Wytmarsum

Wytmarsum is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Op de himrik fan Wytmarsum lizze ek de buorskippen Easthim, It Fliet, Harkesyl, Hiemert (foar in part), De Kampen en Kathuzum. Oant 1949 lei de buorskip Filens ek by Wytmarsum, dy't doe nei in weryndieling by Skettens kaam.

Wytmarsum leit tichteby A7 tusken de Ofslútdyk en Boalsert yn de buert fan Arum, Penjum en Wûns.

It doarp hat  ()https://opendata.cbs.nl/statline ynwenners.

 Skiednis 
Ut argeologyske fynsten hat bliken dien dat it doarp yn 'e iere midsiuwen op in terp ûntstie. Al yn 'e midsiuwen hat it doarp him yn 'e rin fan 'e tiid bûten de terp útwreide. 

It plak waard foar it earst yn 1270 as Witmarsum neamd. Oare âlde namme binne Witmerzim (1400), Withmarsum (1456) en Witmaersum (1505). De namme tsjut op it wenplak (hiem/um) fan Witmer.  
Yn 1496 waard Menno Simons yn Wytmarsum berne. Hy is de ienige tsjerkeherfoarmer fan Nederlânske komôf, dy't in streaming neilitten hat mei mienskippen dy't rûnom op 'e wrâld te finen binne. Geregeldwei komme der mennoniten nei it doarp om mei it berteplak fan Minne Simons yn 'e kunde te kommen. Krekt bûten Wytmarsum stiet in monumint op it plak oan It Fliet dêr't Simons preke hat.

De tsjerke fan no is fan 1633, mar al yn de 10e iuw stie op it plak de oan Martinus wijde tsjerke. Menno Simons wie dêr pastoar, doe't er yn 1535 ôfstân naam fan it katolisisme en foarman waard fan de minnisten.

Yn it doarp stiene eartiids ferskillende states, lykas de Aylvastate. It doarp krige yn 1896 in molkfabryk, 'De Goede Verwachting'. Mei de fúzje fan it molkfabryk yn 1965 mei dy fan Warkum kaam der yn 1966 in ein oan De Goede Verwachting. 

Oant 2011 wie Wytmarsum it haadplak fan de doe ophefte gemeente Wûnseradiel. 

 Mienskip 
It doarpsbelang fan Wytmarsum waard yn 1959 oprjochte. De doarpskrante fan Wytmarsum hjit 'De Koepel'. Aktiviteiten wurde organisearre troch it WOK (Wytmarsumer Ferdivedaasje Komitee). Mounewetter is it iepenloft swimbad fan Wytmarsum. 

 Tsjerken 
 PKN-gemeente Trijerisien (Wytmarsum-Penjum-Surch).
 Minnistegemeente De Lytse Streek
 Titus Brandsmaparochy

 Skoallen 
 Kristlike basisskoalle De Bonkelder
 Iepenbiere basisskoalle De Utskoat

 Ferienings 
It doarp hat fjouwer buertferienings: Fan Keats oant Harke, De Hikkesluters, It Klompke en De Stoarmhoeke. Doarpskrante is De Koepel. 

 Fanfare Nij Libben
 Toanielferiening Surprise
 Sportferiening Pim Mulier
 Fuotbalferiening Mulier
 Keatsferiening Mulier
 Gymnastykferiening 'Volhard en Overwin'
 Tennisferiening Wytmarsum
 Follybalferiening Thrium

 Befolkingsferrin 
 Jier  1840  1954  1959  1964  1969   1974  1999  2004  Ynwenners  659  1628  1601  1516  1468  1546  1816 1804 Jier  2015  2020  Ynwenners  1733  1758

 Eveneminten 
 De Triatlon Wytmarsum is in sportevenemint dat alle jierren yn 'e earste helte fan septimber of yn 'e lêste dagen fan augustus yn en om it doarp holden wurdt. It is in achtste triatlon, besteande út 'e ûnderdielen swimmen, hurdfytsen en hurddraven. Tagelyk hjirmei wurdt foar bern ek in saneamde kidsrun organisearre.
 Oktoberfest Wytmarsum

 Berne 
 Menno Simons (1496-1561), reformator.
 Hobbe Esaias fan Aylva (1696-1772), militêr.
 Hobbe Smith (1862-1942), keunstskilder.
 Pim Mulier (1865-1954), grûnlizzer moderne sport yn Nederlân.
 Jochum Falkena (1881-1963), boargemaster.
 Taede Zijlstra (1901-1945), keatser.
 Frank Leyendekker (1928–2022), strider foar it behâld fan it Frysk hynder.
 Sikke Smeding (1889–1967), lânboukundich yngenieur.
 Jacob Reitsma (1945), CDA-politikus, boargemaster.
 Hans Simons (1947-2019), PvdA-politikus.
 Doekle Terpstra (1956), politikus en betsjoerder.
 Jeroen Zeinstra (1975), hurdrinner.
 Folkert van der Wei (1980), keatser.

 It besjen wurdich 
Midden yn it doarp stiet de Koepeltsjerke. Oan de râne fan it doarp stiet sûnt ein 19e iuw de katolike Nikolaas fan Tolentyntsjerke.

East oan 'e doarpsrâne stiet oan de Wytmarsumer Feart de yn 1850 boude nôt- en pelmole De Undernimming. Sa'n 2,5 km eastlik fan Wytmarsum stiet de Pankoekstermûne, in út 1900 datearjende poldermole. 

 Strjitten 
Alle strjitten fan Wytmarsum.

 Sjoch ek 
 Wytmarsum (Brazylje)


Kategory:Doarp of stêd yn Wûnseradiel
Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân