Dantumadiel

Dantumadiel (offisjeel Frysk; Nederlânsk: Dantumadeel) is in gemeente yn it noardeasten fan Fryslân, krekt súdlik fan Dokkum, mei 18.896 ynwenners (30 april 2017), en in oerflak fan 87,53 km², wêrfan 2,12 km² wetter. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS).

 Skiednis 
Dantumadiel, Donthmadeil, wie yn it ferline in grutter gebiet as no. Om 1200 hinne wie it in part fan Wininge, en doe dat om 1250 hinne opsplitte wie Dantumadiel part fan de Noardlike Njoggen. Likernôch 1350 waard lykwols it eastlik part ôfskieden, en opdield ta Eastbroeksterlân en Kollumerlân. Yn 1389 waard ek Driezum in gebiet apart, mar yn 1404 waard it wer by Dantumadiel foege.

De gritenij Dantumadiel waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke. Dokkum hat yn de 20e iuw ferskate kearen grûngebiet fan Dantumadiel derby krigen en mei de gemeentlike weryndieling fan 1984 giene it doarp Jannum en in lyts diel fan  Burdaard dat yn Dantumadiel lei, oer nei de gemeente Ferwerderadiel.

Yn 2016 en begjin 2017 liek it derop dat Dantumadiel op 1 jannewaris 2019 mei Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân fúzjearje soe ta de nije gemeente Noardeast-Fryslân, mar yn maart en april 2017 waard dúdlik dat Dantumadiel him út dy plannen weromlûke soe, en dat de oare trije gemeenten sûnder Dantumadiel trochgean soene mei de fúzjeplannen.

Sadwaande bleau Dantumadiel ek nei 1 jannewaris 2019 selsstannich, mar sûnder eigen amtlike organisaasje. De gemeente behold in gemeenteried, in eigen kolleezje fan boargemaster en wethâlders en in eigen gemeentesekretaris, mar makke fierders gebrûk fan 'e amtners fan Noardeast-Fryslân. Dat wie foar net ien fan beide gemeenten in befredigjende sitewaasje. Dantumadiel woe mear sels beslisse en Noardeast-Fryslân ûnderfûn de soarch foar Dantumadiel as in bongel oan 'e foet. Yn 2020 rûn de gearwurking troch argewaasje yn Dantumadiel hast op 'e non, mar it spul waard delbêde troch foar dy gemeente binnen it amtlik apparaat fan Noardeast-Fryslân in fêst team amtners gear te stallen.

Ynstee dat soks de gearwurking flot loek, smiet it nije swierrichheden op. Yn Dantumadiel befoel it dusdanich goed, dat men útwreiding fan it team hawwe woe. Yn Noardeast-Fryslân soarge it foar in wy-sy-tsjinstelling binnen de eigen amtnerij dêr't men net bliid mei wie. Der waard in ûnôfhinklik ûndersyk útfierd troch Advysburo Van de Laar út Eindhoven, dat konkludearre dat Dantumadiel de eigen groeiende ambysjes nei ûnderen bystelle moat en dat Noardeast-Fryslân fleksibeler omgean moat mei de gearwurking. Foar beide gemeenten wie dat in brêge te fier. Ynstee waard besletten in punt te setten efter de gearwurking: nei in twajierrige oergongsperioade hat Dantumadiel fan 1 jannewaris 2024 ôf wer in eigen amtnerij.

 Plakken 

 Haadplak 
Op 10 desimber 1999 is yn Damwâld it nije gemeentehús iepene, wêrtroch Damwâld as grutste plak ek wer it haadplak fan de gemeente is. Yn it begjin fan de gemeenteskiednis wie Rinsumageast lange tiid it wichtichste plak fan de gemeente. De gritenijbestjoerders kamen gear yn 'It Rjochthús'. Yn 1881 waard op de krúshoeke yn Moarrewâld in nij gemeentehús boud. Oant en mei 1970 is it gemeentehús hjir bleaun. Dêrnei is it ferhuze nei Rinsma State yn Driezum. Omreden dat Rinsma State te lyts waard en men it gemeentehús ek leaver wer op in sintraal plak hawwe woe is efter it âld gemeentehús yn Moarrewâld, no part fan Damwâld, in nij gebou delsetten.

 Doarpen 
De folgjende doarpen lizze yn de gemeente Dantumadiel:
+PlaknammeOantal ynwennersBroeksterwâld1.205Damwâld5.605Driezum945De Falom253Feanwâlden3.580Feanwâldsterwâl -Rinsumageast1.135Readtsjerk190Sibrandahûs40Wâlterswâld970De Westereen (Standertfrysk: De Westerein)5.110
De gemeente brûkt Fryske plaknammen en ek alle strjit- en wetternammen binne Frysktalich. Feanwâldsterwâl hat gjin eigen postkoade, dêrom kin it oantal ynwenners net krekt nommen wurde. De sifers komme fan https://allecijfers.nl/, út it jier 2024.

 Buorskippen 
De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Dantumadiel: Kûkherne (diels) en Eastwâld.

 Wapens en flaggen 

 Wapens 

 Flaggen 
It plak Damwâld hat gjin wapen en/of flagge.

 Polityk 
 Ferdieling gemeenteried 
De gemeenteried fan Dantumadiel bestiet út 17 sitten. De útslagen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018: 
 Partijferkiezings 2018Utslaggen Ljouwerter Krante, 18 maart 2022  ferkiezings 2022Utslaggen Ljouwerter Krante, 18 maart 2022%  sitten%sitten CDA 29,4 5 22,8 4 Gemeentebelangen 18,3 3 14,8 3 SocLinks 17,2 3 18,9 3 KristenUny 15,3 3 15,1 3 FNP 7,2 1 9,5 2 SGP 8,8 1 7,2 1 VVD 5,2 1 3,0 0 BVNL 0 0 7 1 ûnjildich & blanko 0,3  0,2  opkomst/totaal sitten 56,2% 17 56,2% 17

 Befolkingsferrin 
 Jier  1714  1796  1848  1900  1939  1954  1969  1974   2003  2011  2014  2021  Ynwenners  2794  3965  7000  10000  14226   15295  15918  17127  19687  19310  19030  18943

 Bekende Nederlanners út Dantumadiel 
 Sipke Jan Bousema (1976), telefyzjepresintator
 Tineke Huizinga (1960), politika, steatssekretaris fan Ferkear en Wettersteat
 Piet Jongeling (1909-1985), sjoernalist, fersetsstrider, politikus en berneboekeskriuwer
 Theun de Vries (1907-2005), skriuwer
 Syb van der Ploeg (1966), musikus en komponist
 Tsead Bruinja (1974), dichter
 Piet Oberman (1908-1972), ferneamd Frysk fersetman en lieder fan 'e oerfal op 'e Ljouwerter finzenis
 Ype Poortinga (1910-1985), skriuwer
 Theo Pijper (1980), gersbaanracer
 Worp fan Thabor (14??-1538), skriuwer 
 Klaas van der Woude (1954), komponist/dirigint 
 Syds Scheltes Tjaerda (14??-1546), edelman/grytman
 Arie Aalberts (1952), boargemaster fan De Fryske Marren
 Fokke Sierksma (1917-1977), teoloog
 Maurits Pico Diederik van Sytzama (1789-1848) politikus en bestjoerder 
 Jannes van der Wal (1956-1996), dammer
 Meindert Koolstra (1917-1944), geheim agint

 Sjoch ek 
 Fryske doarpen
 Fryske gemeenten
 List fan boargemasters fan Dantumadiel

 Keppeling om utens 
Webstee fan de gemeente


Kategory:Gemeente yn Fryslân
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851