Loadewyk XIV fan Frankryk

Loadewyk XIV, bynamme Le Grand Roi of Le Roi Soleil (de Sinnekening) (Saint-Germain-en-Laye, 5 septimber 1638 – Versailles, 1 septimber 1715).

 Polityk 
Loadewyk XIV folge syn heit, Loadewyk XIII op doe't er noch in bern wie (14 maaie 1643). Oant 1651 wie syn mem Anna fan Eastenryk regint, mar it feitlik bewâld waard dien troch earste-minster kardinaal Jules Mazarin. Doe't dy yn 1661 stoar gie Loadewyk sels it bewâld fieren. Yn de 54 jier dat Loadewyk oer Frankryk regearre, hat er syn doel om absolute macht te fêstigjen folslein berikt. Syn bûtenlânske polityk wie rjochte op prestiizje fermearderjen en gebietsútwreiding fan Frankryk. 

Loadewyk behelle mei in oantal krigen û.o. yn de Njoggenjierrige Oarloch lânwinst yn it noarden en easten (Súd-Flaanderen, de Elzas). Mar de Spaanske suksesjeoarloch tusken 1700-1713/1714 mêde Frankryk folslein ôf sadat Loadewyk by syn dea it lân yn grutte soargen efterliet. 

Keninklike almacht fêstige Loadewyk ek op tsjerklik mêd troch it ferneatigjen fan de Hugenoaten harren foarrjochten yn 1685 (Edikt fan Nantes), de bestriding fan de jansenisten it hanthavenjen fan it galikanisme tsjinoer de oermacht fan de paus.

 Keunst 	
Fral de earste jierren fan Loadewyks bewâld wienen in perioade fan praal en útlitten (bou fan it paleis fan Versailles). It wie tagelyk it klassike tiidrek fan de Frânske beskaving (Molière, Racine, Lebrun ensfh.). Yn dizze jierren hie Loadewyk ek in lokkige hân yn de kar fan syn meiwurkers, fral Colbert, dy't de finansjele en ekonomyske saken behearde en it koloniale ryk fan Frankryk fierder útwreide, en de Minister fan Kriich Louvois. Generaals as Turenne, Condé en Luxembourg setten syn bûtenlânske polityk krêft by. Neidat dizze grutte persoanlikheden opienfolgjend stoarnen fertsjustere de glâns fan syn regearing.

 Persoanlik libben 	
Loadewyk wie troud mei Maria Theresia, dochter fan de Spaanske kening Filips IV. Hy hie lykwols talrike matressen (Madame de Montespan). Nei de dea fan Maria Theresia (1683) troude hy mei Madame de Maintenon. Loadewyk soarge yn syn libben foar in grutte neiteam. Hy hie seis bern by syn earste frou Maria Theresia en ek noch ferskillende by syn matressen. Loadewyk waard opfolge troch syn pakesizzer Loadewyk XV.

 Bekende útspraken 		
Twa útspraken fan Loadewyk jouwe him goed wer: L'état c'est moi ('De steat bin ik') en Un roi, une loi, une foi ('Ien kening, ien wet, ien leauwe').


Kategory:Kening fan Frankryk
Kategory:Kening fan Navarra
Kategory:Frânsk persoan yn de Twadde Ingelske Oarloch
Kategory:Frânsk persoan yn de Tredde Ingelske Oarloch
Kategory:Frânsk persoan yn de Frânske Oarloch
Kategory:Frânsk persoan yn de Njoggenjierrige Oarloch
Kategory:Frânsk persoan fan Dútsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Eastenryksk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Flaamsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Hongaarsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Italjaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Katalaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Lúksemboarchsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Nederlânsk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Oksitaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Portegeesk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Sisyljaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Spaansk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Tsjechysk komôf
Kategory:Frânsk persoan fan Waalsk komôf
Kategory:Persoan fan Loataringsk komôf
Kategory:Persoan fan Savoaisk komôf
Kategory:Skiednis fan Frankryk
Kategory:Persoan berne yn 1638
Kategory:Persoan stoarn yn 1715