Kreoalske taal

In kreoalske taal is in pidgintaal dy't as memmetaal sprutsen wurdt. In pidgin is in taal mei in sterk ferienfâldige grammatikale struktuer, in beheind leksikon en in frij lyts skala oan stylfoarmen, dy't ûntstiet as de leden fan twa ûnderling ûnfersteanbere taalmienskippen mei-inoar besykje te kommunisearjen sûnder dat se dêrby har taflecht nimme kinne ta in trêde taal. Soks resultearret yn in mingfoarm fan 'e beide oarspronklike talen, wêrby't dy werombrocht wurde ta in tige simpele foarm. In kreoalske taal ûntstiet as in pidgintaal safolle sprutsen wurdt dat minsken der har bern yn grut begjinne te bringen, en sa'n pidgintaal dus memmetaalsprekkers kriget. Mei't der dan in ferlet ûntstiet ta it útdrukken fan in folle grutter ferskaat oan dingen en nuânses fan dingen, nimt de kompleksiteit fan 'e grammatika en de omfang fan 'e wurdskat yn sokke gefallen navenant ta. Dêrmei ferliest sa'n taal dan de wichtichste skaaimerken fan in pidgintaal.

Kreolisearring en dekreolisearring
It proses fan útwreiding dat mank giet mei de ûntjouwing fan in pidgin ta in kreoalske taal wurdt yn 'e taalkunde kreolisearring of kreolisaasje neamd. In fierdere ûntwikkeling hjit dekreolisearring of dekreolisaasje; dat bart as in gewoane taal (ornaris de offisjele taal yn in lân of regio, op basis wêrfan't de kreoalske taal oarspronklik ûntstien is) sa'n grutte ynfloed op 'e kreoalske taal begjint út te oefenjen dat der in hiel ferskaat oan taalfarianten ûntstiet dy't in stadige oergong fan 'e standerttaal nei de kreoalske taal foarmje. Sa'n stelsel fan oergongsfoarmen wurdt in post-kreoalsk kontinuum neamd, en dêrbinnen kinne trije soarten taalfoarmen identifisearre wurde: it akrolekt (dat it tichtst by de standerttaal stiet en sadwaande ek it measte prestiizje hat); it basilekt (dat it fierst fan 'e standerttaal ôf stiet, mei as gefolch dat derop delsjoen wurdt); en it mesolekt, dat de midden hâldt tusken it akrolekt en it basilekt.

Oarsprong fan 'e hjoeddeiske kreoalske talen
Fanwegen it koloniale ferline fan West-Jeropa, wêryn't in soad Westjeropeeske lannen gebieten yn oare wrâlddielen bemasteren en eksploitearren, binne in protte kreoalske talen foarme op basis fan Westjeropeeske talen as it Ingelsk, it Frânsk, it Spaansk, it Portegeesk en ek it Nederlânsk, mei in beskate (beheinde) ynbring lânseigen talen út it gebiet dêr't sokke kreoalske talen sprutsen wurde of dêr't de sprekkers oarspronklik wei kamen. De kreoalske talen dy't út it Nederlânsk fuortkommen binne, wurde oer it algemien mar amperoan mear sprutsen. Sa is it Negerhollânsk fan 'e Famme-eilannen ûnderwilens útstoarn, krekt as it Skepy Kreoalsk-Nederlânsk fan Guyana en it Jerseynederlânsk fan 'e Amerikaanske steat Nij-Jersey (dat noch oant 1921 sprutsen waard troch ôfstammelingen fan santjinde-iuwske Nederlânske kolonisten). It Berbice Kreoalsk-Nederlânsk fan Guyana wurdt noch wol sprutsen. De wichtichste kreoalske talen, yn 'e Nederlânske kontekst, binne it Surinaamsk-Kreoalsk fan Suriname, dat op basis fan it Ingelsk foarme is, en it Papiamintsk (op basis fan it Portegeesk) fan Arûba, Kurasau en Bonêre.

Yndieling fan kreoalske talen op grûn fan 'e basistaal en geografy
 Kreoalsk-Afro-Aziatyske talen
 Kreoalsk-Kûsjityske talen
 Kreoalsk-Pare-Kûsjitysk
 Mbûgû
 Kreoalsk-Semityske talen
 Kreoalsk-Arabysk
 Babalia Kreoalsk-Arabysk
 Sûdaneesk Kreoalsk-Arabysk
 Nûby
 Kreoalsk-Austronezyske talen
 Kreoalsk-Yndonezysk
 Peranakan-Yndonezysk
 Kreoalsk-Maleisk
 Betawy (de taal fan 'e mearderheid fan 'e befolking yn Djakarta)
 Baba-Maleisk
 Kupang-Maleisk
 Malakkaansk Kreoalsk-Maleisk
 Moluksk-Maleisk (alternative nammen: Amboneesk-Maleisk of Súdmoluksk-Maleisk; de taal fan û.o. de Molukske minderheid yn Nederlân)
 Srylankaansk Keoalsk-Maleisk
 Kreoalsk-Tetûm
 Tetûm Prasa
 Kreoalsk-Yndo-Jeropeeske talen
 Kreoalsk-Germaanske talen
 Kreoalsk-Afrikaansk
 Oarlamsk (Oorlams)
 Tsotsitaal
 Kreoalsk-Dútsk
 Usdútsk (Unserdeutsch)
 Kreoalsk-Ingelsk
 Atlantysk
 Eastkaribysk
 Noardeastkaribysk
 Afro-Seminoalsk-Kreoalsk
 Bahamiaansk-Kreoalsk
 Samaná-Ingelsk
 See-eilânsk Kreoalsk-Ingelsk (alternative nammen: Gullah of Geechee)
 Súdeastkaribysk
 Badjaansk (Bajan)
 Boppewynsk Eastkaribysk Kreoalsk-Ingelsk
 Famme-eilânsk Kreoalsk-Ingelsk (alternative namme: Negeringelsk)
 Guyaneesk Kreoalsk-Ingelsk
 Tobagoniaansk Kreoalsk-Ingelsk
 Trinidadsk Kreoalsk-Ingelsk
 Underwynsk Eastkaribysk Kreoalsk-Ingelsk
 Turks- en Kaikoseilânsk	
 Turks- en Kaikoseilânsk Kreoalsk-Ingelsk
 Westafrikaansk
 Fernando Po Kreoalsk-Ingelsk
 Kameroeneesk Pidgin-Ingelsk
	Krio
 Nigeriaansk Pidgin-Ingelsk
 Surinaamsk
 Ndjûka (Ndyuka)
 Alûkû
 Aukaansk
 Kwinty
 Paramakkaansk
 Saramakkaansk
 Surinaamsk-Kreoalsk (Sranantongo)
 Westkaribysk
 Baai-eilânsk Kreoalsk-Ingelsk
 Belizaansk-Kreoalsk (alternative namme: Noardlik Middenamerikaansk Kreoalsk-Ingelsk)
 Galy-Galy (alternative namme: Bocas del Toro Kreoalsk-Ingelsk)
 Jamaikaansk-Kreoalsk (alternative nammen: Súdwestlik Karibysk Kreoalsk Ingelsk of Patwa)
 Kaaimaneilânsk-Ingelsk
 Limoneesk Kreoalsk-Ingelsk
 San Andrés Kreoalsk-Ingelsk
 Westkaribysk Kreoalsk-Ingelsk
 Pasifysk
 Aboriginal-Kreoalsk (Kriol)
 Bislama
 Hawaïaansk Kreoalsk-Ingelsk
 Motû Hiry (Motu Hiri of Police Motu)
 Ngatik-Manljuskreoalsk
 Papûaask-Nijguineesk Pidgin (Tok Pisin)
 Pitkêrn-Norfuk
 Solomoneilânsk Pidgin 
 Torresstrjitttekreoalsk (Torres Strait Broken)
 Kreoalsk-Nederlânsk
 Eastyndysk
 Petjôsk (Petjoh)
 Noardamerikaansk
 Jerseynederlânsk (Jersey Dutch) † 
 Westyndysk
 Berbice Kreoalsk-Nederlânsk
 Negerhollânsk † (alternative namme: Famme-eilânsk Kreoalsk-Nederlânsk)
 Skepy Kreoalsk-Nederlânsk †
 Kreoalsk-Yndo-Arysk
 Kreoalsk-Assameesk
 Naga-Pidgin
 Kreoalsk-Romaanske talen
 Kreoalsk-Frânsk
 Yndysk
 Mauritsiaansk-Seysjelsk
 Mauritsiaansk-Kreoalsk (alternative namme: Mauritsiaansk Kreoalsk-Frânsk)
 Seysjelsk Kreoalsk-Frânsk
 Reünioneesk
 Réunioneesk Kreoalsk-Frânsk
 Karibysk
 Noardkaribysk
 Antiljaansk Kreoalsk-Frânsk (alternative namme: Eastkaribysk Kreoalsk-Frânsk)
 Haïtiaansk-Kreoalsk
 Louisiaansk Kreoalsk-Frânsk (sprutsen yn New Orleans)
 San Miguel Kreoalsk-Frânsk
 Trinidadsk Kreoalsk-Frânsk
 Súdkaribysk
 Amapá-Kreoalsk
 Frânsk-Guyaneesk Kreoalsk-Frânsk
 Karipúna Kreoalsk-Frânsk
 Noardamerikaansk
 Mitsjif (Mitchif) (in taal fan 'e Métis, yn Kanada en de Feriene Steaten)
 Pasifysk
 Tayo
 Kreoalsk-Portegeesk
 Atlantysk
 Eastatlantysk
 Angolaarsk (Angolar)
 Annoboneesk-Kreoalsk
 Guinee-Bissausk-Kreoalsk
 Kaapverdysk-Kreoalsk
 Prinsipysk-Kreoalsk
 Santomeesk-Kreoalsk
 Noardwestatlantysk
 Papiamintsk (Papiamento)
 Súdwestatlantysk
 Kafûndo-Kreoalsk
 Minas Gerais Kreoalsk-Portegeesk
 Yndo-Pasifysk
 Eastyndysk
 Amboneesk Kreoalsk-Portugeesk †
 Bandaneesk Kreoalsk-Portegeesk †
 Malakkaansk Kreoalsk-Portegeesk
 Ternateesk †
 Timoreesk Pidgin †
 Tûgû Kreoalsk-Portugeesk †
 Yndiaask
 Yndo-Portegeesk
 Korlai Kreoalsk-Portegeesk
 Makaneesk
 Makaneesk
 Kreoalsk-Spaansk
 Amerikaansk
 Grinsspaansk (Tex-Mex)
 Middeltaal (Media Lengua)
 Oerwâldspaansk (Loreto-Ucayali)
 Palenkearsk (Palenquero)
 Filipynsk
 Sjavakaansk (Zamboangueño) (alternative namme: Bamboespaansk)
 Kreoalsk-Slavyske talen
 Kreoalsk-Russysk
 Medny-Aleoetysk
 Kreoalsk-Niger-Kordofaanske talen
 Kreoalsk-Kongoleeske talen
 Kitûba
 Mûnûkûtûba
 Kreoalsk-Ngbandy-talen
 Sango
 Rivier-Sango
 Kreoalsk-Swahily
 Aziatysk Swahily (Cutchi-Swahili)
 Kreoalsk-Sûlû
 Kamto (Camtho)
 Kreoalsk-Sino-Tibetaanske talen
 Kreoalsk-Sino-Tibetaansk-Mongoalsk
 Wûtûnhûa (Wutunhua)

Sjoch ek
 mingtaal
 pidgintaal


Kategory:Taalkunde
Kategory:Taal