Eksmoarre

Eksmoarre is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, trije kilometer westlik fan Boalsert. It doarp leit oan 'e Eksmoarster Opfeart, in opfeart fan 'e Makkumer Feart. Eksmoarre docht in soad yn 'e mande mei buordoarp Allingawier, dêr't it Van Panhuyskanaal de himrikken fan 'e twa doarpen skiedt. 

Eksmoarre hat  ynwenners (). Under Eksmoarre falle de buorskippen Brúndear, Eksmoarstersyl en Lonjé. Op 19e iuwske kaarten wurdt de buorskip Sibrandabuorren eastlik fan Eksmoarre neamd, dêr't op hjoeddeistige kaarten dêr ynstee fan de pleats Artesia op neamd stiet.

 Skiednis 
Eksmoarre is ûntstien tusken sompen en puollen yn. It doarp wurdt al yn 885 as besit fan it Kleaster Werden neamd as Aspanmora. Yn 1275 wurdt it doarp Exmora neamd en yn 1399 Exsmora. De betsjutting fan de namme is net alhiel wis. De namme is in gearstalling fan it Aldfryske mora (sompe, feangebiet of plak fan sâltwinning) en aspa (esp). Op grûn fan jongere foarmen is de bestjutting faaks ēk (iik), boppe de mooglikheid fan 'e persoansnamme Eko of eg (hoeke)

Eksmoarre wie eartiids in fiskersdoarp. Troch it drûchlizzen fan de marren dêr omhinne, lykas de lytse Tsjerkmar, fuortendaliks westlik fan it doarp en justjes fierder de Kâlde of Makkumer Mar, Parregeaster Mar en stikmannich oare lytse puollen, waard der mear buorke. Hjoed-de-dei is der noch de Eksmoarster Opfeart nei de Makkumer Feart fan oer. 

It doarp woeks suver út ta in streekdoarp oan 'e Doarpsstrjitte mei de herfoarme tsjerke benefter de streekbebouwing. Noardlik ûntsie ek in streekje mei oan 'e eastkant dêr't de grifformearde tsjerke boud waard. Oan 'e westkant stiet in rige ienfâldige fiskershúskes, boud mei Fryske trijelingen. Nei de Twadde Wrâldkriich wie der beskate nijbou oan 'e súdwestkant fan it doarp. Yn 'e 2000-er jierren waard it doarp fierder 

Oant 2011 lei Eksmoarre yn de eardere gemeente Wûnseradiel.

 Tsjerken 
Oan de noardkant fan it doarp stiet de grifformearde tsjerke.

Mear oan 'e súdkant stiet in romaanske tsjerke, de Jehannes de Dopertsjerke, dy't hjoed-de-dei in ryksmonumint is. Ynearsten hie de tsjerke in sealtek. Yn 1836 stoarte de toer  troch in wynhoas yn en waard noch itselde jier ferfongen troch de hjoeddeiske houten boppebou. By restauraasje 1963-1966 kamen ûnder de plasterlaach wei romaanske finsters foar't ljocht.

 Aldfaers Erfrûte 
De Aldfaers Erfrûte docht ek Eksmoarre oan, dêr't in grutterswinkeltsje, dy't ek as skoalle tsjinne hie, te besjen is.

 Mienskip 
Doarpsbelang Eksmoarre fertsjintwurdiget de belangen fan de ynwenners fan it doarp. It doarpshûs hiet It Honk. It doarp hat mank mei Allingawier it moanneblêd Doarpsnijs, dy't om 'e moanne ferskynt.

 Skoalle  
Sûnt 1796 hat Eksmoarre in skoalle hân. Yn 2022 moast skoalle De Oerdracht syn doarren slute en de bern op Tsjerkwert oanwiisd waarden.

 Ferienings 
 Begraffenisferiening De Laatste Eer
 Biljertferiening 't Keutje
 Buertferiening De Letbloeiers
 Buertferiening Trijesprong oant Trijesprong
 Buertferiening Van der Weypôle
 Buertferiening Trije yn Ien
 Kulturele Feriening LEX
 Frouljus Biljertferiening De Stootsters
 Dartklub Eksmoarre
 Iisferiening Iiskâld
 Jeu de boulesferiening De Tûke Goaiers
 Keatsferiening Eksmoarre
 Oranjeferiening Eksmoarre-Allingawier
 Stifting Club '77
 Tafeltennisferiening Eksmoarre-Allingawier
 Toanielferiening Nij Begjin
 Folkstûnferiening De Gardeniers
 Frouljusferiening It Fûnemint
 Sjonggroep Eksmoarre

 Befolkingsferrin 
 1954  1959  1964  1969  1974  2004  2013  2025 439  395  361  377  483  419  442Alle Cijfers  451

 Berne yn Eksmoarre  
 Hendrik Boschma (1928-2002), bankmeiwurker en boargemaster

 Strjitten yn Eksmoarre 
Boalserterwei, Brúndear, Doarpsstrjitte, Ds Wilh A Brakelstrjitte (ferneamd nei Wilhelmus à Brakel), Eksmoarstersyl, Hindrik Postmastrjitte, Jelle Huitemastrjitte, Lonje, Marswâl, Surein, Van der Weijstrjitte.

 Ferskaat 
 Fan 1988 oant 2007 stie it Frysk Lânboumuseum as ûnderdiel fan Aldfaers Erf yn Eksmoarre. Doe't it te lyts waard, waard it sluten. De kolleksje kaam neitiids yn it doe nije Lânboumuseum yn Earnewâld, yn it eardere rekreaasjegebou fan It Wiid.

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.

 Keppelings om utens 
 Webside fan Eksmoarre
 Beleef Exmorra


Kategory:Doarp of stêd yn Wûnseradiel
Kategory:Doarp of stêd yn Súdwest-Fryslân