Nobelpriis

De Nobelpriis is in jierlikse priis foar minsken dy't in opmerklike prestaasje levere hawwe op it mêd fan Natuerkunde, Skiekunde, Fysiology of Genêskunde, Literatuer en befoardering en behâld fan de Frede. Oan de priis is in net ûnaardich jildbedrach ferbûn mar de erkenning en prestiizje binne foar de measte winners de wichtichste beleaning.

De priis foar de frede is de ienige dy't takend wurdt troch it Noarske regear. De oare priiswinners wurde nominearre troch ferskillende Sweedske universitêre kommisjes.

De priis is by testamintêre beskikking ynsteld troch de tige rike Sweedske yndustrieel Alfred Nobel. De priis waard foar it earste útrikt yn 1901 yn de Alde Muzykakademy fan Stockholm. De priis wurdt sûnt dy tiid op de stjerdei fan Nobel (10 desimber) útrikt troch de Noarske en Sweedske kening.

De jildpriis, tsjintwurdich 10 miljoen Sweedske kroanen (ûng. 1,1 mio euro), is bedoeld foar fierder ûndersyk.

Fierder wurdt sûnt 1968 de priis fan de Sweedske Ryksbank foar Ekonomy ta neitins oan Alfred Nobel foar ekonomyske wittenskippen takend, dy 't faak ûnterjochte de Nobelpriis foar de Ekonomy neamd wurdt. Dizze lêste priis wurdt subsidiearre troch de Sweedske Sintrale Bank. Famylje fan Alfred Nobel distansjearret him fan dizze ekonomy priis  Die Welt, 9 oktober 2006, Nobelpreis für Wirtschaft höchst umstritten

Takenning
De priis foar de Frede wurdt takend troch in komitee fan fiif leden fan it Noarske parlemint (it Nobelkomitee). De oare prizen wurde takend troch ferskate Sweedske wittenskiplike ynstellingen.
 De Sweedske Akademy, literatuer
 It Karolinska Ynstitút, fysiology of genêskunde
 De Sweedske Akademy fan Wittenskippen, Natuerkunde en skiekunde

Proseduere
Yn septimber, tsjin de tiid dat de Nobelprizen bekend makke wurde, start de seleksjeproseduere foar takom jier. Oan wittenskippers oer de hiele wrâld, sa 'n 3000 yn totaal, wurdt frege kandidaten op harren fakgebiet foar te dragen. Fjirders hawwe alle winners út it ferline it rjocht om immen te nominearjen. De list fan kandidaten dy 't dêrút útrint, wurdt fan maart ôf foar advys foarlein oan in tal gesachhawwende ynstituten. Yn septimber wurde dan de karren makke en de útnûgingen foar takom jier ferstjoerd.

 Listen mei Nobelpriiswinners 
 Nobelpriis foar de Natuerkunde
 Nobelpriis foar de Skiekunde 
 Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde
 Nobelpriis foar de Literatuer
 Nobelpriis foar de Frede 
 Priis fan de Sweedske Ryksbank foar Ekonomy


Kategory:Sweedske wittenskipspriis
Kategory:Sweedske literatuerpriis
Kategory:Noarske minskerjochtepriis
Kategory:Noarske ûnderskieding
Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1901