Heinrich Hoffmann (skriuwer)

Heinrich Hoffmann (Frankfurt am Main, 13 juny 1809 – dêre, 20 septimber 1894) wie in Dútsk psychiater, skriuwer en dichter, dy't gebrûk makke fan in ferskaat oan pseudonimen. Hy is benammentlik bekend bleaun troch syn eigenyllústrearre berneboek Der Struwwelpeter. 

Libben

Jonkheid en oplieding
Hoffmann waard yn 1809 berne yn in begoedich fermidden yn it Dútske Frankfurt am Main. Syn heit, Philipp Hoffmann, wie in arsjitekt yn 'e tsjinst fan 'e gemeente Frankfurt. Syn mem stoar doe't er noch in poppe wie, mar syn heit wertroude mei syn memme suster, Antoinette Lausberg, dy't in tige leafhawwende styfmem foar him waard. Mei't er gau ôflaat en de loaie kant it neist wie, hie Hoffmann op skoalle yn 't earstoan in protte muoite om mei te kommen, mar syn strange heit twong him om better syn bêst te dwaan. Hoffmann learde foar dokter yn Heidelberch en letter yn Halle. Nei't er syn stúdzje súksesfol ôfrûne hie en himsels medikus neame mocht, gied er in jier nei it Frânske Parys ta om him de nijste kennis op it mêd fan 'e sjirurzjy eigen te meitsjen. De oanboazjende minnichte fan syn heit twong him lykwols om syn ferbliuw dêre foartidich ôf te brekken.

Priveelibben
Hoffmann kearde werom nei Frankfurt, sette him dêr nei wenjen en begûn in dokterspraktyk. Hy boaske oan Therese Donner en krige trije bern by har. Twa dêrfan oerlibben him, krektlyk as syn frou. It is bekend dat er koartswilige tekenings foar syn bern en frou makke.

Medyske karriêre
Njonken syn priveepraktyk wurke Hoffmann yn in earmeklinyk en ek dosearre er anatomy. Dêr koed er syn gesin mar kwealk mei bedrippe, dat doe't yn 1851 in freon fan him mei pinsjoen gie en der sadwaande in doktersposysje frijkaam yn it pleatslike psychiatrysk sikehûs, wie hy der as de roeken by om 'e fakatuere te ferfoljen. Hy wist doe noch net folle fan psychiatry ôf, mar sette him derta om dat te feroarjen. Ut syn lettere, kundige publikaasjes op dat mêd docht bliken dat him dat slagge wêze moat. Hoffmann wie in humaan dokter, dy't út en tenei besocht om it lot fan syn pasjinten sa draachlik mooglik te meitsjen. Ek wied er in útsprutsen skeptikus; yn syn beropsmjittige geskriften lûkt er kear op kear yn twifel oft syn behanneling wol ferantwurdlik is foar it opbetterjen fan in pasjint. Njonken syn medysk wurk stiek er ek in protte enerzjy yn 'e kampanje foar in nij, modern psychiatrysk sikehûs mei tunen deromhinne. Yn dy kwestje krige er úteinlik syn sin.

Skriuwkarriêre
Hoffmann hie al, sûnder in soad súkses, in stikmannich gedichten en in satiryske komeedzje publisearre, doe't in freon fan him, dy't útjouwer wie, him yn 1845 oerhelle om Lustige Geschichten und Drollige Bilder für Kinder von 3-6 Jahren ("Koartswilige Teltsjes en Grappige Tekenings foar Bern fan 3-6 Jier") út te bringen. Dat wie in eigenyllústrearre berneboek yn 'e foarm fan in bondeltsje fan tsien koarte ferhalen, dy't op ien nei allegear oer dôfhûdige bern geane. Hoewol't de ferhalen tsjintwurdich foar in part hurd en wreed oandogge en in wol hiel belearende toan oanslane, hie men dêr doedestiden blykber gjin euvelmoed yn. It boekje waard in grut súkses, en fan 'e fjirde printinge yn 1847 ôf kaam it bekend te stean ûnder de titel fan it earste fan 'e tsien ferhalen, Der Struwwelpeter.

Neitiid besocht Hoffmann syn súkses te werheljen, en dêrom skreau er noch ferskate oare berneboeken, mar allinnich it earste dêrfan, König Nussknacker und der Arme Reinhold, hie ienich súkses, al is dat sûnt ek yn 'e ferjitnis rekke. Fierdersoan gie Hoffmann ek troch mei it skriuwen fan satiryske en gauris komyske gedichten foar folwoeksenen. Yn dy teksten oppenearret him syn djip skeptyske hâlding foar alle soarten fan ideology oer en syn ôfkear fan religieuze skerpsliperij en filosofyske en politike diskriminaasje. Fan al syn wurk is lykwols, sels yn Dútslân, inkeld Der Struwwelpeter bekend bleaun.

Politike karriêre
Al fan jongs ôf oan wie Hoffmann tige progressyf, wat yn syn tiid betsjutte dat er in foarstanner wie fan 'e Dútske ienwurding ûnder in konsitúsjonele monargy en fierders fan demokratyske ferkiezings, parsefrijheid en gelikense rjochten foar alle manlike steatsboargers, Joaden ynbegrepen. Hoffmann waard keazen yn it parlemint fan 'e frije stêd Frankfurt en wie dêr, nei eigen sizzen, de driuwende krêft efter it iepenstellen fan 'e gearkomste foar de boargerij troch in publike tribune yn te rjochtsjen. Hy rjochte in praatklub of Bürgerverein op dy't mei klam manlju út alle rangen en stannen útnûge om lid te wurden, ynklusyf Joaden en sljochtwei wurkfolk dat nea nei skoalle west hie. Doe't der yn syn frijmitselderslôzje in antysemityske wyn begûn te waaien, sei Hoffmann syn lidmaatskip op. Yn 1848, ûnder de Dútske Revolúsje, waard er in lid fan it saneamde Frankfurter Parlemint, de earste demokratysk keazen pan-Dútske folksfertsjintwurdiging, mar dêr rekke er al mei gauwens desyllúzjonearre fanwegen de dogmatyske en ûnproduktive diskusjes dy't dêr fierd waarden.

Ferstjerren
Heindrich Hoffman kaam op 20 septimber 1894 te ferstjerren, en waard begroeven op it Frankfurter Hauptfriedhof. Yn syn berte- en stjerplak Frankfurt stiet tsjintwurdich in Heinrich Hoffmann Museum.

Wurk
 1842: Gedichte
 1843: Die Mondzügler: Eine Komödie der Gegenwart 
 1845: Lustige Geschichten und Drollige Bilder für Kinder von 3-6 Jahren (sûnt de fjirde printinge, yn 1847, ûnder de titel Der Struwwelpeter)
 20px Fryske oersetting: Smoarge Piter (fert. Jacobus Q. Smink, 2010)
 1847: Humoristische Studien
 1848: Handbüchlein für Wühler oder Kurzgefasste Anleitung in Wenigen Tagen ein Volksmann zu Werden
 1849: Heulerspiegel: Mitteilungen aus dem Tagebuch des Herrn Heulalius von Heulenburg
 1850-1851: Der Wahre und Ächte Hinkende Bote (2 dielen)
 1851: König Nußknacker und der Arme Reinhold
 1851: Die Physiologie der Sinnes-Hallucinationen
 1853: Das Breviarium der Ehe
 1854: Bastian der Faulpelz
 1857: Im Himmel und auf der Erde: Herzliches und Scherzliches aus der Kinderwelt
 1858: Allerseelen-Büchlein: Eine humoristische Friedhofs-Anthologie
 1859: Beobachtungen und Erfahrungen über Seelenstörungen und Epilepsie in der Irrenanstalt zu Frankfurt, 1851–1858
 1860: Der Badeort Salzloch, seine Jod- Brom-, Eisen und Salzhaltigen Schwefelquellen und die Tanninsauren Animalischen Luftbäder, nebst einer Apologie des Hasardspiels
 1867: Ein Liederbuch für Naturforscher und Ärzte
 1871: Prinz Grünewald und Perlenfein mit Ihrem Lieben Eselein
 1873: Auf heiteren Pfaden: Gesammelte Gedichte 
 1924: Besuch bei Frau Sonne: Neue Lustige Geschichten und Drollige Bilder (postúm gearstald troch Eduard en Walther Hessenberg)
 1926: Struwwelpeter: Hoffmann Erzählt aus Seinem Leben (postúm gearstald troch Eduard Hessenberg)

Keppelings om utens
 Wurk fan Heinrich Hoffman yn de University of Florida Digital Collections

Kategory:Dútsk dokter
Kategory:Dútsk psychiater
Kategory:Dútsk romanskriuwer
Kategory:Dútsk koarte-ferhaleskriuwer
Kategory:Dútsk toanielskriuwer
Kategory:Dútsk berneboekeskriuwer
Kategory:Dútsk dichter
Kategory:Dútsk publisist
Kategory:Dútsk autobiograaf
Kategory:Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne
Kategory:Dútsk politikus
Kategory:Dútsk liberaal
Kategory:Dútsk frijmitselder
Kategory:Persoan berne yn 1809
Kategory:Persoan stoarn yn 1894