Père Lachaise

De Cimetière du Père-Lachaise is it grutste begraafplak fan Parys. It leit op en om de hichte Champs-l'-Evêque yn it 20e arrondissemint.

 Skiednis 
It begraafplak is neamd nei de jezuïtepater François d’Aix de Lachaise. Op it plak fan syn bûtenpleats, dêr't er wenne fan 1675 oant 1708, is it tsjerkhôf stichte.

It bûten waard yn 1762 ferkocht om skulden fan de jezuïeten ôfbetelje te kinnen. Nei de Frânske Revolúsje kaam it besit oan Parys en waard der yn 1804 in begraafplak fan makke, mei de namme 'Cimetière De l'Est'. De Paryske befolking neamde it fan begjin ôf oan 'Cimetière du Père-Lachaise'.

De opdracht foar it ûntwerp gie nei de Paryske stedsarsjitekt Alexandre-Théodore Brongniart, in learling fan Etienne-Louis Boullée. Hy waard hjitten om rekkening te hâlden mei de besteand beplanting en hichteferskillen yn it terrein. Hy ûnderhannele mei de neoklassisistyske arsjitekt Quatremère de Quincy (1755-1849), de fertsjintwurdiger fan it gemeentebestjoer.

Om reklame te meitsjen foar it nije hôf, waarden ferneamde lju sa as Abélard en Heloïse, Molière en La Fontaine op dit plak opnij begroeven. Père-Lachaise waard fanôf dat stuit in prestiizjeus lêst rêstplak. De begoedige boargers fan Parys lieten yn de neifolgjende jierren grutte, somtiden ûnbidige, grêfmonuminten delsette, yn de romantyske geast fan dat tiidrek.

Yn de perioade fan nei 1850 waard it begraafplak fiif kear útwreide. De oarspronklike 17 hektare fan it jezuïetelângoed waakste yn dy tiid oan ta de hjoeddeiske 47 hektare. Père Lachaise is fuortendalik it prototype fan it ekstra-muros begraafplak. It waard yn de hiele Westerske wrâld neifolge. Yn ferskate stêden yn hiel Amerika waarden de rural cemeteries oanlein. Mount Auburn (1831) yn Boston Massachusetts is faaks it ferneamdste foarbyld. It Evergreen Cemetery yn Newark, New Jersey is fan 1853 en yn Ingelân wurdt yn 1839 it bekende Highgate Cemetery oanlein.

Ek yn Nederlân waarden yn de rin fan de 19e iuw in protte nije begraafplakken bûten stêd en doarp oanlein om't de âlde grôtfol rekke wiene en op guon plakken foar estetyske en hygiënyske beswieren soargen.

 Byldhouwkeunst 
Ferneamde foarbylden fan Romantyske byldhouwkeunst op Père-Lachaise te sjen.

De muoite wurdich binne ûnder oaren:
 De tombe fan de famylje Raspail (1854), troch Antoine Etex.
 It grêf fan Pierre Gareau (circa 1816), troch Francois Milhomme.
 It grêf fan Jacob Robles (1849), troch Auguste Préault.

 Grêven fan ferneamden 

 A 
 Abélard (1079-1142), Frânsk teolooch, filosoof mei syn leave Heloïse
 Emile Alain (1868-1951), Frânsk filosoof, sjoernalist
 Robert Amadou, (1924-2006),Frânsk Martinist erudyt, mystikus en esotearikus
 Guillaume Apollinaire (1880-1918), Frânsk dichter
 Karel Appel (1921-2006), Nederlânsk skilder
 François Arago (1786-1853), Frânsk astronoom en fysikus
 Miguel Asturias (1899-1974), Guatemalteeks skriuwer
 Jane Avril, Frânsk dûnser en model

 B 
 Honoré de Balzac (1799-1850), Frânsk skriuwer
 Pierre Beaumarchais (1732-1799), Frânsk skriuwer
 Gilbert Bécaud (1927-2001), Frânsk chansonnier
 Vincenzo Bellini (1801-1835), Italjaansk komponist
 Hans Bellmer (1902-1975), Dútsk tekener, grafikus, skilder, byldhouwer, skriuwer
 Pierre-Jean de Béranger (1780-1857), dichter, chansonnier
 Sarah Bernhardt (1844-1923), Frânsk aktrise
 Xavier Bichat (1771-1802), Frânsk biolooch, fysiolooch
 Georges Bizet (1838-1875), Frânsk komponist
 Louis Blanc (1811-1882), Frânsk politikus, histoarikus
 Pierre Bourdieu (1930-2002), Frânsk sosjolooch
 Édouard Branly (1844-1940), Frânsk natuerkundige
 Pierre Brasseur (1903-1972), Frânsk akteur
 Fernand Braudel (1902-1985), Frânsk histoarikus
 Abraham Louis Breguet (1747-1823), Frânsk oerwurkmakker
 Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755-1826), Frânsk skriuwer

 C 
 Gustave Caillebotte (1848-1894), Frânsk skilder, keunstmesenas
 Maria Callas (1923-1977), Amerikaansk/Gryksk sjongster (allinne betinkteken)
 Albert Champion (1878-1927), Frânsk hurdfytser en ndernîmmer
 Jean-François Champollion (1790-1832), Frânsk taalkundige
 Claude Chappe (1763-1805), Frânsk yngenieur
 Jacques Charles (1746-1823), Frânsk fysikus
 Ernest Chausson (1855-1899), Frânsk komponist
 Luigi Cherubini (1760-1842), Italjaansk komponist
 Frédéric Chopin (1810-1849), Poalsk komponist, pianist
 Sidonie-Gabrielle Colette (1873-1954), Frânsk skriuwster
 Auguste Comte (1798-1857), Frânsk filosoof, sosjolooch
 Benjamin Constant (1767-1830), Frânsk skriuwer, politikus
 Camille Corot (1796-1875), Frânsk skilder, graveur
 Pierre Auguste Cot (1837-1883), Frânsk skilder
 Georges Courteline (1858-1929), Frânsk toanielskriuwer
 Georges Cuvier (1769-1832), Frânsk soölooch

 D 
 Édouard Daladier (1884-1970), Frânsk politikus
 Alphonse Daudet (1840-1897), Frânsk skriuwer
 Honoré Daumier (1808-1879), Frânsk skilder en byldhouwer
 (It hert fan) Jacques-Louis David (1748-1825), Frânsk skilder
 Eugène Delacroix (1798-1863), Frânsk skilder
 Gustave Doré (1832-1883), Frânsk tekener, litograaf
 Piet Dujardin (1921-2001), Belgysk freejazz muzikant
 Paul Dukas (1865-1935), Frânsk komponist
 Germaine Dulac (1882-1942), Frânsk sineaste
 Guillaume Dupuytren (1777-1835), Frânsk sjirurch

 E 
 Paul Éluard (1895-1952), Frânsk dichter
 Gérard Encausse (1865-1916), Frânsk esotearysk skriuwer (=Papus)
 Philippe Encausse (1906-1984), Frânsk esotearysk skriuwer (soan fan Gérard)
 George Enescu (1881-1955), Roemeensk komponist, fioelist
 Max Ernst (1891-1976), Dútsk skilder, byldhouwer

 G 
 Louis Gay-Lussac (1778-1850), Frânsk fysikus en gemikus
 Théodore Géricault (1791-1824), Frânsk skilder
 Claire Goll (1890–1977), Frânsk-Dútsk skriuwster en dichteresse 
 Yvan Goll (1891–1950), Dútsk-Frânsk ekspresjonistysk dichter, romanskriuwer en toanielskriuwer 
 Zénobe Gramme (1826-1901), Belgysk elektrysk yngenieur
 Stéphane Grappelli (1908-1997), Frânsk jazzfiolist
 André Grétry (1741-1831), Belgysk komponist
 Antoine Gros (1771-1835), Frânsk skilder
 Yvette Guilbert (1867-1944), Frânske chansonnière
 Yılmaz Güney (1937-1984), Turks artyst, senarist, filmakteur en filmregisseur

 H 
 Samuel Hahnemann (1755-1843), Dútsk genêskundige
 Heloïse (1101-1164), Frânske abdis mei har leafde, Abélard
 Philippe Hériat (1898-1971), Frânsk skriuwer

 I 
 Dominique Ingres (1780-1867), Frânsk skilder

 J 
 Claude Jade (1948-2006), Frânsk aktrise

 K 
 Allan Kardec (1804-1869), Frânsk spiritist
 Ahmet Kaya (1957–2000), Koerdysk sjonger
 Boris Kochno (1904-1990), Russysk skriuwer en balletlieder
 Rudolphe Kreutzer (1766-1831), Frânsk fioelist en komponist

 L 
 Alfred Leblanc, Frânsk loftfeartpionier
 Édouard Lalo (1823-1892), Frânsk komponist
 Hughes Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), Frânsk pryster, skriuwer, filosoof
 Ferdinand de Lesseps (1805-1894), Frans financier, diplomaat
 Auguste Villiers de L'Isle-Adam (1838-1889), Frânsk skriuwer
 René Lalique (1860-1945), Frânsk edelsmid en glêskeunstner

 M 
 Étienne Nicolas Méhul (1763-1817), Frânsk operakomponist
 Georges Méliès (1861-1938), Frânsk filmpionier, gûchelder
 Maurice Merleau-Ponty (1908-1961), Frânsk filosoof
 Jules Michelet (1798-1874), Frânsk skiednisskriuwer
 Amedeo Modigliani (1884-1920), Italjaansk skilder, byldhouwer
 Molière (1622-1673), Fransk akteur, toanielskriuwer
 Yves Montand (1921-1991) ), Frânsk chansonnier
 Jim Morrison (1943-1971), Amerikaansk sjonger, dichter
 Joachim Murat (1767-1815), militêr, kening fan Napels
 Alfred de Musset (1810-1857), Frânsk dichter
 Marcel Marceau (1923-2007), Frânsk mimespiler

 N 
 Felix Nadar, (1820-1910) Frânsk tekener, skriuwer, fotograaf en ballonfarder
 Gérard de Nerval (1808-1855), Frânsk dichter
 Michel Ney (1769-1815), Frânsk militêr, maarskalk
 Charles Nodier (1780-1844), Frânsk skriuwer
 Victor Noir (1848-1870), Frânsk sjoernalist

 O 

 Pascale Ogier — Frânske aktrise
 Virginia Oldoini, Countess di Castiglione — ferneamd Italjaanske koertisane
 Max Ophüls — Dútske filmregisseur
 Andranik Ozanian, Armeensk militêr en steatsman, 72 jier lang, yn 2000 op in oar plak werbegroeven

 P 
 Paul Panhard (1908-1968), Frânsk autobouwer
 Papus (1865-1916)= sjoch Encausse
 Antoine-Augustin Parmentier (1737–1813) Frânsk militêr apteker en agronoam
 Michel Petrucciani (1962-1999) Frânske jazzpianist
 Édith Piaf (1915-1963), Frânsk chansonnière
 Gabriel Pierné (1863-1937), Frânsk dirigint en komponist
 Camille Pissarro (1830-1903), Deensk skilder
 Ignaz Pleyel (1757-1831), Eastenryksk komponist en pianobouwer
 Francis Poulenc (1899-1963), Frânsk komponist en pianist
 Auguste Préault (1809-1897), Frânsk byldhouwer
 Marcel Proust (1871-1921), Frânsk skriuwer
 Sully Prudhomme (1839-1907), Frânsk dichter

 Q 
-

 R 
 Raymond Radiguet (1903-1923), Frânsk skriuwer 
 Georges Rodenbach (1855-1898), Belgysk skriuwer
 Edmond James de Rothschild (1845-1934), Dútsk/Frânsk bankier
 Raymond Roussel (1877-1933), Frânsk skriuwer
 Gioacchino Rossini (1792-1868), Italjaansk komponist

 S 
 Georges Seurat (1859-1891), Frânsk skilder en tekener
 Simone Signoret (1921-1985), Frânsk aktrise
 William Sidney Smith (1764-1840), Britsk admiraal, dy't yn Toulon, Acre en Waterloo tsjin Napoleon fjochte
 Gerard van Spaendonck (1746-1822), Nederlânsk skilder
 Gertrude Stein (1864-1946), Amerikaansk dichteres

 T 
 Jean-Lambert Tallien (1767-1820) Frânsk politikus
 François-Joseph Talma (1763-1826), Frânsk toanielspiler
 Adolphe Thiers (1797-1877), Frânsk politicus en histoarikus
 Maurice Thorez (1900-1964),Frânsk politicus
 Isaac Titsingh (1745-1812), Nederlânsk koloniaal hannelsman
 Rafael Leónidas Trujillo (1891-1961), Dominicaans politikus
 Charles Trenet (1913-2001), Frans chansonnier

 U 
-

 V 
 Jules Vallès (1764-1845), Frânsk skriuwer, sjoernalist
 Carel Hendrik Ver Huell (1764-1845), Nederlânsk admiraal en diplomaat

 W 
 Alexandre Colonna-Walewski, Frânsk en Poolsk diplomaat en politikus, soan fan Napoleon I
 Maria Walewska, maîtresse fan Napoleon I
 Oscar Wilde (1854-1900), Iersk skriuwer

 Literatuer 
,  Beroemde doden van Père Lachaise en andere begraafplaatsen van Parijs. Soesterberch: Aspekt, 2004

 Keppeling om utens 
 Père Lachaise
 Movie tour of Père-Lachaise in English

Kategory:Begraafplak yn Parys
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1804