Achlum

Achlum is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Achlum leit noardlik fan Arum, súdeastlik fan Harns en súdwestlik fan Hitsum.  De doarpskearn leit benoarden en besuden de Achlumer Feart, rûn de Gertrudistsjerke.

De buorskippen Ieslumbuorren, Ludum, Gelterp, Dearsum en Sopsum hearre ek by Achlum.

Op  hie Achlum  ynwenners.

Etymology 
It doarp waard Achlum yn 1319 'Echtlum' neamd, yn 1400 'Achlim' en yn 1418 'Achtlum'. Net dúdlik is wat de namme betjut, mar oannommen wurdt dat dy tsjut op it wurd 'hiem' en de persoansnamme Achtele.    

 Skiednis 
De terp fan Achlum waard mooglik al yn de 4e of 5e iuw bewenne. Mei't de befolking him mear it lân yn werom loek, sakke it tal ynwenners. Letter waarden de rânen op 'e nij befolke en dêrnei bleau de 4,8 meter hege terp bliuwend bewenne.Wierden en Terpen, oproppen 28 april 2023 It doarp hat in tsjerke út it begjin fan de 12e iuw, dy't op it heechste punt fan de terp stiet.

Noardlik fan it plak dêr't de terp lei rint de Slachtedyk, dy't it gebiet tsjin de Middelsee beskermje moast. Fanút it easten wei rint de Slachtedyk oer Achlum em dêrnei fierder nei it noarden. De Achlumer terp waard yn 1860 foar in grut part ôfgroeven; yn 1893 folge noch in stik fan de terp noardlik fan de tsjerke.  
Yn de midsiuwen stie noardlik fan de tsjerke op de terphelling in kleaster, dat mei kleaster Lúntsjerk ferbûn wie. Wannear't it kleaster stifte waard is net bekend, mar nei't Lúntsjerk yn 1517 sletten waard, ferhûze de prior fan Lúntsjerk nei Achlum en foel it kleasterbesit fan Lúntsjerk Achlum ta. Sa groeide it oansjen fan it kleaster fan Achlum en it kleaster bleau oant noch twa jier foar de ynfiering fan de reformaasje aktyf. Ut de ferslaggen oer de lânhieren en rinten dy't Deputearre Steaten troch de ûnteigening fan de kleasters yn 1590 opmakken, docht bliken dat it kleaster fan Achlum mei de kleasters
fan Turns en Hartwert op it stuit fan de reformaasje ta de trije grutste kleasters fan Westergoa hearde. De lêste abt wie Tsjomme fan Mantgum en it kleaster waard yn 1578 ferlitten, doe't de muontsen ferhûzen nei it Burgumer kleaster.VanderVelde.net, oproppen 28 april 2023 
Oarspronklik foel ek de pleats fan Grut Dearsum noardlik fan de doarpsbebouwing ûnder it kleasterbesit. De namme Grut Dearsum waard yn 1644 foar it earst fermeld doe't Michiel Jacobs de mei in stiennen hûs fersterke pleats oankocht en in nije poarte sette liet as tagong ta it mei in grêft omfieme stik grûn. De state waard yn 1784 ôfbrutsen en ferfongen troch in pleats, wêrfan it foarein noch jimmeroan bestiet. Ek it yn 1951 restaurearre poartegebou út 1658 bleau bewarre.  

Sûnt 1888 hie yn Achlum ek in eigen molkfabryk. It Achlumer suvelfabryk wie ien fan de seis fabriken dy't yn 1898 de Frico oprjochte. De fúzjeweach fan suvelfabriken yn de jierren 1960 gie oan Achlum foarby, mar lang om let hold it Achlumer molkfabryk it ek net mear fol en yn 1971 waard it fabryk sletten. De produksje waard mei it wurkfolk oerbrocht nei it fabryk fan Tsjom, dy't oernommen wie troch "De goede Verwachting" yn Warkum mar in jiermannich letter ek sletten waard.Zuivelfabrieken Friesland, oproppen 28 april 2023  

Sûnt 2018 leit Achlum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente (nij) Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de  gemeente Frjentsjerteradiel (sudertrimdiel).

 Konvinsje fan Achlum 
Om te fieren dat ien fan de  foarrinners fan fersekeringsmaatskippij Achmea, de Onderlinge Waarborgmaatschappij Achlum, twahûndert jier lyn troch Ulbe Piers Draisma yn Achlum oprjochte waard, organisearre de fersekerder op 28 maaie 2011 de Konvinsje fan Achlum. Alderhanne ferneamde sprekkers kamen nei Achlum, ûnder oaren Bill Clinton, âld-presidint fan de Feriene Steaten. De bewenners fan it doarp waarden ek by de festiviteiten behelle. Sa waarden der net alinnich lêzings holden yn grutte tinten, mar ek yn húskeamers fan bewenners fan Achlum. De lêzings giene oer pensjoen, feiligens, wurkpartisipaasje, soarch en mobiliteit. Neist de lêzings waarden der demonstraasjes holden fan bygelyks it keatsen en wie der muzyk fan û.o. it Frysk Jeugd Orkest en Ernst Langhout.

 Mienskip 
It doarpshûs hjit ”De Singel” en it doarpskrantsje “Op ’e hichte”. Noardwestlik op it plak fan it eardere suvelfabrik grinzget oan de doarpsbebouwing in lytsskalich bedriuweterrein. Achlum hie oant 2007 in Spar-supermerk. It ACA is de ôfkoarting fan 'Activiteiten Comité Achlum'. Tradisjoneel wurde Achlumers foar fjoerskiters útskolden.List mei skelnammen, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker 

 Tsjerke 

De PKN-gemeente Achlum-Hitsum makket hjoed-de-dei gebrûk fan de twa eardere herfoarme tsjerken fan de doarpen. It neogoatyske grifformearde tsjerkegebou oan de Muontsewei waard yn 2002 foar it lêst brûkt en is dêrnei ferboud as wente.Dorpskanon.nl, oproppen 29 april 2023      

 Skoalle 
Yn 2014 binne de iepenbiere en protestantsk-kristlike basisskoalle gearfoege ta It Iepen Finster. Njonken ûnderwiis is der ek berneopfang in in pjutteboartersplak. It doarp ûnderhâld in freonskipsbân mei de stêd Jeji yn Gana.Doarpsside Achlum
 Ferienings Side Achlum 
 Aldereinsoas
 Biljertklub De Bal is Rûn
 Freonskipsbân Achlum-Jeji
 Fuotbalferiening Stoarmfûgels '64
 Grifformearde frouljusgroep Bidt en Werkt
 Herfoarme frouljusgroep Bidt en Werkt
 Iisklub Achlum Jongereinsoas De Dopper
 Kaartklub De Lêste Troef
 Keatsferiening Achlum
 Koar De Singelsjongers 
 Kristlike-maatskiplike frouljusferiening Passaazje
 Sportferiening Achlum (follybal en gymnastyk)
 Toanielferienin Nije Krêft

 Befolkingsferrin 
 Jier  1954  1959  1964  1969   1973  1999   2000   2001  2002    Ynwenners    889  881  824  796  738  652 668  679  674  Jier  2003  2004  2005  2008  2009  2013  2022 Ynwenners  664  666  663  652  635  621  585
 Berne yn Achlum 
 Ulbe Piers Draisma (1785), oprjochter fersekeringsmaatskipij
 Willem Hellema (1831-1906), boargemaster
 Jan de Jong (1921–2006), oersetter
 Atze Bosch (1927-2011), dichter 
 Arjen Draisma de Vries (1843-1936), politikus
 Tjalling van den Bosch (1955), krêftsporter, dammer

 Ryksmonuminten 
 De monumintale romaanske Gertrudistsjerke út de 12e iuw is boud fan dowestien en hat in byldhoude iken preekstoel. De toer is yn de 15e iuw boud en krige yn 1789 in houten bekroaning.
 Njonken de tsjerke stiet de 18e iuwske kop-romppleats, ek bekend as de Kleasterpleats.
 Oan de Hitsumerdyk stiet de yn 2007 restaurearre Achlumer Mole.
 Fan Grut Dearsum bleau it poartegebou út 1658 oer. De pleats is fan jongere datum. 
 Oan de Tanjabuorren stiet in sletten rige 19e-iuwske wenten.

 Wetterferbining 
Troch de Achlumer Feart is Achlum nei it easten ta ferbûn mei de Arumer Feart en nei it noarden mei it Van Harinxmakanaal.

 Strjitten yn Achlum 
Alle strjitten yn Achlum.

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.


Kategory:Doarp of stêd yn De Waadhoeke
Kategory:Doarp of stêd yn Frjentsjerteradiel
Kategory:Doarp of stêd yn Frjentsjerteradiel (oant 1984)
Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân