Mosk

De mosk of húsmosk (Passer domesticus) is in lytse oant middelgrutte sjongfûgel dy't benammen fan sied en ynsekten libbet. Tegearre mei sa'n fjirtich oare moskesoarten sa as de fjildmosk foarmet er it skaai Passer. Mei sân oare skaaien foarmet dit skaai de famylje fan 'e moskfûgels (Passeridae), dy't sa'n 43 soarten befiemet.

 Foarkommen 
Mosken wurde faak trochinoar helle mei fjildmosken. It mantsje fan de Mosk hat lykwols in griis krún wylst de fjildmosk in brún krún hat. It wyfke fan de Mosk is wat ientoaniger fan kleur, nammentlik brún.

De 14-16 cm grutte Mosk komt oeral foar dêr't minsken har te wenjen set ha. De fûgel komt foaral yn doarpen en stêden foar, minder yn de bosken. Mosken binne siediters, mar se meie ek graach ite wat de minsken falle litte. De jongen wurde fuorre mei ynsekten.

 Fersprieding
It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan de Mosk leit yn Jeropa, Noard-Afrika en Aazje. Sûnt it midden fan de 19e iuw hat de mosk op tal fan oare kontinenten syn plak fûn en is dêrtroch ien fan de fûgels mei it grutste ferspriedingsgebiet. 

Taksonomy
De soarte Passer domesticus omfiemet 12 ûndersoarten: P. d. domesticus, balearoibericus, biblicus, hyrcanus, persicus, indicus, bactrianus, parkini, hufufae, tingitanus, niloticus en rufidorsalis. De ûndersoarte domesticus ("nominaatfoarm") is de noardlikste, dy't fan West-Jeropa oant noardlik Japan foarkomt, en ek yn oare parten fan 'e wrâld yntroduseare is. De Italiaanske foarm is sa ferskillend fan 'e oare foarmen dat er tsjintwurdich as aparte soarte Italiaanske mosk (Passer italiae) beskôge wurdt.

 Nêstplakken 
De mosken bouwe rommelige nêsten meast fan gersstâlen ûnder dakpannen, dakspanten en yn hoalen yn muorren. Se kinne yn in jier tiid twa oant trije nêstjes jongen grutbringe. De aaien wurde troch beide âlden yn sa'n 10 oant 15 dagen útbret. Dêrnei duorret it meast sa'n 14 oant 16 dagen foardat de jongen útfleane.

 Tebekrin yn Nederlân 
Sûnt de 70-er jierren fan de 20e iuw is it tal mosken yn Nederlân hurd tebek rûn: fan nei skatting 1 á 2 miljoen yn de 70-er jierren oant sa'n 0,5 á 1 miljoen briedpearen yn 2015. Derom stiet de mosk as 'gefoelich' op de Nederlânske Reade list fan fûgels.

As oarsaken binne ûnder oaren it lytser tal geskikte nêstgelegenheden troch oare en hechtere dakbedekking, it brûken fan bestridingsmiddels wêrtroch it tal ynsekten ôfnaam is, en it effisjinter brûken fan kealsleine grûn wêrtroch it tal foeraazjeplakken ôfnommen is oan te wizen.

De fûgelbeskerming hat in aksje op tou set om it tebekgong fan de mosk tsjin te gean. Er moat mear grien yn de stêden en doarpen komme. Ek moatte der mear nêsthokken pleatst wurde.

 Keppeling om utens 
 aksjeplan op side fan Fûgelbeskerming

Kategory:Fûgelsoarte
Kategory:Mosk
Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje
Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra
Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje
Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan
Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje
Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina
Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije
Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark
Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk
Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd 
Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen
Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk
Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje
Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar
Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân
Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey
Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije
Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân 
Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey 
Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan
Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo
Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje
Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân 
Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein
Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen
Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)
Kategory:Lânseigen fauna yn Man
Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje
Kategory:Lânseigen fauna yn Monako
Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro
Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen 
Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne
Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen
Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal
Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje
Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino
Kategory:Lânseigen fauna yn Servje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje
Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje
Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije
Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden
Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân
Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus
Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje
Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije
Kategory:Lânseigen fauna yn Wales
Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân
Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein
Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj 
Kategory:Lânseigen fauna yn Birma
Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan
Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten
Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia
Kategory:Lânseigen fauna yn Irak
Kategory:Lânseigen fauna yn Iran
Kategory:Lânseigen fauna yn Israel
Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen
Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje
Kategory:Lânseigen fauna yn Katar
Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje 
Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit
Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon
Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven
Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje
Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal
Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Oman
Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan 
Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina
Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje
Kategory:Lânseigen fauna yn Sina
Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka
Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje
Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan
Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan
Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije
Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte
Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje
Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko
Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan
Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje
Kategory:Eksoat yn Yslân
Kategory:Eksoat yn Senegal
Kategory:Eksoat yn Gambia
Kategory:Eksoat yn Tanzania
Kategory:Eksoat yn Kongo (Demokratyske Republyk)
Kategory:Eksoat yn Angoala
Kategory:Eksoat yn Namybje
Kategory:Eksoat yn Botswana
Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika
Kategory:Eksoat yn Simbabwe
Kategory:Eksoat yn Lesoto
Kategory:Eksoat yn Swazylân
Kategory:Eksoat yn Mozambyk
Kategory:Eksoat yn Malawy
Kategory:Eksoat yn Austraalje
Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân
Kategory:Eksoat yn Alaska
Kategory:Eksoat yn Belize
Kategory:Eksoat yn El Salvador
Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten
Kategory:Eksoat yn Gûatemala
Kategory:Eksoat yn Hondoeras
Kategory:Eksoat yn Jamaika
Kategory:Eksoat yn de Kaaimaneilannen
Kategory:Eksoat yn Kanada
Kategory:Eksoat yn Kosta Rika
Kategory:Eksoat yn Kuba
Kategory:Eksoat yn Meksiko
Kategory:Eksoat yn Nikaragûa
Kategory:Eksoat yn Panama
Kategory:Eksoat yn Sint-Pierre en Miquelon
Kategory:Eksoat yn Argentynje
Kategory:Eksoat yn Bolivia 
Kategory:Eksoat yn Brazylje
Kategory:Eksoat yn de Falklâneilannen
Kategory:Eksoat yn Ekwador
Kategory:Eksoat yn Kolombia
Kategory:Eksoat yn Oerûguay
Kategory:Eksoat yn Paraguay
Kategory:Eksoat yn Perû
Kategory:Eksoat yn Sily
Kategory:Eksoat yn de Andamanen en Nikobaren

simple:Sparrow#The House Sparrow