Wanuaatuu

Wanuaatuu [vanuˈaːtuː], amtelk Republiik faan Wanuaatuu (üüb Bislama: Vanuatu an Ripablik Blong Vanuatu, üüb Ingels: Vanuatu an Republic of Vanuatu, üüb Fraansöösk: Vanuatu an République de Vanuatu) as en eilunstoot uun a süüd faan a Pasiifik. Tu a nuurduast leit Tuwaalu, tu a uast Fidschi, tu a süüdwaast Neikaledoonien an tu a nuurdwaast dön Salomoon-Eilunen. Det hee 272.459 lidj (2016)Vanuatu, citypopulation.de. At hoodsteed faan’t lun as Port Vila.

Geografii

A eilunen faan Wanuaatuu ling auer 1300 km faan a süüd faan a Pasiifik an san dial faan Melaneesien. Tu a stoot hiar 83 eilunen (diarfaan 67 bewenet eilunen), för't miast faan wulkaanisk uursprüng. A gratst eilunen san Espíritu Santo (3955,5 km²) an Malakula (2041,3 km²). De huuchst ponkt üüb Wanuaatuu as a Tabwemasana (1879 m) üüb Espíritu Santo.

Öler eilunen san:
 Ambae
 Ambrym
 Aneityum
 Efate
 Épi
 Erromango
 Gaua
 Maéwo
 Pentecost-Eilun
 Tanna
 Torres-Eilunen
 Vanua Lava

Iindialing faan Ferwalting
At lun hee seeks prowinsen.

  Prowins  Grate (km²)  Lidj (2016)   Hoodsteed  Koord 1  Malampa  2779  40.928  Lakatoro  150px   2  Penama  1198  32.534  Sarotamata 3  Sanma  4248  54.184  Luganville 4  Shefa  1455  97.602  Port Vila 5  Tafea  1628  37.050  Isangel 6  Torba  882  10.161  Sola

Histoore
Det iarst europeer, diar det Wanuaatuu faan daaling betreed, wiar de portugiis Pedro Fernández de Quirós uun't juar 1606. Hi sted uun spaans tiinst an schükt för't süüdkontinent. Üüs hi det Big Bay Bocht lingt, liawd hi, dat hi sin mual lingt an neemd a eilunen Australis de Espiritu Santo. De Quiros ferklaaret a eilunen tu't eegendoom faan det spaans krüün, man wurd a eilunen för lung tidj diarefter ferjiden. 1768 sailet mä a fraansuusen Louis Antoine de Bougainville tu Wanuaatuu an welerlai De Quiros sin teorii, dat Wanuaatuu dial faan't süüdkontinent as.

1774 lingt de britisk ütjfinjer James Cook üüb sin naist siarais a eilunen an neemd jo dön „Nei-Hebriden“. Det begand faan 1839 europeeisk siidler do tu wenin. Faan 1887 wiar a eilunen ofisiel oner britisk an fraansöösk reegiment. Det Ferianigt Köningrik an Frankrik ianiget jo 1906 üüb't grünjleien faan't Kondominium faan dön Nei-Hebriden üüb a eilunen. At lun wurd 1980 suwereen.

Politiik
Wanuaatuu as en parlamentaarisk republiik. A stootsbaas as a president, diar representatiiw funkschuunen ütjööwet, wurd al fiiw juar faan en gemiansoom greemium faan lasmooten faan't parlament an faan presidenten faan regionaalparlamenten woolet. A president faan't lun sant 6. Jüüle 2017 as Tallis Obed Moses.

Bütjenpolitiik
Wanuaatuu as sant 15. September 1981 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen.

Luke uk diar
 Suwereen stooten uun Melaneesien: Fidschi, Papua-Nei-Guinea, Salomoon-Eilunen, Wanuaatuu.

Kwelen