Wâldsein

Wâldsein (Nederlânsk: Woudsend) is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, súd fan Snits. Oant 2011 lei Wâldsein yn de eardere gemeente Wymbritseradiel. 

 Skiednis 
Wâldsein wurdt foar it earst neamd yn 1337 as it kleaster fan de paters fan de Karmeliten stifte wurdt. Om't de Ie yn de tiid fan de Middelsee ferbining hie mei Drylts, Snits en Ljouwert ûntstie hannel en skipfeart yn in goa mei in soad boeren. Om de skipfeart te beskermjen waard yn 1523 in blokhûs boud by it kleaster. Letter kamen der wenten oan de Midstrjitte en by de mole. Doe't yn 1710 de Sontfeart begûn waard Wâldsein hieltyd mear in haven. Yn 1762 waard der ek oan de oare kant fan de Ie boud.

Ferskillende nammen fan Wâldsein binne: Woldesende (1337), Woldensend (1446), Waldeseende (1447), Woldseinde 1492, Wolseyndt (1505), Walseyndt (1516), thoe waldzein (1520) en Waldsem (1579). Wâldsein ûnstie op in sânrêch, mar de namme bestjut dat it plak oan it ein fan in bosk lei. 

 Beskerme doarpsgesicht 
In part fan it doarp is in beskerme doarpsgesicht. Karakteristyk foar it doarp binne de njoggentjin stegen dy 't it sintrum fan east nei west trochkruse en dêr't de langste fan sa'n hûndert meter lang is. Fierders binne der yn it doarp ferskate ryksmonuminten.

 Sport en rekreaasje 
Troch de geunstige lizzing fan Wâldsein tusken de Sleattemer Mar en de Hegemer Mar, net fier fan de Gaasterlânske bosken, lûkt it doarp in soad wettersporters. 

Wâldsein leit oan de rûte fan de Alvestêdetocht.

 Mienskip 
It doarp hat fjouwer buertferienings: Markant, It Fuottenein, Oer de Brêge en Oer de Weisleat. De Bonifatiusskoalle en M. van der Brugskoalle binne de basisskoallen, De Beltsjeblom is it pjutteboartersplak.

 Ferienings 
Fertier - toaniel
Om 'e Nocht / Reinbôge - sjongen 
De Pôlesjongers - shantykoar
De Poedelaar, BBC, Libre 1, Libre 2, Hy rint troch, DDOS, KET, KOT - biljerten
WSV - gymnastyk
Eensgezindheid - damjen
WISKY - follybal
Fuotbalferiening Wâldsein

 Tsjerken 
 PKN: De Karmel
 Roomsk-katolyk: Sint-Michaeltsjerke
 De grifformearde tsjerke waar yn it ramt fan de foarming fan ien gemeente mei de herfoarmen yn 1998 ôfstjitten en is ferboud as appartemintekompleks.  
 De Fermanje waard yn 1967 ferkocht en is tsjintwurdich in restaurant

 Befolking 
In bekende ynwenner wie arsjitekt Hindrik Hindriks Kramer (1850-1934).
 Befolkingsferrin 
 Jier  1840  1890  1954  1959  1964   1969  1973  2006  2011  2021  Ynwenners  1.200 1.400  1.100  1.049  1.034  1.116  1.074  1.308  1.390  1.380

 Ferkear en ferfier 
Simmerdeis foarmet de brêge oer de Ie yn de buorren fan Wâldsein in knelpunt foar it wei- as wetterferkear. Troch de bou fan in rûnwei mei it Ie-Akwadukt besuden it doarp kaam yn 2007 in ein oan de oerlêst fan it ferkear.

 Bustsjinst 
De buslinen troch Wâldsein wurde fersoarge troch Qbuzz. De folgjende linen ride troch Wâldsein:

 Line 42 Snits - De Lemmer fia Spannenburch: Snits - Drylts - Heech - De Hommerts - Kûfurderrige - Wellebrêge - Tsjerkgaast - Spannenburch (Tsjerkgaast) - Follegea - Jistergea - De Lemmer
 Line 44 Boalsert - Snits fia Gaasterlân: Boalsert - Tsjerkwert - Parregea - Warkum - Koudum - Himmelum - Bakhuzen - Murns - Riis - Aldemardum - Nijemardum - Sondel - Wikel - Balk - Ypekolsgea - Wâldsein Sintrum - Brêge - Wellebrêge - Kûfurderrige - De Hommerts - Jutryp - Snits
 Line 45 Snits - Himmelum fia Wâldsein: Snits - Jutryp - De Hommerts - Kûfurderrige - Wellebrêge - Brêge - Wâldsein Sintrum - Ypekolsgea - Ealahuzen - Aldegea - Kolderwâlde - Himmelum

 It besjen wurdich 
 De Karmel
 Sint-Michaeltsjerke
 Houtseachmûne De Jager
 Nôtmûne 't Laam

 Strjitten 
Alle strjitten yn Wâldsein.

 Ferneamde persoanen 
 Jan Couperus (1755-1833), regint en folksfertsjintwurdiger
 Lieuwe Annes Buma (1796-1876), klassikus en filantroop
 Hendrik Hendriks Kramer (1850-1934), arsjitekt
 Hylke Michiel Tromp (1866-1935), boargemaster
 Wybe Jelles van der Meer, (1883-1948), arsjitekt
 Willem Pot (1888-1963), NSB-boargemaster

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen
 Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân


Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân
Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân
Kategory:Doarp of stêd yn Wymbritseradiel (oant 1984)
Kategory:Doarp of stêd yn Wymbritseradiel