Stockholm

Stockholm of Stokholm——, De Bosatlas van Fryslân, Grins, 2009 (Noordhoff Atlasproducties), ISBN 978-9 00 17 79 047, side 180. (Sweedsk: Stockholm) is de haadstêd fan Sweden; de stêd hat likernôch 743.000 ynwenners.

Stockholm leit oan de eastkust fan Sweden, dêr't de útrin fan de Mälarmar útkomt by de binnenste eilannen fan de skearenkust fan de Eastsee. 

Stockholm is de grutste stêd fan Sweden, en foarmet in gemeente op himsels. De stêd is it sintrum fan in stêdekloft mei likernôch 1,82 miljoen ynwenners. Stockholm is de sit fan it regear fan Sweden en it wenplak fan de kening, Karel XVI Gustaaf.

 Ut de skiednis 
Stockholm wurdt foar it earst yn 1252 yn in geskrift neamd. De namme komt fan de gearstelling stock (blok hout) en holm (eilantsje) en stiet foar it Gamla Stan fan no. Guonts miene dat de stêd stifte is troch Birger Jarl, om Sweden te beskermjen tsjin oanfallen út see wei.

De strategyske lizzing (tagong fan it Mälarmar) soarge derfoar dat Stockholm de wichtichste stêd fan it lân waard, benammen yn de striid om de ûnôfhinklikens tsjin Denemark. Yn 1600 hie de stêd 10.000 ynwenners en yn 1680 wiene dat al 60.000 ynwenners. Earst yn 1634 waard Stockholm de offisjele haadstêd fan it Sweedske Ryk. Tusken 1713 en 1714 hearske de Swarte Dea yn de stêd, dy't in protte deaden fan gefolgen hie. Neist de befolkingsgroei heakke doe ek de ekonomyske ûntjouwing.

In de twadde helte fan de 19e iuw kaam de yndustry op en waard Stockholm fannijs de meast wichtige stêd fan it lân. Yn de 20e iuw krige de namme Stockholm klank yn de wrâld as sintrum fan arsjitektuer en moderniteit. De stêd bloeide en waard tige útboud yn ferskate rjochtingen, ûnder it Miljoeneprogramma. Bygelyks Rinkeby, Sollentuna en Tensta, mei in grut part ymmigranten, binne doe ûntwikkele. Noch hieltyd is Stockholm ien fan de meast hurd waaksende (haad)stêden fan Jeropa.

 Demografy 
Yn de gemeente sels wenje sa'n 770.000 minsken, yn de Stockholmske agglomeraasje 1,8 miljoen minsken, wat delkomt op likernôch 20% fan de hiele Sweedske befolking. Foaral yn de bûtenwiken (sa as Rinkeby, Skärholmen en Tensta) wenje in soad minsken mei in útlânske eftergrûn. Sy komme meast út it Heine Easten, East-Afrika en East-Aazje.

It ynwennertal fan Stockholm troch de iuwen hinne:
Jier  Stockholm  Sweden  Part2005  771.038  9.047.752  8,5%2000  750.348  8.882.792  8,4%1995  711.119  8.837.496  8,0%1990  674.452  8.590.630  7,9%1985  659.030  8.358.139  7,9%1980  647.214  8.317.937  7,8%1970  740.486  8.091.782  9,2%1960  808.294  7.500.161  10,8%1950  744.143  7.041.829  10,6%1940  590.503  6.371.432  9,3%1930  502.213  6.142.191  8,2%1920  419.440  5.904.489  7,1%1910  342.323  5.522.403  6,2%1900  300.624  5.136.441  5,9%1850  93.070  3.482.541  2,7%1800  75.517  2.347.303  3,2%1750  60.018  1.780.678  3,4%

 Berne yn Stockholm 

 Franz Berwald (23 july 1796), komponist, muzykpedagooch en fioelist
 Alfred Nobel (21 oktober 1833), Sweedsk yndustrieel († 1896)
 August Strindberg (22 jannewaris 1849), Sweedsk auteur († 1912)
 Greta Garbo (18 septimber 1905), Sweedske aktrise († 1990)
 Lennart Bernadotte (8 maaie 1909), prins fan Sweden († 2004)
 Erik Elmsäter (7 oktober 1919), atleet
 Brita Borg (10 juny 1926), sjongster en aktrise († 2010)
 Beppe Wolgers (10 novimber 1928), Sweedsk akteur, skriuwer, komponist en regisseur († 1986)
 Keke Rosberg (6 desimber 1948), Finsk autokûreur
 Lena Olin (22 maart 1955), aktrise
 Björn Borg (6 juny 1956), tennisser
 Martin Adler (30 oktober 1958), kameraman, sjoernalist en misdiedslachtoffer († 2006)
 Yngwie Malmsteen (30 juny 1963), gitarist
 Jan-Ove Waldner (3 oktober 1965), tafeltennisser
 Patrik Ringborg (1 novimber 1965), dirigint
 Stefan Rehn (22 septimber 1966), fuotballer en fuotbaltrener
 Marcus Schenkenberg (4 augustus 1968), fotomodel, akteur, skriuwer, sjonger en telefyzjepersoan.
 Alexander Skarsgård (25 augustus 1976), akteur en regisseur
 Thomas Enqvist (13 maart 1974), tennisser
 Johanna Sällström (30 desimber 1974-2007), aktrise
 Jonatan Johansson (16 augustus 1975), Finsk fuotballer
 Louise Jöhncke (31 juli 1976), Sweedsk swimster
 Therese Alshammar (26 augustus 1977), Sweedsk swimster
 Robyn (12 juni 1979), Sweedske sjongster
 Katja Nyberg (24 augustus 1979), Noarsk hânbalster
 Ellen Fjæstad (11 februari 1986), Sweedsk aktrise

 Ferienings 
Stockholm is ûnder oaren it thúsplak fan sportferiening AID, mei de fuotbalôfdieling AIK Fotboll, ien fan de grutste fuotbalferienings yn Sweden.

Eveneminten
Yn 'e twadde helte fan novimber wurdt yn Stockholm elts jier it Ynternasjonaal Filmfestival fan Stockholm holden.


Kategory:Plak yn Sweden
Kategory:Haadstêd yn Jeropa
Kategory:Stockholms län