Aldebiltsyl

{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 2023 Aldebiltsyl, Muontsebiltdyk (2).jpg
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = Muontsebiltdyk
| wapen                       = 80px               60px
| ynwennertal                 =  ()https://opendata.cbs.nl/statline
| oerflak                     = 16,29 km², wêrfan:  - lân: 16,19  - wetter: 0,10 km²
| befolkingstichtens          = 58 ynw./km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      =
| lân                         = border|20px Nederlân
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= border|20px Fryslân
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= 20px Waadhoeke 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3=  
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 
| stifting                    = 
| postkoade                   = 
| tiidsône                    =              
| simmertiid                  =
| koördinaten                 = 
| webside                     = Webstee Aldebiltsyl
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Waadhoeke
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 18
| lat_sec                     = 04
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 43
| lon_sec                     = 06
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje Aldebiltsyl yn Fryslân
| ôfbylding99                 = Map NL Bilt Aldebiltsyl.png
| ôfbyldingstekst99           = Himrik (grien) fan Aldebiltsyl yn 'e eardere gemeente It Bilt  
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
Aldebiltsyl (Biltsk: Ouwe-Syl) is in doarp yn 'e gemeente De Waadhoeke. Aldebiltsyl leit westlik fan Hallum, noardwestlik fan Alde Leie,  noardeastlik fan Froubuorren en eastlik fan Nij Altena. De doarpskearn fan Aldebiltsyl leit oan beide siden fan de Kaaifeart en oan de Mûntsebiltdyk en Dûmny Schuilingstrjitte.

De buorskip Nijebiltsyl heart ek by Aldebiltsyl.

Aldebiltsyl hat  ()https://opendata.cbs.nl/statline ynwenners.

 Skiednis 
Yn 1505 waard útein set mei de oanlis fan de Aldebiltdyk. By de útwetteringsslûs fan de Alde Riid  nei see waard it doarp stifte. De slús, dy't de kearn fan it doarp foarmet, joech de namme oan Aldebiltsyl (syl = slûs). 

Foar de ynpoldering waarden wurknimmers út Súd-Hollân oanlutsen. Hja bleane dêr en bouden harren hûzen oan de dyk. De dykwurkers waarden boer, arbeiders, fisker of slykwurker en troch de ynfloed fan it Frysk ûnstie in eigen mingtaal: it Biltsk. 

Fan 1892 oant 1934 stie yn it doarp it molkfabryk 'De Broederschap'.

Troch de feroarings yn de lânbouom de jierren 1960 hinne fermindere de wurkgelegenheid en dat feroarsake in tebekset fan it tal ynwenners. Forinzen, minsken út de Rânestêd en Dútske toeristen kocht doe de leechsteande hûskes op. De omkriten binne noch altiten tige agrarysk; der wurde in soad jirpels ferboud en eksportearre nei it bûtenlân. 

Oan de Aldrij, it wetter troch Aldebiltsyl, stie sûnt 1527 it hûs fan de aksynsmaster dat it Keuningshuus neamd waard. It hûs stiet de net mear, mar de wyk hjit noch de Keuningsstreek.

Sûnt 1948 is Aldebiltsyl in selsstannich doarp, dêrfoar hearde it by Froubuorren. Oant 2018 lei it doarp yn de gemeente It Bilt, dat yn dat jier opgie yn de gemeente Waadhoeke   

Yn 2018 waard yn it ramt fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018 yn sân jirpelskuorren oan 'e Aldebiltdyk de tentoanstelling Fruchtbere Grônd holden.

 Mienskip 
Aldebiltdyk hat in doarpsbelang.
Yn it dykdoarp stiet de Aerden Plaats, in kultureel besikerssintrum oer It Bilt, mei romte foar wikseleksposysjes en in  argeologysk stipepunt mei in fêste presintaasje oer de bediking fan It Bilt. 

It doarpskafee hjit 't Graauwe Paard. De ynwenners waarden tradisjoneel foar flaakshaaltsjes útmakke.List mei skelnammen, útjûn troch de AFUK yn de jierren 1980 mei in ferwizing nei in jierboekje fan de Fryske Akademy, skreaun fan Ph.H. Breuker 

 Tsjerken 
 PKN-gemeente Tusken de Diken
 Frije Evangelyske gemeente 
Yn it doarp hawwe fjouwer aparte tsjerkegebouwen stien. De herfoarme tsjerke waard yn 1960 sletten en ta wenhûs ferboud. De Fermanje fan Aldebiltsyl gie yn 1997 ticht en is tsintwurdich yn hannen fan in stifing. De Julianatsjerke makket diel út fan it kulturele besikerssintrum. It is in unyk gebou omdat de tsjerke tsjin de dyk oanboud is en al yn 1636 as fermanje brûkt waard. Pas yn 1906 krige it tsjerkje in houten tuorke.   De eardere grifformearde tsjerke fusearre  mei Nij Altena en hold sûn 2016 allinne de tsjerke dêr oan. Allinne de tsjerke fan de Evangelyske Gemeente wurdt hjoed-de-dei (2023) nch brûkt.

 Skoalle 
 Gearwurkingsskoalle De Syl

 Ferienings 
 Biltske iisklub
 Fûgelwacht It Alde Bilt
 Fuotbalferiening Ouwe Syl
 Keatsferiening De Kolk
 Lêsselsskip Ledige Uren Nuttig Besteed Muzykferiening Excelsior
 Roeiploech Eucalypta
 Tennisferiening De Ouwe Rij
 Toanielferiening Toi Toi(De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp) Befolkingsferrin 
 Jier  1840  1954  1959  1964  1969   1974  2015  2020 Ynwenners  604  1741  1505  1469  1254  1011  1003  955

(Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2009: 2015 en 2020: Alle Cijfers'')

 Berne 
 Piet van Vliet (1858), politikus
 Gerrit Keizer (1874), merkeman en ûndernimmer
 Sybe Krol (1946–1990), dichter 
 Jannie Regnerus (1971), fotograaf, filmer en skriuwster
 Thys Polstra (1905-1993), toanielskriuwer
 Auke Johannes Vleer (1911-1981), politikus
 Siemon Sipma (1824-1904), skriuwer

 Strjitten 
Sjoch: Strjitten yn Aldebiltsyl

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen.

 Keppeling om utens 
 Aerden Plaats
 FB-side Histoarsyk Aldebiltdyk


Kategory:Doarp of stêd op It Bilt
Kategory:Doarp of stêd yn De Waadhoeke
Kategory:Plak stifte yn 1505
Kategory:Beskerme doarpsgesicht yn Nederlân