Gooshiirder

thumb
At Gooshiirder Nuurdfresk woort üüb a fäästääg uun't nuurden faan Hüsem snaaket. At Süüdergooshiirder (9) as 1981 ütjstürwen, faan't Madelgooshiirder (8) jaft at man noch en hunfol spreegern. Sodenang lewet det Gooshiirder daalang fööraal üs Nuurdergooshiirder spriakwiis (7) mä jo tau warianten:
 Hoorninger, trinjam A Hurn (E Hoorne)
 Hoolmer, trinjam Ockholm (E Hoolme)
Uk det Halagfresk as diar nai mä.

Beskriiwang
Ünlikhaiden mä Öömrang:
 öö. ia, go. ii (< Ualfresk ē): t.b. „ian” an „stian” san „iin” an „stiin” (Ualfresk: „ēn” an „stēn”). 
 öö. u, go. ou (< Ualfresk ō): t.b. „gud” an „hud” san „goud” an „houd” (Ualfresk: „gōd” an „hōd”).
 öö. ua, go. uu (< Ualfresk ā): t.b. „buan” an „ual” san „buun” an „uul” (Ualfresk: „bāne” an „ald” > *āld).
 öö. -un, go. -oun (< Ualfresk -and an -ond): t.b. „hun” an „strun” san „houn” an „stroun” (Ualfresk „hand” of „hond” an „strand” of „strond”).
 öö. -ünj, go. -ün (< Ualfresk -und): t.b. „hünj” an „pünj” san „hün” an „pün” (Ualfresk: „hund” an „pund”)

Warianten
Bispalen faan likhaiden an ünlikhaiden tesken Hoolmer, Hoorninger an Halagfreesk:

 Hoolmer Freesk  Hoorninger Freesk  Halagfreesk  Ualfresk  Öömrang äiloun  ailoun  ailöön  eiland  eilun kåt  kaat  kaot  kat  kaat luk  lok  lok  luk  lok mååge  maage  maage  makia  maage mooge  mååge  muge  muga  mei moone  moune  mööne  mōna  muun rees  räis  rääs  *rēse  rais weer  wäär  weer  wēr  woor 

Gramatiik
Artiikeln
Bestimt Artiikeln:
 di moon - dä moons; jü wüst - dä wüste; dat hüs - dä hüsinge.

Pronoomen
 persöönelk pronoomen: ik - mi; dü - di; hi - ham; jü - här; hat - ham; wi - öös (Hoorninger: üs of üüs); jäm - jäm; jä - jäm.
 posesiiw pronoomen: man/min (man broor, min suster, min hüs); dan/din  (dan broor, din suster, din hüs); san/sin  (san broor, sin suster, sin hüs); härn - här (härn broor, här suster, här hüs); öösen/öös (Hoorninger: üüsen of üüs, öösen broor, öös suster, öös hüs); järnge; järe.

Werben
Halepswerben
Uun det Hoolmer spriikwiis:
 Fering:  wees  haa  wurd  wel  skel infinitiiw:  wee'e  heewe  waare  wale  schale  presens  fergingenhaid  presens  fergingenhaid  presens  fergingenhaid  presens  fergingenhaid  presens  fergingenhaid ik  bän  wås  hääw  häi  waar  woor  wal  wäil  schal  schoul   dü  bäst  weerst  hääst  häist  warst  woorst  wäät  wäilst  schäät  schoulst  hi, jü, dat  äs  wås  heet  häi  wart  woor  wal  wäil  schal  schoul  wi, jäm, jä  sän  weern  hääwe  häin  waare  woorn  wän  wäin  schän  schoun    partisiip perfekt  partisiip perfekt  partisiip perfekt  partisiip perfekt  partisiip perfekt  wään  heeft  woorn  wäilt  schoult

Ünreegelmiatig Werben
 Germaans I. klas:
 mä -de: glide, ride, schride, stride: (presens) ik glid; dü glatst; hi, jü, dat glat; wi, jäm, jä glide; (fergingenhaid) ik gliid; dü gliidst; hi, jü, dat gliid; wi, jäm, jä gliiden; (partisiip perfekt) glän.
 mä -te: bite, splite:  (presens) ik bit; dü batst; hi, jü, dat bat; wi, jäm, jä bite; (fergingenhaid) ik biit; dü biitst; hi, jü, dat biit; wi, jäm, jä biiten; (partisiip perfekt) bän.
 mä -we: driwe, riwe, schriwe: (presens) ik driw; dü drafst; hi, jü, dat draft; wi, jäm, jä driwe; (fergingenhaid) ik driif; dü driifst; hi, jü, dat driif; wi, jäm, jä driifen; (partisiip perfekt) drääben.

Skriiwern
Madelgooshiirder
 Johannes Hansen (1854-1877)
 Martin Paul Hansen (1856-1939)

Nuurdergooshiirder
 A skuulmääster Christian Brodersen (1864-1935) stääld en liitjebuk tup, wat auersaatangen faan öder nuurdfresk spriakwiisen hedHorst Haider Munske (Editöör; 2001), Handbuch des Friesischen / Handbook of Frisian Studies, s. 402.. 
 A prääster Peter Martensen (1870-1942) skrääw at stak Hallieen ("Haliginj").
 A skuulmääster Martin Lorenzen (1897-1963) ded staken uun sin deensk-schiisk-fresk stakensoomlang Blomster sanket ved Alfarvej / Wegblumen (1928) ütj.
 A skuulmääster Johannes Petersen (1909-1992) wiar en liitjedachter.

Süüdergooshiirder
 Lorenz Christian Hansen (1831-1913)

 Literatüür 
 Ernst Brandt "Die nordfriesische Sprache der Goesharden", Halle, 1913
 V.Tams Jörgensen "Kleines Friesisches Wörterbuch der Nordergoesharder Mundart", 144 S., Nordfriisk Instituut, Bräist, 1981
 Online Uurterbok Dütsk-Gooshiirder fan Tanno Hüttenrauch en Michael Wehar

 Nei bidracher üüb gooshiirder 
category             = Gooshiirder Artiikel
notcategory          = Wikipedia:Stomp
namespace            = 0
count                = 5
ordermethod          = created 
order                = descending
addfirstcategorydate =

Kwelen an Futnuuten

Kategorie:Nordfriisk
Kategorie:Gooshiird