânsk: glisser = glydzje

GniisspreukenDuell.Sjoch 'Rictumsempra'

 H 
Homenum revelio
Jout oan of't der minsken oanwêzich binne yn 'e omjouwingLatyn: homo = minsk, Ingelsk: reveal = ûntbleateHomorfusbeswarringDuell. (tsjin in wearwolf)
Tydlike remeedzje tsjin in wearwolfLatyn: homo = minsk, Âld-Gryksk: μορφή (morfê) = uterlikHygiëna
Himmelspreuk, hjirmei kinst eat skjinmeitsjeÂld-Gryksk: 'υγιεινή (hugyeinê) = goadinne fan 'e sûnens I 
ImpedimentaDuell.Strjemspreuk
In oanfal wurdt fertrage, kin ek byeffekten lykas by 'Paralitis' hawweIngelsk: impediment = hinder

Imperio
Duell.
In ûnferjoulike flok, jout folsleine kontrôle oer immen, dy't dan alles foar dy dwaan sil
Latyn: imperare = befelje

Incendio
Lit eat ûntbarneLatyn: incendere = yn brân sette

 K 
Kameoflaazjespreuk
Jout folsleine kamûflaazje, immen nimt 'e kleuren fan 'e êftergrûn oan

 L 
Levicorpus
Duell.
Lit immen ûndersteboppest yn 'e loft hingje
Latyn: levare = lichter meitsje, corpus = lichem

Liberacorpus
tsjinbeswarring fan 'Levicorpus', lit immen wer op 'e grûn falleLatyn: liberare = befrije, corpus = lichem

Locomotor
Lit eat in bytsje omheech fleane en dyn wisp folgje
Latyn: Locus = plak, motus = beweging

Locomotor MortisDuell.Flok fan skonkeplak
Limet skonken oan elkoar
In lyts ljochtsje ferskynt oan de útein fan dyn wispLatyn: lumen = ljocht M 
Meteomaledictus recanto
Tsjinbeswarring foar waarflokkenLatyn: recantare = weitsjoene, maledicere = ferflokke, meteo-... = waar-...

Mobiliarbus
De 'Locomotor'-ferzje spesjaal foar beamen
Latyn: mobilitas = beweechlikens, arbor = beam

Morsmordre
Hjirmei wurdt it tsjustere teken fan Voldemort oproppeLatyn: mordere = bite, mors = dea

Mobilicorpus
De 'Locomotor'-ferzje foar in minskenliif
Latyn: corpus = lichem, mobilitas = beweechlikens

Murmelio
Hjirtroch kinnen oaren dy net heare, om't se gegûns yn harren earen heareHollânsk: murmele = reauntsje, gûnslûd meitsje
Dizze spreuk soe nei it Frysk oerset wurde kinne as bygelyks: 'Rencelio'

 N 
Nox
Ljocht makke mei 'Lumos' giet út
Latyn: nox = nacht

Nonpluvius
Spreuk wêrtroch eat net mear wiet wurdtLatyn: non = net, pluvius = reinêftich, rein-...

 O 
Oppugno
Duell.
Lit eat (bygelyks op magyske mêd produsearre fûgels (sjoch 'Avis')) immen oanfalle
Latyn: oppugnare = fjochtsje/ stride tsjin eat

Orchidea
Hjirmei kinst in boskje blommen te foarskyn tsjoene
In orchidee is in blom

 P 
Paralitis
Duell.
Mei dizze spreuk kinst immen ferlamje mei in grutte, reade ljochtstriel
Âld-Gryksk: παραλύειν (paraluein) = ferlamje

Permaninte plakbeswarring
Betsjoening ûnbekend
Lit eat foar altyd earne oan fêstkleevje

Petrificus TotalusDuell.Lit immen hieléndal ferstiivjeÂld-Gryksk:  πέτρα (petra) = stien, Ingelsk: petrify = ferstiivje, Latyn: totalus = hielendalPortus
In betsjoening om earne in Fiafia fan te meitsjenLatyn: portare = bringe, porta = doarPrior incantato
Dizze spreuk lit sjen hokker spreuken koartlyn útsprutsen binne mei in wisp.Latyn: prius = earder, incantare = in tsjoenspreuk útsprekke

Priori Incantatem
Duell.
Wannear't twa tsjoenders mei-inoar fjochtsje (in tsjoendersduel) en harren wispen hawwe in selde kearn, kinne de wispen mei in ljochtstriel kontakt meitsje en kin ynienen it effekt fan 'prior incantato' ûntstean
Sjoch foar de etymology hjirboppe ('prior incantato')

Protego
Duell.
Skyldspreuk 
Hjirmei kinst dysels beskermje tsjin lytse flokken en betsjoeningen (net tsjin grutte flokken lykas de ûnferjoulike flokken), wêrby't de flok ek wjerkeatst wurde kin nei de fijân, wêrtroch't er sels ferflokt wurdt.
Latyn: protegere = beskermje/ferdigene 
Fariaasjes: 
Protego horribilis (tsjin oeribele flokken)
Protego totalum (tsjin alle flokken)

Proteusbeswarring
Hjirtroch kinst in betsjoening oproppe wêrtroch in magysk ferbân ûntstiet tusken dingen: wannear't ien ding feroaret, feroarje alle dingen
Latyn: Proteus = god dy't himsels feroarje koe yn eat oars (stalferwikseling)

 Q 
Quietus
Spreuk waarmee je luide stem (door de spreuk sonorus) weer normaal wordt.
Latyn: quietus = stil

 R 
Reducio
Makket eat lytser en eat dat fergrutte is troch de betsjoening 'Engorgio', krijt syn gewoane grutte wer
Latyn: reducere = redusearje

Reducto
Gruzelflok 
Lit eat eksplodearje
Latyn: reducere = redusearje

Reparo
Makket eat dat stikken is
Latyn: reparare = bymeitsje

Relashio
Befrijt immen fan eat wêrtroch't er fêsthâlden wurdt
Ingelsk: release = befrije

Renervatio
Hjirmei kinst immen wer by bewustwêze bringe
Latyn: re- = wer, nervus = û.o. krêft, enerzjy

Repello Migeltum
Hâldt migels op ôfstân
Latyn: repellere = ferdriuwe, Frysk: migel = immen dy't net tsjoene kin

Rictusempra
Duell.
Hjirmei kinst immen op magyske mêd kiizje, kidelje
Latyn: rictum = iepene mûle, semper = altyd

Ridiculus
Duell. (tsjin in bûzeman)
Kinst tsjin in sjamme/bûzeman brûke. Wylst do de betsjoening útsprekst, moast oan eat grappichs tinke.
Latyn: ridiculum = om te laitsjen

 S 
Salvio hexia
Kamûflaazjespreuk
Latyn: salvere = sûn wêze, Ingelsk: hex = flok

Sanitato
Hjirmei kinst eat skjinmeitsje of opromje
Latyn: sanus = sûn, skjin

Sectumsempra
Duell.
Asto dizze spreuk brûkst en mei dyn wisp swypkest, ferskine der bliedende wûnen dêr't dyn fijân rekke wurdt
Latyn: secare = fykje, repe, semper = altyd

Serpensortia
Duell.
Tsjoent in slange út dyn wisp
Latyn: serpens = slang(e), sortire = earne útgean

Silencio
Soarget derfoar dat immen net mear prate kin
Latyn: silere = swije

Sonorus
Makket dyn lûd/stimme hurder
Latyn: sonorus = lûd meitsjend

Specialis revelio
Kin eat dat ferside is, ûntbleatsje, bygelyks in betsjoening
Latyn: specialis = spesjaal, revelare = ûntbleatsje

 T 
Tarantallegra
Duell.
Tapdûnssbetsjoening
Italjaansk: tarantella = in Italjaanske dûns

 U 
Ûnfersteurberensspreuk*
Betsjoening ûnbekend 
Makket eat (bygelyks in doar) lûdticht. Der kin ek neat mear troch

(* Yn 't Hollânsk: fnuikspreuk
 W 
Waddiwasi*
Lit eat hurd weisjitte

Wingardium Leviosa
Lit eat fleane
Latyn: levare = licht meitsje

Wiis my de wei 
Wynroasbetsjoening 
Mei dizze betsjoening kinst dyn wisp brûke as kompas(* Gommibommi yn 't Hollânsk

 Y 
Yt slakkenDuell.''
Lit immen slakken útspuie

Foar dizze wiki-side binne de boeken fan 'e Potterrige brûkt en in wurdboek Latyn (De Pinksterferzje).

 Keppelings om utens 
 Hollânske (mear útwreide) ferzje fan dizze wiki
 Ingelske (nóch mear útwreide) ferzje fan dizze wiki

Kategory:Harry Potter

he:הארי פוטר - מונחים#קסמים