Han-ríkið

Han-ríkið () var tað annað keisararíki í Kina, avloysti Qin-ríkið (221–207 á.Kr.) og síðani kom tíðarskeiði Trý Kongsríki (220–280 E.Kr.). Han-tíðin fevnir um fýra øldir og verður mett at vera eitt gylt tíðarskeið í søgu Kina.Zhou (2003), 34. Til í dag rópar stórsti fólkabólkurin í Kina seg fyri Han-fólkið, hesin etniski bólkurin er tann allarstørsti í Kina. Tey nevna eisini kinesiskir bókstavir fyri Han-bókstavir.Schaefer (2008), 279.
Han-ríkið varð stovnað av uppreistrarleiðaranum Liu Bang, ið eftir deyða sín er kendur sum Keisari Gaozu av Han, og varð avbrotið av Xin-ríkinum (9–23 AD) av fyrrverandi regentinum Wang Mang. Hetta stjórnarloysið býtir Han-ríkið sundur í tvey tíðarskeið: Vestara Han ella Fyrrverandi Han (206 á.Kr. – 9 e.Kr.) og Eystara Han ella Seinna Han (25–220 e.Kr.).

Keisarin var ovast í Han samfelagnum. Hann stjórnaði stjórnini, men deildi valdið við aðalin teir útnevndu ráðharrarnar, ið fyri tað mesta komu frá teimum lærdu úr lágaðalstættini. Han-ríkið var býtt sundur í øki, ið vóru beinleiðis stýrd av mið-stjórnini. Tey nýttu harvið eina nýhugsan, ið varð arvað frá Qin og kend sum Kommandarí, og eitt ávíst tal av lutvíst sjálvstýrandi kongsríki. Hesi kongsríki mistu við tíðini alt sjálvræði, serliga eftir Uppreisturin av teimum Sjey Statunum. Frá stýrinum hjá keisara Wu og frameftir, stuðlaði kinesiski rætturin alment Konfusionismuni innan útbúgving og í rættarpolitikki, sameint við kosmologi hjá teimum seinnu vísindafólkunum sum t.d. Dong Zhongshu. Hesin politikkur vardi við líka til Qing-ríkið fall í 1911 e.Kr.

Han-ríkið var ein øld við fíggjarligari framgongd, og har var ein týðandi vøkstur í peningabúskapinum, ið byrjaði undir Zhou ríkinum (uml. 1050–256 á.Kr.). Myntirnar, ið vóru útgivnar av miðfyrisitingini í 119 á.Kr., vóru verandi standard myntir í Kina fram til Tang ríkið (618–907 e.Kr.). Fyri at fíggja herferðir og byggingina av nýliga vunnum økjum, ognartók stjórnin tann privata salt og jarn ídanaðin í 117 á.Kr., men hesar ognartøkur vóru avtiknar undir Eystara Han tíðarskeiðnum.

Keisarar í Han-ríkinum
Qin Shi Huangdi, fyrsti keisari av Qin, var tann fyrsti kinesiski regenturin ið tók tittulin huangdi ella "keisari". Tann at byrja við so framburðarríki av teimum ið bardust um valdið eftir at Qin fall, Xiang Yu, hevði sjálvur tikið sær tittulin bawang, "yvirkongur", men Liu Bang og allir stjórnarleiðarar eftir hann, brúktu tittulin keisari.

Listin niðanfyri vísir stjórnarárini og teir keisrar ið stýrdu, við heiðursnøvnum ið teir eru kendir við eftir deyða teirra.

 Navn  Tekn Stjórnarár Gāozŭ (Liu Bang) 高祖 206–195 f.Kr. Hùidì  惠帝 195–188 f.Kr. Lü Taihou  呂太后 188–180 f.Kr. Liú Gōng  劉恭 188–184 f.Kr. Liú Hóng  劉弘 184–180 f.Kr. Wéndì  文帝 180–157 f.Kr. Jĭngdì  景帝 157–141 f.Kr. Wŭdì  武帝 141–87 f.Kr. Zhāodì  昭帝 87–74 f.Kr. Chāngyí Wáng Hè 昌邑王賀  74 f.Kr. Xūandì  宣帝 74–49 f.Kr. Yúandì  元帝 49–33 f.Kr. Chéngdì  成帝 33–7 f.Kr. Āidì  哀帝 7–1 f.Kr. Píngdì  平帝 1 f.Kr. – 6 e.Kr. Rúziyīng  孺子嬰 6–9 interregnum  9–23 Gèngshĭdì  更始帝 23–25 Gūangwŭdì 光武帝  25–57 Míngdì  明帝 57–75 Zhāngdì  章帝 75–88 Hédì  和帝 88–106 Shāngdì  殤帝 106 Āndì  安帝 106–125 Bĕixīang Hóu 北鄉侯  125 Shùndì  順帝 125–144 Chōngdì  冲帝 144–145 Zhídì  質帝 145–146 Húandì  桓帝 146–168 Língdì  靈帝 168–189 Hóngnóng Wáng  弘農王 189 Xìandì  獻帝 189–220

 Keldur 

Bólkur:Søga
Bólkur:Kina
Bólkur:Vjetnam
Bólkur:Suðurkorea
Bólkur:Norðurkorea