Kenneth Kaunda

Kenneth Kaunda‚ è ji i ɖò azǎn 28ɔ ayidosun xwe 1924 tɔn mɛ ɖò Lubwa (Chinsali ɖò Totaligbè Rhodésie tɔ̀n èé nyi Zambieto din e), é kú ɖò 17ɔ ayidosùn xwe 2021 ɖò Lusaka‚ Zambieto mɛ‚ gbɛ nukunɖéji toxóɖɔtɔ́ Zambie tɔn wɛ.

É wɛ nyí Ttogan nukɔntɔn hwenu è Zambieto jɛ éɖesunɔsi è tɔn, bo nɔ azinkpo ɔ jí sín azǎn 24ɔ kɔnyasun xwe 1964 tɔn gbè kaka jɛ azǎn 2ɔ abɔxwisun xwe 1991 tɔn gbè. Hwenu e é kú é ɔ, é wɛ nyí togán gudogudo tɔn e kpó ɖò gbɛ̀ ɖò togan nukɔntɔn to è jɛ yeɖesi ɖò xwe 1960 tɔn lɛ ɖò Afrika é.

 Gbɛ tɔ̀n 
Kenneth Kaunda‚ è ji i ɖò azǎn 28ɔ ayidosun xwe 1924 tɔn mɛ ɖò Lubwa (Chinsali ɖò Totaligbè Rhodésie tɔ̀n èé nyi Zambieto din e), é kú ɖò 17ɔ ayidosùn xwe 2021 ɖò Lusaka‚ Zambieto mɛ‚ gbɛ nukunɖéji toxóɖɔtɔ́ Zambie tɔn wɛ.

Kaunda nyí yɛhwexoɖɔtɔ e sɛ̀tɛn sín Malawi é ɖé sín vǐ sunnu. Ðó é nyí yɛhwexoɖɔtɔ ɖé sín vǐ wutu ɔ, é lɛ́ nyí ɖokpo ɖò mɛwi e yi kplɔ́n wemaxɔmɛ tɔn lɛ é mɛ, ɖó mɛsɛ́dó lɛ wɛ nɔ kpénukún dó wemaxɔmɛ lɛ bǐ wu hwenɛnu, ɖó acɛkpikpa yovo tɔn ɔ jló na gbló ada nú wemaxɔmɛ togun tɔn ǎ.

Ðò Totaligbé Rhodésieto tɔn e nyí yovo glɛnsigbe tɔn é ɔ, Kaunda yawu mɔ mɛɖéekannuninɔ ɖò akɔta lɛ tɛntin, bɔ è nya ɛ azɔn mɔkpan sín fí e yovó awun wewenɔ lɛ kɛɖɛ nɔ nɔ é, kaka jɛ wemaxatɛn ɖé jí.

E huzu mɛsi nukplɔnmɛtɔ bo wazɔ enɛ ɔ kaka jɛ xwe 1947. Enɛ ɔ gudo ɔ, e yi gojiblanu aflelegan tɔn", enɛ ɔ gudo ɔ, e yi Tofɔligbe Rhodesieto tɔn, fi e e wa azɔ tɛnmɛ tɛnmɛ ɖe lɛ ɖe e.

 Xwe gudo tɔ̀n kaka yi ku tɔ̀n hwenu 
Ðò 1997 ɔ, è yí toví Zambie tɔn sín acɛ e Kenneth Kaunda ɖó é sín asi tɔn, ɖó é tɛ́n kpɔ́n bo na yí acɛkpikpa ɔ gannu gannu wutu. Amɔ̌, é kpéwú bo bló bɔ è ɖyɔ hwɛ e è ɖɔ é ɖò xwè atɔn gudo. Ðò xwè 2010 lɛ mɛ ɔ, togán Michael Sata sɔ́ azɔ̌ toxóɖiɖɔ to ɔ tɔn lɛ è kan to ɔ kpo to ɖevo lɛ kpo ɔ d’así n’ii.

Ee é yì gbɔjɛ gudo é ɔ, é jɛ alɔ ɖó ɖò gbɛta alɔhundonanǔmɛ tɔn lɛ mɛ jí. Nǔ e é wà bɔ è tuùn bɔ hugǎn é wɛ nyí kanɖodonǔwu e é ɖó ɖò ahwan e é fun xá sidazɔn sín gbigbakpé é mɛ é. Kaunda sín vǐ ɖokpo jɛ sidazɔn ɖò xwè 1980 tɔn lɛ mɛ.

E glɔn ɛ ɖo Lusaka sin dotooxwe sɔja lɛ tɔn, bo ku ɖo azan 17 ayidosun xwe 2021 tɔn mɛ.

 Dodo tɔ̀n