Frysk Dambûn

It Frysk Dambûn of it Provinsjaal Frysk Dambûn (PFDB) waard oprjochte op 7 jannewaris 1928 mei as doel promoasje fan it damspul op it 100-rutige boerd, it saneamde "ynternasjonale boerd". It bûn is in ûnderôfdieling fan it Keninklik Nederlânsk Dam Bûn. Primêre doelen binne de organisaasje fan damwedstriden yn Fryslân en gearwurking mei de KNDB foar de organisaasje fan nasjonale wedstriden. 

It mânske argyf fan it PFDB wurdt sûnt 2005 bewarre by Tresoar.

 Skiednis 
It Provinsjaal Frysk Dambûn ûntstie yn 1928, doe't fjouwer Fryske damclubs harren krêften bondelen yn ‘Dambond Friesland’. 
Yn de rin fan 1929 sleat it bûn him oan by it lanlike Nederlânske Dambûn, mar net lang dêrnei waarden de bannen wer ferbrutsen. Yn 1942 waard, as gefolch fan in maatregel fan de Dútske besetter, it Provinsjale Fryske Dambûn (koartwei de PFDB) foarme, mei 25 oansletten damclubs, dy ferplichte lid waarden fan it lanlike bûn. De relaasje mei it lanlike dambûn, it Keninklike Nederlânske Dambûn (KNDB) wie noch gâns jierren problematysk. Nei de oarloch ûntstie sels in skuorring, wêrby’t ferskate clubs har ôfskieden fan de PFDB en mei-inoar de âlde namme ‘Dambond Friesland’ brûkten. 

In bysûnder probleem yn Fryslân foarmen de finansjen. Hûnderten dammers binne út mienskipsgefoel lid fan de pleatslike damferiening, sûnder har yn ieren en sinen dammer te fielen. Dêrom wurdt de kontribúsjeôfdracht oan it KNDB as in beswier field. Om dy beswieren yn de mjitte te kommen en omdat yn Nederlân persintueel fierwei de measte dammers yn Fryslân wenje, krige it bûn wat finansjele privileezjes. Yn de jierren fyftich sleat in grut diel fan de ‘ôffalligen’ him wer oan by de PDBD. Letter slueten ek de Noardeastpolder en Meppel har oan by it Frysk bûn, en ek de Damkring Marknesse spile fan 1954 ôf syn kompetysjewedstriden by it PFDB. In diel fan de clubs bleau lykwols ûnôfhinklik damjen. 

Yn de Súdwesthoeke fan Fryslân bestiet al sûnt de 30-er jierren in lyts, ûnôfhinklik dambûn mei achttjin oansletten clubs. Ien tsiental, it Súdwesthoekteam, mei dêryn earste boerdspilers fan de oansletten ferieningen, spile noch lang mei yn de kompetysje fan de PFDB. 

Yn 2003 bestie it Provinsjale Fryske Dambûn 75 jier. Ta gelegenheid fan dit jubileum ferskynde in it jubileumboek ‘’Leafhawwers en topdammers’’. Yn dit boek wurdt de skiednis fan de PFBD beskreaun. 

Fryske damteams yn de nasjonale kompetysje
De heechst spyljende Fryske damclub yn de nasjonale kompetysje is Damkombinaasje Fryslân, dy't sûnt it seizoen 2011/2012 wer yn de heechste nasjonale klasse (de eareklasse) útkaam. Damclub Huizum (dy't yn 1974 Nederlânsk kampioen waard) en Damclub de Aldehou spylje in klasse leger yn de Haadklasse A. Ein jierren 90 en begjin ienentweintichste iuw spile DC Rinsumageast yn de heechste lanlike klasse. Yn 1999 waard it twadde plak helle. Yn 2023 spile Damkombinaasje Fryslân yn de twadde klas fan it KNDB.

 Yndividuele prestaasjes 
Twa leden fan de PFDB binne wrâldkampioen wurden, nammentlik Harm Wiersma (6x) en Jannes van der Wal (yn 1982). Sy hellen ek ferskate kearen in nasjonale titel, lykas Pieter Bergsma (yn 1968), Frank Drost (yn 1978) en Auke Scholma (yn 1995). Wrâldkampioen by de junioaren waarden Bauke Bies (yn 1977) en Wabe van der Wyk (yn 1999).

Fan de bestjoersleden wienen H. de Boer, Roel Bergsma, Pieter Bergsma en R. Scheer lang as bestjoerslid aktyf. In bekend earelid is Anton Schotanus. 

 Untwikkeling 
Sûnt de oprjochting groeide it oantal oansluten ferienings yn Fryslân nei sa'n 20 yn 1953. Sûnt 1953 kamen der in soad klups by, omdat doe de KNDB foar Fryslân in geunstige kontribúsjeregeling ynstelde. Yn 1970 wiene der 45 oansluten ferienings, dêrnei kaam de groei. Yn it seizoen 1973/1974 wienen 59 ferienings mei yn totaal 1242 leden by it Provinsjale fryske Dambûn oansluten. Op 1 septimber 2003 wiene yn Fryslân noch 47 clubs aktyf yn de provinsjale kompetysje fan it Provinsjale Frysk Dambond, de PFDB.
Ek wiene der noch in oantal net-organisearre clubs yn de provinsje. Wol organisearre, mar net by de FPBD, binne it Súdwesthoekebûn mei likernôch 21 oansletten clubs en it Dambûn Frysk Spul, dêr’t likernôch 10 clubs by oansletten wiene. www.pfdb

Yn 2023 wie it tal clubs dat yn de provinsjale kompetysje spile weromrûn nei 16 clubs. 
ClubnammeOprjochte Plak Spyllokaasje  Bezint Eer Gij Begint 1962 Britsum Britsenburg (Britsum);  2007: fúzje mei Aldebiltsyl Dokkum/Rinsumageast 1926 Dokkum De Beyer damkring Emmeloord  Emmeloord MFC Nieuw Jeruzalemkerk Oefening Kweekt Kunst 1935 Gerkeskleaster gebou Rehoboth Excelsior 1931 Harns De Koegelbult Huizum 1932 Huzum/Ljouwert doarpshûs Ien en Mien Lemmer 1936 De Lemmer De Zandbanken Heerenveen/Mildam 1935 Mildaam Hof van Schoterland Oerterp/Drachten 1948 Oerterp mfs. De Wier Troch Tinken Sterk 1930 Surhústerfean De Lantearne Steenwijk ‘36 1936 Tuk kafee De Karre Twijzelerheide 1934 Twizelerheide De Jister Urk aan Zet/Rasmode 1983 Urk postdoweferiening Tot Weerziens Eensgezindheid 1931 Wâldsein mfs De DriuwpolleDamcombinatie Fryslân2007Wânswert Bolsward-Workum-Combinatie 1963 Warkum De Klameare
 Ophefte clubs
Understeande clubs wiene earder lid fan de PFDB, hawwe har ôfmelde as lid of binne fusearre.
ClubnammeOprjochte Plak  Spyllokaasje  Achlumer damclub 1949 Achlum  Akkrum Akkrum  Oudebildtzijl 1958 Aldebiltsyl Het Graauwe Paard Ontspanning 1937 Aldeboarn Doarpshûs De Jister Oudega  1970 Aldegea (Smell.) De Smidterij Oudega-W. Aldegea-W. Oudehaske Aldehaske Oldetrijne Aldetrine  Oude- en Nieuwehorne Ald- en Nijhoarne Friese Grens 1961 Appelskea  Zuidwesthoek damteam Bakhuzen mfs De Gearte Mearslach Giet Foar 1963 Boalsert Griff. Sintrum Birdaard Burdaard  Houdt Stand Bergum 1927 Burgum Kiehool Burum Boerum  De Miszet 1936 De Broek  Broek o. Akkerwoude Broek û. Ikkerwâld  Buitenpost e.o. Bûtenpost Boelensstate Delfstrahuizen 1937 Dolsterhuzen  Donkerbroek 1926 Donkerbroek Dorpshûis Oan 'e Feart De Skouwer 1945 Driezum IJlster Damclub (IJDC) 1924 of 1925 Drylts Yn des. 1960 waard it 35-jierrich bestean fierd Drogeham 1975 Droegeham  Ens Ens  Akmarijp/Terkaple 1938Eagmaryp/Terkaple  Anjum Eanjum  Oosterend Easterein  Oosterwolde Easterwâlde  Franeker 1971 Frjentsjer FNV-gebou Garijp 1936 Garyp  Gorredijk 1961 De Gordyk herberch De Vrolijke Keizer Trynwâlden/Gytsjerk 1961 Gytsjerk  De Toer 1935 Grou Bierhalle Harlinger  Damclub  gie fierder mei Excelsior ûnder de namme Excelsior Harlingen (dc Harlingen) Harns  Haulerwijk 1945 Haulerwyk doarpshûs De Enter Heerenveen 1935 It Hearrenfean Paul Kruger Heidenschap It Heidenskip  Hijum Hijum  Hemrik e.o. 1945 Himrik Het Koetshuis Holwerd Holwert  Hommerts De Hommerts De Lokzet 1976 Hurdegaryp Hindeloopen Hylpen Oefening en Vermaak	 Ikkerwâld  Engwierum Ingwierrum  jeugd dc Itens Itens doarpshûs De Lytse Fjouwer Jelsum Jelsum Jubbega Jobbegea  Idskenhuizen Jiskenhuzen  Eestrum Jistrum  Joure e.o. 1929 De Jouwer kafee ’t Syl Wêz Wis 1957 Ketlik tegearre mei Oranjewoud fusearre ta Mildam Kollum Kollum T.O.G.  1935 Koudum  Langweer Langwar  Lioessens Ljussens  Stânfriezen Ljouwert De Oldehove 1964 Ljouwert ’t Knooppunt Gezellig Samenzijn (GS) 1934 Ljouwert mei DCL fusearre ta De Oldehove Leeuwarden (DCL) 1925 Ljouwert mei GS fusearre ta De Oldehove Ons Huis Ljouwert  Luttelgeest LuttelgeestTamek Damkring NWO Marknesse 1953 Marknesse De Breehof Meppel Meppel  Mildam Mildaam Hof van Schoterland Molenend 1961 Mûnein  Munnikezijl Muntsjesyl  Nagele 1974 Nagele  Nijbeets Nijbeets  N.D.C. Nijemirdum 1954 Nijemardum  Vooruit Noardburgum  Opgien yn Houdt Stand Bergum Offingawier Offenwier Oranjewoud 1934 It Oranjewâld  mei Ketlik fusearre ta Mildaam Opeinde 1986 De Pein doarpshûs De Wringe Pingjum Penjum Ons Genoegen Raard  Roordahuizum Reduzum  Rinsumageest 1933 Rinsumageast doarpshûs De Beijer, fusearre mei Dokkum Rottum Rottum  Rijperkerk Ryptsjerk Sint Johannesga e.o. (Rotsterhaule) 1969 Sint Jansgea kafee Van der Zwaag Schoterzijl Skoattersyl  Sleat 1930 Sleat  Slijkenburg Slikenboarch De Kroonschijf Snits  Sneeker Damclub 1923 Snits wykgebou De Schuttersheuvel De Harste 1947 Sumar doarpshûs De Kamp Stiens Stiens Jurjen Tolsma 1961 Stiens  Zurich Surch  Suawoude Suwâld  Terzool (Ons genoegen?) Tersoal  Ternaard Ternaard  Terwispel Terwispel Tijnje De Tynje Nut en Nocht 1937 Tytsjerk Tjalleberd Tsjalbert Wanswerd Wânswert doarpshûs Eldorado Onderling Genoegen 1927 Warkum De Klameare Warns Warns T.N.S. Troch Neitinken Sterk Warten  De Denkers 1936 Waskemar  jeugddamclub Wergea Wergea  Warga Wergea  De Damrakkers 1977 Wergea senioareclub waard letter in jeugddamcub Ons Genoegen De Westereen  Westergeest / Kollumerzwaag Westergeast / Kollumersweach  Wierum Wierum  Tot Ons Genoegen 1945 Wolvegea De Ark Damnocht 1948 Wûns 

Kategory:Damjen
Kategory:Fryske damklup
Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1928