Tupí spriaken

A Tupí spriaken san en grat spriakfamile uun't uastelk Süüdameerikoo. Jo wurd spreegen uun Brasiilien, Paraguay, Boliiwien, Fransöösk Guayaana, nuurdelk Argentiinien, nuurduastelk Peruu an süüduastelk Kolumbien. A miast spreegern hää det Guaraní uun Paraguay mä son sjauer miljoon spreegern. Aal a öödern tuup san man son 200.000 spreegern.

 Iindialang 
Di gratst dial maage a Tupí-Guaraní spriaken ütj. Aal a tjiin twiiger san:Aryon D. Rodrigues: Tupí. Uun: Robert M. W. Dixon, Alexandra Y. Aikhenvald: The Amazonian Languages. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1999, ISBN 0-521-57021-2, S. 107–110Cheryl Jensen: Tupí-Guaraní, ibid., S. 125–133.

 Tupí spriakfamile
 Arikém twiig
 Karitiána (~ 200 uun Rondônia)
 Arikém (ütjstürwen, iar Rondônia)
 Awetí twiig
 Awetí (Aueti, Auetö) (~ 90 uun Mato Grosso)
 Juruna twiig
 Juruna (Yuruna, Yudya) (~ 200 uun Mato Grosso; iar uun Pará)
 Xipáya (2 uun Pará)
 Manitsawá (ütjstürwen, iar uun Mato Grosso)
 Mawé twiig
 Mawé (Maué, Sateré-Mawé) (6.000 uun Amazonas)
 Mondé-Zweig
 Mondé (enkelten uun Rondônia)
 Aruá (enkelten uun Rondônia)
 Gavião (Ikõro, Digüt) (~ 350 uun Rondônia)
 Suruí (Paitér) (~ 450 uun Rondônia an Mato Grosso)
 Cinta-larga (~ 600 uun Mato Grosso an Rondônia)
 Zoró (~ 300 uun Mato Grosso)
 Mundurukú twiig
 Mundurukú (~ 7.000 uun Pará an Amazonas)
 Kuruáya (5 uun Pará)
 Puruborá twiig
 Puruborá (Boruborá) (enkelten uun Rondônia)
 Ramaráma twiig
 Káro (Arara, Urukú, Itogapúk, Ntogapíd, Ramaráma) (~ 200 uun Rondônia)
 Urumí (ütjstürwen, iar uun Rondônia)
 Tuparí twiig
 Tuparí (~ 300 uun Rondônia)
 Wayoró (Ajurú) (~ 80 uun Rondônia)
 Mekéns (~ 150 uu Rondônia)
 Makurap (ferlicht son 700 uun Rondônia)
 Sakirabiát (ferlicht son 70 uun Rondônia)
 Kepkiriwát (ütjstürwen, iar uun Rondônia)
 Tupí-Guaraní twiig
 Onerskööl 1 (Guaraní)
 Chiriguano (~ 50.000 uun Boliiwien, ~ 15.000 uun Argentiinien, ~ 2.000 uun Paraguay)
 Avá (uun Paraguay Guarayu) (uun Boliiwien, Argentiniien, Paraguay)
 Chané spriakwiis
 Tapieté spriakwiis
 Izoceño (uun Bolivien)
 Guayakí (Aché) (~ 850 uun Paraguay)
 - saner nööm -
 Ual-Guaraní (16. bit 18. juarhunert)
 Guaraní (~ 4.000.000 uun Paraguay an naibi Argentiinien an Brasiilien)
 Kaiwá (Pãi-Tavyterã) (~ 10.000 uun Paraguay, ~ 9.000 uun Mato Grosso do Sul, ~ 500 uun Argentiinien)
 Mbyá (~ 8.000 uun Paraguay, ~ 2.300 uun Espírito Santo, Rio de Janeiro, São Paulo, Paraná, Santa Catarina an Rio Grande do Sul, ~ 1.000–2.000 uun Argentinien)
 Nhandéva (Chiripá) (~ 4.900 uun Paraná, São Paulo an Mato Grosso do Sul)
 Xetá (enkelt spreegern, uun Paraná)
 Onerskööl 2
 Guarayu (~ 5.000 uun Boliiwien)
 - saner nööm -
 Sirionó (~ 500 uun Boliiwien)
 Yuqui-Dialekt (~ 150 uun Boliiwien)
 Jorá (Hora) (ütjstürwen, iar uun Boliiwien)
 Onerskööl 3
 Tupí (ütjstürwen, iar uun São Paulo)
 Tupí Austral (Língua Geral Paulista) (iar uun't süüdelk Brasiilien)
 Tupinambá (ütjstürwen, iar uun Rio de Janeiro bit Pará)
 Nheengatú (Língua Geral Amazônica) (~ 3.000 uun Amazonas)
 Kokáma/Omáwa
 Kokáma (ferlicht son 2.000 uun Peruu, ~ 50 uun Amazonas, ~ 20 uun Kolumbien)
 Omáwa (ütjstürwen)
 Kokamíya (enkelten uun Peruu)
 Onerskööl 4
 Avá (Canoeiro) (~ 100 uun Tocantins)
 Akwáwa
 Asuriní do Tocantins (Asuriní do Trocará) (~ 200 uun Pará)
 Suruí do Tocantins (Suruí do Pará) (~ 150 uun Pará)
 Parakanã (~ 350 uun Pará)
 Tapirapé (~ 200–350 uun Mato Grosso)
 Tenetehára
 Guajajára (~ 10.000 uun Maranhão)
 Tembé (~ 100–200 uun Maranhão und Pará)
 Onerskööl 5
 Araweté (~ 200 uun Pará)
 Asuriní do Xingu (~ 70 uun Pará)
 Kayabí (~ 800 uun Mato Grosso an Pará)
 Onerskööl 6
 Apiaká (uun Mato Grosso)
 Kawahíb
 Amondawa (~ 50 uun Acre an Rondônia)
 Karipuna (12–15 uun Acre an Rondônia)
 Juma (9 uun Amazonas)
 Parintintín (~ 130 uun Amazonas)
 Tenharím (~ 260 uun Amazonas)
 Uru-eu-wau-wau (~ 100 uun Rondônia)
 Onerskööl 7
 Kamayurá (Kamaiurá) (~ 270 uun Mato Grosso)
 Onerskööl 8
 nuurden faan a Amazonas
 Emerillon (~ 200 uun Fransöösk Guayaana)
 Wayampi (~ 650 uun Fransöösk-Guayaana, ~ 500 uun Amapá, ~ 10 uun Pará)
 Zo'é (iar Poturu) (~ 180 uun Pará)
 süüden faan a Amazonas
 Anambé (enkelten, uun Pará)
 Guajá (~ 350 uun Maranhão)
 Urubú-Kaapor (~ 500 in Maranhão)
 Takunyapé (ütjstürwen, iar uun Pará)
 Turiwára (ferlicht ütjstürwen, uun Pará)
 Amanayé (ferlicht ürjstürwen, uun Pará)

Enkelt wurden, diar wi daalang kään, kem faan Tupi spriaken uf: Tanga, Jaguar, Piranja.

 Literatuur 
Tupí

 Aryon D. Rodrigues: Tupí. In: Robert M. W. Dixon, Alexandra Y. Aikhenvald (Hrsg.): The Amazonian Languages. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1999, ISBN 0-521-57021-2, S. 107–124.
Tupí-Guaraní
 Cheryl Jensen: Tupí-Guaraní. In: Robert M. W. Dixon, Alexandra Y. Aikhenvald (Hrsg.): The Amazonian Languages. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1999, ISBN 0-521-57021-2, S. 125–163.

 Kwelen 

 Luke uk diar