Jomo Kenyatta

Jomo Kenyatta è e nɔ nyi Kamau wa Ngengi, bɔ é lɛ yɛhwesin bo huzu John Peter Kamau cobɔ è wá ylɔ ɛ ɖɔ Johnstone Kamau bo tuùn i sín 1938 ɖɔ Jomo Kenyatta ɔ, è jì i ɖò azǎn 20ɔ kɔnyásun xwe 1894 tɔn gbè ɖò Gatundu bo kú ɖò azǎn 22ɔ avuvɔsun xwe 1978 tɔn gbè ɖò Mombasa, é nyí toxóɖɔtɔ́ Kenya tɔn ɖé bo gosin Kikuyu.

To na jɛ éɖesi sín ahwanfuntɔ́ ɖé wɛ, bɔ è wlí i dó gankpá mɛ sín xwè 1952 yi jɛ 1961. É wa huzu ganhɔnyitɔ nukɔntɔn sín xwè 1963 yi jɛ 1964 lo cobo wá nyi togán sín xwè 1964 jɛ 1978.

 Gbɛ tɔ̀n 
È jì Kamau wa Ngengi ɖò azǎn 20ɔ kɔnyásun xwe 1894 tɔn gbè ɖò hɛnnu Kikuyu tɔn ɖé mɛ ɖò gletoxo Ngenda tɔn mɛ ɖò Gatundu, ɖò Kenya sín acɛkpikpa Angleterre tɔn e ɖò hwetɔnwaji Afrika tɔn é mɛ. Ee mɛjitɔ́ tɔn lɛ kú gudo é ɔ, nylɔ tɔn kpo tɔ́gbó tɔn kpo wɛ hɛn ɛ, bɔ mɛsɛ́dó klisanwun lɛ tɔn Ecosse tɔn mɛ lɛ é lɛ yɛhwesin n'ĩ, bɔ ye huzu klisanwun ɖò 1914 bo sun nyǐ i ɖɔ John Peter Kamau, bɔ é wá ɖyɔ nyikɔ enɛ dó Johnstone Kamau.

 To na jɛ éɖěsi kanxotɔ 
Ðò xwè 1924 mɛ ɔ, Johnstone Kamau bɛ́ toxóɖiɖɔzɔ́ ɖé gbɔn Kikuyu sín gbɛ̌ta ɖaxó (KCA) mɛ byɔbyɔ gblamɛ, bɔ ɖò xwè 1928 mɛ ɔ, é bɛ́ azɔ̌ tɔn ɖo xójlawema Muigwithania e nɔ tɔ́n ayihɔngbe ayihɔngbe é mɛ. Ðò 1929 ɔ, KCA sɛ́ ɛ dó Londres bonu é na jɛhun dó Kikuyu lɛ sín ayikúngban jí. Gbɛ̌ta buninɔ kplɔnyiji'alavɔ hweyixɔwaji Afrika tɔn lɛ yi i, bɔ gbɛ̌ta enɛ ɔ Marcus Garvey wɛ dowa. Ě yí jonɔ tɔn. Isher Dass, mɛ e nɔ fun ahwan xá acɛkpikpa yovo tɔn bo gosin Indeto mɛ é ɖé wɛ xwedó è, bɔ é bló bɔ é ɖó kancica xá kplekplemɛ gbɛ ahwanfun xá yovo ganɖunumɛ kpo kplekplemɛ gbɛ 'Communiste' Grande-Bretagne tɔn kpo. È ɖè nu è é wlan ɖò xójlawema communiste tɔn Sunday Worker mɛ do gufunfɔn mɛwi lɛ tɔn ji lɛ tɔ́n.