Joseph Roth

Moses Joseph Roth (Brody, 2 septimber 1894 - Parys, 27 maaie 1939) wie in Joadsk Eastenryksk-Hongaarsk, ynternasjonaal ferneamde, sjoernalist en skriuwer. Hy hat yn sa'n 20 jier sechtjin romans en njoggentjin novellen skreaun, neist hûnderten reportaazjes en oare stikken foar kranten.

 Biografy 
Roth waard berne yn Brody yn Galysje yn East-Jeropa, oan de úterste eastgrins fan de doetiidske dûbelmonargy. Nei de middelbere skoalle gie er yn 1913 nei Lviv foar universitêr ûnderrjocht. In jier letter ferfarde er nei Wenen en begjint er syn stúdzje filosofy en Dútske literatuer. Yn 1916 jout Roth de stúdzje oer en giet er frijwillich it Eastenryksk-Hongaarske leger yn. Syn ûnderfinings oan it front yn de Earste Wrâldkriich hawwe him syn libbenlang neisitten. Dit, en de delfal fan it Habsburchske Keizerryk yn 1918, hat him fan syn woartels berôve, hy koe it nearne mear echt fine, in feit dat gereldwei yn syn wurk werom komt. It hie ek fan gefolgen dat er polityk net yn ien hokje paste, mar hy hinge wol oer nei it konservatisme.

Nei de oarloch soe syn wurk fol fan heimwee nei syn ferlerne heitelân bliuwe. Hy skreau romans en koarte ferhalen. Hy waard fral bekend troch syn romans 'Job' (Hiob, roman oer it joadske libben, 1930) en 'Radetzkymars' (Radetzkymarsch, 1932. Roth syn 'lykskôging fan it âlde Eastenryk'Benno Barnard, Huizingalêzing 2002) en it essay Juden auf Wanderschaft (De swalkjende Joad',1927. In fragmintarysk ferslach fan de joadske migraasje fan East- nei West-Europa nei de Earste Wrâldkriich en Russyske Revolúsje. www.kirjasto.sci.fi. . 

Roth arbeide fan 1920 ôf as sjoernalist yn Berlyn foar de Neue Berliner Zeitung. Nei 1921 wurke er foar de Berliner Börsen-Courier en noch in pear jier letter foar de gesachhawwende Frankfurter Zeitung. Roth hie al betiid aan fan it gefaar dat nasjonaal-sosjalisme ynhold. Yn 1933 flechte er út Dútslân wei, dêr't syn boeken ferbean waarden. Sûnt hie er in swalkjend bestean: Wenen, Praach, Marseille, Oostende, Amsterdam en Parys. Hy wenne yn pensjons en hotels. De kafeetafel waard syn wurkplak. Syn wurk waard sûnttiids útjûn yn Nederlân troch de Amsterdamske útjouwers Frits Landshoff fan Querido en Allert de Lange.

Roth's privee-libben stie fan 1928 ôf yn it skaad fan de sykte fan syn frou Friedrike (Friedl) dy't slim mei skizofreny oanhelle wie Sy waard slachtoffer fan it nasjonaal-sosjalistyske eutanasyprogramma s. Aktion T4 op 15 july 1940.
Yn dy jierren skreau er ek syn measte romans. Yn Oostende, dêr't in protte ferballe Dútske skriuwers sieten, hie er in pear jier in ferhâlding mei ûnder oaren de skriuwster Irmgard Keun (dy't him nei harren earste moeting omskreau as 'in minske dy't fan treurichheid wol yn in pear oeren stjerre kinne koe'. 

Roth stoar yn earmoed yn 1939 as banneling yn Parys oan de gefolgen fan alkoholisme (delirium en longûntstekking/tuberkuloaze.Joseph Roth, Author of Several Novels, Dies. New York Times, 6/7/1939, p. 23.). Hy kaam te hôf op it Cimetière de Thiais.

 Wurk 
 Der Vorzugsschüler, 1916
 Das Spinnennetz, 1923
 Hotel Savoy, 1924
 Die Rebellion, 1924
 Der blinde Spiegel, 1925
 Die Flucht ohne Ende. Ein Bericht., 1927
 Zipper und sein Vater, 1928
 Rechts und links, 1929
 Der stumme Prophet, 1929
 Hiob. Roman eines einfachen Mannes, 1930
 Radetzkymarsch, 1932
 Stationschef Fallmerayer, 1933
 Tarabas, 1934
 Triumph der Schönheit, 1934
 Die Büste des Kaisers, 1934
 Die hundert Tage, 1936
 Beichte eines Mörders, erzählt in einer Nacht, 1936
 Das falsche Gewicht. Die Geschichte eines Eichmeisters, 1937
 Die Geschichte von der 1002. Nacht, 1937
 Die Kapuzinergruft, 1938
 Die Legende vom heiligen Trinker, 1939
 Der Leviathan, 1940
 Juden auf Wanderschaft

 Keppeling om utens 
 www.josephroth.de

Kategory:Poalsk romanskriuwer
Kategory:Poalsk skriuwer fan histoaryske fiksje
Kategory:Poalsk essayist
Kategory:Poalsk sjoernalist
Kategory:Poalsk konservatyf
Kategory:Eastenryksk romanskriuwer
Kategory:Eastenryksk skriuwer fan histoaryske fiksje
Kategory:Eastenryksk essayist
Kategory:Eastenryksk sjoernalist
Kategory:Eastenryksk-Hongaarsk militêr yn de Earste Wrâldkriich
Kategory:Eastenryksk konservatyf
Kategory:Poalsk persoan fan Joadsk komôf
Kategory:Poalsk persoan fan Oekraynsk-Joadsk komôf
Kategory:Eastenryksk persoan fan Joadsk komôf
Kategory:Eastenryksk persoan fan Poalsk-Joadsk komôf
Kategory:Eastenryksk persoan fan Oekraynsk-Joadsk komôf
Kategory:Persoan berne yn 1894
Kategory:Persoan stoarn yn 1939