Eastersk-otterdoksy

De eastersk-otterdoksy, ek wol wat misliedend de Eastersk-Otterdokse Tsjerke neamd, of, wat korrekter, de eastersk-otterdokse tsjerken, is ien fan 'e fiif haadstreamings binnen it kristendom, mei 225 oant 300 miljoen leauwenden wrâldwiid, mar konsintrearre yn East-Jeropa, op 'e Balkan en yn it Midden-Easten. De eastersk-otterdoksy wurdt beliden troch de mearderheid fan 'e (religieuze) ynwenners fan Abgaazje, Bulgarije, Georgje, Grikelân, Masedoanje, Moldaavje, Montenegro, de Oekraïne, Roemeenje, Ruslân, Servje, Syprus, Súd-Osseesje, Transnistrje en Wyt-Ruslân, wylst der wichtige eastersk-otterdokse minderheden besteane yn Albaanje, Bosnje-Hertsegovina, Egypte, Estlân, Finlân, Irak, Israel, Kazachstan, Kosovo, Kroaasje, Letlân, Libanon, Litouwen, de Palestynske gebieten, Poalen, Syrje, Slowakije, Tsjechje en Turkije.

De eastersk-otterdoksy, dy't ta it eastersk kristendom heart, wurdt opmakke út in hiele rige fan tsjerkegenoatskippen, elkmis geografysk en nasjonaal ûnderskaat, mar teologysk feriene yn 'e saneamde Eastersk-Otterdokse Kommuny. De selsbestjoerende (autosefale) tsjerken falle faak gear mei ien lân en folk (lykas de Russysk-Otterdokse Tsjerke, de Georgysk-Otterdokse Tsjerke en de Servysk-Otterdokse Tsjerke), en wurde bestjoerd troch in komitee fan biskoppen dat de Hillige Synoade neamd wurdt. De leden fan sa'n Hillige Synoade kieze út harren fermidden ien as symboalyske earste ûnder syn gelikensens, dy't (alteast yn 'e gruttere tsjerken) de titel fan 'patriarch' kriget. De measte eastersk-otterdokse tsjerken erkenne de oekumenyske patriarch fan Konstantinopel as it symboalysk haad fan 'e hiele eastersk-otterdoksy.

De eastersk-otterdokse tsjerken beskôgje harsels as de fuortsetting fan 'e "iene, wiere, hillige, katolike en apostoalyske tsjerke", dy't 2000 jier lyn fêstige waard troch de apostels fan Jezus Kristus. Se neame harsels ek wol "apostoalysk otterdokse katolike tsjerken". It wurd "otterdoks" wol safolle sizze as 'goede oanbidding' en 'krekte lear', en wurdt yn dy sin ek wol brûkt as oar wurd foar 'rjochtsinnich' of 'strang yn 'e lear'. De eastersk-otterdoksen oanfurdzje inkeld de dogma's dy't fêstlein binne yn 'e earste sân oekumenyske konsyljes. De eastersk-otterdokse tsjerken moatte net betize wurde mei de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken, dy't har al op it Konsylje fan Galsedon, yn 451, fan 'e memmetsjerke ôfspjalten.

 Untstean 
As tsjerke-organisaasje los fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke giet de eastersk-otterdoksy werom op it Grutte Skisma fan 1054, wêrby't de paus fan Rome, Leo IX, de patriarch fan Konstantinopel, Michael Caerularius, ekskommunisearre en de patriarch de op syn beurt de paus yn 'e ban die. De oarsaak foar dy brek moat socht wurde yn 'e kulturele ferskillen en teologyske skelen dy't altyd al tusken it Gryksktalige easten en it Latynsktalige westen bestien hiene, mar dy't sûnt de fal fan it West-Romeinske Ryk, yn 476, almar grutter wurden wiene. Dêrnjonken spilen ek de fersteurde politike ferhâldings tusken east en west derby in rol. De paus, as biskop fan Rome, easke it gesach oer de eastlike patriargaten op, wylst de patriarch fan Konstantinopel fan betinken wie dat hysels, as fertsjintwurdiger fan it "Nije Rome" (Konstantinopel), it measte rjocht hie om as spiritueel lieder fan 'e easterske tsjerke te fungearjen. In oar wichtich punt dat it skisma yn 'e hân wurke, wie de tafoeging troch de Westerske Tsjerken fan it Filioque oan 'e leauwensbelidenis; om't dizze tafoeging net troch in oekumenysk konsylje oannommen wie, woe de easterske tsjerke him net akseptearje en beskôge dy it Filioque as teologysk ynkorrekt (oftewol kettersk).

 De eastersk-otterdokse tsjerken 
Dit is in list fan 'e erkende eastersk-otterdokse tsjerken yn folchoarder fan senioriteit, mei de autosefale tsjerken ûnder harren gesach ek op folchoarder fan senioriteit. (De Russysk-Otterdokse Tsjerke en de Tsjerke fan Syprus hâlde elk in oare folchoarder fan senioriteit oan, wêryn't sysels in promininter plak ynnimme.)
 it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel
 de autonome Finsk-Otterdokse Tsjerke
 de autonome Estysk-Otterdokse Tsjerke (net erkend troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke)
 de autosefale (selsbestjoerende) Tsjerke fan Kreta
 de autosefale Monastyske Mienskip fan 'e Hillige Berch
 it Patriargale Eksargaat Patmos
 it Gryksk-Otterdokse Aartsbisdom Thyateira en Grut-Brittanje
 it Gryksk-Otterdokse Aartsbisdom Itaalje en Malta
 it Gryksk-Otterdokse Aartsbisdom Amearika
 it Gryksk-Otterdokse Aartsbisdom Austraalje
 it Eksargaat fan de Filipinen
 it Patriargale Eksargaat foar Otterdokse Parochys fan de Russyske Tradysje yn West-Jeropa
 de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië
 de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Antiochië
 it autosefale Antiocheensk-Otterdoks Kristlike Aartsbisdom fan Noard-Amearika
 de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim
 de autonome Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan de Sinaï
 de Russysk-Otterdokse Tsjerke
 de autosefale Otterdokse Tsjerke yn Amearika (net erkend troch it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel)
 de autonome Japansk-Otterdokse Tsjerke
 de autonome Otterdokse Tsjerke fan Sina (opheft)
 de autonome Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke (Moskousk Patriargaat)
 de autosefale Moldavysk-Otterdokse Tsjerke
 de autosefale Letsk-Otterdokse Tsjerke
 de autosefale Estysk-Otterdokse Tsjerke fan it Moskouske Patriargaat (net erkend troch it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel)
 de autosefale Russysk-Otterdokse Tsjerke om Utens
 de Wytrussysk-Otterdokse Tsjerke (Moskousk Patriargaat)
 de Georgysk-Otterdokse Tsjerke
 de Servysk-Otterdokse Tsjerke
 it Autonome Aartsbisdom Ohrid
 de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke
 de autonome Metropolis Bessaraabje (net erkend troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke)
 de Bulgaarsk-Otterdokse Tsjerke
 de Tsjerke fan Syprus
 de Tsjerke fan Grikelân
 de Poalsk-Otterdokse Tsjerke
 de Albaneesk-Otterdokse Tsjerke
 de Tsjechysk- en Slowaaksk-Otterdokse Tsjerke

De folgjende eastersk-otterdokse tsjerken binne op eigen manneboet oprjochte/ôfspjalte en wurde (noch) net erkend troch de fêstige tsjerken.
 de Abgazysk-Otterdokse Tsjerke
 de Bulgaarske Alternative Synoade
 de Otterdokse Tsjerke yn Itaalje
 de Kroätysk-Otterdokse Tsjerke (opheft)
 de Masedoanysk-Otterdokse Tsjerke
 de Montenegrynsk-Otterdokse Tsjerke
 de Hillige Otterdokse Tsjerke yn Noard-Amearika
 de Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke (Kiëvysk Patriargaat)
 de Oekraynske Autosefale Otterdokse Tsjerke
 de Oekraynske Autosefale Otterdokse Kanonike Tsjerke
 de Russyske Wiere Otterdokse Tsjerke
 de Turksk-Otterdokse Tsjerke
 de Wytrussyske Autosefale Otterdokse Tsjerke

Dan binne der noch twa groepen lytsere tsjerkegenoatskippen dy't fanwegen dogmatyske skelen fan 'e fêstige eastersk-otterdokse tsjerken ôfspjalte binne.

De saneamde âldkalindristen binne groepen dy't wegeren om 'e oanpaste Juliaanske Kalinder yn te fieren foar it fêststellen fan 'e hjeldagen. De wichtichste tsjerken út dizze groep binne:
 de Tsjerke fan Oprjochte Otterdokse Kristenen fan Grikelân (de saneamde mattewiten)
 de Tsjerke fan Oprjochte Otterdokse Kristenen fan Grikelân (de saneamde floriniten)
 de Otterdokse Tsjerke fan Grikelân (Hillige Synoade yn Ferset) (de saneamde syprianiten)
 de Aldkalindryske Roemeensk-Otterdokse Tsjerke
 de Aldkalindryske Bulgaarsk-Otterdokse Tsjerke
 de Russysk-Otterdokse Tsjerke yn Amearika

De saneamde âldleauwenden binne groepen dy't yn 'e santjinde iuw wegeren om 'e liturgyske herfoarmings fan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke troch te fieren en dy't dêrnei yn Ruslân iuwenlang troch de autoriteiten slim ferfolge binne.
 de Russysk-Otterdokse Tsjerke fan de Alde Rite
 de Lipovysk-Otterdokse Tsjerke fan de Alde Rite
 de Russyske Ald-Otterdokse Tsjerke
 de Pomoarsk Ald-Otterdokse Tsjerke

 Keppeling om utens 
 http://www.aartsbisdom.be/NLkerk/01wereld.html
 Orthodox aartsbisdom fan Belgje


Kategory:Skiednis fan it kristendom
Kategory:Beskaving