Alkmar

Alkmar (Nederlânsk en offisjeel: Alkmaar, Westfrysk: Alkmare) is in stêd en gemeente yn de regio West-Fryslân (foar in part) yn de provinsje Noard-Hollân. Alkmar krige yn 1254 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. De gemeente bestie oant ein 2014 út de stêd Alkmar, Oudorp (sûnt oktober 1972) en in part fan Koedijk. Sûnt 2015 omfiemet de gemeente Alkmar it gebiet fan de eardere gemeenten Skermer en Graft-De Rijp. De gemeente Alkmar hie op 1 jannewaris 2019 108.578 ynwenners op in grûngebiet fan 110,68 km² (sûnder wetter), dat in befolkingstichtens jout fan goed 968 inw./km². It is neffens ynwennertal de fyfde gemeente fan Noard-Hollân, nei Amsterdam, Haarlim, Haarlimmermar en Saanstêd. De gemeente leit yn de gearwurkingsregio Kennemerlân en in part yn West-Fryslân. De stêdekloft fan Alkmar telt wol sa'n 318.327 ynwenners.
De stêd is ferneamd om syn tsiismerk. 

 Namme 
De namme Alkmar waard yn ferskate foarmen brûkt sûnt de Midsiuwen: Allecmere (tsiende iuw), Alcmere (1063), Alcmare (alfde en tolfde iuw) en Alkmare (1132). It lêste part mar (eartiids mere) betsjut nei alle gedachten "mar", "fiver" of "sompe", wylst it earste part alk of alc soks as "timpel" of "sompe" betsjut.

 Skiednis 
Doe't greve Durk VII fan Hollân yn Seelân oan it striden wie, foel syn broer Willem yn novimber 1195 West-Fryslân yn. Grevinne Aleid fan Kleef kaam him lykwols temjitte en fersloech him by Alkmar.

Op 11 juny 1254 krige Alkmar stedsrjochten fan greve Willem II fan Hollân. De stêd tsjinne ynearsten as in grinsboarch en útfalsbasis yn de striid tsjin de Westfriezen.

Yn 1328 wie der in grutte stedsbrân yn Alkmar. Yn 1429 moat it Bloedmirakel yn Alkmar plakfûn hawwe, dêr't op bjusterbaarlike manier bloedflekken op in stik tekstyl ferskinen. Yn 1492 fûn de Opstân fan it Tsiis- en Breafolk plak yn de stêd en omkriten.

Yn de simmer fan 1517 waarden de stêd en omkriten rekke troch oanfallen fan legers fan Grutte Pier dy't tsjin de Swarte Heap oan it fjochtsjen wiene. Yn juny 1572 waarden Alkmarske fransiskaanske preesters en bruorren troch kalvinistyske Geuzen ûnder lieding fan Diederik Sonoy oppakt en yn Inkhûzen op 25 juny 1572, om't hja harren katolike leauwe net fersaakje woene, op grouwélige manier martele en dêrnei fermoarde waarden. Dy fermoarde geastliken steane hjoed-de-dei bekend as de martlers fan Alkmar.

Yn 1573 waard Alkmar troch de Spanjerts belegere, dy't yn Alddoarp harren kamp opslein hiene. De Alkmarders koene harren lykwols mei seane tarre en baarnende takkebosken warje. Dat foarfal waard bekend as de Untset fan Alkmar en late ta de ferneamde útdrukking: Bij Alkmaar begint de victorie (By Alkmar begjint de oerwinning), dat noch hieltyd alle jierren op 8 oktober fierd wurdt. Yn de Frânske tiid waard Noard-Hollân omfoarme ta it Departemint fan Teksel, dêr't Alkmar de haadstêd fan waard. Yn 1799 waard de Alkmaarsche Courant (Alkmarske krante) troch Adrianus Sterck oprjochte. De krante is hjoed-de-dei part fan it Noordhollands Dagblad en is teffens de grutste edysje fan dy krante.

It Noardhollânsk Kanaal, dat yn 1824 iepene waard, rûn by it oanlizzen alhiel om Alkmar hinne. Troch it waaksen fan Alkmar rint it der hjoed-de-dei dwers trochhinne. Yn 1865 en 1867 waarden spoarwegen oanlein dy't nei De Helder en Utgeest - Haarlim rûnen. Yn de tweintichste iuw waarden nije wenwiken om Alkmar hinne boud en yn 1972 waarden Oudorp, Koedijk-Súd en it part besuden de spoarline Alkmar - Hearhugowaard fan Sint-Pankras-Súd oan it grûngebiet fan Alkmar taheake. De stêd begûn ek it befolkingsoerskot fan de Rânestêd op te fangen. Alkmar krige dêrfoar de status as groeikearn en waard doetiids as ien fan de earste oerrinstêden oanmurken. In gefolch dêrfan is it ûntwikkeljen fan it stedsdiel Huiswaard. Tsjintwurdich is Alkmar neffens ynwenners de tredgrutte stêd fan Noard-Hollân.

 Wiken, doarpen en útbuorren 
300px|thumb|Hôf fan Sonoy
300px|thumb|Accijnstoren oan de Bierkade
300px|thumb|De Waach mei it Tsiismuseum
300px|thumb|Tsiismerk yn Alkmar
300px|thumb|De Grutte of Sint-Laurenstsjerke
300px|thumb|De Bierkade
 Stêd Alkmar 
De stêd Alkmar bestiet út de folgjende wiken:
 Sintrum
 Daalmeer/Koedijk
 De Mare
 Huiswaard/Vroonermeer
 West
 Overdie
 Súd
 Ouddorp

De gemeente Alkmaar bestiet út de folgjende doarpen (tusken heakjes is de eardere gemeente dêr't se by hearden):
 Driehuizen (Skermer)
 Graft (Graft-De Ryp)
 Grootschermer (Skermer)
 Koedijk (foar in part)
 Markenbinnen (Graft-De Ryp)
 Noordeinde (Graft-De Ryp)
 Oost-Graftdijk (Graft-De Ryp)
 Oterleek (Skermer)
 Oudorp
 De Rijp (Graft-De Ryp)
 Schermerhorn (Skermer)
 Starnmeer (Graft-De Ryp)
 Stompetoren (Skermer)
 Ursem (Polder O) (Skermer)
 West-Graftdijk (Graft-De Ryp)
 Zuidschermer (Skermer)

Utbuorrens yn de gemeente Alkmaar (tusken heakjes it plak dêr't se by hearre): 
 Bergermeer (Alkmar)
 Kogerpolder (foar in part) (Starnmeer)
 Omval (Alkmar/Stompetoren
 Nieuwpoort (Alkmar)
 (De) Nollen (Alkmar)
 De Weijdt (Kodyk)

 Ferfier 
De A9 rint fan Amsterdam oer Haarlim nei Alkmar, dêr't it fjirder as de N9 nei De Helder ta rint.

Der binne streekrjochte spoarferbinings mei De Helder, Hoarn, Amsterdam en Haarlim. Alkmar hat twa stasjons:
 Alkmar
 Alkmar-Noard

It Noardhollânsk Kanaal rint troch Alkmar.

 It besjen wurdich 
Alkmar hat in soad midsiuwskegebouwen dy't noch hieltyd besteane. It bekendste dêrfan is de grutte toer fan de Sint-Laurenstsjerke. In oar wichtige attraksje, benammen yn de simmer, is de tsiismerk fan Alkmar op it Waachplein, dat ien fan de polpulêrste attraksjes yn Nederlân is. De tsiismerk fynt plak op ornaris eltse freed en begjint op de earste freed fan april en einiget op de lêste freed yn septimber. Op de âlderwetske manier, mei it hantsjeklappen wurdt it tsiis ferhannele en hannelers en dragers wage it tsiis. De tsiismerk is noch ien fan de fiif tradisjonele Nederlânske tsiismerken dy't noch besteane. Tsiis dat ferhannele wurdt is almeast pleatslike tsiis, ynstee fan de ferneamde tsiis fan Edam en Gouda. It is lykwls net mooglik en keapje tsiis op de merk, want it is einlings in demonstraasje hoe't in tsiismerk eartiids wurke. De demonstraasje fynt plak foar it histoaryske Waachgebou, dêr't in toeriste-ynformaasjeburo en in tsiismuseumyn fêstige binne. Alkmar hat 399 ryksmonuminten, dy't hast allegear yn it êlde sintrum binne.

Alkmar hat trije bioskopen. De huorrebuert is op de Achterdam en it útgeanslibben fynt plak yn de kroegen en kafees oan de Waachplein.

 Museums 
 Beatles Museum, oer The Beatles.
 It Hollânsk Tsiismuseum yn it monumintale Waachgebouw.
 Nasjonaal Biermuseum "De Boom", yn in 17e-iuwsk pand dêr't eartiids in grutte brouwerij yn wie.
 Op Art Museum, museum foar optyske fenomenen yn de skilderkeunst, tekenkeunst, grafyk, fotografy en nije media.
 Stêdelik Museum Alkmar, oan it Canadaplein.

 Sport 
Alkmar is de thús fan fuotbalklup AZ, dy't yn de Earedifyzje spilet. Yn it seizoen 2008-2009 wûn de klup de earste plak yn de Earedifyzje. Yn 2006 iepene it nije stadion, it DFS-stadion dat no it AFAS-Stadion hjit mei 17.000 sitplakken.

De stêd hat ek in felodroom, dêr't it Nederlânsk hurdfytskampioenskippen elts jier holden wurdt.

 Ferneamde Alkmarders 
 Petrus Forestus (1521), dokter
 Willem Blaeu (1571), kartograaf (mooglik berne yn Utgeast)
 Metius (1571), astronoom
 Cornelis Drebbel (1572), útfiner fan de earste dûkboat
 Joan Blaeu (1598), kartograaf
 Cornelis van der Lijn (1608), Gûverneur-Generaal fan Nederlânsk-Ynje
 Caesar van Everdingen (1616/7), skilder
 Emanuel de Witte (1617), skilder
 Allaert van Everdingen (1621), skilder
 Willem de Fesch (1687), komponist
 Anna Smitshuizen (1751), moardslachtoffer
 Geertruida Bosboom-Toussaint (1812), skriuwster
 Hendrik Willem Bakhuis Roozeboom (1854), skiekundige
 Kees Boeke (1884), ûnderrjochter en pasifist
 Jan Wils (1891), arsjitekt en ien fan de stifters de beweging fan De Styl 
 Cornelis Berkhouwer (1919), Presidint fan it Jeropeesk Parlemint 1973-1975
 Alfred Peet (1920), stifter fan de Amerikaanske kofje lytshannel Peet's Coffee & Tea
 Rudi Carrell (1934), akteur, sjonger, presentator
 Rudi Vis (1941) Britske politikus
 Sybilla Dekker (1942), minister
 Harm Ottenbros (1943), hurdfytser, wrâldkampioen yn 1969 
 Jos Punt (1946), biskop
 Dick Quax (1948), hurdrinner
 Patrick Cammaert (1950), kommandant fan FN-Fredesmisjes
 Gerard Joling (1960), sjonger
 Lorena Kloosterboer (1962), artyst en skriuwer
 Marco Borsato (1966), sjonger
 Hans de Kraker (1967), akteur
 Jakko Jan Leeuwangh (1972), reedrider
 Steven de Jongh (1973), hurdfytser
 Tom Six (1973), horror filmmakker
 Maria Tesselschade Roemers Visscher (1594-1649), dichter 
 Maarten van der Weijden (1981), lange ôfstânsswimmer; Nederlânsk Sportman fan it jier 2008
 Theo Bos (1983), hurdfytser
 Melissa Venema (1995), trompetter
 Tom Budgen (1985), professionele wrakseler op it stuit yn de WWE ûnder de namme Aleister Black

 Keppeling om utens 
 Gemeente Alkmar
 Regionaal Histoarysk Sintrum Alkmar, Regionaal Argyf


Kategory:Plak yn Alkmar
Kategory:Gemeente yn Noard-Hollân
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1254