Republiik Irlun/fe

Det Republiik Irlun (üüb Iirsk: Poblacht na hÉireann, üüb Ingels: Republic of Ireland) as en lun uun a nuurdwaast faan Euroopa an leit üüb't eilun Irlun. Uun a nuurd leit Nuurdirlun, wat tu det Ferianigt Köningrik hiart. Uun a uast leit det Iirsk Sia an uun a süüd an waast de Atlantik. Det hee 4.761.865 lidj (2016)Ireland: Administrative Division, citypopulation.de. At hoodsteed faan't lun as Dublin.

Geografii

Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

 #  Steed  Lidj (2016)Ireland: Major Towns, citypopulation.de 1  Dublin  1.173.179 2  Cork  208.669 3  Limerick  94.192 4  Galway  79.934 5  Waterford  53.504 6  Drogheda  40.956 7  Swords  39.248 8  Dundalk  39.004 9  Bray  32.600 10  Navan  30.173

Iindialing faan Ferwalting
At lun hee trii steeden, diar uk graafskapen san: Galway City (26), Dublin City (2) an Cork City (19),an aachtantwuntig graafskapen muar:

 #  Graafskap  Grate (km²)  Lidj (2016)  Hoodsteed 7  Carlow  895  56.932  Carlow 12  Cavan  1856  76.176  Cavan 24  Clare  3159  118.817  Ennis 20  Cork  7403  417.211  Cork 31  Donegal  4764  159.192  Lifford 3  Dún Laoghaire–Rathdown  126  218.018  Dún Laoghaire 1  Fingal  458  296.020  Swords 25  Galway  5796  179.390  Galway 21  Kerry  4679  147.707  Tralee 8  Kildare  1693  222.504  Naas 17  Kilkenny  2061  99.232  Kilkenny 16  Laois  1719  84.697  Portlaoise 30  Leitrim  1502  32.044  Carrick-on-Shannon 22  Limerick  2683   194.899  Limerick (City) 13  Longford  1040  40.873  Longford 10  Louth  824  128.884  Dundalk 27  Mayo  5351  130.507  Castlebar 9  Meath  2332  195.044  Navan 11  Monaghan  1273  61.386  Monaghan 15  Offaly  1995  77.961  Tullamore 28  Roscommon  2445  64.544  Roscommon 29  Sligo  1791  65.535  Sligo 4  South Dublin  223  278.767  Tallaght 23  Tipperary  4248  159.553  Nenagh & Clonmel 18  Waterford  1836  116.176  Waterford (City) 14  Westmeath  1756  88.770  Mullingar 6  Wexford  2353  149.722  Wexford 5  Wicklow  2000  142.425  Wicklow

Histoore
Föör 1922 wiar't lun dial faan det Ferianigt Köningrik. At wiar uun det leed 19. juarhunert an det ääder 20. juarhunert föörslacher för autonomii (Home Rule). Uun detheer tidj entsted organisatschuunen, wat för suwereniteet wiar (Irish Volunteers, Irish Citizen Army an Fianna Eireann). Föörslacher för autonomii wurd auer de Iarst Wäältkrich apsköwen. Dön Irish Volunteers, Irish Citizen Army an Fianna Eireann startet puask 1916 en staheu, wat feelsluch, man liaset det hög juaren en guerillakrich (1919-1921) för suwereniteet ütj. Wichtig persöönelkhaiden uun a staheu an a krich wiar Patrick Pearse (1879–1916), Michael Collins (1890–1922), Roger Casement (1864-1916) an Éamon de Valera (1882–1975). A resultoot faan a krich wiar poliitisk suwerniteet för en grat dial faan't eilun. De Anglo-Iirsk Fertrach wurd 6. Deetsember 1921 uun London twesken det Ferianigt Köningrik an fertreeder faan det Iirsk regiaring unertiiknet: a süüd faan't Irlun fing a staatus faan en Dominion (en autonoom dial faan det Britisk Rik) an 1922 wurd de Iirsk Freistoot grünlaanjen. Seeks graafskapen uun a nuurd faan't eilun bleew man dial faan det Ferianigt Köningrik üüs Nuurdirlun. At uunaam faan de fertrach faan det iirsk parlament (Dáil Eireann) liaset oner Éamon de Valera sin feering en staheu faan a lidj, diar jin a fertrach wiar, jin't regiaring faan det nei Freistoot ütj (1922-1923, de Iirsk Bürgerkrich). A Freistoot woon a krich. Uun de Naist Wäältkrich wiar't lun neutraal. At republiik wurd faan't konflikt uun Nuurdirlun (The Troubles, 1969-1998) bedraapet. At lun wurd 1973 dial faan det Europeeisk Wiartskapsgemianskap.

Kwelen