Öömrang spriak

Öömrang as det nuurdfresk spriakwiis faan't eilun Oomram (2b). Hat liket fering faan't naibereilun Fer (2a) auer a miaten. Öömrang woort faan amanbi 600 minsken üüb't lun snaaket, diartu kem noch aal högen, diar huarööders wene. Daalang snaake a Öömrangen uk huuchsjiisk, det wiar bit uun a 1930er juaren noch ööders. Daalang komert a Öömrang Ferian ham diaram, at öömrang spriak an kultüür tu pleegin.

 Skriiwwiis 
At Öömrang woort daalang efter a 'Alkersumer Protokolle' faan 1971 skrewen. Ööders üs uun't huuchsjiisk wurd so üs uun't ingelsk bluas nöömer an a began faan en sats grat skrewen. Kurt tuuner skraft am mä ään wokool an lung tuuner mä tau. Dobelt konsonanten üs uun't huuchsjiisk jaft at ei.

 Tuuner 
 Wokoolen 

Uun betuunet steeden jaft at:
 kurt: a, e, i, o, ö, u, ü
 lung: aa, ää, ee, ii, oo, öö, uu, üü
 tautuuner: ia, ua, ai, ei, eu, ui, au
 triituuner: uai üs uun 'spuai' of iaw üs uun 'liaw'

Uun ünbetuunet steeden jaft at:
 e (klangt efter a), so üs uun 'hinget'
 ew (klangt efter o), so üs uan 'hualew'

 Konsonanten 

 b, ch, d, dj, f, g, h, j, k, l, m, n, ng, nj, p, r, s, sj, t, tj, w

 ch efter en laachten wokool üs uun 'gichel' as wok
 ch efter en jonken wokool üs uun 'slach' as hard
 dj üs uun 'widj' as fersmolt
 nj üs uun 'waanj' as fersmolt so üs uun't fransöösk, spoonsk of italjeensk
 sj üs uun 'sjauer' klangt daalang üs huuchsjiisk 'sch', iar wiar det woker
 tj uun a ütjgung, so üs uun 'witj' liket 'dj', as oober wat harder
 tj uun a iingung, so üs uun 'tjuarel' klangt üs huuchsjiisk 'tsch'
 lj üs uun 'ljocht' woort daalang miast üs en ianfach 'l' ütjspreegen
 r woort daalang miast üs huuchsjiisk 'r' ütjspreegen, enkelten riiw det oober uk so üs uun't italjeensk
 r föör en 'k' of 't' üs uun 'harke' of 'hart' klangt efter en hard 'ch'
 s as uun a iingung faan en wurd skarep, ööders koon't skarep of uk wok wees
 b, d an g san uun a ütjgung faan en wurd - ööders üs uun't huuchsjiisk - wok
 bh üs uun hööb(h)e as daalang ütjsleden
 dh üs uun ood(h)er as daalang ütjsleden
 gh üs uun heg(h)en as daalang ütjsleden
 w üs uun 'leew' klangt uun a ütjgung efter en 'o'

 Gramatik 
 Artikel 

 ünbestemt: en
 tau slacher a-artikel: a maan, at wüf, kurtfurem uun't hood
 tau slacher d-artikel: di maan, det wüf, woort miast tu henwisin brükt: di maan, wat diar lääpt
 efter henwisangen fäält di artikel uk ans wech: bi strun, uun hüüs

 Persöönelk Pronoomen 

tau slacher: subjekt- an objektslach
 ik ('k) - mi
 dü (-) - di 
 hi ('er) - ham ('en) (transitiif an refleksiif)
 jü - hör (as miast ütjsleden)
 hat ('t) - ham of hör (transitiif an refleksiif)
 wi ('f) - üüs
 wat (= wi tau) - onk (= üüs tau) (Dual, ütjsleden)
 jam ('m) - jam
 jat (= jam tau) - jonk (= jam tau) (Dual, ütjsleden)
 jo ('s) - jo

 Posesiifpronoomen 
maskuliin - feminiin -- plural (substantiwiaret)
 man - min -- min (minen)
 dan - din -- din (dinen)
 san - sin -- sin (sinen)
 hör - hör -- hör (hören)
 üüs -- üüs (üüsen)
 jau -- jau (jauen)
 hör -- hör (hören)

 Henwisin Pronoomen 

 diheer, detheer, joheer, koon uk ütjenööder taanj wurd: di ... heer,
 jüheer an dönheer san miast ütjsleden

 Ünbestemet Pronoomen 

 ham of am - ään (refleksiif), sjiisk: man - sich
 hoker - ham (refleksiif), sjiisk: jemand - sich
 hög (högen) - jo (refleksiif), sjiisk: einige (Einige) - sich

 Adjektiiwen 

kem miast uun a grünjfurem föör, mä ian ütjnoom: tesken en an en maanelk hoodwurd woort en -en bihinget: grat - en graten maan

 Wurdenrikdum 

Bispalen för ferbinjangen tu ööder spriaken:
 ingelsk: wednesday - wäärnsdai
 germaans: heute - daalang
 sjiisk: Gräte - bian
 däänsk: dreng - dring
 plaatsjiisk: baaben - boowen
 holuns: kop - kop

Wurden saner ferbinjangen tu ööder spriaken:
 stirme
 aran

Neimuudis wurden wurd miast ütj at huuchsjiisk auernimen - of nei ferbünjen
 auto
 fernseen
 motoorwel

 Literatüür 

 Nils Århammar: Die Amringer Sprache. Die Amringer Literatur uun: Margot an Nico Hansen: Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel, Hansen & Hansen, Itzehoe 1964 
 Ommo Wilts: Wurdenbuk för Feer an Oomram, Quedens, Noorsaarep, 1986
 Reinhard Jannen: Deutsch-friesische Wörterliste deutsch-öömrang, Manuskript, 1991-1992
 Ommo Wilts: Friesische Formenlehre in Tabellen III Amrum, Matthiesen, Hüsem 1995
 Nordfriesische Wörterbuchstelle: Fering-Öömrang Wurdenbuk, Wachholtz, Neumünster 2002
 Ommo Wilts: Wörterbuch Deutsch-Föhrer Friesisch, 468 S., Quedens, Oomram, 2011
 Ommo Wilts: Wörterbuch Deutsch-Amrumer Friesisch, 400 S., Quedens, Oomram, 2020
 Volkert F. Faltings, Reinhard Jannen: Nei Fering-Öömrang Wurdenbuk. 1056 s., . Husum Druck. Hüsem 2023.

 Ferwisang efter bütjen 
 Fering-Öömrang bidracher üüb Tjabelstünj
 Forum för spriaken trinjam a Nuurdsia, Öömrang-sidj

 Nei bidracher üüb öömrang 
category             = Öömrang Artiikel
notcategory          = Wikipedia:Stomp
namespace            = 0
count                = 5
ordermethod          = created 
order                = descending
addfirstcategorydate =

Category:Nordfriisk
Kategorie:Oomram