Douwe Kalma

Douwe Kalma (Boksum, 3 april 1896 - Ljouwert, 18 oktober 1953) wie in Frysk skriuwer, dichter en oersetter. Hy wie ek in bekend lid fan de ultrarjochtse partij de FFP, in partij ûntstien út it Frysk Fassisten Front (FFF), dat in skoftke oansletten west hat by de NSB. Hy wie de soan fan 'e boer Petrus Douwes Kalma en dy syn frou Sytske Schukking. Hy ferlear syn heit al yn 1907, en wenne neitiid mei syn mem efterinoar yn Boksum, Wurdum, Dearsum en Raerd. Hy wie in skoft lang lieder fan 'e Jongfryske Beweging en syn ynbring hat fan grutte ynfloed west op de ûntwikkeling fan de Fryske literatuer. Yn 1943 waard oan him de Harmen Sytstra-priis takend, dy't troch it nasjonaal-sosjalistyske Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten ynsteld wie. Hy stjoerde de priis lykwols werom, omdat er der bewust fan waard dat dy him nei de oarloch net yn tank ôfnommen wurde soe. Syn libben is ien fan 'e histoaryske ûnderwerpen dy't beljochte wurde yn 'e Kanon fan Fryslân.

 Eftergrûn 
Kalma hie fan syn achttjinde libbensjier ôf al dúdlik foar eagen hoe't Fryslân him posysjonearje moatte soe yn de wrâld. Kalma stribbe nei in ientalich Frysk Fryslân binnen Europa. Yn de earste helt fan de njoggentjinde iuw waard yn Fryslân in nasjonalistyske beweging opset, dy't him fral rjochte soe op it gebrûk fan de eigen taal, it Frysk. Ynearsten naam de hege boargerij dêryn it inisjatyf, mar yn de twadde helte fan de njoggentjinde iuw waarden sjoernalisten, ûnderwizers en it ambachtsfolk út de lytse boargerij dy't de inisjatyfnimmers wiene. Hja organisearren har yn it Frysk Selskip (1844).  

Foar harren wie literatuer it middel om it Frysk te konservearjen. Tagelyk makke hja gebrûk fan harren macht, troch gewoane Friezen - it folk - ferskate boargerlike deugden by te bringen, wêrûnder iver, reedlikens en dissipline. Harren liederskip wurdt dan ek wol oantsjutten as folksskriuwerij. Tsjin dy streaming sette Kalma him ôf.  

Hy besocht de ferkalke Fryske beweging te herfoarmjen en die dat op ferskate wizen, begjinnend troch oare literêre idealen te uterjen. Op it Snitser gymnasium, dêr't er fan 1908 oant 1914 nei skoalle gie, krige er troch de lessen fan Pieter Sipma in grutte leafde foar de Tachtigers. Ynspirearre troch ûnder oare dy Tachtigers, begûn er gedichten te skriuwen dêr't er syn eigen gefoelslibben yn ta útdrukking brocht. Syn favorite foarm wie it klassike sonnet.

Nei syn eineksamen begûn Kalma mei teology te studearjen yn Grins, mar trochdat er tefolle mei it Frysk dwaande wie, moast er nei in jier de stúdzje wer ôfbrekke. Hy gie dêrnei yn militêre tsjinst en hâlde him in stikmannich jierren allinne mar dwaande mei literatuer. Fan 1927 oant 1931 studearre er yn Grins Ingelske taal- en letterkunde. Dêrnei wie er fan 1931 oant 1942 learaar Ingelsk yn Eindhoven.

Underwilens waard Kalma in ynspirearjend idoal. Yn in lyts skoftke tiid wist er grutte groepen jongerein oan him te binen, yn it troch him oprjochte Jongfryske Mienskip (1915). De Fryske beweging waard dêrmei in jongereinbeweging dêr't ek foar froulju in rol yn weilein wie, wat oars alhiel yn oerienstimming is mei de groei fan de jongereinkultuer yn de rest fan de wrâld. 

Tekenjend foar de groep wie harren oriïntaasje. Under it motto ‘Fryslân en de wrâld’ sette Kalma Fryslân del as ûnderdiel fan in Noardseekultuer. Fryslân soe in brêgefunksje ferfolje moatte tusken de besibbe Ingelske en de Skandinavyske kultueren. Yn dizze tiid organisearre de Jongfryske Mienskip alle jierren simmerkampen, dy’t op in waadeilân hâlden waarden. Dat wie in nij fenomeen foar dy tiid. Op dy kampen liezen de Jongfriezen allerhanne heechsteande ynternasjonale literatuer. Dêr spilen hja ek toanielstikken dy’t Kalma skreaun hie – gauris keningsdrama’s – en songen lieten dy’t spesjaal foar de gelegenheid skreaun wiene. 

Kalma, dy’t frijwat maklik spul krige, wie better yn it betinken fan plannen as yn it trochsetten en foltôgjen derfan. Dochs is de list mei inisjativen dy't er, mei syn Jongfryske Mienskip, iepentearde, lang. Hy wie bygelyks de earste persoan dy't in offisjeel Frysktalich literêr tydskrift opsette: Frisia (1917). As mei-oprjochter fan de Afûk (Algemiene Fryske Underwiiskommisje, op dit stuit fêstige yn Ljouwert) en as skriuwer fan boeken en tydskriften oer taalbefoardering en taalsuveringsboekjes, holp er de Fryske skriuwtaal fierder út te bouwen. Hy besocht de Fryske taal mear yn it leger ûnderwiis en heger ûnderwiis te ferwurkjen. Ek skreau er de earste Frysktalige dissertaasje (1938),Kalma syn promotor wie J. M. N. Kapteyn dy't oer de dichter Gysbert Japiks gie. Fierders sette er it hiele oeuvre fan Shakespeare yn it Frysk oer en skreau as earste in Fryske literatuerskiednis dy’t wat omfang hie. Kalma makke ek oersettings fan it wurk fan Percy Bysshe Shelley: Adonéïs (1916), Alastor (1918, mei Rinke Tolman), letter soe ek noch in stik fan Molière folgje:  In Fijân fan Minsken (1930). Teffens skreau er eigen toanielstikken, lykas Kening Finn (1937) en De Pearel (1938).

Al dy inisjativen, ek troch oaren fier droegen, wiene foar it súkses fan de Fryske taal en literatuer tige wichtich. Foar al dy ynspannings stiet oer dat de idele Kalma út polityk perspektyf wei in swalker en in rûzjemakker wie. Syn anty-Hollânske sentiminten waarden troch in mannichien stipe en oernommen, en joegen sa in rjochting oan de Fryske beweging. Uteinlik late dat ta in oarloch. Kalma sleat him yn it ynterbellum hieltyd wer by oare partijen oan, om úteinlik yn 1940, te einigjen by de faksistyske Fryske Folkspartij en mei te dwaan oan it wurk fan  Stichting Saxo-Frisia. Teffens wie Kalma ien fan de leden fan in Fryske Ried dy't fanwege dy stifting oprjochte waard. Nei de oarloch waard er as kollaborateur suvere. Jelle Krol, ‘Ynlieding’, yn: Douwe Kalma. Samle Fersen. Jelle Krol ed. (Ljouwert 1996) 11-67Johan Frieswijk, Geschiedschrijving als wapen in
‘de Fries-nationale strijd’ (1915-1945) (s.l. [1994]).G.R. Zondergeld, De Friese beweging in het tijdvak
der beide wereldoorlogen (Ljouwert 1978).Antiqbook.com: Douwe KalmaDouwe Kalma (1896-1953). Gearstald troch Jelle Krol e.o. Skriuwers yn byld nr. 5 (1996)

Douwe Kalma ferstoar yn 1953 by in auto-ûngemak. Nei syn dea waard ta syn oantins de Douwe Kalma Stifting oprjochte.

 Wurk 
In kar út syn wurk: 

 Eigen wurk 
 1915: De Jongfryske biweging
 1915: Nachten en Dagen
 1916: Fryslân en de Wrâld
 1918: Ut Stiltme en Stoarm (sonnetten)
 1919: De wei nei it ljocht (toaniel)
 1920: Kening Aldgillis (toaniel)
 1921: Noarderljocht (toaniel)
 1921: De Swiere Winst
 1922: Jongfryske Sangen
 1923: Wy Allegearre (toaniel)
 1924: Ruth (toaniel)
 1926: Fryslân: in stik yn njuggen tafrielen yn proaze (toaniel)
 1927: Dage: Fersen I
 1934: De Roardisten (toaniel)
 1935: Skiednis fen Fryslân (3e printinge 1965)
 1936: Sangen: Fersen II
 1938: Gysbert Japiks: In Stúdzje yn Dichterskip (proefskrift)
 1944: De Lytse Mienskip: Fersen fen Oantinken (2e printinge 1954) 
 1949-1952: Keningen fan Fryslân (toaniel)
 1952: Fokke Hoara (toaniel) 
 1962: In dream to Wytmarsum (toaniel) 
 1996: Samle fersen

 Oersettings 
 1916: Shelley's Adonéïs (nei Percy Bysshe Shelley)
 1918: Shelley's Alastor (mei Rinke Tolman, nei Percy Bysshe Shelley)
 1930: In Fijân fan Minsken (nei Molière)
 1932: Macbeth (nei William Shakespeare; werútjûn yn 1969 as ûnderdiel fan Shakespeare's Wurk)
 1944: Sonnetten fan Shakespeare (nei William Shakespeare; werútjûn yn 1976 as ûnderdiel fan Shakespeare's Wurk en nochris yn 2005)
 1949: In Midsimmernachtdream (nei William Shakespeare; werútjûn yn 1959 as ûnderdiel fan Shakespeare's Wurk)
 1956-1976: Shakespeare's Wurk, Dl. I-VIII (nei William Shakespeare)
 1956: Diel I: Komeedzjes
 1956: In Komeedzje Fol Fersinnen (werútjûn yn 2007)
 1956: Leafde's Lêst Net Leanne (werútjûn yn 2007)
 1956: De Twa Eallju fan Verona (werútjûn yn 2007)
 1959: Diel II: Komeedzjes
 1959: De Fekke Nuet
 1959: De Keapman fan Feneesje
 1959: In Midsimmernachtdream (earder apart útjûn yn 1949)
 1962: Diel III: Komeedzjes
 1962: Ein Goed, Alles Goed
 1962: De Fleurige Wyfkes
 1962: Folle Spul om Neat
 1962: Lyk om Lyk
 1962: Nei Jim Beleavjen
 1962: Trijekeningejûn
 1963: Diel IV: Lette Komeedzjes en Keningsstikken
 1963: Hindrik VI, Diel 1
 1963: Hindrik VI, Diel 2
 1963: Hindrik VI, Diel 3
 1963: Richard III
 1963: De Stoarm
 1963: It Winterjûnsteltsje
 1965: Diel V: Keningsstikken
 1965: Hindrik IV, Diel 1
 1965: Hindrik IV, Diel 2
 1965: Hindrik V
 1965: Hindrik VIII
 1965: Kening Jan
 1965: Richard II
 1966: Diel VI: Trageedzjes
 1966: Hamlet
 1966: Julius Caesar
 1966: Romeo en Julia
 1966: Titus Androanikus
 1966: Troilus en Kressida
 1969: Diel VII: Trageedzjes
 1969: Antonius en Kleopatra
 1969: Kening Lear (werútjûn yn 2003)
 1969: Macbeth (earder apart útjûn yn 1932)
 1969: Otello
 1969: Timon fan Atene
 1976: Diel VIII: Trageedzjes, Ien Komeedzje en Poëzij
 1976: De Feniks en de Toartel
 1976: Fenus en Adoanis
 1976: De Klaachsang fan in Minneresse
 1976: Koriolanus
 1976: Perikles, Prins fan Tyrus
 1976: De Rôf fan Lukresia
 1976: Symbelinus
 1976: Sonnetten (earder apart útjûn yn 1944; werútjûn yn 2005)
 2003: Kening Lear (nei William Shakespeare)
 2005: Sonnetten (nei William Shakespeare)
 2007: Trije Komeedzjes: In Komeedzje Fol Fersinnen / Leafde's Lêst Net Leanne / De Twa Eallju fan Verona (nei William Shakespeare)

 Keppeling om utens 
 Douwe Kalmastifting
 Douwe Kalma by Tresoar
 Wurk fen Douwe Kalma beskikber by Project Gutenberg
 Douwe Kalma yn de kanon fan de Fryske skiednis

Kategory:Frysk amtner
Kategory:Frysk oersetter
Kategory:Oersetter nei it Frysk
Kategory:Frysk toanielskriuwer
Kategory:Frysk dichter
Kategory:Frysk publisist
Kategory:Skriuwer yn it Frysk
Kategory:Frisiast
Kategory:Frysk taalaktivist
Kategory:Persoan dy't omkommen is by in ferkearsûngemak
Kategory:Persoan berne yn Boksum
Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert
Kategory:Persoan berne yn 1896
Kategory:Persoan stoarn yn 1953
Kategory:Shakespeare