Formule 1

De Formule 1 wurdt ornaris sjoen as de heechste klasse yn 'e autosport. De koepelorganisaasje Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) is ferantwurdlik foar de organisaasje. Om dielnimme te meien moatte de auto's foldwaan oan 'e betingsten dy't troch de FIA steld binne. Dy auto's dogge alle jierren op sa'n 20 ferskillende sirkwys oan de Formule 1 mei.

Beskriuwing
It Formule 1-seizoen bestiet út sa'n tweintich ferskillende races. Sa'n race wurdt ek wol "Grutte Priis" (yn it Frânsk Grand Prix) neamd. De measte race's wurde hâlden op racesirkwys en stedssirkwys (Monako). Mei de resultaten fan de race's wurde alle jierren twa wrâldkampioenen bepaalt: ien kampioenstitel foar kûreurs en ien kampioenstitel foar konstrukteurs. Europa is it tradisjonele sintrum fan de Formule 1 en suver alle teams binne fan Europeeske oarsprong. Tsjintwurdich wurdt sa likernôch de helte fan alle races yn Europa hâlden, rûchwei de oare helte fynt op oare kontintinten plak. 

Skiednis
De Formule 1 hat syn woartels yn 'e "Grand Prix Racing" fan de jierren tweintich en tritich fan de tweintichste iuw. De "formule" yn de namme ferwiist nei de regleminten fan 'e organisaasje dêr’t alle dielnimmers en auto’s oan foldwaan moatte. Fuort nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich waard yn 1946 ta oprjochting fan de nije formule 1-klasse besletten. Der waarden yn dat jier al in stikmannich races hâlden, mar de World Drivers' Championsship waard pas yn 1947 offisjeel. De earste kampioenskipsrace waard holden op Silverstone yn Grut-Brittanje yn 1950. It kampioenskip foar konstrukteurs waard yn 1959 taheakke. yn de jierren sechstich en santich bestienen der yn Grut-Brittanje en Súd-Afrika nasjonale kampioenskippen. Oant en mei de jierren tachtich fan de tweintichste iuw waarden ek races bûten it offisjele kampioenskip om holden. Dat fenomeen ferdwûn yn 1983.

Grutte Priis
In Grutte Priis yn de Formule 1 beslacht in folslein wykein en begjint mei trije trainingen: Twa op de freed en ien op de sneontemoarn. By de earste training op freed mei eventueel in tredde kûreur efter it stjoer fan ien fan de twa auto’s fan in team dielnimme. Op de sneontemiddei folget in kwalifikaasje dêr’t de startfolchoarder foar de race op snein fêststeld wurdt.

Kwalifikaasje
De kwalifikaasje is yn 'e rin fan de jierren in oantal kearen feroare. Hjirûnder wurdt it kwalifikaasjesysteem fan seizoen 2021 beskreaun.

Der wurdt by de kwalifikaasje wurke mei in ôffalsysteem. Der binne trije kwalifikaasjerûnden: Q1, Q2 en Q3. De Q is in Ingelske ôfkoarting foar "qualification":

Q1: Yn de earste kwalifikaasje meie tweintich auto's achtjin minuten de baan op. Oan 'e ein falle de fiif stadichste auto’s ôf. Dy auto’s sille op basis fan harren fluchste tiid de lêste fiif startplakken op snein ynnimme.
Q2: Yn de twadde kwalifikaasje meie de oerbleaune fyftjin auto’s fyftjin minuten de baan op. Ek oan 'e ein fan dy kwalifikaasje falle de fiif stadichste auto’s ôf (lykas by de earste kwalifikaasjerûnde).
Q3: Yn de tredde kwalifikaasje geane de tsien fluchste kûreurs tolve minuten de baan op om op basis fan tiid te bepalen wa’t fan it earste startplak ôf starte mei.

De tsien kûreurs dy’t Q3 helle ha, moatte de sneins yn de race starte op it type bannen dat se brûkt hawwe yn de twadde kwalifikaasje. De oare tsien kûreurs meie sels bepale op hokker type bannen se de race starte.

De race
Foar't de race begjint meie de kûreurs earst in rûntsje waarmride. Dêrnei wurde se foar de startline opsteld yn 'e folchoarder dy't by de kwalifikaasje bepaalt is.

It startsinjaal boppe it sirkwy wurdt jûn troch ljochtsysteem, wannear't alle lampen út binne mei de auto's starte. De ôfstân fan in Grutte Priis is gelyk oan it lytste oantal rûntsjes dy't mei-inoar in minimale ôfstân fan 305 kilomter beslaan.
In Grutte Priis mei lykwols net langer duorje as twa oeren. In formule 1-race duorret yn trochsneed sa’n 90 minuten. By de race mei in kûreur ien as meardere kearen fan de baan ôf om bannen te wikseljen of de auto reparearje te litten.

 Formule 1-auto's 
In Formule 1-auto is een iepen, ienpersoans-auto mei iepen lizzende tsjillen. Oan 'e foar en efterkant fan de auto binne saneamde wjukken befêstige. De hurde regels foar de auto's binne opsteld mei de bedoeling om it oantal ûngemakken en slimme ferwûningen te beheinen en om lytsere teams likense kânsen te jaan om te winnen.

 Formule 1-wrâldkampioenen
 seizoen OantalRaces Wrâldkampioen AutoTiim Lân Leeftiid1 Punten2 Oerwinningen 1950 7 Giuseppe Farina Alfa Romeo   44 30 3 1951 8 Juan Manuel Fangio   40 31 319523 8 Alberto Ascari  Ferrari  34 36 619533 9 35 34,5 5 1954 9 Juan Manuel Fangio  Mercedes  43 42 6 1955 7 44 40 4 1956 8 Ferrari 45 30 3 1957 8 Maserati 46 40 4 1958 11 Mike Hawthorn  Ferrari  29 42 1 1959 9 Jack Brabham Cooper-Climax  33 31 2 1960 10 34 43 5 1961 8 Phil Hill  Ferrari  34 34 2 1962 9 Graham Hill
  B.R.M.  33 42 4 1963 10 Jim Clark  Lotus 27 54 7 1964 10 John Surtees  Ferrari 30 40 2 1965 10 Jim Clark  Lotus 29 54 6 1966 9 Jack Brabham Brabham  40 42 4 1967 11 Denis Hulme   31 51 2 1968 12 Graham Hill  Lotus  39 48 3 1969 11 Jackie Stewart  Matra 30 63 6 1970 13 Jochen Rindt4  Lotus  28 45 5 1971 11 Jackie Stewart  Tyrrell  32 62 6 1972 12 Emerson Fittipaldi  Lotus  25 61 5 1973 15 Jackie Stewart  Tyrrell  34 71 5 1974 15 Emerson Fittipaldi  McLaren  27 55 3 1975 14 Niki Lauda  Ferrari  26 64,5 5 1976 16 James Hunt  McLaren  29 69 6 1977 17 Niki Lauda  Ferrari  28 72 3 1978 16 Mario Andretti  Lotus  38 64 6 1979 15 Jody Scheckter  Ferrari  29 51 3 1980 14 Alan Jones  Williams  34 67 5 1981 15 Nelson Piquet  Brabham  29 50 3 1982 16 Keke Rosberg  Williams  34 44 1 1983 15 Nelson Piquet  Brabham  31 59 3 1984 16 Niki Lauda  McLaren  35 72 5 1985 16 Alain Prost  McLaren  30 73 5 1986 16 31 72 4 1987 16 Nelson Piquet  Williams  35 73 3 1988 16 Ayrton Senna  McLaren 28 90 8 1989 16 Alain Prost   34 76 4 1990 16 Ayrton Senna   30 78 6 1991 16 31 96 7 1992 16 Nigel Mansell  Williams  39 108 9 1993 16 Alain Prost   38 99 7 1994 16 Michael Schumacher  Benetton  25 92 8 1995 17 26 102 9 1996 16 Damon Hill  Williams  36 97 8 1997 17 Jacques Villeneuve   26 81 7 1998 16 Mika Häkkinen  McLaren  30 100 8 1999 16 31 76 5 2000 17 Michael Schumacher  Ferrari  31 108 9 2001 17 32 123 9 2002 17 33 144 11 2003 16 34 93 6 2004 18 35 148 13 2005 19 Fernando Alonso  Renault  24 133 7 2006 18 25 134 7 2007 17 Kimi Räikkönen  Ferrari  28 110 6 2008 18 Lewis Hamilton  McLaren  23 98 5 2009 17 Jenson Button  Brawn 29 95 6 2010 19 Sebastian Vettel  Red Bull Racing  23 256 5 2011 19 24 392 11 2012 20 25 281 5 2013 19 26 397 13 2014 19 Lewis Hamilton Mercedes  29 384 11 2015 19 30 381 10 2016 21 Nico Rosberg   31 385 9 2017 20 Lewis Hamilton   32 363 9 2018 21 33 408 11 2019 21 34 413 11 2020 17 35 347 11 2021 22Max Verstappen Red Bull Racing 24 395.5 10 2022 22 25 454 15 2023 22 26 575 19

1 Leeftyd fan 'e respektyflike kûreur per jier; Oft de jierdei foar, tidens of nei it seizoen plakfûn, wurdt hjir net rekken mei hâlden.

2 It oantal punten komt oerien mei de punten skoard foar it WK, net de punten dy't werklik helle binne; foar 1990 wienen der resultaten dy’t skrast wurde koenen.

3 It wrâldkampioenskip auto's waard holden yn 'e jierren 1952 en 1953 neffens de Formule 2 regeljouwing (ûnder oaren mei in signifikant lytsere motor).

4 postúm

Konstrukteurs Wrâldkampioenskip
 Plak Konstrukteur Lân Titels Jier 1  Ferrari 16 196119641975–19771979198219831999–200420072008 2  Williams  9 19801981198619871992–199419961997 3  McLaren  8 1974198419851988–19911998 Mercedes  2014–2021 4  Lotus    7 1963196519681970197219731978 Red Bull Racing   2010–20132021–2023 7  Cooper 2 19591960 Brabham  19661967 Renault   20052006 10  Vanwall  1 1958 B.R.M.  1962 Matra   1969 Tyrrell  1971 Benetton  1995 Brawn  2009

 Sjoch ek 
 Autosport
 Indianapolis 500

 Keppeling om utens 

 Offisjeel webstee 


Kategory:Autosport
Kategory:Yntroduksje út 1950