Eestlun

Eestlun [ˈe:stlʊn], amtelk Republiik faan Eestlun (üüb Eestnisk: Eesti an Eesti Vabariik), as en lun uun a nuurduast faan Euroopa.  Uun a nuurd an a waast leit at Uastsia an uun a uast Ruslun.  At lun hee 1.315.944 lidj (1. Janewoore 2016). At hoodsteed as Tallinn.

Geografii

Geograafisk Laag
Eestlun leit twesken 59.5° an 57.3° (faan a nuurd tu a süüd) an 21.5° an 28.1° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi aachtsis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä tau lunen. Det lingst grens (333 km) faan't lun wurt mä Letlun an det kurtst (324 km) mä Rüslun diald. A eeg faan Eestlun bi de Uastsia as 3794 km lung an lingt faan a mös faan de Narva Struum uun a nuurduast tu nai bi Metsapoole uun a süüdwaast.

Lunskap

Struumer
De lingst struum uun Eestlun as de Võhandu Struum, wat sin kwel uun a süüduast faan't lun hee. A struum leept tu a nuurduast iin uun de Lämmijärv (of Warem Sia).

Berger
Eestlun hee bluat letj berger. De huuchst berig faan't lun as de Suur Munamägi (of Grat Ai Berig), wat uun a süüduast faan't lun leit an 318 m huuch as.

Eilunen
Dön fjauer gratst eilunen faan't lun san Saaremaa (2673 km²), Hiiumaa (989 km²), Muhu (198 km²) an Vormsi (93 km²).

Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

 #  Steed  Lidj (2011)Estonia: Counties, Cities and Towns, citypopulation.de 1  Tallinn  393.222	 2  Tartu  97.600	 3  Narva  58.663	 4  Pärnu  39.728	 5  Kohtla-Järve  37.201	 6  Viljandi  17.473	 7  Maardu  17.524	 8  Rakvere  15.264	 9  Kuressaare  13.166	 10  Sillamäe  14.252	

Indialing faan Ferwalting

At lun hee 15 lunkreiser (üüb Estnisk: maakonnad)

 #  Lunkreis  Grate (km²)Estonia: Administrative Division, citypopulation.de  Lidj (2011)Estonia: Administrative Division, citypopulation.de  Hoodsteed  Koord 1  Harju  4327  552.880  Tallinn  500px 2  Hiiu  1032  8482  Kärdla 3  Ida-Viru  2972  145.373  Jõhvi 4  Jõgeva  2545  30.117  Jõgeva 5  Järva  2674  31.169  Paide 6  Lääne  1816  20.506  Haapsalu 7  Lääne-Viru  3696  61.649  Rakvere 8  Põlva  1823  25.263  Põlva 9  Pärnu  5419  86.279  Pärnu 10  Rapla  2765  34.282  Rapla 11  Saare  2938  31.317  Kuressaare 12  Tartu  275  154.666  Tartu 13  Valga  1917  28.756  Valga 14  Viljandi  3420  47.599  Viljandi 15  Võru  2773  36.117  Võru

 Histoore 

Uun det 13. juarhunert wurd at nuurddial faan Denemark an't süüddial faan't lun faan de Tjiisk Orden besaatet. Efter de Liifluns Krich (1558-1583) wurd at nuurddial dial faan Sweeden an at süüddial dial faan Poolen. Uun det 17. juarhunert fool at süüddial oner sweedsk kontrol. 

Faan 1710 tu de Iarst Wäältkrich wurd at Eestlun faan daaling dial faan Rüslun. A nuurddial faan't lun wiar det Eestlun Guwernement an a süüddial wiar dial faan det Liiflun Guwernement. Uun de Iarst Wäältkrich wurd at lun wurd faan det tjiisk armee besaat. Eestlun wurd 24. Febrewoore 1918 suwereen. Det rocht suwereniteet faan Eestlun wurd uun a freihaidskrich (1918–1920) jin’t Sowjetrüslun wonen. A stridjen begand 28. Nofember 1918, üüs at Sowjetrüslun Narva uungreeb. För’t iarst hed jo Eesten üüs uk Leten an leeder de tjiisk baltisk lunsweer, diar uun’t lun efter't aanj faan de Iarst Wäältkrich ferblewen hed, am at lun jin a Rüsen weeret. A Eesten fing halep heerbi föör faan Finlun, Sweeden an Denemark. Al trii lunen säänd trupen, an uk fersurginggüüder. Faan’t sia holep det Royal Navy a Eesten am jo föör’t rüs floot tu bewaarin. Oner’t feering faan generool Johann Laidoner, loket a Eesten, a Rüsen al tu aanj Janewoore 1919 faan’t lun tu driiwen.

Faan 1938 tu 1940 wiar Konstantin Päts president faan't lun. At lun wurd 1940-1941 faan't Sowjetunioon an faan 1941-1945 faan Tjiisklun besaatet. Det wiar üüs det Eestnisk SSR dial faan't Sowjetunioon faan 1945 tu 1991. Do wurd at lun weler suwereen. Det wurd 1. Mei 2004 lasmoot faan det Europeeisk Unioon.

Politiik
A president faan't lun sant de 11. Oktuuber 2021 as Alar Karis. 2016-2021 wiar Kersti Kaljulaid at president.

 Kwelen 

Kategorie:Eestlun