Bulgaarien

Bulgaarien, amtelk Republiik faan Bulgaarien (üüb Bulgaars: България Bǎlgarija [bɤɫgˈarijɐ] an Република България Republika Bǎlgarija) as en stoot uun a süüduast faan Euroopa, üüb at Balkanhualeweilun.  Uun a nuurd leit Rumeenien, uun a uast at Suartsia, uun a süüd lei a Türkei an Grekenlun an uun a waast Nuurd-Masedoonien an Serbien.  At lun hee 6.875.040 lidj (2021).  At hoodsteed faan't lun as Sofia. At lun as sant 1. Janewoore 2007 lasmaat faan det Europeeisk Unioon.

Geografii

Geograafisk Laag
Bulgaarien leit twesken 44° an 41° (faan a nuurd tu a süüd) an 22° an 29° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi triisis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (608 km) faan't lun wurt mä Rumeenien an det kurtst (148 km) mä Nuurd-Masedoonien diald. At lun dialt uk en 494 km lung grens mä Grekenlun, en 318 km lung mä Serbien an en 240 km lung mä’t Türkei. A eeg faan Bulgaarien bi det Suart Sia as 354 km lung an lingt faan nai bi Durankulak uun a nuurd tu Resowo uun a süüd.

A Donau dialt Bulgaarien uun a nuurd faan Rumeenien uf, an di ööder grat struum uun't lun as a Maritsa uun a süüd.

De huuchst ponkt uun't lun as de Musala Berig, wat uun dön Rila Berger leit.

Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
 #  Steed  Lidj (2011)Bulgaria: Major Cities, citypopulation.de 1  Sofia  1.241.675 2  Plowdiw  346.893 3  Warna  336.505 4  Burgas  202.434 5  Ruse  142.902 6  Stara Sagora  135.715 7  Plewen  96.610 8  Sliwen  86.275 9  Dobritsch  83.584 10  Schumen  75.500

Indialing faan Ferwalting
Bulgaarien hee 28 prowinsen (области oblasti, iantaal област oblast):

 #  Prowins  Grate (km²)Bulgaria, citypopulation.de  Lidj (2011)Bulgaria, citypopulation.de  Hoodsteed 1  Blagoewgrad  6449  323.552  Blagoewgrad 2  Burgas  7748  415.817  Burgas 3  Chaskowo  5533  246.238  Chaskowo 4  Dobritsch  4720  189.677  Dobritsch 5  Gabrowo  2023  122.702  Gabrowo 6  Jambol  3355  122.702  Jambol 7  Kerdschali  3204   152.808  Kerdschali 8  Kjustendil  3072  136.686  Kjustendil 9  Lowetsch  4129  141.422  Lowetsch 10  Montana  3635  148.098  Montana 11  Pasardschik  4453  275.548  Pasardschik 12  Pernik  2387  133.530  Pernik 13  Plewen  4653  269.752  Plewen 14  Plowdiw  5974  683.027  Plowdiw 15  Rasgrad  2399  125.190  Rasgrad 16  Ruse  2896  235.252  Ruse 17  Schumen  3390  180.528  Schumen 18  Silistra  2846  119.474  Silistra 19  Sliwen  3544  197.473  Sliwen 20  Smoljan  3193  121.752  Smoljan 21  Sofia  7064  247.489  Sofia 22  Sofia Steed  1349  1.291.591  Sofia 23  Stara Sagora  5151  333.265  Stara Sagora 24  Tergowischte  2710  120.818  Tergowischte 25  Warna  3820  475.074  Warna 26  Weliko Ternowo  4662  258.494  Weliko Ternowo 27  Widin  3054  101.018  Widin 28  Wratsa  3620  186.848  Wratsa

Histoore


Bulgaarien wurd uun det 14. juarhunert dial faan det Osmaansk Rik. En staheu faan a bulgaaren jin osmaansk reegiment bruch 2. Mai 1876 ütj, man wurd faan det osmaansk armee an ireguleer trupen deellaanjen. Uun det naist juar ferklaaret Rüslun 24. April 1877 tu det Osmaansk Rik a krich. En rüs armee oner faan generool Josif Gurko (1828–1901) naam 4. Janewoore 1878 Sofia. 

Autonomii
3. Marts 1878 kaam a krich mä de Frees faan San Stefano tu aanj an wurd Bulgaarien efter bal fiiw hunert juar faan osmaansk reegiment suwereen. A frees ded Bulgaarien föl lun: a stoot hed ei bluat at kernlun man uk tugang tu't Egeeis an det gratst dial faan Masedoonien an Thraakien. Auer Rüslun man hed grat autoriteet uun’t lun, maaget Uasterrik-Ungarn, Gratbritanien an Frankrik jo surgen auer tuwaaks uun meecht faan Rüslun uun a Balkaanen. Diarauer wiar faan 13. Jüüne tu 13. Jüüle det likedening juar en kongres uun Berliin. Uun’t kongres ferlus Bulgaarien dial faan’t lun, wat det uun a Frees faan San Stefano wonen hed an wurd at lun onerdiald: a nuurd wurd det autonoom fürstendoom faan Bulgaarien, an a süüd wurd det autonoom prowins faan Uastrumeelien. Dön tau dialen bleew uun det Osmaans Rik. Aleksander von Battenberg, en nefe faan Keiser Aleksander II. faan Rüslun, wurd de iarst fürst faan Bulgaarien. 

A generoolguwernöör faan Uastrumeelien wurd 17. September 1885 faan en putsch störtet an en nei regiaring ferklaaret welerferianiging mä Bulgaarien. Auer’t welerferianiging ferklaaret Serbien 13. Nofember a krich. Serbien man ferlus a krich an wurd 3. Marts 1886 uun a Frees faan Bukarest a föörkrichsgrensen an't ferianigungen faan dön tau dialen faan Bulgaarien de facto uunkäänd. Uastrumeelien bleew de jure en prowins faan det Osmaansk Rik, man wiar det nü de facto oner bulgaars reegiment, auer det generoolguwernöör faan’t prowins a fürst faan Bulgaarien wiar. Auer Rüslun wiar ian faan dön lunen, wat at ferianigung de jure uunkeen ei wul, enslood jo en skööl faan ofisiaren fürst Aleksander auer sin ferbinjing mä Rüslun tu störten. At jeew 9 August en putsch an a fürst wurd tu't uftoonking twingen. Det naist juar wurd Ferdinand von Sachsen-Coburg und Gotha fürst.

Suwereniteet
At indialing faan Bulgaarien kaam tu aanj, üüs 5. Oktuuber 1908 ferklaaret Fürst Ferdinand a suwerniteet faan Bulgaarien, an Uastrumeelien wurd dial faan en nei köningrik. Bulgaarien naam uun det Iarst Balkaankrich jin't Türkei an uun det Naist Balkaankrich jin Serbien, Rumeenien, det Osmaansk Rik, Grekenlun an Monteneegro dial.

Kwelen