Wûns

Wûns is in doarp yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân, súdwest fan Wytmarsum. Under it doarp falle de buorskippen Doanjewier, Haaium, Goaium, Mountsjewier en De Wearen. It eardere doarp Ingwier foel foar in skoft ek ûnder Wûns.

It doarp hat  ()https://opendata.cbs.nl/statline ynwenners.

 Skiednis 
De earste kear dat Wûns neamd wurdt is as Wildinghe yn 1270. Letter wie der ek sprake fan Veldenzee (1290), Weldenzie (1298), Wildinghe (1310), Weldinghe (1327), Woldens (1374 en 1474), Wildinge, Wondenze (1404) , Woudens en yn 1495 wie it Wons.Plaatsengids Op de lytse terp hawwe nea huzen stien, mar nei alle gedachten waard der earder rjocht sprutsen. 

Yn 1728 is yn it stee fan in midsiuwske tsjerke in achthoekich protestantske tsjerke boud mei in piramidefoarmich dak mei in klokkoepeltsje. De âlde klok út 1595 klok waard yn 'e oarloch meinommen troch de Dútsers. Op de toer stiet ynstee fan in wenstige hoantsje in hart. It doarpswapen fan Wûns hat ek in hart. De tsjerke stiet bekend as it 'Wûnzer teebuske'.

De Fryske dichter Jan Cornelis Pieter Salverda, (Boalsert (28 juny 1783 - Wûns 7 maart 1836) wie skoalmaster yn Wûns. Syn tragyske libbensrin en spjalten persoanlikheid waarden troch syn freon en beskermer Joast Halbertsma oangripend beskreaun. Der sit in tinkstien oan him yn de tsjerkemuorre.
Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich wienen de stellingen Wûns en Koarnwertersân tige wichtich.

Oant 2011 lei Wûns yn de eardere gemeente Wûnseradiel. 

 Mienskip 
Oan de Noarderleane stiet doarpshûs It Bynt. It doarp hat in feriening foar doarpsbelang en de doarpskrante hjit Us it Hert.

 Skoalle 
Wûns hie oant 2015 in basisskoalle; de JCP Salverdaskoalle. De skoalle waard sletten om 't it tal bern ûnder de noarm fan 23 bern sakke.Omrop Fryslân, 5 novimber 2014 

 Tsjerke 
 PKN Skettens-Skraard-Longerhou-Wûns
De Protestanske tsjerke fan Wûns is tsjintwurdich by in stifting ûnderbrocht. 
 Ferienings 
 Fanfare Hosanna
 Begraffenisferiening De Laatste Eer. 
 sjongferiening It Woldinghekoar
 Keatsferiening Wûns

 Befolkingsferrin 
 Jier  1840  1954  1959  1964  1969  1974  2004  2015 2020  Ynwenners  172  462  423  380  348  302  300  285  296
Boarne 2015 en 2020: Alle Cijfers

 Berne 
 Jan Cornelis Pieter Salverda (1783-1833), Frysk dichter en skoalmaster yn Wûns. De eardere basisskoalle wie nei him ferneamd.
 Perfester Rommert Politiek (1926-2014), grûnlizzer fan de hjoeddeistige feefokkerij.

 Strjitten 
Goaiumerleane, Haaiumerleane, Tsjerkestrjitte, Noarderleane, Alde Skoalpaad, Pastorijelân, Rykswei A7, Salverdastrjitte (neamd nei Jan Cornelis Pieter Salverda), Terpwei, Wearsterwei, Wildingheleane.

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.


Kategory:Doarp of stêd yn Wûnseradiel
Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân