Berltsum

Berltsum is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Fan âlds wie it in flekke, in doarp mei merkrjocht. Berltsum leit noardlik fan Menaam, eastlik fan Wier, westlik fan Bitgum en Bitgummole en besuden Sint-Anne. De doarpskearn bestiet út ferskate strjitten eastlik fan de Koepeltsjerke.

Sûnt 1963 heart de buorskip Kleaster Eanjum ek by Berltsum. Earder wie Tutgum ek in buorskip, mar Tutgum is no part fan it doarp sels.

Berltsum hat  ()https://opendata.cbs.nl/statline ynwenners.

 Skiednis 
Berltsum is oan it begjin fan de jiertelling as in terpdoarp ûntstien . Yn de midsiuwen lei it plak oan de trachtermûning fan de Middelsee. De flekke hat him út twa doarpen foarme, Tutgum en Berltsum, dy't nei inoar ta groeiden, wat laat hat ta in tige lange Buorren. Berltsum ûntwikkele him as in langhalich doarp, it Berltsumer Wiid bylâns.

Yn de 19e iuw hie it doarp in tramstasjon fan de NTM oan de line Ljouwert-Sint Jabik. 

Berltsum leit yn in ikkerbougebiet en wie yn de Planologyske Kearnbeslissing (PKB) en de Fyfte Nota Iepenbiere Romte (2001) oanwiisd as konsintraasjelokaasje foar glêstúnbou. Ein 2004 besleat de Rie foar it Lanlik Gebiet lykwols dat ekstra finansjele stipe fan de ryksoerheid net nedich wie en dat de glêstúnbou konsintrearre wurde moast yn de "greenports" Westland, Oostland, Aalsmeer en omkriten en Venlo.

Sûnt 2018 leit Berltsum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Menameradiel.

 Kleaster Eanjum 
Yn de midsiuwen stie yn 'Aningum', doe in tsjerkedoarp oan De Rie by Berltsum, it kleaster Eanjum. Dêr stie boppedat in proasdij fan Augustiner Koarhearen, stifte yn 1256 en in susterkleaster dat nei de wetterfloed fan 1287 (wêrby't 14 nonnen ferdronken) ûntromme waard. It manljuskleaster, geastlik en stoflik meastentiids yn goede tastân, begûn yn 1423 mei kleasterherfoarmingen yn Lúntsjerk en sluet him oan by de kongregaasje fan Windesheim (1429). ± 1520 folgen inkele kanunniken de lear fan Maarten Luther. Yn 1572 wie it kleaster in steunpunt fan Caspar de Robles tsjin de geuzen. Yn 1580 is mei de ynfiering fan de reformaasje it kleaster opheft., Encyclopedie van Friesland, 1958. Anjum, b.

 Koepeltsjerke 

De âlde oarspronklik oan Sint-Michael wijde midsiuwske krústsjerke út 1348 waard yn 1777 ôfbrutsen. De âlde tsjerke hie in swiere toer mei sealtek yn de foarm fan de tsjerke fan Wânswert. De earste stien waard lein troch de soan fan de grytman, baron Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, doe't dy sân jier âld wie. Twa jier letter waard de tsjerke yn gebrûk nomd ûnder it bestjoer fan baron George Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, grytman fan Menameradiel, en Evert Annes Nauta as tsjerkefâd, kastlein yn herberch “Het wapen van Vriesland”. Syn herberch stie op it plak fan it lettere tramstasjon. Yn de tsjerke is ek by de grutte restauraasje fan 1970 in midsiuwske stien ynmitsele, dy't yn 1951 út de Menamerfeart fiske waard. De stien lit in tsjerke sjen en it Laam Gods, dat ek yn it wapen fan Berltsum foarkomt.PKN-gemeente Berltsum, oproppen 20 jannewaris 2023 Fierder is der yn de tsjerke noch in tinkstien fan de bou fan de skoalle op it stee dêr't no 't Centrum stiet (neist de tsjerke). 

 Mienskip 
It doarpshûs fan Berltsum hjit 't Heechhout' en de doarpskrante "Op 'e Roaster" ferskynt ek yn Wier. De Stifting "Berltsumer Belangen" set him yn foar de promoasje fan Berltsum en it ferbetterjen fan de leefberens. Eartiids waarden de bewenners fan Berltsum útskolden foar hûnefretters.List mei skelnammen, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker 

 Tsjerken 
 Koepeltsjerke (PKN)
 Krústsjerke (PKN)
 Fermanje

 Skoallen 
 iepenbiere basisskoalle 'Lyts Libben' 
 kristlike basisskoalle 'De Fûgelsang' 

 Ferienings en stiftings 
 Angelsportferiening De Deinende Dobber
 Biljartferiening
 Bliid Boadskip Sjongers
 Follybalferiening Berltsum
 Fûgelwacht
 Fuotbalferiening Berltsum
 Gymnastykferiening Berltsum
 Keatsferiening
 Koerbalferiening Dokumintaasjesintrum Berltsum
 Iisklub Berltsum
 Manljuskoar Sjongedewiis
 Muzykferiening Op Maat
 Oargelkommisje
 Tennisferiening De Fjouwerslach
 Toanielferieing Elts syn Rol
(Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside)

 Alderein 
Berlingastate is in opfang foar de âlderein en bestiet út 22 (soarch-)apparteminten, fjouwer libbensrinbestindige wenningen en fjouwer wenten oan de Buorren.

 Jongerein 
"It Piipskoft" is de Berltsumer jeugdsoas. Berltsum hat in regionale funksje wat it útgeanslibben oangiet. Der is in superdiskoteek, The Dance Factory, en in bar-dancing Sans Souci. Der is spesjaal diskoferfier om it útgeanspublyk wer thús te bringen.

 Befolkingsferrin 
 Jier  1840  1954  1959  1964  1969   1974  2004   Ynwenners  1310  2445  2315  2329  2269  2148  2350  Jier  2015  2020  Ynwenners  2575  2550 
''Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: Alle Cijfers. Oare jierren sûnder boarnefermelding oernommen fan de besteande ynformaasje yn it artikel'')

 Berne yn Berltsum 
 Klaas Aartsma (1838),  toanielskriuwer
 Aart Aartsma (1865), haadredakteur fan De Hepkema
 Sibe de Jong (1903-1965), frisiast en esperantist
 Henk Gemser(1940-), sportlearaar, reedrydcoach en trainer 

 Ferskaat
 Oan de Kleasterdyk stiet Aldheidkeamer De Grusert.
 Under Berltsum stiet oan de Menamer Feart de muonts "De Kievit".
Tolfde stêd?
De Alkmaarske gemeentesiktaris Joost Cox makke op 9 febrewaris 2005 bekend dat Berltsum yn de 14e en 15e iuw stedske skaaimerken hân hat. Dêrmei soenen der gjin alve, mar tolve stêden yn Fryslân lizze. Neffens Cox hat Berltsum yn 1355 himsels stedsrjochten takend, mei meiwitten fan de riedsleden fan Westergoa en waard it yn 1470 yn in brief fan de Dútske Hânzestêd Lübeck in stêd neamd. Berltsum lei doe oan de Middelsee. In dokumint mei de ferliening fan stedsrjochten hie Cox lykwols net fûn. Syn bewearing waard tsjinsprutsen troch histoarikus Hans Mol fan de Fryske Akademy. Neffens Mol hie Berltsum him destiids net ta stêd ûntwikkele troch't it te ticht by Ljouwert lei.

 Strjitten 
Alle strjitten yn Berltsum.

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.


Kategory:Doarp of stêd yn De Waadhoeke
Kategory:Doarp of stêd yn Menameradiel