Walter Scott

Sir Walter Scott, 1st baronet, (Edinboarch, 14 augustus 1771 - Abbotsford, 21 septimber 1832) wie in Skotsk dichter en skriuwer fan Histoaryske romans. Syn roman Ivanhoe wie de earste populêre histoaryske roman.

 Bernetiid 
Walter Scott is berne yn Edinboarch, as soan fan advokaat Robert Scott, yn College Wynd, in ferfallen part fan de Old Town. It libben dêr wie net sûn, de bernestjerte dêr wie heech.

As jonkje fan 8 krige Walter polio mei as gefolch in bliuwende ferlamming fan de rjochter skonk. Foar syn opbetterjen waard er nei syn pake en beppe op Sandyknowe Farm yn Smailholm, Roxburghshire stjoerd (1773). Syn beppe fertelde spannende ferhalen út de Skotske skiednis en lies him foar út âlde Skotske balladen. Muoike Jenny ûnderwiisde him lêzen en skriuwen. Ut en troch reizge Walter nei Bath en Prestonpans foar wetterkueren.

 Studint 
Yn 1778 kaam Walter wer yn Edinboarch, benammen om goed ûnderwiis folgje te kinnen. Hy gie nei in privaatskoalle. Yntiid wiene syn âlden ferhuze nei de nije wyk George Square dêr't se in rom hûs kocht hienen. Dat bleaun Walter syn thús oant syn houlik.

Efkes letter studearre hy ek al rjocht oan de Universiteit fan Edinboarch en kaam as learling by syn heit yn de praktyk. Doe't er 22 jier wie waard er beëdige as advokaat.

 Leafde 
Walter Scott syn earste grutte leafde wie Williamine Belscher. Hja wie fan rike adel. Oft sy ek fan him hâlden hat is ûnwis. Uteinlik hat se foar Sir William Forbes fan Pitsligo keazen, al wie it mar om't se oars fier ûnder har stân trouwe moatten hie. Om dy reden ôfwiisd te wurden hat Scott lange tiid in protte fertriet fan hân en hy hat him yn dy tiid synysk útlitten oer it houlik-út-leafde.

Hy troude mei Margaret Charlotte Charpentier (Lyon, desimber 1770 - 15 maaie 1826) op 24 desimber 1797 yn St Mary's Church yn Carlisle. Al nei trije wiken ferkearing hie er om har hân frege. Hy moete har doe't er mei syn broer John troch it Lake District. (Cumberland) reisge. It wie in lokkich houlik. Se krigen twa bern: Charlotte Sophia (24 oktober 1799) en Walter (28 oktober 1801).

Op 16 desimber 1799 waard er beneamd as Sherrif Depute fan Selkirkshire. Dy funksje frege syn oanwêzigens fan july oant novimber. Yn 1804 sette hy him ta wenjen yn Selkirk.

 Skriuwer 
Walter hie altyd al in soad lêzen neist skoalle, mar doe't er 25 jier wie begûn er sels serieus mei de skriuwerij neist syn wurk as advokaat.
Yn 't earstoan sette hy balladen en ferhalen út it Dútsk oer. Eigen wurk lykas The Minstrelsy of the Scottish Border waard goed ûntfongen, mar The Lay of the Last Minstrel (1805) wie in grut súkses.

Yn 1811 kocht er Cartly Hole Farm oan de rivier de Tweed by Melrose. Hy moast der alle jild foar liene. Fan 1816 - 1824 realisearre hy dêr Abbotsford, in hearehûs yn Ingelske Baronian Style. 

Wilens wie er in begoedige man troch it súkses fan syn earste wurken, benammen The Lady of the Lake (1820). Hy waard in grut samler fan histoaryske boeken, âlde Skotske balladen, wapens, harnassen en oare histoaryske reliken. Op de ein fan syn libben hie er mear as 9000 boeken op Abbotsford.
Mei it ferskinen fan de histoaryske roman Waverly (1814) bruts in nije faze fan syn skriuwerskip oan. Scott wie yn 't earst tige benaud foar ôfwizing troch lêzers en kritisy, dat hy publisearre ûnder pseudonym. Hy hat ferskate skûlnammen brûkt, mar as Skriuwer fan Waverly waard er ferneamd. It hat oant 1827 duorre ear't h er ûnder eigen namme publisearre doarde, wylst de measte minsken doe al lang op de hichte fan syn identiteit wiene.

Walter Scott wurdt wol ien fan de earste ynternasjonale auteurs neamd. Hy hie lêzers yn Grut Brittanje, Kanada, Austraalje, West- en East Jeropa en ûnderhâlde kontakten mei bûtenlânske kollegas. Syn ynfloed op bûtenlânske skriuwers stiet net yn 'e kiif en men moat sizze dat troch him de skiednis fan Skotlân 'op de kaart' set is yn 19e-iuwsk Jeropa.

 Ivanhoe 
Benammen Scott's roman Ivanhoe (1820) wie de oanset ta in hiel nij sjênre yn de literatuer: de histoaryske roman. Earst dêrnei ferskynde De Schaapsherder fan Jan Frederik Oltmans, De Leeuw van Vlaanderen fan Hendrik Consciënce, Robin Hood le Proscit en Les Trois Mousquetaires fan Alexandre Dumas de Aldere. Ivanhoe is ferskate kearen ferfilme en der binne tillefyzjesearjes fan makke.
U.o.:
 Ivanhoe 1913, film fan Herbert Brenon mei Herbert Brenon en Leah Baird
 Ivanhoe 1950, film fan Richard Thorpe mei Robert Taylor (en Liz Taylor).
 Ivanhoe 1958, tillefyzjerige mei Roger Moore yn 'e haadrol.
 Ivanhoe 1983, tillefyzjefilm fan Douglas Camfield mei Anthony Andrews.
 Ivanhoe 1987, minirige fan Stuart Orme mei Steve Waddington.

 Neitins 
Nei syn ferstjerren hat Sir Walter Scott in tombe krigen op it terrein fan Dryburgh Abbey (ek oan de Tweed) yn de Scottish Borders dêr't er sa fan hâlden hie.

In blyk fan populêrens wie it iepenstellen fan Abbotsford foar it publyk mar trije jier nei syn dea. It museum wurdt jierliks troch tûzenen besocht. Yn Edinboarch stiet it mânske Scott Monument ta syn eare. It is boud tusken 1841 en 1845. In 64 nissen steane stânbylden fan personaazjes út syn wurk. 
De ferfilmingen fan Ivanhoe yn de 20e iuw hawwe der och sa foar soarge dat de namme Walter Scott bekend bleaun is by in grut publyk.

Moderne lêzers fine syn wurk faak dreech en wiidweidich, in lot dat er dielt mei mear 19e-iuwske skriuwers, lykas Charles Dickens en Anthony Trollope yn Ingelân en Jacob van Lennep, Bosboom-Toussaint en Willem Bilderdijk yn Nederlân. De measte lêzers fan Walter Scott moatte tsjintwurdich socht wurde oan de universiteiten.

 Sitaat Breathes there the man, with soul so dead,Who never to himself hath said,This is my own, my native land!út The Lay of the Last Minstrel troch Walter Scott

Oh! what a tangled web we weave 
When first we practise to deceive!

út Marmion, Canto VI. Stanza 17. troch Walter Scott

 List fan wurken 
In kar.

 P. The Chase (oerset) 1796
 P. William and Helen, Two Ballads from the German (oerset) 1796
 Goetz of Berlichingen (oerset) 1799
 P. The Minstrelsy of the Scottish Border 1802-1803
 P. The Lay of the Last Minstrel 1805
 P. Ballads and Lyrical Pieces 1806
 P. Marmion (mei Young Lockinvar) 1808
 P. The Lady of the Lake 1810
 P. The Vision of Don Roderick 1811
 P. The Bridal of Triermain 1813
 P. Rokeby 1813
 The Border Antiquities of England and Scotland 1814-1817
 Waverly 1814
 P. The Field of Waterloo 1815
 Guy Mannering 1815
 P. The Lord of the Isles 1815
 The Antiquary 1816
 Paul's Letters to his Kinsfolk 1816
 Tales of my Landlord, 1st series 1816
 P. Harold the Dauntless 1817
 Rob Roy 1818
 Tales of my Landlord 2nd series 1818
 Provincial Antiquities of Scotland 1819-1826
 Tales of my Landlord 3th series 1819
 Ivanhoe 1820
 Tales from Benedictine Sources, consisting of The Abbot and The Monastary 1820
 Kenilworth 1821
 Lives of the Novelists 1821-1824
 The Fortunes of Nigel 1822
 Halidon Hall 1822
 Peveril of the Peak 1822
 The Pirate 1822
 Quentin Durward 1823
 Redgauntlet 1824
 St Ronan's Well 1824
 Woodstock 1826
 The Live of Napoleon Bonaparte 1827
 Religious Discourses 1828
 Tales of a Grandfather 1st series 1829
 Anne of Geierstein 1829
 History of Scotland 2 vols 1829-1830
 P. Bonnie Dundee 1830
 Tales of a Grandfather 2nd series 1829
 The Doom of Devorgoil 1830
 Essay on Ballad Poetry 1830
 Tales of a Grandfather 3th series 1830
 Letters on Demonology and Witchcraft 1831
 Tales of my Landlord 4th series 1832
 The Bishop of Tyre (?)
 Exposition of the Revelation of Jesus Christ'' (jier ûnwis)

(P. = poëzij)

 Keppeling om utens 
 Project Gutenberg - Enkele werken van Walter Scott
 Walter Scott Digital Archive at the University of Edinburgh library: includes much primary material
 The Edinburgh Sir Walter Scott Club
 Sir Walter Scott, biography by Richard H. Hutton, 1878, from Project Gutenberg
 Works by or about Walter Scott at Internet Archive (scanned books original editions color illustrated)
 University of Pennsylvania e-texts of some of Walter Scott's works
 Sir Walter Scott's death mask
 Dandie Dinmont Terriers named after a character in Guy Mannering
 The Keepsake Stories at Arthur's Classic Novels website.
 My Native Land audio - Bullwinkle voice impression
 Walter Scott's profile and catalog of his library at Abbotsford on LibraryThing. Work in progress as of 2009-04-10

Kategory:Skotsk dichter
Kategory:Skotsk romanskriuwer
Kategory:Skotsk skriuwer fan histoaryske fiksje
Kategory:Skotsk koarte-ferhaleskriuwer
Kategory:Skotsk toanielskriuwer
Kategory:Skotsk publisist
Kategory:Skotsk abbekaat
Kategory:Skotsk rjochter
Kategory:Skotsk skiedkundige
Kategory:Skotsk útjouwer
Kategory:Skotsk oersetter
Kategory:Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne
Kategory:Romantyk
Kategory:Persoan berne yn 1771
Kategory:Persoan stoarn yn 1832