Fryske Peallen

Fryske Peallen is in doarp yn it noarden fan de gemeente Opsterlân oan de grins mei Grinslân en de doarpen Sigerswâld en Oerterp. It doarp leit oan de wei fan Bakkefean nei de rykswei A7.

 Skiednis 
[[Ofbyld:2023 Fryske Peallen, tekening fan de skâns (Schotanuskaart fan 1664).jpg|thumb|left|De skâns op de Schotanuskaart (1664)]]
Yn 1593 waard by it hjoeddeiske doarp op de grins tusken Fryslân en Grinslân tusken it ûntrochlitber fean in skâns yn opdracht fan Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg boud. De skâns moast ynfallen fan Spanjaarden keare, mar waard lykwols net troch profesjonele militêrn ferdigene en maklik troch de Spanjaarden oermastere. De skâns waard letter ûnderdiel fan de 17e-iuwske Fryske Wetterliny, dy't tusken Slikenboarch oan 'e Sudersee oant Ien-West (Drinte) en Fryske Peallen lei.Fryske Wetterline, oproppen 11 juny 2023 Nei 1672 rekke de skâns yn it neigean.

It doarp Fryske Peallen ûntstie yn de 18e iuw as lânoanmakkersdoarp yn it heechfean. Sûnt 1600 hinne waard it fean hieltiten fierder ôfgroeven yn 'e rjochting fan Grinslân, oant de Grinslanner Steaten dêr it near op lei. Pas yn 1724 kaam der in dúdlik grinsferdrach. It eardere fuotbalfjild fan Fryske Peallen lei op Grinslanner grûn en de iisbaan fan Fryske Peallen leit formeel noch jimmeroan yn Grinslân. Yn 1874 waard de grins nochris dúdlik mei 25 grinspeallen fan getten izer fêstlein, wêrfan't tsjintwurdich noch 21 besteane.De Verhalen van Groningen, oproppen 12 juny 2023) 

Oant 1951 hearde it westlike diel fan it doarp by Oerterp, wylst it easten ûnder Sigerswâld foel. Pleatslik Belang die doe al jierren war om de doarpsstatus te krijen. Sigerswâld rekke oan it nije doarp yn ien klap twa skoallen en in tsjerke kwyt. Om't in soad ynwenners fan 'e buorskip De Haar yn de gemeente Mearum tsjerkten bleau dy buorskip gefoelsmjittich by Fryske Peallen hearren. 
By it ferhurdzjen fan it sânpaad fan 'e Skieding oan it begjin fan de jierren 1950 waard de eardere skâns omploege ta lânbougrûn. Yn 2014 waard it plak fan de eardere skâns troch it oanlizzen fan in wâl wer sichtber makke. Op dy lokaasje stiet ek grinspeal nûmer 14. Mear grinspeallen steane oan 'e Skieding rjochting Surhústerfean en bylâns de provinsjegrins rjochting De Wylp oan it histoarysk kuierpaad Grinspeallen Fryske Peallen. 

 Mienskip 
Yn 2012 waard in nije brede skoalle oan 'e Kolk iepene. Dêr krige Fryske Peallen ek it doarpshûsDe Dobber. Utsein in boerderijwinkel binne der fierder gjin winkels yn it doarp; de ynwenners moatte harren boadskippen fral út Oerterp en út it wat fierder lizzende Drachten helje. Fryske Peallen hat in feestkommisje. Fryske Peallen hat mei Sigerswâld in mienskiplike doarpskrante 't Pompeblêd. 

 Tsjerke 

 Fuortsette Grifformearde tsjerke Fryskepeallen-Sigerswâld
 Grifformeard-frijmakke tsjerke

 Skoalle 
 Protestantsk-kristlike skoalle Rehoboth
 Iepenbiere basisskoalle De Skâns 
De twa basisskoallen binne ûnderbrocht yn de brede skoalle Basisskoalle It Byntwurk, dêr't ek de pjutteopfang De Krobbedobbe is. 

 Ferienings 
Der binne ferskillende buertferienings, wêrfan 't Tolhek de grutste is. 

 Sportferiening Read Wyt
 Toanielferiening Nij Libben
 Koar Ta Gods Eare 
 Iisbaanferiening Jille's hiem

 Befolkingsferrin 
 Jier   1954  1959   1964  1969  1973  2005  2015 Ynwenners 774  805  749  713  708  1014  995 Jier  2020 Ynwenners  1025

 Bekende bewenners 
 Manon Alving (1923-2010), aktrise
 Jaap Maarleveld (1924-2021), akteur
 Alyt Damstra (1983), aktrise

 Eveneminten 
 Alle jierren wurdt it Crossed Guitars Festival hâlden yn muzykkafee Ma Kelly's. It festival lûkt ek besikers út it bûtenlân.

 Bustsjinst 
De busline troch Fryske Peallen wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Fryske Peallen:

 Line 14 Drachten - Easterwâlde fia Bakkefean: Drachten - Oerterp - 't Tolhek - Tolheksleane - Skoalle - Fryske Peallen - Kromhoeksterbrêge - Sigerswâld - Bakkefean - Wynjewâld - Donkerbroek - Easterwâlde

 Wapen 
It wapen fan Fryske Peallen is ôflaat fan de skâns dy't steedhâlder Willem Loadewyk yn 1593 bouwe litten hat, ien fan de skânsen yn Fryslân om de Spaanske legers te warren. De skâns yn it wapen hâldt de Spanjerts tsjin, symbolisearre troch it wapen fan Arragon, mei de symboalen út de Fryske flagge oan de oare kant.

 Strjitten 
Fryske Peallen hat 12 strjitten: 't Paad, 't Tolhek, Boskdobbe, De Bodding, De Kolk, De Rusken, De Skieding, De Slûs, Hearsterwei, Kromhoek, Lytse Dobbe, Lytse Leane en Tolheksleane (haadstrjitte).

 Publikaasje(s) 
 - Zestig jaar Frieschepalen'' (útjûn troch Pleatslik Belang yn it ramt fan it 60-jierrich bestean fan Fryske Peallen yn april 2011).

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.


Kategory:Doarp of stêd yn Opsterlân