SI-prefiks

Ein av mongu góðu eginleikunum við mátiskipanini SI er møguleikin at gera nýggjar stórar og lítlar eindir við  at seta eitt prefiks framman fyri SI-eindina.BIPM: SI prefixes T.d. er eitt mannahár áleið 0,000 08 metrar = 80 × 10−6 metrar = 80 mikrometrar og miðalradius á jørðini 6 371 × 103 metrar = 6 371 kilometrar.

Orðið prefiks er gjørt úr latínsku orðunum pre, frammanfyri, og fix, viðhefti.

 SI-prefiks 
PrefiksTalPrefiks fráHeitiTeknHeiti1000m10nDesimaltalÁrOrðauppruniquetta    QKvintillión1000101030 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 0002022avleitt av latínska decem, tíggju, frá 100010ronna    RKvadrilliard100091027 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000avleitt av grikska ἐννέα, ennéa, níggju, frá 10009jotta/yotta    YKvadrillión100081024 1 000 000 000 000 000 000 000 0001991avleitt av grikska ὀκτώ, okto, átta, frá 10008setta/zetta    ZTrilliard100071021 1 000 000 000 000 000 000 000grikski bókst. ζ, zeta, í forngr. ζῆτα, sept, sjey, frá 10007eksa/exa    ETrillión100061018 1 000 000 000 000 000 0001975grikskt ἕξ, hex, seks, frá 10006 peta     P  Billiard 100051015  1 000 000 000 000 000grikskt πέντε, pente, fimm, frá 10005 tera     T  Billión 100041012 1 000 000 000 000 1960grikskt τέρας, teras, skrímsl giga     G  Milliard 10003109 1 000 000 000grikskt γίγας, gigas, kempa mega     M  Millión10002106 1 000 0001873grikskt μέγας, megas, stórt kilo     k  Túsund10001  103 1 0001795grikskt χίλιοι, khilioi, túsund hekto     h  Hundrað1000 102100grikskt ἑκατόν, hekaton, hundraðdeka    daTíggju1000 101 10grikskt δέκα, deka, tíggju  ein / eitt 100001001  desi/deci     d  Tíggjundapartur1000<sup>– 10-1  0,11795latínskt decimus, tíggjunda senti/centi     c  Hundradapartur1000<sup>–  10-2 0,01latínskt centum, hundrað milli     m  Túsundapartur1000-1 10−3  0,001 latínskt mille, túsund mikro     µ  Millióntapartur1000-210−6 0,000 0011873grikskt μικρός, mikros, smátt nano     n  Milliardtapartur1000-3 10−9 0,000 000 0011960grikskt νάνος, nanos, dvørgur piko     p  Billióntapartur1000-4 10−12 0,000 000 000 001italskt piccolo, smátt femto     f  Billiardtapartur1000-5 10−15 0,000 000 000 000 0011964danskt femten fyri 10−15atto    aTrillióntapartur1000-610−180,000 000 000 000 000 001danskt atten fyri 10−18septo/zepto    zTrilliardtapartur1000-710−21 0,000 000 000 000 000 000 0011991latínskt septem, sjey, frá 1000-7jokto/yokto    yKvadrillióntapartur1000-810−24 0,000 000 000 000 000 000 000 001grikskt ὀκτώ, okto, átta, frá 1000-8ronto    rKvadrilliardtapartur1000-910-27 0,000 000 000 000 000 000 000 000 0012022avleitt av grikska ἐννέα, ennéa, níggju, frá 1000-9quecto    qKvintillióntapartur1000-1010-30 0,000 000 000 000 000 000 000 000 000 001avleitt av latínska decem, tíggju, frá 1000-10
Longu í 1873 skeyt British Association for the Advancement of Science upp at brúka mega (M) og mikro (μ)British Association for the Advancement of Science: Report 1873, Page 224, men tey blivu ikki alment viðurkend í meturskipanini fyrr enn í 1960.

 Biner prefiks 
Í teldutøkni er tað ofta praktiskari at hava prefiks fyri hvørji 210 = 1024 heldur enn hvørji 1000. Til tað endamálið eru biner prefiks.

 Upprunalig prefiks v.m. 
Tey upprunaligu prefiksini frá 1795 vóru:Instructions sur les nouvelles mesuresThe History of the Meter - The 7 April 1795 Act - Art. 6, 7 & 8 myria, kilo, hekto, deka, double, demi, desi, centi og milli; hesi kundu eisini setast saman, so t.d. millimilli merkti millióntapartur, sum í 1873 fekk heitið mikro.
Í reglugerð frá fronsku mynduleikunum tann 2. apríl 1919 eru prefiksini hesi:Bulletin des lois de la République française mega, hektokilo, myria, kilo, hekto, deka, desi, centi, milli, desimilli, centimilli og mikro.
Tey dupultu prefiksini hava helst givið ov nógvar trupulleikar, í hvussu er vórðu tey sett úr gildi mitt í 20. øld.
Upprunalig prefiks frá 1790'unum PrefiksTalOrðauppruniHeitiHeiti2m10nDesimaltalMálMerkingmyriaTíggjutúsund 10410 000grikskt μύριοι, mýrioi, tíggjutúsund kilo  Túsund  103 1 000 χίλιοι, khilioi, túsund hekto Hundrað  102100 ἑκατόν, hekaton, hundraðdekaTíggju  101 10 δέκα, deka, tíggju double  Tvey21 2latínsktdupult ein / eitt 201001  demi Helvt2-1 0,5latínskt demi/semi, helvt, hálv- desi/deci Tíggjundapartur 10-1  0,1 decimus, tíggjunda senti/centi Hundradapartur  10-2 0,01 centum, hundraðmilliTúsundapartur 10−30,001mille, túsund     Prefiks galdandi 1919 PrefiksTalHeitiHeiti10nDesimaltalmega Millión1061 000 000hektokiloHundraðtúsund105100 000myriaTíggjutúsund10410 000kilo Túsund103 1 000hekto Hundrað102100dekaTíggju101 10 ein / eitt1001desiTíggjundapartur10-1  0,1centi Hundradapartur10-2 0,01milliTúsundapartur10−30,001desimilliTíggjutúsundapartur10−40,000 1centimilliHundraðtúsundapartur10−50,000 01mikroMillióntapartur10−60,000 001

 Avmarkað og útgingin prefiks 
Dupult prefiks - so sum millimilli - vóru loyvd í gomlu meturskipanini, men tey eru ikki loyvd í SI.

Prefiksið "myria" (10 000) er ikki við í SI. Ein myriametur (tíggju kilometrar) verður nevnd ein míl í Noregi og Svøríki.

Prefiksini, sum ikki eru heil fald av 1000, t.v.s. "hekto", "deka", "desi" og "senti", eru avmarkað til nøkur fá endamál. Loyvt er at skriva 1013 hPa um lufttrýstið 101 300 Pa. Harafturímóti eigur ein ikki at skriva 101,3 hV um spenningin 10 130 V, men t.d. 10,13 kV.

Fyrr vórðu eisini brúkt serlig symbol fyri lítlum eindum, t.d. "μ" í staðin fyri "μm" um mikrometur, "λ" í staðin fyri "μL" um mikrolitur og "γ" í staðin fyri "μg" um mikrogramm. Hetta er sjálvandi heldur ikki loyvt longur.

 Uppskot um onnur prefiks 
Áðrenn 1030, 1027, 10-27 og 10-30 høvdu fingið heiti, vóru ymisk uppskot frammi:
"hella" fyri 1027 Physics major has a name for a really big number, Los Angeles Times 6. juli 2010
symbolini X, W og V fyri 1027, 1030 og 1033 Lacki, B. C. (2015). SETI at Planck Energy: When Particle Physicists Become Cosmic Engineers
 "vectra (V)" um 1027 og "vimto (v)" um 10-27 

 Referansur 

Bólkur:Mátieindir
Bólkur:SI-mátieindir