Noard-Hollân

Noard-Hollân (Nederlânsk: Noord-Holland, Lânwestfrysk: Noard-Holland) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt de opdieling fan 'e âlde Provinsje Hollân yn 1840. It hat  ynwenners (, boarne: CBS), en in oerflak fan 4.092 km².

 Geografy 
Noard-Hollân is in provinsje yn it noardwesten fan Nederlân. De haadstêd is Haarlim. Noard-Hollân bestiet foar it grutste part út in kop-foarmich skiereilân tusken de Noardsee, de Waadsee en de Iselmar. 

De provinsje kin ûnderferdield wurde yn in noardlik en súdlik part, mei it Noardseekanaal as grins. It súdlik part is tichtbefolke mei stêden as Amsterdam en Haarlim en de gemeente Haarlimmermar. It fleanjild Skiphol en It Goai lizze ek yn it suden. It gebiet noardlik fan it Noardseekanaal is tinner befolke. De histoaryske regio's en geakundige regio's yn dat gebiet binne Kinmerlân, Saanstreek, Wetterlân (mei it eardere eilân Marken), West-Fryslân en de Kop fan Noard-Hollân (mei it eardere eilân Wieringen en it eilân Teksel).

De lange kustline mei brede sânstrannen en dúngebieten binne byldbepalend foar it westen fan 'e provinsje. In fearnspart fan de provinsje bestiet út marren, fearten en sleatten. De wichtichste kanalen binne it Noordhollandsch Kanaal en it Amsterdam-Rynkanaal. Amsterdam is neamd nei rivier de Amstel.

 Skiednis 
It grûngebiet fan 'e hjoeddeistige provinsje wie yn 'e hege midsiuwen ûnderdiel fan it Fryske goa Westflinge. Yn 'e 13e iuw wienen der ferskate fjildslaggen tusken de Hollânske greven en West-Fryslân. Nei de Slach by Froanen en de dêropfolgjende genoside fan 'e Friezen waard West-Fryslân yn 1297 ûnderdiel fan Noard-Hollân. It Greefskip Hollân wreide dêrmei út nei it noarden.

Yn 1581 gong it Greefskip Hollân mei it útroppen fan 'e Nederlânske ûnôfhinklikheid oer yn it nije gewest Hollân. Hollân wie it rykste gewest fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Yn 1795 waard it gewest, mei de komt fan 'e Frânsen, opheven. Yn 1814 waard Hollân as Provinsje Hollân ûnderdiel fan it nije Feriene Keninkryk fan de Nederlannen. Troch minister Van Maanen waard yn de grûnwetkommisje de namme "Holland en West-Friesland" foarsteld, mar waard troch de kommisje ôfwiisd.Combertus Willem van der Pot, 'Bestuurs- en rechtsinstellingen der Nederlandse Provinciën' (1949) yn: Inventaris van het archief van het Provinciaal Bestuur van Zuid-Holland 1850-1945 (1995), side 9, earste alinea Yn 1840 waard de provinsje Hollân opddield yn Noard-Hollân en Súd-Hollân.

Yn 1932 wie de bou de Ofslútdyk klear. De Ofslútdyk hie grutte gefolgen foar ferkear, miljeu en ekonomy. Yn 1933 koenen de earste auto's oer de Ofslútdyk nei de provinsje Fryslân ride, wat de reistiid ferkoarte. Troch de Ofslútdyk waard de Sudersee fan 'e Waadsee skieden. Ut de Isel wei kaam inkeld noch swiet wetter yn 'e Sudersee, dy't sûnt de oanlis fan 'e Ofslútdyk de namme Iselmar krigen hie. Nei sa likernôch twa jier wie it wetter fan 'e Iselmar gruttendiels swiet, wat grutte ekologyske gefolgen hie. Yn 1939 waard der in nije biologysk lykwicht. De Noard-Hollânske havendoarpen binne troch de oanlis fan de Iselmar gruttendiels opholden te bestean fan 'e fiskerij. 

 Untwikkeling ynwennertal 
 1850 – 472.000
 1900 – 961.000
 1960 – 2.055.000
 1980 – 2.308.000
 2000 – 2.518.000
 2020 – 2.880.000
 2025 – 2.993.000

 Gemeenten 
300px|thumb|Noard-Hollân (2019)
Noard-Hollân bestiet sûnt 2022 út 44 gemeenten.

 Aalsmear
 Alder-Amstel
 Alkmar
 Amstelfean
 Amsterdam
 Bergen
 Beverwyk
 Blarikum
 Blommedaal
 De Helder
 Diemen
 Dyk en Waard
 Drechterlân
 Eastsaan
 Edam-Foalendam
 Felsen
 Goaiske Marren
 Haarlim (haadstêd)
 Haarlimmermar
 Heiloo
 Hiemstee
 Hiemstsjerk Hilfertsom
Hoarn
Hollânsk Kroan
Huzen
Inkhuzen
Kastrikum
Koggelân
Lânsmar
Laren
Medemblik
Opmar
Purmerein
Saanstêd
Sânfoart
Skagen
Stee Broek
Teksel
Utgeest
Uthoarn
Wetterlân
Widemarren
Wormerlân

 Sjoch ek 
 West-Fryslân

 Keppelings om utens 
 Webstee fan de provinsje
 Noord-Holland, Plaatsengids
 Statistieken provincie Noord-Holland, AlleCijfers


Kategory:Provinsje fan Nederlân
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1840