List fan moles yn Fryslân

Der binne noch sa'n 150 moles (of mûnen) yn Fryslân. De measte falle ûnder de monumintesoarch. 

 Skiednis 
Yn 1811 waard it mûnebestân ynventarisearre. Nei de tiid noch in kear of wat. It lit sjen hoe dramatysk it tal mûnen minder wurden is.

By de ynventarisaasje fan 1811 wienen der noch mear as 2.400 moles yn Fryslân, yn 1943 noch mar 300, yn 1946 250 en yn 1955 likernôch 150.

De yndustrymoles ferlearen troch meganisaasje harren funksje en binne dêrtroch meastentiids sloopt. Sa binne der gjin oaljemoles mear yn Fryslân, mar der steane al noch wol twa moaie houtseachmûnen yn Drylts en Wâldsein.

De poldermoles ferlearen harren funksje troch de bou fan in soad gemalen yn Fryslân, wêrfan de bekendsten en grutsten it yr. D.F. Woudagemaal by De Lemmer en it J.L. Hooglandgemaal by Starum binne.

Foar in tal plakken bepaalden de mûnen it doarpsoansjen, mar binne se yn de rin fan de tiid hielendal ferdwûn, lykas op De Gordyk wêr't eartiids wol seis mûnen stiene.

 Arsjitektuer 
De type mûnen dy't yn Fryslân foarkomme:
 Muonts of Mûnts.
 Spinnekop
 Tsjasker. Yn tsjinstelling ta de beide oare type mûnen hat in tsjasker ornaris gjin namme, mar wurdt neamd nei it gebiet dêr't er yn stiet.

Neist dizze tradisjonele type wynmûnen komt yn Fryslân ek de wynmotor foar.

Mûnestiftings
In protte mûnen binne eigendom fan in stifting. In stikmannich stiftings yn Fryslân beheare mear as ien mûne:
Stifting De Fryske Mûne - Oprjochte yn 1970 en eigener fan mear as fjirtich mûnen.
Stifting Moles yn Menameradiel - Oprjochte yn 1975 en eigner fan acht mûnen.
Stifting Monumintebehâld Dongeradiel - Oprjochte yn 1993 en eigener fan sân mûnen.
Mûnestifting Súdwest-Fryslân - eigner fan seis tradisjonele mûnen, en twa wynmotors.

 Tabel mûnen 
 Plak Namme Jier Type FunksjeOfbyldAchlumAchlumer Mole1851grûnsilerpoldermole 70pxAkkrumMellemole1949spinnekoppoldermole 70pxAldegea (Wymbritseradiel)Dorismooltsje1800spinnekoppoldermole 70pxBoalsertTadema's mole1824grûnsilerpoldermole 70pxBoalsertTsjasker Kleasterleane1973tsjaskerpoldermole 70pxBoarnsweachSweachmermole1782stellingmolepoldermole 70pxBurdaardDe Swel1987stellingmolenôt-, pel- en seachmole 70pxDokkumDe Hoop1849stellingmoleroggemole 70pxDokkumSeldenrêst1862stellingmoleroggemole 70pxDryltsDe Rôt1828stellingmoleseachmole70pxEanjumDe Iendracht1889stellingmolenôt- en pelmole 70pxFrjentsjerArkens1835spinnekoppoldermole 70pxGoaiïngahuzenDe Modderige Bolspinnekoppoldermole 70pxGoaiïngahuzenDe Jansmole spinnekoppoldermole 70pxGoaiïngahuzenHeechhiem spinnekoppoldermole 70pxIt HearrenfeanWelgelegen1849stellingmoleroggemole 70pxHollumDe Ferwachting1991stellingmoleroggemole 70pxHolwertDe Hoop1713stellingmolenôt- en pelmole 70pxDe JouwerPenninga's mole1692stellingmoleroggemole70pxDe JouwerDe Griene Mole1800spinnekoppoldermole70pxKoudumDe Flytspinnekop op stellingroggemole70pxMakkingeaDe Weyert1868stellingmoleroggemole70pxMarrumGrutte Mole1845stellingmolepoldermole 70pxMarrumKlaailânsmole1865grûnsilerpoldermole70pxRoptaRopta1836stellingmolenôt- en pelmole 70pxMildaamTsjongermole1869grûnsilerpoldermole 70pxNoardwâldeWynlust1859stellingmoleroggemole70pxNijemardumSwaantsje1893grûnsilerpoldermole70pxNijetrineDe Reidfink1855grûnsilerpoldermole 70pxNijetrineDe Reager1871grûnsilerpoldermole 70pxPeazensDe Hûn1861stellingmolenôtmole 70pxRyptsjerkYpey Mûne1858grûnsilerpoldermole 70pxSkarsterbrêgeSkarremole1888grûnsilerpoldermole 70pxSint JansgeaDe Hersteller1857grûnsilerpoldermole 70pxSleatDe Kaai1755stellingmoleroggemole70pxSnitsHimmole1982spinnekoppoldermole70pxStiensDe Hoop1853stellingmoleroggemole70pxTsjerkwertBeabuorstermole1882grûnsilerpoldermole 70pxVegelinsoardGrevensmole1859grûnsilerpoldermole 70pxWânswertVictor1869grûnsilerpoldermole  WarkumDe Nijlannermole1784grûnsilerpoldermole 70px WarkumDe Snipfoàr 1832grûnsilerpoldermole70px WarkumYbema's Mole1899grûnsilerpoldermole70pxWâldseinDe Jager1719?stellingmoleseachmole70pxWâldsein't Laamfoar 1698stellingmoleroggemole70pxWikelSânpoel1975tsjaskerpoldermole 70pxWolvegeaWynlust1888stellingmoleroggemole 70pxWolvegeaDe Gooyer1775grûnsilerpoldermole 70px

 Sjoch ek 
 Wynmotors yn Fryslân

Kategory:Arsjitektuer yn Fryslân
Kategory:Mole yn Fryslân