Foarnamwurd

Foarnamwurden (ôfkoarting: fnw) of omnamwurden binne in wurdsoarte. It is in lytse wurdgroep, mei in beheind tal wurden, want de wurden stean op harsels. De ûnderskate kategoryen foarnamwurden wurde sa yndield:
 persoanlike en weromwurkjende foarnamwurden
 wjersidich foarnamwurden
 besitlike foarnamwurden
 oanwizende foarnamwurden
 belûkende foarnamwurden
 freegjende foarnamwurden
 ûnbeskate foarnamwurden

 Persoanlike en weromwurkjende foarnamwurden 
De persoanlike en weromwurkjende foarnamwurden binne foarnamwurden wêrfan twa foarmen binne. De ûnderwerpsfoarm (persoanlik) en de foarwerpsfoarm (weromwurkjend).

De ûnderwerpsfoarm stiet yn 'e lofter kolom, de foarwerpsfoarm yn 'e rjochter kolom:

 ik  my do, jo  dy, jo hy, sy/hja, it  him, har, it wy  ús jim  jimme sy/hja  har(ren)

 Wjersidige foarnamwurden 
Wjersidige foarnamwurden jouwe oan dat der wat oan wjerskanten bard. Bygelyks yn ‘Hja groeten inoar’, jout inoar oan se beide groetsje. Synomym oan inoar binne elkoar en mekoar. Oare foarmen binne inoarren, elkoarren, mekoarren. De wjersidige foarnamwurden kinne in genityf-s krije om it wjersidich foarnamwurden besitlik te meitsjen.

 Besitlike foarnamwurden 
Besitlike foarnamwurden jouwe dat eat fan in persoan/persoanen is:

 —  eigenskiplik  selsstannich do  dy  dines jo  jo  jowes hy  syn  sines sy  har  harres it  syn  sines wy  ús  uzes jim  jimme  jimmes sy  har(ren)  harres

De oanbelangjende wurden yn 'e twadde en tredde kolom hjitte besitlike foarnamwurden.

 Oanwizende foarnamwurden 
Oanwizende foarnamwurden binne:
foar de-wurden: dy / dyen, dizze / dizzen; foar it-wurden: dit / ditte, dat / datte;
 sa'n (by in inkeltal), sa'nt / satnen(t) / sa'n(en)ien, sok (by in it-wurd sûnder meartal), sokke (by in de-wurd sfinder meartal en by meartallen), sokken, soks;
 itjinge, dejinge(n), datjinge, dyjinge(n);
 inselde, deselde(n), itselde, datselde, ditselde, dyselde(n);
 sels (is in fuortsterkjend oanwizend fnw; it kin him oan in persoanlik foarnamwurd hechtsje of by in haadwurd of eigennamrne stean).

Allinnich eigenskiplik brûkber is:
 sa'n.

 Betreklike foarnamwurden 
Betreklike foarnamwurden binne foarnamwurden dy’t foaroan yn in bysin steane en betrekking ha op wat oars yn in eardere bysin of yn 'e haadsin. Foarbylden binne: dat, dy’t, wa’t, waans, wat.

 Freegjende foarnamwurden 
De selsstannich brûkte freegjende foarnamwurden binne:
 wa, wat, wêr, wannear, wêrom, hoe
 wêr yn kombinaasje mei in ferhâldingswurd, lykas yn wêrmei, wêrby, wêrachter

Foar in haadwurd kinne ek freegjende foarnamwurden steane. De gebrûkliksten binne:
 watfoar, watfoar in/ien;
 hok, hokke, hokker, hokfoar, hokfoar in
 hoe'n, hoe'nen

It freegjend foarnamwurd hoe kin ek mei in ferfangend haadwurd ta ien nij wurd gearrane. Foarbylden binne:
 hoe'n ien, hoe'nent

 Unbeskate foarnamwurden 
Unbeskate foarnamwurden ferwize nei in ûnbepaalde persoan of saak, dy't men net neier beneame kin of wol. Yn dat ramt wurde de neikommende wurden ta de ûnbeskate foarnamwurden rekkene:
men, se/jo/je, (-)ien, irnmen, nimmen, eat (literêr), wat, neat, it, gjin, gjinien, gjinnen(t),
glint, dizze en jinge, dizze of jinge, (de,it) ien of oar(e), elk, elkenien, eltsenien, al, alles,
rnannich(ien), guon(t), guods, guodden.

 Keppelings om utens 

 útlis foarnamwurden troch Henk Wolf

Kategory:Wurdsoarte