Garyp

Garyp is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel, súdwest fan Burgum. 

Garyp hat  ()https://opendata.cbs.nl/statline ynwenners.

 Untstean 
De namme komt fan ga - ryp. Ga = gea (lânskip) en ryp is in sânrich of stripe. Garyp is ûntstien op in sânkop as in eilân tusken de legere feangrûnen. It tefolle oan wetter rûn it meast rjochting Wide Ie, dy't útwettere yn de Middelsee en streamd hawwe moat tusken Goutum en Barrahûs (Werpsterhoek), fia it “Skalkedjip” en de "Ald Feart", ek wol "Alde Jokse" neamd (dy’t al iuwen drûch leit troch in oerstreaming yn 1600) rjochting Warten.
Sigerswâld is no in buorskip fan Garyp, mar dat wie earder in doarp mei in eigen tsjerke. By Sigerswâld stie it frouljuskleaster Sinaï mei in pleats en in spinhûs. Mei't de reformaasje yn 1580 ynfierd waard en it roomsk-katolisisme ferbean waard moasten ek de kleaster opjûn wurde. De kleasters waarden sletten om 't dy brûkt wurde koene troch de Spanjerts yn de Tachtichjierrige Oarloch. Sa moasten ek de "Wite Susters' harren kleaster ferlitte, dat troch oerheid yn 1581 yn 'e brân stutsen waard.

Garyp stie letter bekend as it doarp mei de fjirtjin stinzen, letter wurde der noch alve neamd: Albada, Douma, Galama, Kinnema, Sixma, Voocklama, Wiarda, Amama, Skroetsma, Galgahiem en Solcama. Schotanus neamt yn 1622 noch trije: Solcamastate, Scroetsmastins en Galkehiem. Yn de 18e en de 19e iuw binne de measten ferdwûn troch útstjerren, ferhuzing (bygelyks mei steedhâlder Willem IV nei De Haach), jildgebrek en de ôfskaffing fan it Erfrjocht yn 1811. Dertroch fersnipperen de eigendommen en rekken de stinzen yn ferfal.

Nei dat de trochgeande dyk troch de buorren al ferhurde wie, waarden der mear wegens oanlein. De Brandsmaloane nei Sumarreheide, De Loane nei de Iniaheide, mei in betonbrêge oer de Susterfeart, oanslutend op 'e strjitwei nei Aldegea. Fan de Mûnehoek ôf waard de wei ferhurde nei Sigerswâld. Ek kaam der in wei nei Earnewâld, dy 't foar de ynpoldering fan 1920 noch net altyd betrouber wie.

It KY-stasjon en it molkfabryk binne ferdwûn, krekt as de húshâldskoalle. It hat ek in iepenloftswimbad.

 Doarpswapen en flagge 
It doarp leit oan de râne fan De Wâlden en wetter. It grien yn de flagge is symboal foar de bosk, de reade baan foar it doarp sels, mei oan de rânen sulveren banen as symboalen foar it wetter.

By de tsjerke fan Garyp leit in swerfstien út de iistiid, grif de ferhevenheid dêr't ea de doarpsrjochter op siet. De gouden ruten yn it wapen binne symboalen fan it rjocht. De Fryske famyljes Walta en Aggema fieren om deselde reden dizze ruten. It krús ûnderoan docht tinken oan it Kleaster Sinaï dat yn it buorskip Sigerswâld by Garyp stie.

 Mienskip 
It Geahûs is de namme fan it mienskipssintrum. Garyp hat in feriening foar Doarpsbelang, doarpskrante hjit De Rabbelskûte.

De ynwenners fan Garyp wurde sânmigers en ek wol klitsefretters neamd. Dy skelnammen wurde benammen brûkt as koartswilige beneaming foar Garipers dy't de hiele dei net folle dogge.

 Tsjerken 
 Petrustsjerke (PKN). De Petrustsjerke sa't dy der no stiet is fan 1838. It is de ferfanging fan de út dowestien oplutsen midsiuwske tsjerke. De preekstoel en in koperen kroan binne fan 1782. It oargel, makke troch Bakker en Timminga, is fan 1886. Yn de toer hinget in liedklok út 1628. Earder hinge der in klok út 1490 dy't yn de tsjerke fan it Deenske Bedsted bedarre is.
 Andréastsjerke (PKN)

 Skoalle 
 Kristlike basisskoalle 'De Wrâldpoarte'.

 Ferienings 
 Biljertklub Us Nocht, Us Hobby en De Wâldstompers
 Sjitsportferiening De Beuk
 Kuorbalferiening Vlug en Vaardig 
 Follybalferiening Garyp
 Fuotbalferiening V en V '68
 Shantykoar De Skipfeartsjongers 
 Kristlike Muzykferiening Looft den Heer
 Toanielferiening Lytse Krêft
 Tennisferiening It Akkelân 
 Iis Nocht
 Fiskferiening De Poask 

 Tradysjes 
 It doarp hat noch in tradisjonele roukoets. By in begraffenis moat der út de grifformearde tsjerke wei in hiel ein rûn wurde nei it hôf. Dat bart rinnendewei mei in Frysk Hynder foar de koets mei in swart kleed en fjouwer dragers en de útfeartboade. 
 Sinteklaas wurdt yn Garyp op in spesjale manier fierd: op de dei dat hy oankomt geane bern jûns by de doarren del ferklaaid as Swarte Pyt of Sinteklaas.

 Befolkingsferrin 
 Jier  1954  1959  1964  1969   1974  2004  2009  2021  Ynwenners  1946  1888  1852  1820  1807  1875  1922  1.894

 Bekende Garypsters 
 Master Pieter Lub, ûnderwizer en doarpsman
 Dûmny Klaas Minnema
 Pier Feddema, skilder-keunstner
 Klaas Koopmans - skilder
 Jan Tj. Hoogstins (Garyp, 1 jannewaris 1921-21 maaie 2006) - skilder Side Garyp

 Bustsjinst 
De busline troch Garyp wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Garyp:

 Line 20 Ljouwert - It Hearrenfean fia Drachten en De Gordyk: Ljouwert - Garyp Rykswei - Nyegea - Drachten - Olterterp - Beetstersweach - Terwispel - Lippenhuzen - De Gordyk - Langsweagen - De Knipe - It Hearrenfean

 Ferskaat 
 Simmerdeis giet der in pontsje fan Suwâld nei Garyp.
 Oan de râne fan de iisbaan stiet Wynmotor Garyp.

 Strjitten 
Alle strjitten yn Garyp.

De trijesprong Greate Buorren - Easterein - Brandsmaloane hiet eartiids Koutenburch. Dat moat in iepen plak west hawwe, dêr't sigeuners en oar folk mei har wenweinen soms wiken tahâlden.

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.

Keppeling om utens
 Ald Garyp
 Webstee Tytsjerksteradiel


Kategory:Doarp of stêd yn Tytsjerksteradiel