Atán

Atan, ahan syɛnsyɛn ɖé wɛ bɔ nɔ dɔn sin detin lan mɛ. Ahan xwè tɔn ɖé wɛ bɔ e nɔ mɔ ɖò tò e ɖò fí e fifa kpo yǒzo nɔ tíìn ɖěè, é ɖò hweyixwɔ waji Azí tɔn, totaligbe Aflika tɔn kpo Aflika gbeji é ɖò hwetɔnwaji e.

 Tan tɔn 
Babilɔ́nu nu lɛ wɛ nɔ ko sɔ atan do ɖà vinɛgli na ɖayi sin le xwéle xwé afatɔɔn ɖò atɔɔn gudo có bɔ e wa jǐ Jezú Klisu.

 Nɛ atán nɔ cí 
Sín dɔhun wɛ atán nɔ cí bo nɔ wlí ɖɛ. Syɛnsyɛn tɔn bɛ sin 7,5  wayi 11,5 % mɔ ɖò kanweko jí. Víví tɔn nayi 20 g/l káká yi 45 g/l mɔ. Nǔ e zɔn bɔ ahan nɔ wlí ɖɛ e watɔn wɛ ɖè mɛ kpodo ajɔxanu ɖěvo ɖěvo lɛ́ɛ kpó, bɔ ɖɛ wlíwlí tɔn hugǎn 2,7 g. Syɛnsyɛn tɔn (pH) ɖò 3,5 kpo 4,5 kpo tɛ́ntin.

 Atán kpikpa 

 Atán kpikpa walɔ xóxó ɔ 
Atán ɔ aku hwénu wɛ è nɔ kpa bɔ é ka ɖò glezɔ lɛ mɛ. Alɔkpa atɔn wɛ è nɔ kpa na : e nɔ kan akpáxwé ɖé ɖò atín ɔ wú agá ɖò fí e sɛ lɛ cí ama dɔhun ɖěè, bo nɔ ɖo amlɔn mlɔn kpa wu tɔn, bɔ sín ɔ nɔ kún děma é ci funlin dɔhun mɛ kɔn nyì kago è sɔ do kɔ tɔn ɔ mɛ. Azɔn mɔ̌kpán ɖò kéze ɔ mɛ ɔ, è nɔ kíjé akpáxwé e kan ɖò atín ɔ wú e nu bo nu sín na dó tɔn ganjí. Atín ɖokpó hɛn ɔ é na ná lǐtli nabí ɖé ɖò kéze ɔ mɛ. Wlɛnwin nɛ ɔ nɔ ɖ'alɔ mɛ bɔ è nɔ kpa atan ɔ nu sun ɖopko. Azɔ̌ ɖé wɛ bo ɖò wuvɛ̌, ɖó e nɔ yí atín ɔ jí azɔn mɔ̌kpán ɖò kéze ɖokpo mɛ, bɔ ayǐ jijɛ nɔ hán a. Atín nɛ e è do akpa wu na ɔ sɔ nɔ na sínsɛ́n nukún yiya hwenu nɛ ɔ a. Wlɛnwin wègɔ ɔ e nɔ la atín ɖò fí tɛnmɛ tɛnmɛ e sɔ kago dó ɖò wu tɔn e. Atɔn gɔɔ è nɔ hú atín ɔ bo nɔ ɖè kɔ mɛ n'i, bo nɔ tɔn dó ɖokpó dó glɔ nú kɔ ɔ mɛ bo nɔ sɔ kago ɔ do finɛ bɔ é nɔ kún teun teun kɔn nyì mɛ.

 Nɛ é nɔ húzú ahan syɛnsyɛn gbɔn 
Ahan ɖé wɛ bo nɔ yawu syɛn, hun biblo tɔn bɔkun bo ka cɛ axi a, ɖò atín ɔ mɛ gosin sin tɔn é ko ɖò syɛnsyɛn. Ganxixo we ko kpé bɔ é na ɖó syɛnsyɛn taun, é ka bló azǎn atɔn ɔ é nɔ ɖò syɛnsyɛn káká yi 12 mɔ. Ě din zɛ atɔn wú ɔ e sɔ nɔ sixú nu a. È nɔ gbɔ blo vinɛgli tɔn alo è soɖabi ná. Mǐ na nɔ mɔ ɖò Benɛɛ, Togo, Burkina-Faso, Mali bɔ yě nɔ́ ylɔ́ ɖɔ kimapoussé, akpeteshie ɖò Ghana, koutoukou ɖò Côte d'Ivoire...

 Nunu tɔn 
Hwenu e é ma ko syɛn a ɔ, e nɔ nu fifa tɔn tɔn, bɔ e hɛn ɔ è na ɖa nǔɖuɖu ná ɖi kusukusu mɔ, alǒ è na nylɔn wɔ̌xúxú de mɛ bó ná ɖù. Malɛnu lɛ nɔ nú a 
Akpaxwé:Ahan_ɖo_Benɛ_to_mɛ