Nojni Mál

Nojnimál er eitt føroyskt ungdómsmál, sum byrjaði í Tórshavnarøkinum fyrst í 2010-árunum, tá orðið nojni – upprunaliga eitt skemtiligt innandingarróp – fekk nýggja ásetan og breiddi seg skjótt sum loyniligur samskiftismiðil millum innvígdar vinir. Ígjøgnum áratíggju hevur málið fingið egnar reglur og eitt stórt orðatilfeingi, men er samstundis merkt av støðugari broyting og orðaspæli, har samanhangur er lykilin handan fatanina. Á vegnum hava kendar hendingar, so sum marsvín hendingin, Kunoy-tíðin og nýggja møsnarákið bæði ríkað og skakað fundamentið. Úrslitið er eitt fjølbroytt og sjálvironiskt mál, har humor og kreativt orðaskapandi hugflog hava samantvinnað seg.

 Upprunin av Nojni 
Fyrst uppfunnið av dulnevndum føroyingum, málið "Nojni" ella "Nojni Mál" var á fyrsta sinni bert eitt orð, sum varð blandað saman við gerandismáli hjá havnamonnum fyrst í 2010'unum. Upprunin handan orðið "Nojni" byrjaði sum eitt slag av "innandingarrópi", har luttakarar í Nojni góvu hart ýl frá sær. 

Eins og øll onnur orð umskapaðist Nojni við tíðini; hvast innandingarrópið "íni" bleiv soleiðis til "nojni" gjøgnum tíðina. Stutt eftir fekk Nojni eitt Føroyskt orðatilknýti, tá "nojni" brádliga varð brúkt í óhóskandi ella fúlum høpum millum yngri dreingir í Tórshavn. "Nojni" varð tá umdoypt til at merkja  "at fleyga" ("at nojna") og "hann fleygar sær" ("hann nojnar sær").

Teaser: orðið "Nojni" verður til sítt egna mál! (les Menning av Nojni)

 Menning av Nojni 
Við tíðini vuksu fleiri nýggj orð frá orðinum "nojni" og skjótt varð eitt nýtt mál grundlagt. 

Tað byrjaði við nøkrum fáum orðum, men orðafjøldin vaks sum skemtiligt slang, ið bleiv partur av samskiftinum millum vinaløg í høvuðsstaðnum. Hesin orðalistin (sí Orðabókin niðast) varð nýttur sum loyniligur samskiftismiðil millum teir innvígdu. Hóast orðið "nojni" upprunaliga hevði eitt neutralt ella humoristiskt brúk, hevur málið ment seg til eitt meira fjølbroytt orðasavn, ið fevnir um alt frá óformellari talu til beinleiðis skemt og grovheit.

 Kendar hendingar 
Tað eru fleiri eyðkendar hendingar, sum hava onkurvegnað broytt Nojni málið, bæði fyri tí ringa og tí góða. Her er talan um veruligar hendingar, filmsbrot, myndir og persónar, sum hava havt ávirkan á Nojni.

Marsvín hendingin (~2015)

Ein dulnevndur føroyingur gjørdi eitt stutt filmsbrot av sær sjálvum, har hann vísti óvanligan og ónærisligan atburð ímóti sínum marsvíni. Stutt eftir fekk filmurin skarpt aftursvar á sosialum miðlum, tá ein annar dulnevndur føroyingur svaraði alment til filmsbrotið: "tá ið redacted** ikki vil, tá má mann noyðast við tað næst besta". Eftir hetta bleiv orðið "marsvín" tveitt runt ímillum yngri dreingir í høvuðsstaðnum. Hetta elvdi til, at orðið marsvín bleiv umskapt til planetsvín (Mars er ein planet í sólskipanuni). Soleiðis kom undarliga orðið planetsvín undan kavi.

Langtíðar úrslit av marsvín hendingini.

"(...) direkta eftir tær / við teg", har (...) er eitt sagnorð ella ein aktiv gerð, sum til dømis: "eg nojni figo direkta eftir tær" ella "ikki sig marssvín direkta við teg". 

Hetta fyribrigdi var eitt beinleiðis úrslit av dulnevnda aftursvarinum til marsvín filmin, tá argjadreingir av misgáum byrjaðu at happa og arga upprunaliga sendaran av ónærisliga filminum. Dreingirnir, sum happaðu sendaran, fingu boð frá varaskúlastjóranum á Argjahamri um at ikki siga marsvín, men orsaka orðatilknýtinum til veruliga orðið "marsvín", fingu dreingirnir boð um at "ikki siga marsvín direkta eftir redacted** ". Treytin frá varaskúlastjóranum varð ikki yvirhildin. Heldur bleiv "ikki siga marsvín ..." til sítt egna ting, meðan nýtslan av "marsvín" í Nojni máli varð framhaldandi nýtt í gerandismálinum.

**navnið á føroyinginum, sum varð nevndur, er slettað úr upprunaliga tekstinum.

Endin av Kunoy (~2018/19) 

Eins og teir í høvuðsstaðarøkinum, høvdu yngri kollfirðingar eisini uppspunnið sær nýggj orð og orðameiningar. Eitt av hesum, "Kunoy", sá eina stóra útbreiðslu runt um Kollafjørð og tað merktist. Í sínum yngri døgum kundi orðið "Kunoy" samanberast við "Nojni", tí enn vóru reglar, stavsetingar og ásetanir ikki komnar í óskrivað gildi. "Kunoy" broyttist eisini við tíðini og varð brúkt meira og meira í samanhangi. 

Dømir um nýtslu av "Kunoy" - Gev tó gætur, at meiningin handan orðið varð ikki fastlagt áðrenn tað doyði út. 

 Sum navnorð: "Tú ert ein Kunoy" (ásetanin krevur samanhang, tó eru niðurgerandi samanhangir vanligari enn neutralir/positivir)
 Sum miðalvarping: "ááh, Kunoy og einki annað" 
 Sum sernavn: "Eg fari til Kunoy" (ásetanin krevur samanhang. Kann merkja øll støð inkl. Kunoy)

Tá yngri kollfirðingar fluttu seg tættari at Tórshavn (vegna skúla o.a.), merktist ein minking í nýtsluni av "Kunoy" og ein øking í "Nojni" og at enda doyði orðið "Kunoy" fullkomiligani út. 

Kjak og viðhvørt kegl er enn um, hví orðið "Kunoy" skuldi doyggja út, heldur enn at hjálpa til at fullfíggja Nojni málið. Niðurstøðan millum tey flestu er, at "Kunoy" hevur eitt for bókstaviligt tilknýti til veruleikan og eginleikarnir við orðinum "Kunoy" kundu lættligani skiftast út við "Nojni" ella øðrum orðum, í lutfalsligu stóru Nojni Mál orðabókini. 

Langtíðar úrslit av Kunoy. 

Tað eru eingin víðagitin langtíðar úrslit av Kunoy.  

Víðking og uppafturveking av Nojni (2023 - 2025)  

Eftir eitt mestsum kvirt tíðarstrekki fylgjandi tað, sum hendi undir Kunoy tíðini, fekk Nojni málið eina uppafturveking. Tey gomlu orðini (mars/planetsvín, betong, leika, o.s.fr.), sum hjálptu Nojni at fóta sær í høvuðsstaðnum, vórðu nú annahvørt gjørd óviðkomandi/minni spennandi vegna komuni av nýggjum orðum (lingan, otski, bog, blumma, o.s.fr) ella útvíðkaði, har nýggju orðini fingu nýggjar ella meira beinrakandi meiningar (stongda, klamsuta, otski potski).  

Vekingin av Nojni skapaði eina tilsvarandi veking í tí upprunaliga ungdóminum, sum fyrst talaði í Nojni máli; nevnliga kollfirðingar, havnamenn og argjamenn. Útbreiðslan av Nojni-talandi fólki var nú størri, orsaka at hesi fólk støðugt fluttu meira og meira heimanifrá samt til útlandi. Avleiðingin var ein brádligur brestur av Nojni málinum (samanborið við 2019-2023), har fleiri nýggj komu sær undir málinum. Millum hesi vóru suðuroyingar, sandingar og klaksvískingar.   

Møsnarákið av 2025   

Ein óvæntað, men nú eyðsæð avleiðing av uppafturvekingini av nojni, var eitt nýtt rák kring nýggjari nojnitalandi fólk, sum breyt seg frá teimum mestsum grundløgdu reglunum innan stavseting, orðing og samansetan av setningum á nojnimáli. Setningar, so sum "eg figo'i nojni" ella "Kojnuta taskan sum skal figo kojni í bojni" ella "Figo fer í taska, so fer hann gojni." fylgja ikki eyðkenda málinum og blanda eisini reint møsn og suss uppí, so sum "gojni" og "bojni".   

Frá byrjanuni av varð hetta nýggja rákið hart mótmælt og ein sonn roynd varð gjørd, at læra gott og rætt nojni mál til øll, sum nýttu hesi møsnaorð. Møsnatosið elvdist bara av tí sama - eins og tannáringur, sum mótmælir síni foreldur... Tey møsnapregaði nojnitalandi fólkini gjørdu bara meira um seg. Uppá "short-run" merktist hesin spenningurin millum nojnitalandi fjøldina, men sum leypandi varð møsnatosið góðkent av bæði fjøldini og fleiri garvaðum nojnitalandi fólki. "Long-run" ávirkanin var tí eitt meira inklusivt og ekspansivt nojnimál; meira orð, men minni gagn av orðunum. Nýggj orð uttan konkretar meiningar, so sum "gojni", "bojni", "taska", "at figo'a" og mong onnur góvu eitt stórt orðaískoytið, men eitt lag av kámi legði seg av tí sama á orðatilfeingið.    

Nýggja rákið skakaði tí sjálvu lunnarnar, sum nojni málið fótaði seg á. Frá byrjan av var nojni málið, eins og kunoy-upplopið úr Kollafirði, eitt mál, sum dúvaði á samanhang. Við tíðini vuksu reglur í nojni og at enda var tað ein rættur og ein skeivur máti at tala á nojni. Grundgevingin frá møsnarákinum var tí júst hesin: nojni er úr upphavi eitt samanhangs-pregað mál, hví skulu okkara nýggju orð tí ikki góðtakast, um samanhangur skapar fatan?    

Sjónarhornið hjá møsnarákinum var sannførandi og nú kunnu nærum allar umbroytingar, tillagingar og reinar uppfinningar kallast ein fullkomin partur av nojni málinum. Nýggju orðini vóru væl móttikin og enntá nýggir sangir eru komnir undan kavi frá sama rákinum.   

Langtíðar úrslit av møsnarákinum av 2025   

Sannførandi kritikkur stingur seg javnan upp, tí "long-long-run" avleiðingin er spekulerað at vera eitt stórt mentunarligt tap av nojnimálinum. Tað fer tíðin at vísa.   

 Sangir á Nojni máli 
1: Nojnilandthumb|Sheet music and lyrics for nojniland (song in nojni language)Sangtekstur: /: Nojniland. Skríggja bojnisang. Skapar kojniklang. :/ Nojni.

Orð og lag: ókent.

Viðmerking: Nojniland sangurin er rættiliga gátuførur, tí sangurin er sjálvsagt yrktur og sungin av nojnitalandi fólki, men upprunin er fullkomiliga ókendur. Afturat tí er Nojniland sangurin eisini kjósaður sum "tjóðsangurin av nojnilandi" (av teimum flestu), sum ger ókenda upprunan enn meir áhugaverdan. Tittulin "tjóðsangurin av nojnilandi" viðførir at Nojniland er ein tjóð, ríki við fullveldismakt ella eitt fullfíggjað land. Nojni málið er sprungið upp úr Føroyum (eini tjóð undir Danska kongaríkinum), sum kann geva eina ábending til, hví fjøldin av nojni talandi fólki eru tiltrukkin til hugskotið av sjálvstýri, teirra egnu mentan og ein skilna frá tí mentani, sum tey ikki sjálvi sleppa at broyta og skapa frá grundini av.

2: Figo fer í taska...


Sangtekstur: Figo fer í (wa) taska, so fer hann gojni.

Orð og lag: ókent.

Viðmerking: "Figo fer í taska" er ein fólkasangur, sum verður sungin í óformellum høpum. Eins og Nojniland sangurin hevur "Figo fer í taska" ókendan uppruna. Sangurin fylgir kenda barna-argi lagnum, sum ikki inniber sangtekst sjálvur (ofta sungin: "neh ne-neh neeh neh, ne-neh neh neh neeh neh"). Av barna tilknýtinum og sjálva innihaldinum (reint møsn) verður sangurin ikki sungin til formell ella marglætistiltøk.

3: Tarvasangur
Sangtekstur: Tarvasangur, tarvalag. Tarvasangur í (wa) allan dag.

Orð og lag: ókent.

Viðmerking: Hesin sangurin stendur einsamallur uppá tveir mátar. Sangteksturin er reint fullfíggjað, og traditionelt nojni mál, meðan tjóðsangurin og "figo fer í taska" báðir hava møsn vovið upp í sangtekstin. Afturat hesum eru nótarnir til Tarvasangin serstakir, tí lagið er serkent sum eitt "chant", ikki eitt siðbundið tónleikalag.
 Orðabókin 
Hesi eru núverandi orðini (21/09/2025).

Kropslutir

 Guly: kynslimur á kvinnufólki. Skeið, móðurskeið, fisa.
 Figo: kynslimur á mannfólki. Murtur, pissilingur, snillur.
 Nabbi: kropspartur frá niðast á rygginum til ovast á lærinum, afturpartur, reyv.
 Lobbi: bróst, bringa.
 Betong: figo hjá Big (sí "big" longur niðri )
 Stongda: ótøkur kynslimur hjá konufólki - evt. tí hon er óáhugað í samveru. "Hon hevur stongda (guly)"
 Klamsuta: fyrrverandi tøkur kynslimur hjá konufólki, men nú ótøkur - evt. tí hon er óáhugað í samveru. "Hon hevur klamsuta (guly)"
 Bremsutan: fyrrverandi samveru-søkjandi kynslinum hjá mannfólki, men nú ikki longur - evt. tí hann nú er óáhugaður í samveru. "Hann hevur bremsutan (figo)".
 Prikuta/n: nýrakað(ur) kynslimur, sum er vorðin spískur av tí sama.
Sagnorð
 Blumma: súgving, at súgva, soga, sog.
 Fojna: at frata/prumpa.
 Kojna: kukka, hjálpa sær sjálvum, fáa av sær, skíta, dríta. "at drekka kaffi er ein uppskrift á at kojna seinni"
 Mulpa: at lata sáð frá sær.
 Nojna: at fleyga sær.
 Otsa: kynslig samvera millum tveir persónar, sum luttaka við egnum vilja.
 Pojna: pissa, kasta sær av vatninum, míga. "hann pojnaði í buks"
 Ína: at geva ljóð frá sær við einum innandingarrópi. Vanligast er at siga "íni!".
Lýsingarorð

 Otski: at hava kenslur viðvíkjandi luttøku í kynsligari samveru. "Eg eri otski beint nú, eg má vera púra erligur"
 Otski potski: at hava sterkar kenslur viðvíkjandi luttøku í kynsligari samveru. "Eg eri otski potski beint nú"
 Feittutur: at vera feitur, stórur ella kraftigur. "steiki hann er feittutur!", "gev mær eina feittuta pitsa".

Støð

 Kunoy: eitt útdeytt orð, sum varð brúkt ímillum kollfirðingar síðst í 2010 árunum. (sí Endin av Kunoy (~2018/19) undir Kendar hendingar)
 Nojniland: eitt flótandi heiti fyri eitt stað, har tvey ella fleiri nojni talandi fólk hittast ella ætta frá.
Djór

 Marsvín: merkir tað sama sum planetsvín (sí "planetsvín" longur niðri ). Verður sagt ofta (3+ ferðir) á rað, fyri at irritera móttakara.
 Leika: hundur, sum sleikir betong (ókend orsøk).

Annað
 Bog: ein vakur persónur. "Wauw, hygg eftir henni! Hon er ein bog!"
 Big: ein feitur ella tjúkkur persónur. "Wauw, hygg eftir honum! Hann er ein big!"
 Lingan: nakkaostur (óformelt). Hvítt evni rundan um ovara part av figo. "Smegma" á enskum.
 Planetsvín: eitt orð, sum verður sagt fyri at irritera onnur. Marsvín.
 Soffi: Kaffi. (heilar el. malnar) bønir av kaffitrænum. "Bíða líka, eg geri líka Soffi".
 Drahcir: Eitt orð, sum verður sagt um/við ein býttan person (evt. fyri at irritera tey). "Tig nú, tín drahcir".
 " ... " Soffi: Ein flott kvinna frá einum ávisum staði. (" ... " er ein staðseting, sum td. "Franska Soffi" ella "Italienska Soffi")
 Spogojnivatn: leskidrykkur við kolsýru. "Pepsi Max er besta slagið av spogojnivatni "
 Noodlesniezdogsgrace: nudlur, mjølálir (kinesiskt spagetti). "eg eri svangur mamma... gev mær Noodlesniezdogsgrace "
 Squirt: Fortnite ella Skribbl.
 Skrambulojni: kreppa (t.d. financial crisis); kleyvaskapur, gyski; gera eitt býtt mistak. "Eg snakkaði við guly... tað var ein stór skrambulojna" (evt. tí tað ikki gekk sum ætlað); "samtalan gekk illa... heila fratið var skramulojnutt".
 Maaa: ein miðalvarping, sum verður sagt, tá onkur er troyttur ella linur. Áðrenn orðið verður sagt, er tað vanligt geva eitt smáflenn frá sær og síðani siga maaa. "eg eri troyttur. heheh... maaa". Maaa kann stavast við einari sjálvaldri mongd av bókstavinum "a", tó meira enn 2 stk. a.
 Maa: ein óformell heilsan. "hey maa". Altíð stavað maa við 2 stk. a.
Orð viðvíkjandi Fortnite

 Squirtnite: Fortnite. Kent telduspæl frá Epic Games.
 MakonnyLAUNCHER: Ein rakett sendari, sum sendur óleiddar rakettir. Eisini kallað RPG á enskum.
 Cockpad: Ein rund motta, sum sendur fólk, ið hoppa á hana, upp í luftina, at flúgva burtur.
 Big cock: Stórur skjøldursgandadrykkur, sum økir um verju og slag-stig (hit-points).
 Mini/Small cock: Lítil skjøldursgandadrykkur, sum økir um verju og slag-stig (hit-points).
 Bullies/Bulls: lóður, skotverk (fleiral).
Møsn

 Bojni: krevur samanhang.
 Gojni: krevur samanhang.
 Taska: krevur samanhang.
 Figo (sagnorð): krevur samanhang.
 BiPAP: krevur samanhang.
 APAP: krevur samanhang.
Forstavilsir

Tarva-: verður nýtt tá okkurt er stórt ella týðandi og sum oftast gott. "Hann hevur eitt gott starv. Hann fær tarvaløn".
Kálva-: verður nýtt tá okkurt er lítið ella ótýðandi - gott ella ringt. "Hann hevur eitt vánaligt starv. Hann fær kálvaløn".

Onnur daglig orð
 Lu: og.
 Wa: í, inn ella inni. "Eg fór wa (inn) wa (í) húsini", "eg eri wa (inni)" 
 Wasíða: innisíða. "Wasíðan (innisíðan) av húsunum er nýmálað". (the inside of).
 Wafyri: innanfyri "Eg eri wafyri (innanfyri)"
 Aw: út, úr ella úti. "eg fór aw (út) aw (úr) húsunum", "eg eri aw (úti)"
 Awsíða: útisíða. "Awsíðan (útisíðan) av húsunum er nýmálað". (the outside of).
 Awfyri: uttanfyri "Eg eri awfyri (uttanfyri)"