Snits (gemeente)

Snits (Nederlânsk en offisjeel: Sneek) is in eardere gemeente 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, dy't bestie út 'e stêd Snits mei syn klokslach en (sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1984) trije doarpen, te witten: Ysbrechtum, Loaiïngea en Offenwier. De gemeente hie op 1 jannewaris 2010 in befolking fan 33.427 minsken, en besloech in oerflak fan 34,03 km², wêrfan 3,4 km² oerflaktewetter. Snits krige yn 1292 stedsrjochten, wat beskôge wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. Op 1 jannewaris 2011 fusearre de gemeente Snits mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Wymbritseradiel en Wûnseradiel ta de nije gemeente Súdwest-Fryslân, wêrfan't de stêd Snits it haadplak waard.

 Skiednis 
Snits is ûntstien op in sânwâl. Mei't de Himdyk oanlein wie kaam der yn Snits in syl dêr't it wetter troch Snits de Himdyk kruse. Dy Himdyk rint hieltyd noch troch Snits, allinnich is yn de âlde binnenstêd net mear krekt te sjen wêr. Mei't de Middelsee yn de omkriten fan Snits as ferbining ferdwûn wie, waard de funksje fan de Snitser Aldfeart wichtiger. Dat is in wetter, nei gedachten in riid, dat troch de Raarderhim nei it noarden rint.

Snits krige fan 1292 ôf ien as mear stedsrjochten, of it kin ek wêze dat er dy rjochten sels naam. It âldste stedboek dat fan de stêd oerbleaun is, moat in kopy wêze fan in boek fan 1456 dat almeast rekkene wurdt ta it jier dat Snits ien fan de Fryske stêden waard. Dat wie it begjin fan in gouden iuw as hannelsstêd. It gong sels sa goed, dat doe't de stêd yn 1492 yn konflikt kaam mei Grins, de stêd frij maklik it jild opbringe koe om in nije stedsgrêft en stedswâl oan te lizzen dy't ek om de stedsútwreidings fan dy tiid hinne rûnen. Yn likernôch 1525 waard op de kant fan de wâl noch in stedsmuorre setten, wêrmei't Snits fan dy tiid ôf de iennichste stêd mei muorren yn Fryslân wie. Yn de 19e iuw waarden de muorre en wâlen wer fuorthelle om't der ferlet wie fan kades. Njonken it Bolwurk is der fan de wâlen no neat mear oer. Fan de tsien poarten en oare tagongen binnen der noch twa oer: de iene is in lytse trochgong troch it Bolwurk, de oare is de sierpoarte dy't yn 1613 op de Heecheinster Piip boud is: De Snitser Wetterpoarte.

 Hannel- en sintrumfunksje 
Troch it waachrjocht en it steapelrjocht is Snits al sûnt iuwen in hannelsstêd fan belang. Sa'n 40% fan alle bûter fan Fryslân waard yn Snits wage en ferhannele. De lapkepoepen Clemens en August Brenninkmeier stiften hjir yn 1841 de ferneamde kleankeatling C&A en ek harren kollega Stockman, dy't no grut is yn Finlân, hie hjir syn earste winkel. Sneek hat fierder stielyndustry, masinebou en in touwurkfabryk. It King-fabryk stiet yn Sneek en sûnt 1964 stiet der ek it earste Japanske fabryk yn Jeropa, Yoshida YKK út Kurobe, wat no de susterstêd fan Snits is.

It winkelsintrum fan Snits wurdt brûkt troch de hiele Súdwesthoeke en troch de wettersport fan ûnder oaren de Snitser Mar. De stêd hat ek fierders in sintrumfunksje, ûnder oaren mei twa grutte skoallemienskippen, it Bogerman en it Magister Alvinus, en mei it Antoniussikehûs.

Toerisme
Snits is in ferneamd wettersportsintrum, mei sa'n 130 wettersportbedriuwen en mei 13 jachthavens. Op de Snitser Mar wurdt in protte syld en sûnt 1935 wurdt dêr ek yn 'e earste wike augustus de Snitswike hâlden, it grutste binnenwetter-sylevenemint fan Jeropa.

Snits is ek it plak fan wêrút de Alvestêde Fytsfjouwerdaagse organisearre wurdt, en fansels komt de Alvestêdetocht der ek by lâns. De stêd hat twa museums: it Frysk Skipfeart Museum en it Nasjonaal Modelspoarmuseum.

Op 12 novimber 2005 wie de yntocht fan Sinteklaas foar de lanlike telefyzje yn Snits.

 Ferfier 
Oer it wetter binne der ferbinings yn seis rjochtings: de Houkesleat nei de Snitser Mar en it Prinsesse Margrietkanaal, de Wâldfeart nei Wâldsein en nei Stienwyk, De Geau nei Drylts en de Súdwesthoeke, de Frjentsjerter Feart nei Frjentsjer, De Swette nei Skearnegoutum en Ljouwert en de Snitser Aldfeart nei de Raarderhim.

Op it lân hat Snits twa stasjons oan it spoar fan Ljouwert nei Starum en leit it oan de sneldyk A7 fan Noard-Hollân nei Grins. Yn 2003 waard it Houkesleat-akwadukt iepene, wêrmei no in folsleine rûnwei om Snits hinne leit.

 Ferneamde Snitsers 
Pieter Sjoerds Gerbrandy
Toon Gerbrands
Pauline Krikke
Dieuwkje Nauta
Murk van Phelsum
Jakob van Schevichaven
Willem de Sitter
Monique Sluyter
Bart Tromp
Sam de Wollf
Kees Deenik

 Untwikkeling ynwennertal 
 2010 - 33.427
 2006 - 33.030
 2005 - 32.921
 2004 - 32.836
 2003 - 32.862
 2002 - 32.511
 2000 - 31.637
 1996 - 30.051
 1995 - 29.609
 1990 - 29.299
 1985 - 29.470
 1980 - 28.457
 1975 - 27.846
 1970 - 26.244
 1965 - 23.084
 1960 - 20.798
 1958 - 20.230
 1957 - 19.881
 1955 - 19.683
 1950 - 19.284
 1941 - 17.092
 1931 - 14.737
 1920 - 13.647
 1910 - 12.958
 1900 - 11.969
 1890 - 11.366
 1880 - 10.238
 1879 - 10.042
 1878 - 9.990
 1870 - 9.491
 1860 - 8.613
 1850 - 7.886
 1840 - 7.388
 1831 - 5.585
 1815 - 5.501
 1796 - 4.893
 1744 - 3.746
 1714 - 3.252
 1689 - 4.370

 Sjoch ek 
 Snits (stêd)
 list fan boargemasters fan Snits
 Fryske doarpen
 Fryske gemeenten

 Keppeling om utens 
 Webstee fan de gemeente


Kategory:Snits
Kategory:Súdwest-Fryslân
Kategory:Eardere gemeente yn Fryslân
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1292
Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2011