Madelaafrikoons Republiik

Det Madelaafrikoons Republiik (üüb Sango: Ködörösêse tî Bêafrîka) as en banenstoot uun a maden faan Aafrika.  Uun a nuurd leit Tschad, uun a nuurduast Sudaan, uun a uast Süüdsudaan, uun a süüd det Demokraatisk Republiik Kongo, uun a süüdwaast at Republiik Kongo an uun a waast Kameruun. At lun hee 6.091.097 lidj (2021)www.citypopulation.de. At hoodsteed as Bangui.

 Geografii 

 Geograafisk Laag 

Det Madelaafrikoons Republiik hee en gratens faan 622.984 km² an as do det fiiw-an-fiartigst gratst lun uun a wäält.

At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (1747 km) faan’t lun wurt mä det Demokraatisk Republiik Kongo an det lingst grens (174 km) faan't lun wurt mä Sudaan diald. At lun dialt uk en 1556 km lung grens mä Tschad, en 1055 km lung mä Süüdsudaan, en 901 km lung mä Kameruun an en 487 km lung mä’t Republiik Kongo. 

Berger
Det huuchst berig (1420 m) as de Mont Ngaoui. En öler berig as de Toussoro Berig, wat 1330 m huuch as.

 Kliima 

Det Madelaafrikoons Republiik hee en tropisk kliima.

 Indialing faan Ferwalting 

At lun hee 20 prefektüüren (Préfectures), ian diarfaan as at aanjstendig steed (Commune autonome) Bangui.

 Prefektüür Grate (km²) Lidj (2021) Hoodsteed 1 Bamingui-Bangoran 58.200 82.108 Ndélé 2 Bangui 3.200 1.425.276 Bangui 3 Basse-Kotto 17.604 380.172 Mobaye 4 Haute-Kotto 86.650 128.342 Bria 5 Haut-Mbomou 55.530 52.314 Obo 6 Kémo 17.204 183.742 Sibut 7 Lim-Pendé 13.000 442.151 Paoua 8 Lobaye 19.235 345.108 Mbaiki 9 Mambéré 15.500 265.479 Carnot 10 Mambéré-Kadéï 13.500 273.166 Berbérati 11Mbomou 61.150 257.803 Bangassou 12Nana-Gribizi 19.996 208.821 Kaga-Bandoro 13 Nana-Mambéré 26.600 341.796 Bouar 14 Ombella-Mpoko 38.500 269.809 Bimbo 15 Ouaka 49.900 446.354 Bambari 16 Ouham 20.000 297.904 Bossangoa 17 Ouham-Fafa 35.000 225.479 Batangafo 18 Ouham-Pendé 18.000 243.315 Bozoum 19 Sangha-Mbaéré 19.412 138.770 Nola 20 Vakaga 46.500 83.188 Birao

 Befölkring 

Efter a Feriand Natschuunen, hee det Madelaafrikoons Republiik uun 2017 4.659.000 iinwenern. 43 % faan‘t befölkring san oner 15 juar ual an bluat 4 % faan‘t befölkring as ääler üüs 65.

 Spriiken 

Dön amtelk spriiken san Fraansöösk (sant at suwereniteet) an Sango (sant 1991).

 Histoore 

Det fraansöösk armee saat 1887 en post ap, wat leeder Bangui wurd. Faan heerütj saat 1890 det militeersk okupatschuun faan’t lun iin, diar 1900 oner’t beteekning Oubangi-Chari fraansöösk militeerteritoorium wurd. Det wurd 1906 mä Tschad ferianigt an leeder en kolonii banen faan Fraansöösk Äkwatoriaalaafrika. At lun wurd 1960 suwereen. Efter en putsch uun 1966 wurd generool Jean-Bédel Bokassa hood faan’t regiaring. Bokassa wurd 1972 president tu a leewentstidj an 1976 keiser faan det Madelaafrikoons Rik. Hi wurd 1979 faan en putsch deelsaatet.

 Politiik 
Det Madelaafrikoons Republiik as en republiik. A president faan't lun sant 2016 as Faustin-Archange Touadéra.

 Bütjenpolitiik 
Det Madelaafrikoons Republiik as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

Wiartskap
At weering faan't lun as de madelaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Madelaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

Referensen