Goatysk

It Goatysk is in útstoarne East-Germaanske taal, de ienige taal út dizze tûke dêr't in protte oer bekend is. De 4e-iuwske Goatyske Bibeloersetting fan biskop Wulfila is it earste oerlevere literêre wurk yn in Germaanske taal en dêrom fan grut belang foar de taalwittenskip. Mei û.o. fjouwer of fiif nammefallen, in dualis en in syntetyske ûndergeande foarm lit it Goatysk in grut tal argayske skaaimerken sjen.

It Goatysk waard sprutsen troch it folk de Goaten en fersprate him nei de 3e iuw út it gebiet te noarden fan de Swarte See wei nei Itaalje, Frankryk en Spanje, mar soe nei de fal fan it Ostrogoatyske ryk yn de 6e iuw en it Fisigoatyske ryk yn de 8e iuw útstjerre. Op de Krim bleau in fariant fan it Goatysk, it Krimgoatysk, yn alle gefallen oant de 16e iuw bestean. 

 Boarnen 
Fierwei de wichtichste boarne foar it Goatysk is Wulfila's bibeloersetting. Hjirfan is it grutste part lykwols ferlearn gien. Bewarre bleaun binne de helte fan de Evangeeljen, yn de Kodeks Argenteüs, de brieven fan Paulus en in part fan Nehemia. It ienige oar wichtich Goatyske dokumint is de Skeireins, in kommintaar op Jehannes.

 Alfabet 
Wulfila ûntwurp foar syn bibel in op it Grykske alfabet basearre skrift. Dêrfoar skreaunen de Goaten noch yn runen. Der wurdt tocht dat it alfabet foar it grutste part fonematysk is, mei wierskynlik de folgjende op de útspraak fan it Gryksk basearre útsonderings: 
<ei> = iː, <au> = ɔ, <ai> = ɛ en <gg> = ŋ. Yn de wittenkip wurdt frijwol allinnich mei de transliteraasje nei it Latynske alfabet wurke.

 Letter 20px 20px 20px  20px 20px  20px 20px  20px 20px 20px 20px  20px 20px  20px Transliteraasje a b g d e q z h þ i k l m n Getalswearde 1 2 3 4 5 6 7 8 9´ 10 20 30 40 50 Utspraak a, aː b g d, ð e, eː kʷ z h θ i, iː k l m n   Letter 20px  20px 20px  20px 20px 20px  20px 20px  20px 20px  20px 20px  20px Transliteraasje j u p — r s t w f x ƕ o — Getalswearde 60 70 80 90 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Utspraak j u, uː p  r s t w, y f kʰ ʍ o, oː 

 Klanken 
 ienlûden 
 MonoftongenOfbyld:Gothic vowel chart.png DiftongenOfbyld:Gothic diphthong chart.png

 Twalûden 
 LabialenDentalenAlveolarenPalatalenVelarenLabiovelarenLaryngealenPlosiven p b   t d  ɟː k g kʷ gʷ Frikativen ɸ, f β θ ð s z  x ɣ ʍ  hApproximanten       j   w Nasalen  m    n    ŋ  Lateralen     l    Vibranten     r    

 Morfology 
It Goatysk hat in frij komplekse morfology mei in soad argayske Yndo-Jeropeeske skaaimerken dy't net mear bestean yn de hjoeddeiske Germaanske talen.

 bûging 
Nammewurden wurde yn it Goatysk bûgd nei nammefal, getal en geslacht.

It Goatysk ken fjour of fiif nammefoarmen: nominatyf, genityf, datyf, akkusatyf en fokatyf, wêrby't de lêste yn foarm altyd gelyk is oan de nominatyf of akkusatyf. Boppedat binne der resten fan in ynstrumintalis.

Der binne trije getallen, iental , meartal en twatal (dualis). De dualis komt lykwols allinnich yn it persoanlik omnamwurd (en yn it tiidwurd) fan de earste en twadde persoan ta útdrukking.

 Ferbûging 
It Goatyske tiidwurd wurdt bûgd nei:
 tiid: ferline- en net-ferline;
 wize: yndikatyf, subjunctyf (optatyf), ymperatyf en ynfinityf;
 aktyf/passyf;
 persoan: earste, twadde en tredde;
 getal: iental, meartal en dualis.

In bysûnderheid is dat it Goatysk noch in syntetysk, dus net omskreaun, passyf hat. 

 Spesimen 
It wichtichste Goatyske fragmint is it Us heit út it (Matt. 6:9-13):

 Wulfila  Letterlik  Fryske Bibel oersettingAtta unsar þu in himinam,
weihnai namo þein.
qimai þiudinassus þeins.
wairþai wilja þeins,
swe in himina jah ana airþai.
hlaif unsarana þana sinteinan
gif uns himma daga.
jah aflet uns þatei skulans sijaima,
swaswe jah weis afletam
þaim skulam unsaraim.
jah ni briggais uns
in fraistubnjai,
ak lausei uns af þamma ubilin.Heit ús yn de himelen,
hillige wurde namme jo.
komme keninkryk jo.
wurde wol jo,
alyksa yn himel ek op ierde.
brea ús it deistich
jou ús dizze dei.
en ferjou ús dat skuldners wy binne,
alyksa ek wy ferjouwe
de skuldners ús.
en net meie jo liede ús
yn fersyking,
mar ferlos ús fan it kwea.Us Heit yn 'e himel,
lit jo namme hillige wurde,
lit jo keninkryk komme,
lit jo wil dien wurde
op ierde likegoed as yn 'e himel. 
Jou ús hjoed ús deistich brea 
en ferjou ús ús skulden 
sa't wy ús skuldners ek ferjûn hawwe;
en lit ús net yn fersiking komme, 
mar ferlos ús fan 'e kweade 

Kategory:Goaten
Kategory:Eastgermaanske talen
Kategory:Utstoarne taal
Kategory:Taal yn Spanje
Kategory:Taal yn Portegal
Kategory:Taal yn Frankryk
Kategory:Taal yn Itaalje