List fan Romeinske keizers

De Romeinske keizers wienen de hearskers fan it Romeinske Ryk fan 27 f.Kr. oant, yn it westen, likernôch 476. Formeel wie harren funksje dy fan prinseps, mar dêrmei kombinearre wienen ferskate oare funksjes dy't harren byelkoar de macht fan in keizer joegen. Der wie lykwols ien ferskil mei dy funksje: Om't it erflike, keningsskip fan Rome ta grutte swierrichheden laat hie, wie dizze nije foarm fan de prinseps-funksje net erflik. 

 It prinsipaat 

 Begjin fan it Keizerryk 
Julius Caesar hie foar syn dea de macht oer it Romeinske Ryk yn syn persoan ferienige. Dêrta wie er lykwols ta diktator beneamd, wat it normale funksjonearjen fan de republyk stopsette. Hjirút kaam in protte wjerstân fuort, wat úteinlik late ta syn dea. Syn adoptyf soan, Augustus Oktavianus joech yn 27 f.Kr. in nije ynfolling oan it prinsipaat, wêrtroch't er deselde macht yn ien persoan ferienigje koe sûnder de organen fan de republyk alle macht ôf te nimmen. Hy waard
 Prinseps - earste fan de senaat
 Augustus - ferheven bestjoerder
 Tribún - korrektor fan it regear, hoewol't er net dy titel hie, om't er dy formeel net hawwe koe
 Imperium maius - oerbefelhawwer
 Pontifeks maksimus - oerpreester

Augustus sels lei klam op syn funksje fan prinseps en op it doel it ryk byelkoar te hâlden. Troch syn opfolger en adoptyf soan Tibearius waard de kombinaasje fan machten lykwols ta in fêste funksje makke, ûnôfhinklik fan de omstannichheden.

Under de opfolgers begûn it keizerryk stadichoan hieltyd mear op in monargy te lykjen, al bleau yn teory de keizer in amtner fan de Res Publica (republyk; letterlik: "saak fan de steat", steatssaken). De keizer koe nammentlik de titel fan kening (rex) net drage, omdat sûnt iuwen in taboe op dizze funksje rêste, troch de ûntspoaring dy't plak fûn hie ûnder de lêste kening Tarquinius Superbus. It ûntbrekken fan in dynastike tradysje wie in swakke skeakel yn it systeem, omdat de opfolging net offisjeel regele wie. Yn it begjin soarge de sittende keizer troch adopsje foar in folwoeksen - en hooplik - betûft opfolger. Letter gong de opfolging faak troch moard op de keizer en it útroppen fan in nije troch it leger. Earst yn de 4e iuw waard it keizerskip erflik mei bern op de troan wylst it regear waarnomd waard troch in regint. 

 Ein fan it West-Romeinske Diel 
Yn de tiid fan Romulus Augustulus wie fan it westlik diel fan it keizerryk allinnich noch Itaalje, in stik fan Joegoslaavje en in lyts stikje fan Galje oer. Dizze keizer hat net langer as 10 moannen regearre, wierskynlik oant 4 septimber 476. Op dy datum, of mooglik koart dêrnei, waard hy oan de kant set troch Odoaker, lieder fan de opstannige Germaanske troepen, dy't himsels kening fan de Germanen yn Itaalje neamde, ûnder it (teoretyske) keizerskip fan it easten. Sadwaande wurdt it jier 476 yn it generaal beskôge as de ein fan it West-Romeinske keizerskip. It teoretyske net opdielde keizerskip fan de east-Romeinske keizers oer it hiele Romeinske ryk bleau yn stân oant Karel de Grutte troch Konstantinopel, lykwols mei tsjinsin, erkend waard as nije 'Keizer fan het Westen'. Dat 'wernijde West-Romeinske Ryk' gie de skiednis yn as it 'Hillige Roomske Ryk'.

 List mei Keizers fan Rome 
Dizze list is opdield neffens dynastyen en wichtige kearpunten.
 Julysk-Klaudyske dynasty 
 Augustus Oktavianus 27 f.Kr.-14
 Tibearius 14-37
 Kaligula 37-41
 Klaudius 41-54
 Nearo 54-68

 Fjouwerkeizerjier 
 Galba 68-69
 Oto 69
 Fitellius 69

 Flavyske dynasty 
 Fespasianus 69-79
 Titus 79-81
 Domitianus 81-96

 Adoptyfkeizers & Antonynske dynasty 
 Markus Kokseius Nerva 96-98
 Trajanus 98-117
 Hadrianus 117-138
 Antoninus Pius 138-161
 Markus Aurelius 161-180
 mei-keizer Lusius Fearus 161-169
 mei-keizer Kommodus 177-180/(192)
 Kommodus (177)/180-192

 Boargeroarloch fan 193-197 
 Pertinaks 193 (31 desimber 192-28 maart 193)
 Didius Julianus 193 (28 maart-2 juny)
 (ûnder Septimius Sevearus)
 Pessennius Niger 193-194 (yn it eastlik diel, as rivaal)
 Klodius Albinus 195-197 (yn Britannia, as rivaal)

 Sevearyske dynasty 
 Septimius Sevearus 193-211
 mei-keizer Karakalla 198-211
 mei-keizer Geta 209-211
 Karakalla 211-217
 mei-keizer Geta 211
 Makrinus 217-218
 mei-keizer Diadumenianus 218
 Elagabalus 218-222
 Sevearus Aleksander 222-235

 Romeinske krisis fan de 3e iuw 
 Maksiminus de Traasjer 235-238
 Gordianus I 238
 mei-keizer Gordianus II 238
 Pupiënus 238
 mei-keizer Balbinus 238
 Gordianus III 238-244
 Filippus de Arabier 244-249
 mei-keizer Filippus II 247-249
 Pakatianus de usurpator 248-249
 Iotapianus de usurpator 248-249
 Silbannakus de usurpator 249?
 Desius 249-251
 Priskus de usurpator 249-250
 mei-keizer Herennius Etruskus 251
 Trebonianus Gallus 251-253
 mei-keizer Hostilianus 251
 mei-keizer Folusianus 251-253
 Aemilianus 253 
 Falerianus 253-260
 mei-keizer Galliënus 253-260/(268)
 Uranius Antoninus 253-254 de usurpator
 Galliënus (253)/260-268
 mei-keizer Saloninus 260
 Ingenuus de usurpator 260
 Regalianus de usurpator 260
 Makrianus Major, Makrianus Minor en Quietus 260-261 de usurpators fan it easten

 Separatistyske riken 
 Gallo-Romeinske Ryk
 Postumus 260-269
 Laelianus 269, usurpator yn Mainz
 Marius 269
 Fiktorinus 269-271
 Domitianus (usurpator) 271?
 Tetrikus I 271-274
 Tetrikus II 274 (wie Caesar 273-274, mooglik Augustus yn 274)

 Keninkryk fan Palmyra
 Fabalatus (soan fan Senobia) 267-272

 Britsk-Romeinske Keizerryk
 Karausius 286/7-293
 Allektus 293-296

 Werstel fan de Romeinske krisis fan 'e 3e iuw 
 Klaudius Goatikus 268-270
 Kwintillus 270
 Aurelianus 270-275
 Tasitus 275-276
 Florianus 276
 Probus 276-282
 Prokulus 281 de usurpator
 Bonosus 281 de usurpator
 Saturninus 280/281 de usurpator
 Karus 282-283
 mei-keizer Karinus 283
 Karinus 283-285
 mei-keizer Numerianus 283-284
 Julianus I 284-285 de usurpator

 De Tetrargy 
 Diokletianus 284-305
 Maksimianus (mei-keizer, West) 286-305
 Konstantius Kloarus 305-306
 Galearius (mei-keizer, East) 305-306/(311)
 Sevearus II (mei-keizer, West) 306-307
 Maksintius (usurpator) 306-312 en Maksimianus (op 'e nij, no as usurpator) 306-308
 Konstantyn de Grutte 308-324 (324-337 ryk werienige)
 Galearius (mei-keizer, East) (305)/308-311
 Maksiminus Daia (mei-keizer, East) 310-313
 Lisinius (mei-keizer, East) 308-324 mei Falens 316-317 en Martinianus 324
 Domitius Aleksander (usurpator Afrika) 308-311
 Maksimianus (nochris, wer as usurpator) 310

 Dynasty fan Konstantyn 
 Konstantyn de Grutte (308)/324-337
 Konstantyn II 337-361
 mei-keizer Konstantyn II 337-340
 mei-keizer Konstâns I 337-350
 Magnentius de usurpator 350-353
 Silvanus 355
 Fetranio en Nepotianus 350, opstannelings tsjin Magnentius
 Julianus Apostata 360-363 fan 361 ôf wer byinoar brocht ryk

 Ein fan 'e Konstantinyske dynasty 
 Jovianus 363-364

 Dynasty fan Falentinianus 
 Falentinianus I 364-375
 mei-keizer Falins (east) 364-375/(378)
 Prokopius de usurpator 365-366
 mei-keizer Gratianus (west) 367-375/(383)
 Falentinianus II 375-392
 mei-keizer Falins (east) (364)/375-378
 mei-keizer Gratianus (west) (367)/375-383
 mei-keizer Teodoasius I (east) 379-392/(395)
 mei-keizer Arkadius (east) 383-392/(408)
 Magnus Maksimus 383-388 en Flavius Fiktor 386-388, usurpators in Trier

 Dynasty fan Teodosius 
 Teodoasius de Grutte (379)/392-395
 Eugenius 392-394 (usurpator yn it westen)
 mei-keizer Arkadius (383)/392-395/(408)
 mei-keizer Honoarius 393-395/(423)

 Keizers fan 't West-Romeinske Ryk 
 Dynasty fan Teodosius 
 Honoarius (393)/395-423
 Konstantyn III 407-411 en Konstans II 409-411 de usurpators
 Priskus Attalus (usurpator út namme fan de Fisigoaten) 409-410 en 414-415
 Maksimus fan Hispania de usurpator yn Spanje 409-422?
 Jovinus 411-413 en Sebastianus 412-413 de usurpators; neifolger fan Konstantyn III
 ko-keizer Konstantius III 421
 Jehannes (usurpator) 423-425
 Falentinianus III 425-455

 Ein fan Teodosius-dynasty 
 Petroanius Maksimus 455
 Avitus 455-456
 Majorianus 457-461
 Libius Sevearus 461-465
- Interregnum fan 18 moannen -
 Antemius 467-472
 Olybrius 472
 Glysearius 473-474
 Julius Nepos 474-480
 Romulus Augustulus 475-476 de usurpator

Kategory:Romeinske Ryk

Romeinske keizers, List fan