Kristen Demokratysk Appèl

It Kristen Demokratysk Appèl, Nederlânsk: Christen-Democratisch Appèl, koartwei CDA, is in Nederlânske politike partij. De grûnslach is kristlik-konfesjonalistysk, de politike filosofy is sintralistysk mei konservative eleminten. De partij hat in soad macht yn sawol de nasjonale polityk as yn in soad gemeentes. 

 Skiednis 
Fânâlds wie polityk yn Nederlân sterk kristlik kleure. Yn de jierren sechtich en santich naam de steun lykwols ôf foar de trije grutte kristlike partijen, de protestantske ARP en CHU en de katolike KVP. Dêrtroch waarden sûnt 1967 plannen foar in fúzje besprutsen. Op 11 oktober 1980 krige dizze fúzje syn beslach en waard it CDA oprjochte.

It ferfal like mei de fúzje wol stoppe: de nije partij bleau yn de hiele jierren tachtich om de 50 sitten yn de Twadde Keamer. Under de garismatyske premier Ruud Lubbers helle de partij yn 1986 en 1989 sels 54 sitten. Lubbers liede trije kabinetten mei it CDA as grutste partij: it Lubbers I en II mei de VVD, Lubbers III mei de PvdA.

De kristlike partijen, en ek it CDA, hie altiten wis west fan it sitten yn it regear, omt de oare partijen yn de Twadde Keamer har ûnderling útslueten troch te grutte ideologyske ferskillen. Benammen PvdA en VVD liken net yn ien regearing te kinnen. Yn 1994 kaam dêr lykwols feroaring yn. By dizze ferkiezings waard it CDA pleage troch in krisis om de nije listlûker Elco Brinkman. It CDA sakke yn de peilings hieltiten fierder en by de ferkezings ferlear de partij úteinlik 20 sitten, wêrmei't se op 34 útkaam. PvdA, VVD en D66 foarmen doe in kabinèt, Kok I, better bekend as it earste pearse kabinet.

Yn de opposysje gie it mei it CDA ek net goed. De liedslju wikselen inoar ôf, en de úteinlike primus inter pares, Jaap de Hoop Scheffer, hie ek net it garisma om de trend te kearen: yn 1998 ferlear it CDA wer fiif sitten en kaam op 29 út. Mei de ferkezings fan 2002 kaam ûnferwachts de omkear. De Hoop Scheffer waard ferfongen troch Jan Peter Balkenende, en ûndanks dat in soad minsken de gek mei him hienen kaam de partij út op 43 zetele, wêrmei't it wer de grutste partij wie. 

Yn it folgjende kabinèt naam de partij dan net allinnich sitting mar levere se ek de premier: dat waard Balkenende sels. It kabinet-Balkenende I, bestie út CDA, LPF en VVD, mar it foel al nei 86 dagen troch ynstabiliteit yn de LPF. By de ferkiezings yn 2003 krige de partij sels noch in sit mear, wêrmei't it de grutste bleau, al kaam de PvdA mei 42 dêr krekt ûnder. Balkenende late ek it nije kabinèt, kabinet-Balkenende II, no besteande út CDA, VVD en D66. Dat kabinet foel yn 2006 en kaam it kabinet-Balkenende III, besteande út CDA en VVD. Troch grutte krityk op it rezjym fan it kabinet-Balkenende II ferlear it CDA wol wer yn de peilings. Dit ferlies waard lykwols yn de oanrin nei de ferkiezings fan 2006 goedmakke: it CDA ferlear trije sitten (44 nei 41). It kabinet-Balkenende IV, bestie út CDA, PvdA en KristenUny.  

Dat kabinet foel yn 2010. Yn de ferkiezings fan 2010 ferlear it CDA 20 sitten (41 nei 21). Yn oktober 2010 kaam it kabinet-Rutte I, besteande út VVD, CDA (en mei "gedoochsteun" fan de PVV). Dit kabinet is stroffele oer it finanzjeel belied, wêrnei't de PVV opstapte. By de Keamerferkiezings yn 2012 ferlear it CDA 8 sitten en kamen hja op 13. De jierren dêrnei hawwe sy ûnder lieding fan Sybrand Buma opposysje fierd tsjin it kabinet-Rutte II (VVD en PvdA). Dat hat it CDA winst oplevere, want by de ferkiezings fan 2017 gongen sy fan 13 nei 19 sitten. Van oktober 2017 oan jannewaris 2022 makken it CDA diel út fan it kabinet-Rutte III (VVD, CDA, D66 en Kristen Uny). Fan jannewaris 2022 oan july 2024 makken it CDA diel út fan it kabinet-Rutte IV (VVD, D66, CDA en Kristen Uny)

 Europeesk parlemint 
It CDA makket diel út fan de Europeeske Kristendemokraten, de EVP, dy't, ûnder lieding fan foarsitter Wilfried Martens de partij fan Berlusconi (de F.A., dy't in fúzje oangie mei de Italjaanske fassisten) yn harren midden opnamen om sa oan in mearderheid te kommen.

 Bekende CDA-politisy 

 Kabinet-Rutte III 
 Hugo de Jonge, vise-premier en minister fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport
 Ank Bijleveld, minister fan Definsje
 Ferdinand Grapperhaus, minister fan Justysje en Feiligens
 Wopke Hoekstra, minister fan Finânsjes
 Mona Keijzer, steatssekretaris fan Ekonomyske Saken en Klimaat
 Raymond Knops, steatssekretaris fan Ynlânske Saken en Keninkryksrelaasjes

 Kabinet-Rutte IV 
 Wopke Hoekstra, vise-premier en minister
 Hanke Bruins Slot, minister
 Karien van Gennip, vise-premier en minister
 Hugo de Jonge, minister
 Vivianne Heijnen, steatssekretaris
 Marnix van Rij, steatssekretaris

 Earste en Twadde Keamer 
 Theo Bovens, fraksjefoarsitter Earste Kaemer
 Henri Bontenbal, frakjefoarsitter Twadde Keamer

Jeropeesk Parlemint
 Tom Berendsen, foarsitter CDA-delegaasje

Yn it ferline
 Dries van Agt, minister en trije kear premier (1977-1982)
 Ruud Lubbers, minister, trije kear premier (1982-1994) en hege kommissaris foar flechtlingen by de Feriene Naasjes
 Jan Peter Balkenende, fjouwer kear premier (2002-2010)
 Jaap de Hoop Scheffer, âld minister fan Bûtenlânske Saken en âld sekretaris-generaal fan de NATO

Deputearren yn Fryslân (2019-2023)
 Friso Douwstra
 Sietske Poepjes

Boargemasters (2025)
 Amersfoart - Lucas Bolsius
 Haarlim - Jos Wienen
 Nimwegen - Hubert Bruls

Provinsje Fryslân:
 Ljouwert - Sybrand van Haersma Buma
 Smellingerlân - Fred Veenstra

 Fertsjintwurdiging 

 Earste Keamer jier  sitten 1977  24 1980  27 1981  28 1983  26 1986  26 1987  26 1991  27 1995  19 1999  20 2003  23 2007  21 2011  11 2015  12 2019  9 2023  6 Twadde Keamer jier  sitten  eardere partijen 1956  77  KVP 49, ARP 15, CHU 13 1959  75  KVP 49, ARP 14, CHU 12 1963  76  KVP 50, ARP 13, CHU 13 1967  69  KVP 42, ARP 15, CHU 12 1971  58  KVP 35, ARP 13, CHU 10 1972  48  KVP 27, ARP 14, CHU 7 1977  49 1981  48 1982  45 1986  54 1989  54 1994  34 1998  29 2002  43 2003  44 2006  41 2010  21 2012  13 2017  19 2021  15 2023  5 2025  18 Jeropeesk Parlemint jier  sitten 1979  10 1984  8 1989  10 1994  10 1999  9 2004  7 2009  5 2014  5 2019  4 2024  3

 Keppeling om utens 
 Webstee fan it CDA


Kategory:Nederlânske politike partij
Kategory:Kristen-demokratyske politike partij
Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1980