Navanethem Pillay

Navanethem "Navi" Pillay, è jǐ ɖò azǎn 23ɔ zosun xwe 1941 tɔn gbè, nyí hwɛɖɔtɔ Tofɔligbe Aflikato tɔn ɖé bo nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é sín xwè 2008 jɛ 2014. 

 Gbɛ tɔn 
Pillay ɔ, Tofɔligbé Aflikato tɔn bo gosin Tamil Inde to mɛ tɔn wɛ, bo nyí hwɛɖɔtɔ́ nyɔnu nukɔntɔn e ma nyí yovo ǎ é ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ. É lɛ́ nyí hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn, bo lɛ́ nyí gǎn nú hwɛɖɔxɔsa ɖaxó e nɔ kpé nukún dó hwɛxo wu ɖò Rwanda to mɛ e. Xwe ɛnɛ e bló ɖò gǎn ɖaxó e nɔ kpé nukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é, bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun xwe 2008 tɔn gbè, bi gbɛ kande nu kaka yi xwe  2012. Ðò zosun xwè 2014 tɔn mɛ ɔ, axɔví Zeid bin Ra’ad ɖyɔ ɛ bo nyí gǎn hwɛɖɔxɔsá e nɔ kpe nukun do gbɛtɔ lɛ bi sin acɛ wu e.

Ðò lidosun xwè 2015 tɔn ɔ, Pillay huzu gǎn 16ɔ hwɛɖɔxɔsá ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn e nɔ kpenukun do zalixa kuhwɛ ɖo nu  gbɛtɔ lɛ tɔn wu etɔn e. E lɛvɔ nyi mɛ nukúnɖéjí ɖokpo ɖo mɛ nukúnɖéjí tɛn nukɔntɔn mɛ gbɛta xosɔdoto kpo to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ wa to zɔ kpo tɔn 25 lɛ mɛ e bɔ xojlazɔwatɔ ma ɖo dogbó lɛ wɛ hun nu sin nu e mɛ.

Pillay ɔ, e jǐ bɔ é su ɖo Durban, ɖò Tofɔligbé Afrikato, fi e é yi kplɔnyiji'alavɔ Natal tɔn ɖe ɔ, bo yi kunnuɖewema baki tɔn ɖo alɔlinnyɛ zɔwiwa mɛ ɖo xwe 1963 mɛ, bo lɛ yi ɖo hwɛzɔ wiwa mɛ ɖò xwè 1965 tɔn mɛ. E nɛ ɔ gudo ɔ Pillay yi wa hwɛɖɔtɔ'zɔ wà jí ɖò hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó mɛ jí é ɖo N. T. Naicker glɔ, bo byɔ hwɛɖɔtɔ́ e nɔ jɛhun dó zalixa apatɛdu jí é sin gbɛta mɛ. Ðò xwè 1967 mɛ ɔ, Pillay ɖó hwɛɖɔzɔwaxwé éɖesunɔ tɔn ayǐ bo huzu nyɔnu nukɔntɔn e bló mɔ̌ ɖò tokpɔn Natal tɔn e mɛ, é jɔ ɖè é. Ðò xwè 1981 mɛ ɔ, Pillay yi nǔnywɛ do nǔnywɛ ji ɖo kplɔnyiji'alavɔ Harvard tɔn gbɔn alɔdomɛ bɔ e kplɔn wema kplɔnyiji'alavɔ Harvard tɔn ɔ kpo Tofɔligbé Afrikato tɔn tɛntin è gblamɛ bo yí kúnnuɖewema tɔn e nɔ nyí kunnuɖewema 'Master of Laws' é. Ðò xwè 1988 mɛ ɔ, é fó bo yí kunnuɖewema 'Doctorat' ɖò Harvard Law School.

Pillay wɛ è sɔ́ bo yí gbè na ɖò hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ, bɔ hwɛɖɔxɔsa é nɔ Kpénukún dó hwɛɖiɖɔ wu ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ sín nukúnkpédómɛwu glɔ́ ɖò 1995. Ɖo acɛkpikpa tɔn sin fifo nu ɔ, gǎnhɔnnyitɔ hwɛxo tɔn Abdullah Omar kpodo President Mandela kpo sɛ nyikɔ tɔn do nu é na yi nɔ sɛwamaɖɔgbɛta gbɛ ɔ tɔn mɛ ɖo hwɛɖɔxɔsa ONU tɔn bo na nyi hwɛɖɔtɔ ɖo hwɛɖɔxɔsa Rwanda to mɛ tɔn mɛ ɖo xwe 1995 mɛ. Ðò xwe 1999 kpo 2003 kpo vlamɛ ɔ, Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔgbasa ɖaxo ONU tɔn ɖo Rwanda, bɔ è sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖaxó. Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, kplékplé tò e ɖò sɛn Hlɔma tɔn mɛ ɖò CPI mɛ lɛ é sɔ ɛ hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ bo nyí hagbɛ hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ tɔn kaka jɛ xwè 2008 mɛ. Ðò xwè 2008 mɛ ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó tutomɛ ɖaxo gbɛ ɔ tɔn ONU tɔn Ban Ki Moon sɔ Pillay bɔ kpléɖókpɔ́ ɖaxó ONU tɔn yí gbè nú tɛn e mɛ é ɖè é b’ɛ́ nyí wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó gbɛta hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn é nɔ kpenukun do acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn wu é.

Din ɔ é nyi hwɛɖɔtɔ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ ɔ bi tɔn bo na kpénukún dó hwɛɖiɖɔ e kan Gambia Myanmar kpo é mɛ. Gɔ na ɔ, é nyí gǎn nú gbɛta e nɔ liza xá kúhwɛ ɖo nu mɛ xo wu ɖò Madrid é.

 Hwɛɖuɖo'zɔwiwa tɔn 
Ganɖuɖu tɔn ɖo hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ línlín ɖébu ǎ, ɖó é sɔ́ ɛ hwɛɖɔtɔ́ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxo Rwanda tɔn mɛ ɖò hweɖenu gudo ǎ.

Hwɛ nukɔntɔn e è sɔ́ ɖó hwɛɖɔxɔsa ɖaxó gbɛ̀ ɔ bǐ tɔn nukɔn é ɖokpo wɛ nyí hwɛ e è ɖó nú Thomas Lubanga Dyilo é, ɖó é yi yɔkpɔvu e ma ko ɖó xwè 15ɔ ǎ lɛ é dó ahwanfuntɔ́ e nɔ wa adaka dó akɔta Hema kpo Lendu kpo tɛntin lɛ é mɛ ɖò Ituri, ɖò totaligbé-zǎnzǎnhweji Congoto è to wɛ nɔ ɖɔ to xo to wɛ nɔ tozɔ tɔn ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, è ɖó hwɛ nú Dyilo ɖó ahwanzɔ́ tɔn lɛ wu ɖò 2012, bɔ Pillay w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ mɛ ɖò hwɛɖiɖɔ ɔ sín akpáxwé e jɛ nukɔn nú hwɛylɔmɛ hwenu e sín 2006 kaka jɛ hwenu e é jɛte sin ganji ɖò 2008 é.

 Gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn é nɔ kpénukún dó acɛ gbɛtɔ lɛ tɔn wu é (2008-2014) 
Ðò azǎn 24gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2008 tɔn gbè ɔ, wěgbójínɔtɔ́ ɖaxó ONU tɔn Ban Ki-moon sɔ́ Pillay nu é na ɖyɔ Louise Arbor ɖo gbɛta ɖaxó e nɔ kpénukún dó gbɛtɔ́ sín acɛ lɛ wu é mɛ. È ɖɔ ɖɔ Amelikato ɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na sɔ́ ɛ ó ɖò bǐbɛ̌mɛ, ɖó é ɖó adɔgbigbo bo ɖɔ xo do gbɛ xoɖiɖe wutu kpo nǔ ɖevo lɛ kpo wu é wu, amɔ̌, é wá jó gbeklanxámɛ tɔn dó. Ðò kplé gbemabyɔ tɔn ɖé hwenu ɖò azǎn 28ɔ liyásun xwè 2008 tɔn gbè ɔ, kpléɖókpɔ́ ɖaxó gbɛta gbɛ ɔ bi tɔn ONU tɔn yí gbè nú mɛ e è sɔ́ é gbɔn gbeta ɖokpo ɔ gblamɛ. Xwè ɛnɛ sín acɛkpikpa tɔn bɛ́ ɖò azǎn nukɔntɔn zosun 2008 tɔn gbè. Pillay ɖɔ ɖɔ gbɛta ɖaxo acɛ gbɛtɔ lɛ bi tɔn sin nukɔntɔ ɔ wɛ nyi "mɛ e è wu e xo adaka tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ sin gbe ɖo fi bi ɖo gbɛ ɔ mɛ". Ðò 2012 ɔ, è na ɛ gbè wegɔ ɔ bɔ é na gbɛkan do azɔ ɔ wu ɖo gbɛta ɔ nu, nú xwè wè.

 Ajɔ e è do e lɛ e 
Ðò xwè 2003 mɛ ɔ, Pillay yí ajɔ Gruber tɔn nukɔntɔn ɔ nú acɛ e nyɔnu lɛ ɖó é.

 É  yí kúnnuɖewema yɛyi tɔn gěgé ɖò :
 kplɔnyiji'alavɔ Durban tɔn – é ɖò toxo tɔn Natal Durban tɔn e, ɖò tofɔligbé Aflikato tɔn mɛ
 kplɔnyiji'alavɔ Durham tɔn ɖò Angleterre to mɛ
 wemaxɔmɛ sɛnkplɔnmɛ tɔn ɖò kplɔnyiji'alavɔ   New York Tɔn, ɖò Amelika
 wemaxɔmɛ Akwɛzinzan tɔn London tɔn
 ·kplɔnyiji'alavɔ Rhodes tɔn, Tofɔligbé Aflikato tɔn
 kplɔnyiji'alavɔ Katolika tɔn e ɖò Louven é, ɖò Belgique
 kplɔnyiji'alavɔ Erasmus tɔn Rotterdam tɔn, ɖo Pays-Bas

Ðò xwè 2009 mɛ ɔ, é yí ajɔ̀ siká tɔn ɖò American Academy of Achievement tɔn, bɔ yɛhwenɔgan Desmond Tutu, ee nyí gbɛvi sɛwamaɖɔgbɛta ajɔɖomɛ tɔn é wɛ na ɛ ɖò ajɔ̀ lɛ nina mɛ ɖò Sinsɛnxɔ ɖaxó Yɛhwè George tɔn mɛ ɖò Cap, ɖo Tofɔligbé Afrikato tɔn.

Ðò 2025 ɔ, é ɖu ajɔ fífá kanxixo tɔn Sydney tɔn.
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1941 tɔn mɛ