Hüsem

Hüsem (Dútsk: Husum) is de haadstêd fan Noard-Fryslân yn Sleeswyk-Holstein. Yn Hüsem wennen 22.338 minsken yn 2007 en yn 2020 23.249.

 Skiednis 
De namme Hüsem wurdt yn 1409 foar de earste kear brûkt.

De âldste stedskronyk giet werom nei it jier 1252. De Kening Abel fan Denemark besocht in nije belesting yn Noard-Fryslân yn te fieren mar de Friezen wegeren dat. Abel besleat om de Friezen oan te pakken, en stoar yn de striid by Husembro (Hüsembrêge). 

Lykas de measte plakken oan de Noardsee, is Hüsem en omkriten ek tige beynfloede troch stoarmfloeden. By de ellindige stoarmfloed fan 1362, de Grote MandrenkeOantsjutting foar de stoarmfloeden fan 1362 en 1634, strûpte de stêd ûnder en ûntstie der in ynholte. Dêrfoar lei Hüsem net oan de kust. De stêd die syn foardiel dêrmei en waard in merkplak dat ta in grutte ekonomyske opgong late.  

Tusken 1372 en 1398 groeide de befolking fan Hüsem bot en waarden twa doarpen stifte, Oster-Husum (East-Hüsem) and Wester-Husum (West-Hüsem). 

Twadde Wrâldoarloch
Yn 1940 waarden ferskate ûnderdielen fan de kriichsmacht fan nazy-Dútslân yn en om Hüsem legere; der wie ûnder oare in militêr fleanfjild (in Fliegerhorst), in kazerne fan de Kriegsmarine en in offisiersoplieding (Kriegsschule).

It 5 km noardeastlik fan de stêd lizzend kamp Husum-Schwesing (Dútsk: Konzentrationslager Husum-Schwesing), yn de gemeente Schwesing, wie fan septimber oant ein desimber 1944 in bûtenkamp (Aussenlager) fan it konsintraasjekamp Neuengamme. De finzenen moasten ûnder tige swiere omstannichheden en faak slein troch sadistyske kampbewakers yn taaie klaaigrûn allinne mei de skeppe in 4 meter brede en 3 meter djippe tankgrêft, de "Friesengraben", oanlizze. Sjoch ûnder oare: Frank Krake: " De laatste getuige. Biografy fan in Amsterdammer, Wim Alosery, dy't as jongfeint û.o. de konsintraasjekampen Neuengamme en Husum-Schwesing, en ek noch de skipsramp fan de Cap Arcona oerlibbe. Utj. Achtbaan, 2018.  ISBN 978 90 824 7641 5  Doe 't ein 1944 dizze tankgrêft militêr-strategysk nutteleas bliken dien hie, waard it Aussenlager sletten en waarden de finzenen werombrocht nei Neuengamme. Yn Husum-Schwesing binne nei skatting 297 finzenen om it libben kaam. Op it plak is in betinkingsgebou oanwêzich (' Haus der Gegenwart ' ). Yn maaie 1945 waard de kazerne oan de Britske besettingstroepen oerdroegen.

 Geografy 
Hüsem leit oan de Noardsee, 43 km súdeastlik fan Flensboarch.

 Stedsdielen 
De wichtichste stedsdielen fan Hüsem binne:
 Innenstadt
 Nordhusum
 Porrenkoog
 Osterhusum, Osterhusumfeld
 Altstadt
 Norderschlag
 Dreimühlen
 Rödemis 
 Fischersiedlung
 Neustadt
 Gewerbegebiet Ost
 Kielsburg
 Rosenburg
 Schobüll
 Halebüll
 Hockensbüll
 Lund

 Ynwennertal 
 Jier  Ynwenners 1769  3.384 1864  5.000 1871  6.500 1875  6.913 1885  7.600 1895  8.900 1905  10.800 1914  10.000 Jier  Ynwenners 1933  13.380 1950  24.867 1961  23.813 1970  24.963 1997  21.277 2000  22.611 2001  22.579 2002  22.489 Jier  Ynwenners 2003  22.493 2004  22.492 2005  22.544 2006  22.362 2007  22.327 2008  22.212 2009  22.216 2010  22.084 Jier  Ynwenners 2011  22.135 2012  22.092 2013  22.053 2014  22.215 2015  22.430 2016  23.097 2017  23.274 2018  23.158

 Musea 
 It Theodor-Storm-Haus is in museum oer Theodor Storm.
 It Noard-Fryske Museum Ludwig-Nissen-Haus hat histoaryske keunst- en kultuerûnderwerpen.
 It Schloss vor Husum kin yn de König-Friedrich-V.-Allee besjoen wurde.
 Skipfeartmuseum.
 It Ostenfelder Bauernhaus is it âldste Dútske iepenloftmuseum
 It Poppenspäler Museum hat poppeteäter as tema.

 Underwiis 
Gymnasium
 Hermann-Tast-Schule, humanistysk gymnasium sûnt 1527.
 Theodor-Storm-Skoalle

Middelbere skoallen
 Gesamtschule Husum-Nord
 Ferdinand-Tönnies-Skoalle
 Husum Danske Skole (Deenske skoalle)

Basisskoallen
 Iven-Agßen-Schule, sûnt 1619, ien fan de âldste legere skoallen fan Dútslân.
 Boargerskoalle
 Klaus-Groth-Skoalle
 Bornskoalle yn Schobüll

 Ferneamde ynwenners 

 Hermann Tast (1490−1551), Protestantsk reformatorRiewerts, (1969)
 Johannes Mejer (1606–1674), kartograafRiewerts, (1969)
 Peter Axen (1635–1707), jurist,  filolooch, humanist en diplomaat(ADB). Bd. 1
 Nicolaus Bruhns (1665-1697), hie in protte ynfloed op Johann Sebastian Bach, wie oargelist yn Hüsum fan 1689 oant 1697.
 Theodor Storm (1817−1888), Dútsk romanskriuwer
 Janina Uhse (1989), aktrise
 Wiebke Puls (1973), aktrise en sjongster 
 Fanny zu Reventlow (1871-1918), Dútsk skriuwer en oersetter
 Oskar Vogt (1870-1959), Dútsk neuro-anatoom/breinwittenskipper
 Jan Wayne (* 1974) DJ, sjonger en plateprodusint
 The Destiny Program (earder Destiny), in hardcore/metalcore band op it heden Nuclear Blast neamd

 Sjoch ek 
  Husum (Washington)

 Keppeling om utens 


Kategory:Noard-Fryslân
Kategory:Dútske havenstêd
Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein
Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein